TRACTATUS IV
CAPUT I.
Quibus considerationibus construitur genus.
Astruenti vero sive genus assignatum astruere volenti per considerationes constructivas, inspiciendum primo quod non utilis hic locus qui paulo ante dictus est ad interimendum utilis esse : et quod si genus et species suscipit magis et minus, quamvis sequatur quod id non sit genus quod non suscipit magis et minus, specie magis et minus suscipiente, tamen non videtur inferri genus si species suscipit magis et minus. Et similiter genus quod sequatur illud esse genus assignata speciei : nam bonum et album utrumque suscipit magis et minus, et tamen est neutrum alterius genus : nihil enim prohibet utrumque suscipientium magis et minus non ita se habere ad invicem, ut si duo genera vel plura comparentur ad unam speciem, et unum similiter videatur esse genus et alterum, sequitur probabiliter quod si unum est genus ejus, quod alterum etiam sit genus ipsius.
Similiter sequitur duobus generibus comparatis ad unum ut ad speciem, si unum minus videtur esse genus quam alterum et sit genus, quod et alterum quod magis videtur, sit genus. Verbi gratia, ut si potestas continentiae secundum quod continentia est membrorum tenentia ne ad illicitum moveantur, genus magis esse videtur quam virtus, et virtus minus videtur esse genus, et virtus est genus : ergo est potestas genus cujus esse videtur.
Eadem autem secundum magis et minus et similiter convenit dici : nam similiter secundum rationem hoc et hoc sive dua species comparatae ad unum genus : et si similiter una sicut alia est species propositi generis et assignati, et alterum illorum est species assignati generis, sequitur eadem ratione quod et reliquum sit species ejus. Adhuc autem sequitur per locum a minori, si id quod minus videtur esse species assignati generis est species, quod etiam id quod magis videtur esse species sit species.
Amplius ad construendum problema de genere, inspiciendum ad ea quae sunt in generis diffinitione : et si de his de quibus prædicatur assignatum genus, prædicatur in quid, ita quod non sit tantum ista species assignata, sed plures de quibus genus in quid prædicetur : quia considerandum est si de aliis speciebus assignatum genus in eo quod quid est prædicetur, quæ differunt specie ab assignata specie : tunc enim palam est quod erit genus quod assignatum est pro genere, quia genus est quod de pluribus et differentibus specie in eo quod quid est prædicatur : et hæc consideratio utilis est etiam ad speciem considerando. Si enim aliud assignatur pro specie assignati generis, considerandum est etiam si de aliis quam de assignata specie prædicetur in eo quod quid est : tunc enim rursum ut prius accidit genus de pluribus et differentibus specie in eo quod quid est prædicari : et ideo ut prius construitur genus, etc.
<--- Page Split --->
CAPUT II.
CAPUT III.
Qualiter genus a differentia separatur.
Qualiter construitur genus per locum a conjugatis.
Quoniam vero videtur quibusdam et differentia generalis de pluribus speciebus in eo quod quid est prædicari, propter hoc quod substantialis est differentia, et in esse substantiali quod quid est perficit speciem, ideo ne aliquis in hoc decipiatur, putans forte quod differentia sit genus, separandum est genus a differentia.
Potit tres differentias inter genus et differentiam. Et dabimus primo tres 'differentias. Prima est, quod genus de pluribus dicitur semper quam differentia : haec in ante habitis probata est. Deinde secunda est, quoniam genus magis prædicatur secundum assignationem modi prædicandi in quid quam differentia : talis enim prædicatio magis convenit generi quam differentiæ, quia generi convenit quod prædicetur in quid sumptum formabile per differentiam : differentiæ autem non convenit in quid prædicari, nisi per effectum ejus, quia est causa ejus quod est quid. Nam qui dicit hominem esse animal, magis in prædicato indicat quid est homo, quam qui dicit hominem esse gressibile, vel aliam differentiam de homine prædicando. Tertia autem differentia est, quoniam quidem differentia qualitatem essentialem generis significat, quæ generis determinat et perficit potentiam : genus autem qualitatem differentiæ non significat, sed significat quid distinguibile et determinabile per differentiam : nam qui dicit animal gressibile esse, quale quid significat quod est animal : qui vero dicit gressibile esse animal, non dicit quale quid gressibile, sed dicit quid gressibile stans et fixum substantia. Epilogatur ergo dicendo, ut dictum est, tribus differentiis differentia separata est a genere.
Per locum autem a conjugatis construitur genus : quoniam videtur musicum in eo quod musicum sciens esse quid, ut genus prædicatum de ipso in quid : aliter enim non esset musicus, nisi esset sciens quid : sequitur a conjugatis, quod musica est species, et scientia genus : et si ambulans in eo quod ambulans, movetur vel est motum quid, videtur a conjugatis ambulatio motus esse, et species motus esse ambulatio : quia si sumptum de sumpto, et principale de principali ut genus prædicatur. Considerandum ergo in quocumque genere quis voluerit aliquod genus construere secundum prædictum modum a conjugatis tractum : sic enim genus construi poterit. Si autem ostenderit quod sciens fìdit secundum quod scit a conjugatis, sequitur quod scientia fìdes quaedam erit. Eodem autem modo erit in aliis.
CAPUT IV.
Qualiter probatur et non de necessitate construitur genus.
Amplius ad constructionem generis adhuc considerandum est, quoniam id quod sequitur ad aliud semper et non convertitur, difficile est invenire separationem illius a ratione generis, ita quod ostendatur non esse genus : cum genus sit commune consequens a quo non convertitur consequentia, maxime si hoc prædicatum illud subjectum et accidens omne sequitur universaliter et semper et sine conversione, in quod nequaquam antecedit ad ipsum, et ita quod non sequitur ipsum omni esse, ut omnis homo est animal, sed non omne animal est homo : sicut sequitur tranquillitatem quies, et numerum sequitur divisibile esse. Est
<--- Page Split --->
enim omnis tranquillitas quies, sed non omnis quies tranquillitas, et omnis numerus divisibilis, et non omne divisibile est numerus, nec omnis quies tranquillitas : quia tranquillitas est quies in mari tantum : et ideo quod sic est semper consequens illius, contingit opposito uti ut genere tali prædicato, quod semper et universaliter est consequens tale subjectum, cum illud prædicatum in tali consequentia non convertatur ad alterum quod est subjectum vel species. Probabile est enim quod sit genus, sed non est necessarium, cum tale prædicatum possit esse accidens : est enim omnis nix alba, sed non omne album est nix, cum tamen album non sit genus nivis : et similiter est de albo et cygno et de multis aliis. Unde ista consideratione caute est utendum, sive cum cautela, ita ut nos disputantes utamur ea pro nobis : alio autem præcedente eamdem, sive proponente eam contra nos quando sustinemus disputationem, non oportet ut illi sic obediamus, quod suscipiamus in omnibus et universaliter esse veram : habet enim instantiam, ut diximus.
Et instantia hujus considerationis est : quoniam id quod fit, generaliter ad minus in permanentibus, sequitur non esse : quia quod fit, sic non est : et non convertitur : quia quid quid non est, quod omne fiat. Sed tamen non ens non est genus propter hoc ejus quod fit, ita quod fit genus ejus simpliciter. Cujus ratio est, quia non entis nullæ sunt species vel differentiae : genus autem et species et differentias oportet habere : sed tamen in problematibus hoc aliquando pro genere potest accipi, sicut dictum est : unde etiam in ante habitis saepe instantias dabamus, quibus pro nobi uti possumus. Sed quando sumus sustinentes di-
sputationem talem, contra nos non recipiamus.
Id autem quod dicitur, quod non entis non sunt species, intelligitur simpliciter de eo quod est simpliciter non ens, et non de non ente quod non est simpliciter non ens, sed ens in potentia, quod secundum quid est ens : tale autem videtur posse habere differentias et species. Sed dicendum quod tale non ens non est ens actu : hoc autem non habet species nec differentias, quia species non sunt nisi quae sunt actu, et differentiæ nisi quæ sunt actus.
Plurimæ autem considerationes inductarum, sive sint destructivæ, sive constructivæ generis, in hac generali consideratione fundantur, quod inspicienda sunt ea quæ diffiniunt genus et consequentia ad illa : quia si illa omnia alicui prædicato conveniunt, illud procul dubio est genus : et si aliquod illorum dissonat, tunc sequitur illud non inesse ut genus.
Epilogatur ergo dicendo in problematum disputatione et determinatione, ubi quaeritur utrum aliquid insit ut genus, transeundum est (quemadmodum dictum est), et quoad prædicata, et quod inest ut accidens non comparatum vel comparatum, quod inest ut genus vel generale, quod est differentia, jam quantum ad præsentem spectat intentionem, sufficienter dictum est. Et etiam dictum est de prædicato quod sequitur ut genus, quamvis non sit genus secundum veritatem. Propter quod etiam in libro Divisionum dicitur, quod vere quidam Peripateticorum tale prædicatum putabant inesse ut genus, et ipso pro genere utebantur : cum tamen non sit genus secundum veritatem, etc.
<--- Page Split --->