MEMBRI PRIMI

ARTICULUS II.

De ardenter, dicitur, Eccli. xxxvii, 32 : Non te effundas super omnem escam. Effundere enim animam, est ardenter sumere cibum.

Utrum gula sit peccatum ? et, Quantum peccatum sit ?

De hoc quod dicitur studiose, vituperatur dives in Evangelio Luce, xvi, 19 : Epulabatur quotidie splendide. Quia studiose fecerat cibos praeparari cum salsamentis et diversis condimentis, quos plus ad delectationem quam ad necessitatem sumebat. Cum ergo definitio non dicat nisi modum in quantitate, videtur insufficiens.

SECUNDO quæritur, An gula sit peccatum, et quantum peccatum sit ?

Et videtur, quod sit peccatum : quia

Solutio. Dicendum, quod cum dicitur, gula est immoderatus appetitus edendi, sive cibum sumendi, modus sumitur pro generali mensura quæ exigitur in quantitate proportionata sufficiente hominis, et in quantitate modi præparationis, et in quantitate delicationis in cibo et temporis sumendi cibum. Et a privatione generalis modi dicitur gula immoderatus appetitus sumendi cibum.

Ad aliud dicendum, quod licet sit corruptio modi, speciei, et ordinis, tamen specialiter est corruptio modi : quia species et ordo comitantur hunc modum.

<--- Page Split --->

Sed contra. CONTRA :

Nemo peccat in hoc quod vitari non potest : sed in omni homine in quo fit deperditio substantiae, nullo modo vitari potest appetitus restaurationis deperditi. Appetitus restaurationis deperditi est motus ad nutrimentum, qui dicitur esse motus gulae. Videtur ergo, quod motus gulae ad nutrimentum nec veniale sit peccatum, nec mortale.

Hoc solvendum est per duas auctoritates. Dicit enim Gregorius sic : « Eo tempore quo necessitati debitum solvitur (quia per esum necessitati voluptas miscetur) quid necessitatis sit, quid voluptatis ignoratur. »

Item, Augustinus in libro X Confessionum : « Sed dum ad quietem satietatis ex indigentiae molestia transeo, in ipso transitu insidiatur mihi laqueus concupiscentiae. Ipse enim transitus voluptas est, et non est alius qua transeatur, quam quo transire cogit necessitas. Et cum salus sit causa edendi et bibendi, adjungit sese tamquam pedissequa periculosa jucunditas, et plerumque praeire conatur, ut ejus causa fiat, quod salutis causa me facere, vel dico vel volo, nec idem modus utriusque est 1. »

Dicimus ergo, quod motus nutritivae nullum peccatum est, nec veniale, nec mortale : quia ille omnino naturalis est. Sed motus ad voluptatem peccatum est, sed non mortale semper. Si enim voluptas tanta esset, quod voluptas in cibo praeponeretur Deo, tunc esset mortale sicut et in aliis capitalibus. Et in hoc sensu intelligitur illud Apostoli, ad Philip. ut, 18 et 19 : Multi enim ambulant, quos saepe dicebam vobis, nunc autem et flens dico, inimicos crucis Christi : quorum finis interitus, quorum deus venter est : et gloria in confusione ipsorum, qui terrena sapiunt. Et sic etiam intelligitur illud Apostoli, ad Roman. xvi, 17 et 18 : Rogo autem vos, fratres, ut observetis eos

qui dissentiones et offendicula, praeter doctrinam quam vos didicistis, faciunt, et declinate ab eis. Hujusmodi enim Christo Tomino nostro non serviunt, sed suo ventri : et per dulces sermones, et benedictiones, seducunt corda innocentium.

In hac etiam ratione dicitur gula maximum peccatum aliquando, eo quod est simile idololatriae : talis enim colit ventrem sicut Deum. Tales enim dicuntur ab Aristotele in Ethicis, gastrimargi a yzxtiç quod est venter, et mzçyoc, quod est edax, vel mzçytw-ö, quod est insanio, is: quia insanium pro ventre.

Et talis gulae quae est insania, ponit Gregorius quinque conditiones, quae supra habentur in verbo praepropere, et in Glossa super Genesim, xxv, 30, de Esau dicente : Da mihi de coctione hac rufa : et sunt haec verba : « Sciendum, quod nos quinque modis gulae vitium tentat. Aliquando enim indigentia tempus praevenit. Aliquando tempus non praevenit, sed cibos lautiores quaerit. Aliquando quae sumenda sunt, accuratius praeparari appetit. Aliquando qualitatibus ciborum et tempori congruit, sed in quantitate sumendi mensuram excedit. Aliquando abjectum est quod desiderat, sed tamen ipso aestu desiderii deterius peccat. » Et in hoc casu dicitur, Eccli. xxxvii, 32 : Non te effundas super omnem escam. Et in hoc etiam casu gula dicitur mater omnium vitiorum. Gregorius super illud Matthæi, iv, 2 : Cum jejunasset quadraginta diebus, etc., in Glossa : « Nisi primo gula refranetur, frustra contra alia vitia laboratur.» Adhuc, Hieronymus : « Duo sunt vitia quae maxime homines decipiunt suis voluptatibus, gula scilicet, et luxuria : quae tanto deponere est difficilius, quanto eis uti est dulcius : cum unum eorum oritur ex altero, hoc est, luxuria ex gula. » Unde Gregorius : « Propter goc genitalia subnexa sunt ventri : quia venter mero aestuans facile dispumat in luxuriam.» Et Hieronymus ad Marcellam : « Non Æt-

<--- Page Split --->

nei montes, non vulcanei ignes ita aestuant sicut juveniles medullæ vino et dapibus inflammatæ. » Et in hoc casu, ut dictum est, gula est maximum peccatum : quia causa est libidinis et concupiscentiæ omnium aliorum peccatorum.

AD PRIMUM ergo dicendum, quod primi motus qui sunt a serpente, semper peccata sunt. Et similiter qui sunt in inferiori parte rationis a serpente, hoc est, a concupiscentia sensualitatis. Sed motus qui sunt ab indigentia naturae, naturales sunt et non peccata. Propter hoc indetraetabiles dicuntur a Damasceno in libro IV de Fide orthodoxa. Matth. iv, 2 : Cum jejunasset quadraginta diebus et quadraginta noctibus, postea esurii.

AD ALIUD dicendum eodem modo, quod tentatio a carne cum peccato est : quia est a concupiscentia sive serpente. Sed motus qui est ab indigentia naturae, cum non sit a serpente, sed passio indetractabilis, non est cum peccato.

AD ALIUD dicendum, quod non est simile de motu ad venerea, et de motu ad cibum : quia motus ad cibum est ad necessitatem individui, sine quo individuum subsistere non potest : motus autem ad venerea, ad multiplicationem speciei : et ideo non est necessitatis, sed concupiscentiæ et corruptionis. Et ideo dixit Præpositivus, quod concupiscibilis ad nutrimentum, corrupta est tantum corruptione naturali : concupiscibilis vero ad venerea, corrupta est et infecta et inficiens : quia per illam transfunditur originale peccatum.

AD ALIUD dicendum, quod omnis motus illicitus ad gulam peccatum est : sed motus naturalis non est illicitus, quia est ad supplementum indigentiæ naturalis et omnino sine peccato, quamvis non sine pœna.

AD ULTIMUM dicendum, quod appetitus vetiti cibi semper peccatum est, sed non semper mortale. Quando vero delectationem cibi præponit delectationi in Deo, tunc peccatum mortale est, ut supra ha-

bitum est : quia tunc fruitur cibo et non Deo.

ARGUMENTUM in contrarium, concedenAd object. dum est, et procedit.

Et per hoc patet quando gula sit peccatum, et quantum sit peccatum.

MEMBRI PRIMI

ARTICULUS III.

Utrum peccatum sit in abstinentia sicut in gula?

TERTIO quaeritur, Utrum peccatum sit in abstinentia sicut est in gula ?

Et videtur, quod sic : quia

CONTRA :

<--- Page Split --->

Solutio. Solutio. Dicendum, quod medietatem servare in talibus virtutis est : nimis deficere et nimis abundare, vitium et peccatum est. Unde in talibus expedit subtrahere ea quae deserviunt voluptati, sed non ea quae deserviunt necessitati. Unde Augustinus super epistolam ad Romanos : « Fames et sitis infirmitates sunt, contra quas sumenda sunt alimenta quemadmodum medicamenta. » Unde sicut medicamenta plus sumpta nocent, et minus sumpta non prosunt : ita alimenta cibi et potus. In talibus autem medium est, quod sufficit necessitati natura conservandae in vigore et viribus naturalibus. Subtrahere de hoc est vitium, quod Aristoteles vocat insensibilitatem. Et debet proportionari secundum diversitatem personarum : quia quod uni est multum, alii est parum, ut idem dicit in Ethicis. Quia quod victori gynnasiorum est multum, Miloni est parum : natura enim, ut ibidem dicit, petit quantum, non quale. Unde concedendum est, quod in talibus qui sibi subtrahit de necessario, peccat graviter, quia sibiipsi injicit manus.

Et per hoc patet solutio ad duo quae in contrarium objiciuntur.

Ad object.1. Ad id quod Bernardus dicit, dicendum quod rugitus ventris non ostendit defectum necessarii, sed abundantiam superflui.

Ad object.2. Ad aliud dicendum, quod Gregorius confectus vigiliis et jejuniis, non marcebat usque ad corporis interitum, sed usque ad macerationem moderatam, quae sufficit ad corporis dominationem, non ad interitum. Et hoc expresse dicit auctoritas Augustini inducta.

MEMBRI PRIMI

ARTICULUS IV.

De ebrietate.

Quarto, Quæritur de ebrietate. Et quæruntur tria.

Primo, Quid sit ebrietas ?

Secundo, Utrum semper sit peccatum mortale ?

Tertio, Utrum ebrietas sit de prudentia carnis, de qua dicit Apostolus, ad Roman. viii, 6 et 7, quod inimica est Deo 2 ?

ARTICULI QUARTI

PARTICULA I.

Quid sit ebrietas ?

Ad primum proceditur sic :

Dicit Seneca, quod « ebrietas est insania voluntaria. »

Ab Augustino super illud Apostoli, I ad Corinth. xi, 21 : Alius quidem esurit, alius autem ebrius est, datur ista : « Dicitur enim, quod brians dicitur scyphus ad mensuram potus proportionatus : et ebrius est, qui bibit ultra mensuram briantis. »

1 Ad. Roman. viii, 6 et 7 : Nam prudentia carnis mors est : prudentia autem spiritus, vita

et pax. Quoniam sapientia carnis inimica est Deo, etc.

<--- Page Split --->

rationis : sed omnis insania involuntaria : ergo definitio mala.

miscendam ebrietatem : Væ comminatio est pænæ æternæ, quæ non fit nisi pro mortali peccato.

CONTRA :

Sed contra.

sabatio.

diffin. 1.

Solutio. Dicendum ad primam definitionem, quod ebrietas insania dicitur ab effectu : quia sicut dicit Aristoteles in libro de Somno et vigilia, vaporativum est vinum, et magno modo : quia vapores elevat ad caput, oppilat vias cerebri et rationis, et sic inducit insaniam. Voluntaria autem dicitur a causa : quia sumere vinum est voluntarium, non necessarium : et sic dicitur insania voluntaria, quia voluntarie procuratur.

adfin. 2. Ad secundam dicendum, quod illa bona est. Unde Latine dicitur ebrius, qui extra mensuram bibit : quia 6pia Graece, Latine dicitur mensura : et dicitur mensura quae sufficit naturae, et non subvertit rationem : et qui extra illam mensuram bibit, dicitur ebrius, et diversificatur secundum diversitates hominum.

Et sic patet solutio ad duo quæ in contrarium objiciuntur.

ARTICULI QUARTI

PARTICULA II.

Utrum ebrietas semper sit peccatum mortale ?

Juxta hoc quæritur, Utrum ebrietas semper sit mortale peccatum ?

Et videtur, quod sic.

<--- Page Split --->

tatem peccatum mortale esse, ut dicit Augustinus ibidem in Glossa.

Solutio. Solutio. Ad hoc dicendum per illud Ecclesiastici, xxxi, 33 : Vinum in jucunditatem creatum est, et non in ebrietatem. Unde dicendum, quod ebrietas vitiosa est et peccatum, non tamen semper peccatum mortale. Si enim aliquis ignoret qualitatem vini sicut Noe, et inebrietur, tunc non peccat mortaliter. Et sic excusatur Noe ibidem in Glossa, sicut et filiae Lot quae patri vinum dederunt' : quia a parte audiorant judicium esse futurum per ignem sicut fuerat per aquam : et videntes Pentalpom jam exustam, et matrem suam conversam in effigiem salis, intraverunt ad patrem causa posteritatis servandae et non causa libidinis. Si quis autem bibens vinum, finem delectationis in eo ponat, peccat mortaliter : quia fruitur creatura, non referens delectationem in Deum : quod est perversitas humana, ut dicit Augustinus in libro de Doctrina Christiana.

Et sic loquuntur quinque auctoritates primo inductae, quod sit mortale peccatum.

Ad object. 1. Ad 10 quod objicitur de Psalmo, cum, 13, dicendum, quod vinum ad jucunditatem potest bibi, non ad ebrietatem, sicut dicitur, Proverb. xxxi, 6 et 7 : Date siceram meerentibus, et vinum his qui amaro sunt animo. Bibant, et obliviscantur egestatis suae, etc.

Ad object. 2. Ad 10 quod objicitur de Canticis, dicendum quod est æquivocatio : quia loquitur de ebrietate spirituali quæ fit in amore charitatis. Cantic. 11, 4 : Intruduxit me rex in cellam vinariam : et ordinavit in me charitatem.

Ad object. 3. In quod objicitur de Noe, solutum est supra.

Ad object. 4. Ad 10 quod ultimo objicitur de Joseph, Glossa Augustini ibidem solv it dicens, quod ebrietas ibi satietas jucunditatis dicitur.

ARTICULI QUARTI

PARTICULA III.

De prudentia carnis et spiritus.

Juxta hoc quaeritur de prudentia carnis, de qua dicitur, ad Roman. viii, 6 et 7 : Prudentia carnis mors est : prudentia autem spiritus, vita et pax. Quoniam sapientia carnis inimica est Deo : legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest. Prudentia autem carnis, sicut ibidem dicit Glossa, est quae procurat sollicite quae carnis sunt, sicut in gula et luxuria. Et Glossa habet simile, quod legi Dei non est subjecta, dicens : « Sicut claudicatio non potest subjici rectae ambulationi : ita prudentia carnis non potest subjici prudentiae spiritus, quae est vita et pax. » Ergo videtur, quod prudentia carnis mortale peccatum est. Quia ibidem dicitur, y. 8 : Qui in carne sunt, Deo placere non possunt. Quod non fit nisi per mortale peccatum. Veniale enim peccatum non excludit gratiam : et quicumque in gratia est, Deo placet.

Contra :

Boetius : Scientia mali bono deesse non potest : scire enim malum bonum est : quia non vitatur malum nisi cognitum, sicut idem dicit. Ergo prudentia carnis bona est et nullum peccatum, ut videtur.

Solutio. Hoc ibidem solvitur in Glossa super epistolam ad Roman. viii, 6 et 7, quoniam prudentia carnis tripliciter dicitur. Dicitur enim prudentia quae solum cognitiva est. Et haec nullum est pecca-

<--- Page Split --->

tum : quia bonum est cognoscere mala ut vitentur. Et ista non opponitur prudentia spiritus : quia in talibus oppositorum una est disciplina, ut dicit Aristoteles. Est etiam prudentia practica, qua procurat cum effectu ad carnalem vitam pertinentia : et haec est cum pronitate et affectu carnalium. Et ista opponitur prudentiae spiritus, qua habt affectum inclinantem ad spiritualia, qua sollicite procurat. Et haec est qua legi Dei subjecta esse non potest : claudicat enim ad vitia carnalia. Et dicitur tertio modo prudentia carnis, qua de Deo sentire non potest nisi secundum carnem. Unde Glossa, ibidem : « Qui sapit secundum carnem, inimicus est Dei : quem sibi finem non constituit, vel quia putat Deum nihil posse praeterquam quod in naturis rerum videtur ». Et haec prudentia carnis pertinet ad infelicitatem, sive ad haeresim.

De secundo autem modo dicta prudentia carnis et prudentia spiritus qua e opponuntur, subdit Apostolus in eodem capitulo, y. 12 et 13, sic dicens: Ergo, fratres, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis.

Et per hoc patet solutio ad totum : quia primo modo prudentia bona est et nullum peccatum : secundis autem duobus modis peccatum mortale est et inimica Deo, ut paulo ante dictum est.

MEMBRUM II.

De filiabus gulae.

Deinde, Quaerendum est de filiabus gulae, quae secundum Gregorium ponuntur quinque, hae scilicet, inepta laetitia, scurrilitas, immunditia, multiloquium, hebetudo mentis circa intellectum. Isido-

rus adjungit duas, scilicet immunditiam et corporis gravitatem, et adhuc somnolentiam et pigritiam.

Hæ autem filiæ quas ponit Gregorius, sic accipiuntur ex effectu gula: qui proprie est opprimere et oppilare : et hoc est aut in corporalibus, aut in spiritualibus. Si in spiritualibus, aut est in intellectu, aut in effectu. Si in intellectu mentis : sic est hebetudo mentis, quæ fit quando cibus vel potus oppilat vias quibus spiritus debent deferre formas ad cellam logisticam, in qua viget operatio, ut dicit Constabenluce in libro de Differentia spiritus et animæ. Si est in effectu : aut tunc est in verbis, aut in operibus. Si in verbis : aut in verbis peccantibus secundum turpitudinem, aut multitudinem. Si secundum turpitudinem : tunc est scurrilitas, quando scilicet homo loquitur sicut scurræ, qui turpia pronuntiare consueverunt : et prohibetur ab Apostolo, ad Ephes. v, 4 et 5 : Omnis immunditia, aut avaritia, nec nominetur in vobis, sicut decet sanctos : aut turpitudo, aut stultiloquium, aut scurrilitas, quæ ad rem non pertinet. Si est in multiduine : tunc est multiloquium. Proverb. x, 19 : In multiloquio non deerit peccatum. Ptolemaeus in Proverbiis : « Sapiens est qui refrænat linguam suam ne multum loquatur, nisi cum de Deo loquitur. » Augustinus in libro X de Trinitate : « Scio, Domine, scriptum esse, quod in multiloquio non deerit peccatum : sed de te loqui quantumlibet homo loquatur, propterea non est multum, quia numquam est satis. » Si autem est in effectu et in opere : tunc est inepta laetitia. Et adhuc si est in opere secundum quantitatem cibi vel potus sumpta : tunc est immunditia, illa scilicet quæ est ex vomitu. Isa. xxviii, 7 et 8 : Absorpti sunt a vino, erraverunt in ebrietate, nescierunt videntem, ignoraverunt judicium. Omnes enim mensæ repletæ sunt vomitu sordiumque, ita ut non esset ultra locus. Proverb. xxiii, 29 et 30 : Cui væ? Cujus patri væ ? Cui rixæ?

<--- Page Split --->

Cui foveæ? Cui sine causa vulnera? Cui suffusio oculorum? Nonne his qui commorantur in vino, et student calicibus epotandis?

Illa quæ ponit Isidorus, sic accipiantur : Dicit enim, quod gula est in comessationibus et ebrietatibus : et constat, quod comessatio est in cibis qui ex multitudine inducunt pigritiam. Ad Titum, 1, 12: Cretenses semper mendaces, male bestiae, ventres pigri. Cibus enim ex

qualitate pigritiam inducit et somnolentiam. Propter quod, I Petr. v, 8, Petrus ad vigilias exhortans fratres, praemisit sobrietatem; dicens : Sobrii estote et vigilate. Quasi diceret : Si non estis sobrii, vigilare contra diabolum non potestis. Corporis autem gravitas respicit pigritiam. In praehabitis autem dictum est de qua immunditia intelligitur : quia de corporali et spirituali, ut supra in articulo de ebrietate dictum est1.