CAPUT II.

De genere prout assignatur genus alicujus speciei.

voluptas ægritudinalis, ut in X Ethicorum prædicatum est: et si hoc concedatur et inveniatur, manifestum quoniam bonum non est genus voluptatis : et sumitur penes hoc, quod in diffinitione generis ponitur prædicari de omnibus speciebus et individuis. Dico autem de eadem specie : quia generalissima genera sunt species entis, ut dicit Aristoteles in prima philosophia 1, et alia species genus est generis, et alia qualitatis genus, et sic de aliis.

Ponemus igitur primo considerationes proprias sumptas penes particulas in diffinitione generis logice positas. Deinde ponemus particulas penes ea sumptas quae consequuntur ad particulas positas in diffinitione generis logici non contracti ad materiam generis : et ipsum consideremus prout assignatur genus alicujus, et non prout genus simpliciter vel omni : et hoc est comparare genus ad propinquum etiam, vel remotum, et non ad remotum.

Si ergo ponatur genus vel pro genere alicujus existentium quod significet ens existens . Existens autem proprie est compositum, quia omne genus et species composita sunt. Primum quidem igitur inspiciendum est ad omnia quæ sunt illi (quod pro genere positum est) cognata, hoc est, ejusdem coordinationis in linea prædicabili ejus quod dicitur esse genus : omnia enim quæ sunt in ipso, sunt suæ coordinationis ut originata secundum essentiam ab ipso : et ideo de omnibus illis prædicatur. Unde inspiciendum est si de aliquo illorum non prædicatur quemadmodum de accidente in secundo hujus scientiæ libro dictum est : quia si de aliquo eorum cognatorum non prædicatur, non erit genus quod assignatum est pro genere, et problema propositum interimendum est. Cujus exemplum est, ut si voluptatis ponatur genus esse bonum (sicut ponit Epicurus), considerandum si aliqua voluptas est non bonum, sicut

Deinde alia consideratio sumitur penes hoc quod in diffinitione generis est prædicari in quid : unde considerandum est demum id quod sumitur penes hoc quod assignatum est pro genere, de omnibus cognatis in quid est prædicatur, vel non, sed in quale : velut album si dicatur esse genus nivis, aut velut de anima prædicatur mobile vel movens ut genus, ut dicit Plato animam esse quod est mobile vel motivum sui, sicut in genere dicimus animam esse quod per se mobile est, hoc est, a se, sive quod movet seipsum : quamvis enim Plato dicat animam esse numerum, ut genus animæ, tamen quia mobile a se ponit differentiam, et differentia generalis cum genere collocanda est, mobile a se etiam posuit genus animæ : et cum nec album de nive, nec mobile a se in quid prædicetur de nive et anima, patet quia neutrum est genus ejus cujus positum est esse genus : neque enim nix secundum quid album est, vel albi suscipit prædicationem : nec anima secundum quid est quod movetur : et propter hoc non est album genus nivis, ut dixit Empedocles, nec anima est quid quod movetur, ut dixit Plato : accidit enim moveri animæ, et non prædicatur de ea in quid : quemadmodum accidit animali frequenter moveri ut ambulare vel ambulans esse.

Amplius hoc quidem probatur, quod mobile esse non est genus animæ : quia mobile esse a se non significat quid est in

<--- Page Split --->

ipso de quo prædicatur, sed significat aliud vel faciens vel patiens : movere enim significat quid faciens in genere actionis, a se moveri significat quid patiens in genere passionis. Similiter autem et album : non enim et album significat quid est nix, sed indicat quale sit illud quid, sive aliquid de quo prædicatur. Propter quod neutrum horum in eo quod quid est prædicatur de eo de quo prædicatur.

Alia etiam est ratio ad idem, quod maxime in diffinitione accidentis est inspiciendum, si diffinitio accidentis et ea quae sunt in diffinitione, aptantur convenienter ad id quod dictum est esse genus, ut patet in his quae dicta sunt album et mobile : contingit enim ut accidens idem movere seipsum, et aliquando non movere. Similiter contingit aliud album aliquando esse album, et aliquando non contingit : et sic non erit album genus, sed inest ut accidens, cujus diffinitio est, quod contingit eidem inesse et non inesse. Propter quod neutrum horum est ut genus, sed ut accidens est utrique illorum de quibus prædicatur, eo quod (sicut diximus) utrique illorum contingit inesse et non inesse.

Amplius si attendatur consequentia ad particulas positas in ratione generis : tunc prima est quae est prædicari de pluribus, secundum regulam quae data est in Prædicamentis, quae dixit quod quando alterum de altero prædicatur ut de subjecto, quæcumque de prædicato dicuntur et omnia de subjecto dici necesse est : et ex ista sequitur, quod omnia de quibus dicitur genus, sint ejusdem coordinationis cum genere secundum rectam lineam. Si ergo non in eadem divisione vel coordinatione fuerit genus cum his quorum dicitur esse genus, et species similiter de qua prædicatur genus, sed hoc quidem ut genus sit substantia, hoc est, in genere substantiæ : aliud autem dę quo prædicatur genus, hoc est, species, sit qualitas, hoc est, in genere qualitatis : tunc non erit genus quod pro genere assignatum est. Verbi gratia, ut nix quidem et

cygnus (qui albi sunt species secundum Empedoclem) quidem substantia : album autem (quod genus eorum dictum est) non est substantia, sed quale. Propter quod non est album genus nivis, nec genus cygni : quia non sunt ejusdem coordinationis vel divisionis.

Rursum juxta idem consequens accipitur, quod disciplina ad aliquid est, hoc est, ad disciplinatum vel disciplinabile : bonum^autem vel pulchrum dicunt quale : propter quod nec bonum nec pulchrum sunt genus disciplinae : quia non sunt ejusdem coordinationis et divisionis. Nam eorum quae sunt ad aliquid secundum speciem, genera oportet esse ad aliquid, ut patet in duplici quod est species de numero eorum quae sunt ad aliquid, et multiplex quod est genus ejusdem, et etiam ad aliquid. Universaliter in talibus quidem dicendum est et pro maxima, quod sub eadem divisione et coordinatione prædicabilium oportet genus esse speciei, sive insertum cum specie secundum rectam lineam : nam si species est substantia, et est genus de ista specie prædicatum substantia : et si species est quale quid, et genus erit quale quid. Cujus exemplum est si genus est quale quid et species non, ut si album est quale quid, et color quid erit. Similiter autem et in aliis.

Secundum consequens ad idem est, quod si genus prædicatur, semper prædicatur : quia est prædicatum essentiale de pluribus, et penes consequens accipitur. Unde rursum considerandum est, quoniam genus dicitur de pluribus prædicari, si necesse est vel contingit genus participare id quod positum est in genere, sicut inferius essentialiter participat suum superius, et participare est suscipere participati superioris rationem et nomen univoce : manifestum enim, quoniam quidem species participant genera secundum nominis prædicationem, et hoc modo genera non participant species : si autem species suscipit generis nomen et

<--- Page Split --->

rationem, genus non suscipit nomen et rationem speciei.

Unde considerandum si contingit assignatum genus vel assignatum pro genere, participare speciem secundum nomen et rationem : quia tunc non erit genus quod pro genere assignatum est : ut verbi gratia, si quis assignet aliquid pro genere entis vel unius : tunc enim cum ens et unum de omnibus dicantur, dicuntur etiam de isto quod pro genere eorum est assignatum : et sic accidit quod id quod assignatum est pro genere entis vel unius (quæ dicuntur esse species suæ) participabit rationem eorum, quod est inconveniens. Et hujus causa est, quia de omnibus quæ sunt, unum et ens predicantur, et etiam de isto quod assignatum est ut genus eorum . Propter quod ratio eorum etiam, scilicet entis et unius, participatione prædicatur de ipsis. Rationem autem dico expositionem quæ est majoris declarationis quam nomen, quia aliam ens et unum non habent rationem.

Amplius ad idem quod est prædicare de pluribus, consequens est, quod genus de omnibus his prædicatur species, et de pluribus. Unde si de aliquo vel aliquibus una vera est species secundum prædicationem, de quibus non est verum genus prædicatum de eisdem, non erit genus quod assignatum est pro genere. Verbi gratia, si ens aut scibile dicatur esse genus opinabilis : nam de non ente prædicatur opinabile : multa enim non entia sunt opinabilia, ut quod sol sit monopedalis, vel quod fauni vel satyri sint : cum autem ens vel scibile non prædicentur de non ente : et ratio est, quia ens non est non ens : et quod scitur vel scibile est, hoc est unum propter quod ens et scibile non est genus ad opinabile : quia de pluribus prædicaretur species quam genus : quia de quibus prædicatur species, et genus de eisdem prædicari necesse est : nunc autem opinabile prædicatur de quibus non prædicatur ens vel scibile.

Adhuc autem de pluribus prædicari quarto loco consequitur, quod omnia de

quibus prædicatur ipsum genus, participabunt illud genus. Diffinitio autem ejus Quid sit ticipar quod est participare, est suscipere participati rationem. Participatum autem dicimus, cujus secundum partem suæ potestatis, et secundum partem suæ communitatis inferens suscipit prædicationem, ut homo suscipit rationem animalis et prædicationem. Unde si nullum eorum quæ sunt species positæ sub eodem genere, contingit participare, id quod positum pro genere, non erit genus quod pro genere est assignatum. Nam impossibile est participare genus, quod nullam specierum participat, nisi sit aliqua primarum specierum primæ divisionis generis sui primi, in qua immediate primum genus est divisum : hoc enim participat primum genus tantum, et nullam participat specierum : aliæ autem omnes subalternæ species quæ sunt in genere primo, participant genus secundum aliquam specierum : quia quidquid est in genere, est in aliqua specierum illius generis præter species primas. Si ergo ponatur motus genus esse delectationis sive voluptatis, de qua dixit Plato, quod omnis delectatio est generatio in sensibilem animam, considerandum si participat aliquam specierum motus : nam si nec est generatio nec corruptio neque nullus specialis motus de numero omnium specierum motus , manifestum est quod nulla specierum motus est : propter quod nec participat genus : eo quod necessarium est et pro maxima supponendum, id quod genus participat, et aliquam specierum participare : propter quod sequitur quod voluptas non erit species motus, nec motus erit genus voluptatis, neque erit aliud individuorum quæ sunt sub motu : nam individua omnia participant speciem, et per speciem participant genus, ut alius homo indivisus-et hominem participat et animal quod est genus hominis.

Quod autem dictum est hic, quod genus et species debent esse ejusdem coordinationis sive divisionis prædicamenti,

<--- Page Split --->

Quomodo non est contrarium ei quod in Prædicagenus potest mentis in capitulo relationis dictum est : esse in ad aliquid sperius non nihil enim prohibet genus esse in ad aliexistente in ad aliquid. quid, et speciem et non esse in ad aliquid, sicut scientia est in ad aliquid, non autem grammatica : quia essentia generis et essentia speciei semper sunt in eadem coordinatione, quamvis id quod additur super essentiam, aliquando sit in alia coordinatione : et hoc patet, quia scientia (secundum id quod est) habitus vel dispositio est : quamvis accidat ei (ex comparatione ad id de quo est) in relatione esse.

Ponitur etiam consideratio accepta penes hoc'consequens quod est prædicari de pluribus differentibus specie : ad hoc enim sequitur genus de pluribus prædicari quam species. Adhuc autem ad hoc sequitur non de æqualibus prædicari cum specie. Dicamus igitur ad hoc inspiciendo amplius præter inductas considerationes, quod si id quod pro specie in genere positum est, de pluribus dicitur sive prædicatur, non erit genus illius speciei quod assignatum est pro genere, sicut si opinabile dicatur species entis, ut dixit Pythagoras, qui posuit quod magis est ens opinabile quod est extra animam, sicut causa est plus ens causato : opinabile autem cum dicatur tam de ente quam de non ente, et de pluribus prædicatur quam ens : ergo opinabile non est species entis, nec ens est genus opinabilis. Hoc autem fere positum est in ante habitis istius capituli: sed differt illud ab isto, quia quod præcedit destruit genus assignatum per hoc quod de aliquo prædicatur species, de quo non genus : hic autem destructio fit per hoc quod de pluribus specie et numero differentibus species quam genus prædicatur : de pluribus enim genus semper quam species prædicatur.

Rursum alia consideratio consequens ex ista penes idem prædicari de pluribus sumpta, et est hæc, quod si de æqualibus in numero dicuntur species assignata et genus. Cujus exemplum est, ut si eorum quæ omnia sequuntur, et in quæ omnia

sicut in prima resolvuntur, quæ, sicut dicit Avicenna, sunt ens, unum, res, aliquid, ponatur unum genus, et alterum species ipsius, vel per se, vel in eo quod accidit istis inesse : ut si ponatur ens esse genus, et unum species, de omnibus enim dicitur et ens et unum : propter quod neutrum neutri comparatum potest esse genus, eo quod de æqualibus et secundum numerum et secundum speciem dicuntur. In hoc autem quod accidit illis, exemplum est in eo quod ista prima sunt et principia : unde si primum et principium ad se invicem comparata ponantur genus et species, idem accidit inconveniens : quia utraque quæ dicta sunt, idem sunt : et ideo neutrum de pluribus prædicatur quam alterum, et sic neutrum est genus ad alterum.

Elementum autem vel fundamentale principium ad omnia ista quæ dicta sunt, est quod de pluribus prædicatur sive dicitur genus quam species et quam differentia : de paucioribus enim differentia dicitur quam genus, quia aliter nec divideret genus quando est divisiva : nec opposita generi contraheret potestatem generis quando est constitutiva, penes idem consequens quod est prædicari de pluribus specie differentibus et in quid.

Adhuc sumitur consideratio : quia inspiciendum si aliud assignatum pro genere, sit genus alicujus eorum quæ non differunt specie, ab his quæ sunt in specie contenta, cujus genus assignatum : quia si non est genus eorum quæ indifferentia sunt specie ab illis, non erit genus quod pro genere est assignatum : vel etiam si non videatur esse genus eorum, non erit genus quod pro genere est assignatum. Et hæc consideratio sicut valet destruenti, ita valet construenti. Si enim construit, quod idem genus eorum quæ non differunt, concludetur illud vere esse genus per hanc maximam, quod omnium quæ non differunt specie, est idem genus. Si ergo unius talium genus esse monstretur, quod unius talium quod assignatum est, non sit, manifestum est quod

<--- Page Split --->

sequitur, quod nullius eorum sit genus : quia una ratio est in uno et in omnibus quoad esse genus vel non esse genus. Cujus exemplum est, ut si quis ponat esse lineas insecabiles, ex quibus lineis divisisibiles componuntur, ut in libello de indivisibili bus lineis dicit Aristoteles, eo quod omne divisibile ex indivisibili bus componitur, ut dixerunt Democritus et Leucippus, Plato in hoc signo ponens indivisibiles lineas, quum dicat indivisibile esse primum genus linearum, patet quod peccavit : id enim quod genus esse assignavit, non potest esse genus indivisibilium linearum : quia indivisibile de indivisibili non praedicatur : cum tamen lineae divisibiles et indivisibiles sint eaedem, sive secundum speciem indifferentes : omnes enim rectae lineae indifferentes sunt, sive sint divisibiles, sive indivisibiles. Rectae autem dico : quia rectitudo est forma simplex et uno modo, quae competit primis lineis quae sunt compositarum linearum principia : unius enim formae est rectitudo et simplex. Curva autem ex duabus formis composita est, convexo scilicet, et concavo : et ideo curvitas est multis modis, rectitudo uno modo : et ideo indivisibile non potest esse genus ad rectas lineas. Et haec est vera istius considerationis expositio : et de hoc quod alii dicunt, non est curandum.

CAPUT III.

De considerationibus acceptis considerando ad plura genera.

His habitis quae inspectionem ad unum genus assignatum considerare debent, considerandum est in plura genera si alius aliud genus assignatae speciei posuit, videndum si aliud genus est ejusdem speciei, quod nec continet assignatum genus, nec subalternans ipsum, neque continetur sub illo sicut subalternatum : si enim tale genus aliud ab assignato invenerit, id quod assignatum est

pro genere, non erit genus. Cujus exemplum est Socratis, ut si quis tanquam assignatae speciei ponat justitiae genus esse scientiam communicandorum vel distribuendorum, consideranti autem statim occurrit, quod aliud genus est justitiae quod est virtus moralis, et neutrum horum continet alterum : propter quod non potest esse scientiam genus justitiae : quamvis enim scientiae genus sit virtus, non tamen est virtus moralis : quia tiae, non scientia est speculativa, et virtus moralis morali est habitus in modum naturae rationi consentaneus, ut dicit Tullius : et hoc modo sub uno communi non continentur, sed sub diversis sunt ordinibus praedicabilium : et medium virtutis est inter plus et minus : medium autem scientiae est ratio recta, ut in VI Ethicorum dicit Aristoteles, et si utrumque dicatur virtus, non erit hoc per unam rationem : et ideo virtus non est genus unum sub quo ambo contineantur. Quod autem secundum unam rationem non praedicatur de contentis, non est genus, neque praedicatur ut genus.

Calumniam autem videtur habere quod dictum est et instantiam : videtur enim quando sive aliquando, quod una assignata species sub duobus generibus est, quod alterum sub altero generum illorum contineatur ut in pluribus, habet tamen dubitationem in quibusdam, et non videtur generaliter verum esse : quibusdam enim videtur quod prudentia (quae est assignata et debita species) et virtus sit, sive in genere virtutum, et scientia, hoc est, in genere scientiae esse : et neutrum istorum generum a neutro videtur contineri : et sic instantiam videtur habere inducta consideratio.

Sed ad hoc respondeo, quod non ab omnibus conceditur prudentiam scientiam esse : quamvis enim exemplum ejus sit agendorum ratio recta, non est tamen nisi his quae sunt ad finem ad quem tendunt, ut nulla virtus moralis : et ideo non est scientia absolute, quae non consideret nisi verum, et sit ad finem

<--- Page Split --->

veri sicut scientia. Et si quis admittit verum esse quod dictum est, prudentiam esse scientiam, non tamen est necessarium neque videtur esse necessarium, quod scientia est virtus, aut sint sicut genera subalterna, quorum unum sub altero continetur, ut scientia sub virtute, quae ejusdem, hoc est, prudentiae genera esse dicuntur : sed satis est quod ambo sint sub eodem genere subalternante utrumque, quemadmodum in virtute et scientia accidit ; utraque enim sunt sub eodem genere : nam utrumqueistorum secundum generis praedicationem est habitus et dispositio certa, sicut dictum est. Proponatur consideratio sic, quod considerandum si aliud a genere assignato inventum est genus assignatae speciei, ita quod illa duo genera sic se habeant, quod neutrum illorum quae dicta sunt, inest generi quod assignatum est, et quod nec unum sub alio est, nec sub eodem genere ambo sunt genera : tunc non erit genus quod assignatum est pro genere.

Adhuc autem an genera non subalterna considerandum est et inspiciendum est in genus assignati generis, et sic semper ascendendo in eadem linea praedicamentali ascendendum est et videndum si omnia superiora genera praedicantur in quid, per hanc maximam, quando alterum de altero praedicatur ut de subjecto, omnia quae de praedicato dicuntur, et de subjecto dicuntur, et eadem praedicatione dici oportet : et ideo si genus assignatum praedicatur in quid, omnia superiora de eadem specie in quid praedicabuntur.Nam omne superius genere assignato de specie assignata in quid praedicari oportet : et si aliud superiorum assignati generis non praedicatur de specie assignata, non erit genus quod assignatum est pro genere.

Rursum in plura genera subalternatim posita inspiciendum est penes hoc, quod oportet inferius participare suum superius, et non e contrario. Considerandum ergo si assignatum genus vel aliud genus

in recta linea super genus assignatum sit : eo quod nullum quod est superius, participat quod inferius : et si ergo tale genus sit assignatum quod vel ipsum vel aliud superiorum participat speciem assignatam, non erit genus quod pro genere est assignatum. Hac consideratione utendum est destruenti, quemadmodum dictum est : astruenti autem sive problema astruere volenti, si concedat, quod id quod assignatum est pro genere, insit speciei cu'us esse assignatum est etiam ponendo inesse, adhuc dubitat utrum id quod assignatum est pro genere, assignatae insit ut genus, cum tamen non dubitet quin insit ut praedicatum, sufficit ostendere quod aliquid superiorum in recta linea ad genus assignatum inest speciei assignatae in eo quod quid est sicut inest genus : uno enim talium superiorum in eo quod quid est de assignata specie praedicato: omnia quae superiora sunt ad illud, in eo quod quid est praedicantur de eadem specie : et hoc est verum si sint superiora his de quibus praedicantur secundum rectam lineam : omnia enim taliter superiora praedicantur in eo quod quid est sicut inest genus suis inferioribus : propter quod assignatum genus in eo quod quid est praedicabitur, si aliud suorum superiorum in eo quod quid est praedicetur, et si unum assignatum est pro genere.

Quoniam autem uno taliter superiorum in eo quod quid est de specie assignato praedicato, omnia alia in eo quod quid est praedicantur. Sumendum ergo etiam inductione in omnibus generibus praedicamentorum, quamvis hoc in Prædicamentis sit determinatum : et sic quidem faciendum est quando non dubitat, sed sine dubitatione certum est, quod insit speciei et praedicetur de specie id quod pro genere est assignatum : tunc non sufficit ostendere id tantum quod et aliud superiorum generum illi quod dubitatur inesse, in eo quod quid est praedicetur et de specie assignata, sed oportet duo ostendere sicut duo sunt in dubitatione,

<--- Page Split --->

etiam quando dubitatur utrum insit, et utrum ut genus insit: oportet enim ostendere, quod superiorum aliud insit ut genus, et quod nullum genus ex opposito divisum contra genus assignatum praedicatur de assignata specie: quia divers orum generum et non subalternatim positorum diversæ sunt species et differentiæ. Hujus exemplum est, ut si ambulationis tanquam assignatae speciei genus assignetur latio, sive secundum locum mutatio, non sufficit ostendere quoniam ambulatio est motus, et quod motus de ambulatione prædicatur in quid, eo quod alii præter lationem motus sunt: sed oportet hoc ostendere, quod ambulatio nullum contentorum sub motu participat de numero eorum quæ sunt secundum divisionem, nisi lationem solum: et ideo quia est necesse quod id quod genus participat, aliquam specierum etiam (quæ sit in genere illo) participare: quia prædicatur participative de genere, prædicatur et participative de specie. Prædicentur quæcumque sunt participata de inferioribus secundum primam et rectam divisionem, nisi lationem solam: et tunc sic arguendum est, quod si ambulatio nec augmentum participat nec diminutionem nec aliorum motuum aliquam prælationem, tunc medium est quod lationem et genus participabit: et ideo sequitur, quod latio erit genus ambulationis.

Adhuc in subalternis generibus considerandum est, si id quod assignatum est pro genere, prædicatur in quid de eisdem de quibus prædicatur in quid assignata species. Similiter considerandum, si omnia quæ directe supra genus assignatum sunt, de eadem et eisdem prædicentur : quoniam si alicui in aliquo eorum quæ superius sunt, dissonant, palam quoniam non est genus quod assignatum est pro genere : si enim esset genus, omnia superiora hoc et etiam plus quod assignatum est pro genere, de specie assignata in eo quod quid est prædicarentur : et quando non sic est, non est genus quod assignatum est pro genere. Destruere igitur vo-

lenti utile est considerare si non prædicatur genus vel aliquod superiorum assignatum pro genere in eo quod quid est : accidit enim in omnibus coordinationibus genus et speciem de eodem in eo quod quid est prædicari. Astruere autem volenti utile est videre si aliquod prædicatum vel aliquod superius ad ipsum in eo quod quid est prædicetur : tunc enim accidit (hoc est, sequitur) et genus assignatum et speciem assignatam de eodem in eo quod quid est prædicari : propter quod etiam ipsum quod est species assignata cum sub duobus sit generibus, necesse est ista genera esse subalterna, quorum unum sub altero continetur, si ostendatur quod id quod voluimus genus esse non contineri sub specie : tunc palam est quod sequitur, quod sub hoc alterum sicut species sub genere erit : quia ex quo subalterna sunt, et id quod sub illo non continetur, necesse est sub reliquo contineri, et reliquum sub alio contineri. Sic ergo in genera tam subalterna quam non subalterna considerandum : quia si illud non est genus quod præter hæc accipitur, tunc patet quod nec illud est genus quod assignatum est pro genere.

Adhuc considerandum ad totam rationem generum, et non tantum in particulas quæ ponuntur in diffinitionibus generum eorum quæ assignata sunt, vel quæ superiora ipsorum. Considerandum autem et rationem illorum generum, si aptantur per convenientiam substantialem ad assignatam speciem : necesse est enim omnes rationes generum superiorum prædicari de assignata specie, et de omnibus his quæ participant speciem, sicut inferiora superiora sua participant. Si ergo in aliquo dissonet, quod ratio superiorum inferiori non aptatur, palam quod non est genus quod pro genere est assignatum. Sic ergo in particulas diffinitiones generis, et in eas quæ particulas consequuntur, ut in totam diffinitionem generum tam non subalternorum quam subalternorum est considerandum : quæ

<--- Page Split --->

omnia in linea recte ascendenti praedicamentali considerantur : quae considerationes sunt plurimum destructivae, aliquae tamen sunt constructivae, in aliquibus admixtae. Quod autem est dictum, quod diversorum generum et non subalternatim positorum diversae sunt species et differentiae, ideo est, quia si esset genus unum talium specierum, hoc esset de diffinitione utriusque, et sic unum esset diffinitivum duorum oppositorum, quod est inconveniens.

CAPUT IV.

De considerationibus sumptis ex comparatione generis ad differentiam et speciem, etc.

Habitis considerationibus quibus discernitur et aliquando construitur genus per inspectionem ad intrinseca generi et essentialia, quae sunt particulae diffinitionis ejus vel consequentia ad particulas, et per inspectionem ad totam diffinitionem, quia genus aliquo modo continet differentias potestate saltem, et continet species ut partes subjectivas ejus : nunc considerationes sumendae sunt per inspecimenem eorum quae accipiuntur ex comparatione generis ad differentias et ad species. Primo ergo inspiciemus ad haec comparando id quod est genus per substantiam ad differentias et species, et deinde dabimus considerationes quae sumuntur ex comparatione generis ad differentias et ad species, per ea quae sequuntur genus ut proprietates ipsius, et quae consequuntur ad ipsum ex tali comparatione quae est ad differentiam et speciem.

Dicamus igitur quod destruere volenti genus assignatum considerandum est si aliquis differentiam substantialem ut genus posuit praedicari. Verbi gratia, ut si posuit immortale quod est animalis differentia, esse genus Dei : nam immortale differentia est animalis, eo quod animalium quaedam mortalia, quaedam immortalia. Palam ergo quia peccavit, quo-

niam nullius differentia est genus. Et quod hoc sit verum, sic probatur ex hoc quod modus est per dicta instrumenta universalium, quod nulla differentia in modo praedicandi dicit quid per se stans in natura rei sicut fundamentum formarum, sed magis significat quale per qualitatem essentialem, quae qualitas est perficiens potentiam generis, sicut perficit forma potentiam materiae, ut pressibile et bipes sunt dicentia quale quid animal, et non dicunt quid in ipso animali.

Alia autem consideratio est et destructiva si differentiam posuit aliquis in genus, ita quod differentiam divisivam generis dicit in genere esse. Verbi gratia si dixit, quod abundans, quod est differentia divisiva numeri, in numero est, quod est genus divisum per differentias : quia tunc sequitur quod differentia esset species, et abundans differentia est divisiva numeri, sed constitutiva essentialis qualitas est speciei. Nec videtur secundum veritatem, quod differentia participat genus, sicut id quod directe continetur in genere, genus participat : quia omne quod sic participat genus, quoad nomen et rationem est species vel individuum et non differentia : differentia autem quoad hoc quod est consequens esse generis, modum habet praedicationis de genere proprse passionis, et non genus participans. Haec autem omnia in scientia de Universalibus probata sunt. Unde cum dicitur, animal est rationale, non est praedication differentiae de genere ejus sicut ejus quod sit de ratione animalis, neque sicut speciei quae particulariter praedicari dicitur de genere ut species participans genus, quia animal non est de ratione rationalis, sed praedicatio consequentis ad animal secundum esse, sicut passio praedicatur de subjecto. Sed non sequitur propter hoc, quod differentia sit proprium : eo quod est qualitas essentialiter perficiens potentiam generis et constituens speciem : proprium autem est consequens esse speciei, et est de natura accidentis in eo quod consequens est ad esse perfectum speciei :

<--- Page Split --->

unde cum omnino quod participat genus, species sit vel individuum, ideo palam est quod differentia non participat genus. Propter quod nec abundans est species numeri, sed differentia: quoniam non participat genus quod est numerus.

Amplius per comparationem generis ad speciem considerationes sunt ex quibus destruitur problema de genere, ut si quis genus in speciem posuit, ut idem dicatur esse genus quod sub specie continetur. Exemplum hujus cst, quod contiguatio dicatur essi species continuationis. Continua enim sunt quorum terminus unus ad quem est continuatio. Contigua vero, quorum terminus continuationis non unus quidem, sed termini duorum continguorum sunt simul: non tamen sunt unum, sed colligata ab alio: quia, sicut dicitur in V Physicorum 1, continuum per prius et posterius dicitur multipliciter, si qua se contingunt in ultimis, quae colla sive glutino continentur (quae sibi invicem infiguntur) encastrantur: quia contigua sunt, et continuum commune est ad haec, non est vera communitas generis, sed tamen mutata generis communitate: et ideo qui dicit quod continuum est contiguum, ponit genus in speciem: et sic de pluribus species prædicatur vel tot sicut prædicatur genus. Eodem modo peccat, qui dicit mixturam esse idem quod temperantiam. Temperantia non simpliciter mixtura est, sed quædam est mixtura per posterius dicta: quia mixtura vel mixtio est miscibilium alteratorum unio: mixta enim sic miscentur per minimum cujuslibet unius cum minimo alterius, agens et patiens unumquodque in aliud et ab alio, et sic unumquodque recedens ab excellentia suæ qualitatis et reductum ad Medium. Temperantia autem sunt quodammodo mixta: et sic temperantia in minus est quam mixtio. Hoc peccato Plato peccavit, quando lationem quæ est idem quod vectio (sicut movetur id quod vehitur) dixit esse loci mutationem: vectio

enim sive latio quædam mutatio secundum locum est, et est in minus quam loci mutatio. In omnibus his tribus exemplis idem impedimentum et peccatum est: non enim necessarium est ut contiguitas sit continuitas, sed e converso continuitas est contiguitas quædam necessario: non enim omne contiguum est continuum, sed e converso continuum est contiguum quoddam sive quodammodo: quia quorum ultima sunt unum, eorum ultima sunt simul, et non e converso. Et similiter nec omnis mixtura est temperantia: nam siccorum mixtura ut granorum, temperantia non est, quia unum non alterataliud ad medium. Nec omnis mutatio secundum locum est latio sive vectio: nam ambulatio secundum locum mutatio est, et non videtur latio sive vectio esse: latio enim sive vectio dicitur quidam motus rotarum sive curruum sive vehiculorum: pene enim in his quæ involuntarie mota sunt, latio dicitur, quemadmodum accidit in curribus sive vehiculis quæ proprium non habent motum, sed vehuntur ad onera. Pene autem dico, quia alia, ut homines aliquando involuntariæ vehuntur: sed tunc moventur motu alterius. Palam autem est, quoniam in assignatis exemplis de pluribus dicitur species quam genus: cum tamen secundum diffinitionem speciei et generis oportet e contrario fieri.

Rursum peccatum est et destruitur problema comparando differentiam ad speciem si differentiam divisivam generis in speciem posuit, hoc est, sub specie contentam. Cujus exemplum est, ut si immortate idem dixit quod Deum, cum immortale sit differentia animalis rationalis, et generis differentia sit speciem (quæ est Deus)constituens. Sic enim accidit per hanc positionem de æquis, aut de pluribus speciem prædicari quam differentiam: de æquis quidem si idem dixit differentiam et speciem: de pluribus, si differentiam posuit in speciem: et hoc

<--- Page Split --->

est inconveniens : nam differentia si est divisiva, de pluribus quam species dicitur. Si autem est ultima et constitutiva, tunc de æquis dicetur cum specie ; divisiva enim secundum aptitudinem respicit speciem : et sic in plus est quam species constitutiva, et ultima est secundum actum speciem constituens : et ideo est æqua. Neutro autem modo in speciem est, quia quod ponitur in alio, in minus est quam ipsum : et ideo genus illius differentiæ multo minus in speciem est ponendum. Qualiter autem et quæ differentia animalis sit generalis, in ante habitis dictum est.

Amplius ex comparatione generis ad differentiam consideratio est destructiva juxta præcedentem accepta, ut si genus in differentiam posuit, ut si quis dicat quod color quod est genus, sit congregattivum visus, per substantialem prædicationem : aut numerum dicat esse impar, cum impar sit differentia quæ ut genus de numero non prædicatur. Qualis autem sit hujusnodi prædicatio cum dicitur, impar est numerus, vel e converso numerus est impar, videtur jamdudum determinatum esse : quod enim sequitur totum esse generis, non potest esse quid de ratione ejus : et ideo non prædicatur de ipso ut genus vel proprium proximum vel remotum, ut potest de ipso prædicari differentia constituens ipsum : cum totum esse generis sequatur : prædicatur ergo ut passio, quæ pro certo accidens esset, nisi quia actus est determinans et perficiens generis potentiam. Propter quod est qualitas essentialis.

Adhuc autem peccat, si respondendo ad speciem dixit genus esse ut differentiam : quamvis enim hoc non sæpe fiat, tamen possibile est aliquid suscipere vel concedere talem prædicationem : propter hoc quod diximus, quod differentia cum sit generalis, cum genere collocanda est, ut si quis dixit mixturam esse differentiam temperantiæ cum sit genus ejus, aut dicat secundum locum mutationem differentiam lationis sive vectionis. Sic enim

accideret differentiam plus esse quam genus, quod est inconveniens : ideo non est genus quod sic assignatum est.

Omnia autem quæ sunt hujusmodi ex consideratione generis ad differentiam et speciem comparari possunt per eamdem maximam : omnes enim isti loci communicant in loc quod de pluribus genus quam differentiam oportet prædicari : et oportet quod genus non participet differentiam illo modo participationis, qui in præhabitis determinatus est. Sic autem assignando genus et ponendo in differentiam, neutrum eorum quæ dicta sunt, possibile est accidere : quia et genus de paucioribus quam differentia prædicabitur, et participabit differentiam ut substantiale prædicatum.

Rursus ad plures vel omnes differentias generis respiciendo si tale assignatur genus cujus nulla differentia prædicatur de specie assignata (cum non nisi ex genere et differentia sit species) sic male est assignatum genus : quia cum nulla differentiarum generis de specie prædicatur, nec genus prædicabitur : eo quod tale genus non est speciei. Omne enim genus in sua specie per differentiæ alicujus coarctationem determinatur ad speciem : genus autem non prædicatur nisi per hoc quod est in specie per substantiam, ut de anima : nec prædicatur abundans, nec perfectum in numeris : ergo nec numerus prædicatur de anima, ut dixit Plato.

CAPUT V.

De considerationibus acceptis ex consequentibus ad genus, etc.

Amplius accipiuntur considerationes ad terminandum problema de genere ex his quæ consequuntur genus, ut proprietates essentiales quæ sunt ex parte rei vel ex parte sermonis acceptæ : ex parte enim rei prima generis proprietas quæ consequitur ipsum secundum quod ad speciem comparatur, est quod genus prus sit natura quam species : unde si assignatum

<--- Page Split --->

pro specie sit prius natura quam assignatum pro genere, et si species assignata interempta simil interimit genus : tunc patet quod species est prior natura quam genus : cum videatur e contrario debere fieri, quod scilicet genus interremptum simul interimat speciem, et non e contrario. Et constat quod non est genus quod est assignatum pro genere.

Amplius secunda proprietas, naturam generis consequens est, quod genus (quia substantialiter inest) semper inest : et ideo si contingat amittere genus, ita quod aliquando speciei non inest vel potest non inesse, non erit genus quod assignatum est pro genere. Cujus exemplum est, ut si quis dicat animam moveri sive in genere moventium seipsa esse : vel si quis dicat opinionem esse per verum vel falsum ut per differentias : neutrum enim dictorum potest esse genus vel differentia : eo quod neque genus neque differentiam amittit species : nam anima est absque eo quod moveat se, quia aliquando quiescit ; et aliquando opinio est neque vera, neque falsa, sed dubia : et opinio vera fit falsa, sicut et omnino in Prædicamentis dictum est. Si autem esset differentia, opinio vera non efficeretur falsa secundum rei opinatæ mutationem : quia differentia non amittitur ab eo, cujus est differentia : et iste est primus modus amittendi genus vel differentiam.

Secundus autem modus est, quod videtur esse suppositum quod genus et differentia sequuntur semper speciem donec sit species, hoc est, quamdiu sit species. Unde intendendum etiam id quod in genere positum est : si enim illud participat aliud quod est de numero contrariorum assignato generi per ipsum genus, et participat per substantialem prædicationem, tunc sequitur quod non est genus quod assignatum est pro genere : quia si esset genus, non participaret species assignata et id et suum contrarium quod est in ipso : et sic idem substantiale

participabit contraria substantialiter, quod esse non potest : eo quod species assignata genus suum nunquam amittit, quum sibi insit et actu et intellectu : et si idem participaret contrarium generi cum genere participato, sic idem contraria participabit.

Hoc tamen in mixto videtur fieri, quod contraria participat et substantialiter. Sed ad hoc dicendum quod mixtum non participat contraria secundum simplices et puros actus contrariorum, sed secundum medium et medii actus.

Amplius autem tertius modus amissionis generis vel differentiæ est, si species assignata communicat (hoc est, communicabiliter recipit) aliquid cum eo quod assignatum est sibi pro genere : quod impossibile est inesse : et sic contingit inesse omnibus his quæ sunt sub eodem genere : eo quod generi repugnat. Neque erit genus quod assignatum est pro genere : quia sic disparata convenient ad consecutionem ejusdem : quod est impossibile, ut anima vitæ communicat cum sit per diffinitionem suam principium et causa vitæ, ut secundo de Anima 1 dicitur. Numerorum autem nullum (hoc est, nullam speciem numeri) vivere possibile est, hoc est, vitæ principio communicare : constat quod nulla species numeri est anima, et sic numerus assignatus pro genere animæ non est genus ejus. Quæ vero ratio Platonis in his fuerit, non est ostendendum in hac scientia : quia ex communibus et probabilibus ad hoc disputari non potest. Adhuc autem ex parte sermonis tres sunt generis proprietates, et quod univoco dicatur de specie, et quod dicatur de pluribus differentibus specie, et quod dicatur proprie et non per translationem : et juxta hæc sunt tres considerationes generis destructivæ.

Considerandum ergo si species assignata est æquivoce in genere, hoc est, quod genus de specie nomine et non ra-

<--- Page Split --->