QUÆSTIO CXV.
De septem vitiis capitalibus, quae mortalia dicuntur in communi.
Sed transeundum est ad tractandum de mortali peccato et differentiis ejus. Hoc enim est quod, ut dicit Magister, inter differentias peccatorum proximum occurrit post veniale peccatum.
Primo ergo quaeritur, Quid sit mortale peccatum ?
licet superbia, invidia, acedia, ira, avaritia, gula, luxuria.
MEMBRUM I.
Secundo, Quae sit differentia inter mortale et criminale ?
Tertio, Quae sit differentia inter criminale et radicale ?
Post haec fiet inquisitio de differentiis capitalium ad invicem et in speciali, sci-
Quid sit mortale peccatum ?
Ad primum sic proceditur : Videtur, quod non debeat dici mortale peccatum.
1 Cf. Opp. B. Alberti. I« Part. Summa de Creaturis, Tract. IV, Quaest. 79. Tom. XXXII hujusce nova editionis.
2 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in II Sententiarum, Dist. XXIV, Tom. XXVII ejusdem editionis.
<--- Page Split --->
Si enim dicitur mortale peccatum, quod morte punitur : tunc non omne mortale potest dici mortale : quia non omne mortale morte punitur, scilicet naturæ : fornicatio enim non punitur morte temporali secundum legem.
Si autem dicatur mortale, quod morte æterna puniendum est in inferno: tunc videtur, quod non per se dicatur mortale, sed conditionaliter, ut si per pœnitentiam non deleatur : quia si per pœnitentiam deletur, non punietur morte æterna : et sic conditionaliter dicitur mortale, non per se.
Adhuc, Qui damnati sunt in inferno, non videntur esse mortui : vivunt enim, et sentiunt, et intelligunt : qui sunt actus vitæ. Apocal. ix, 6 : In diebus illis quaerent homines mortem, et non invenient eam : et desiderabunt mori et fugiet mors ab eis. Et sic videtur, quod mortale non debeat dici mortale ob hoc, quod in inferno punitur.
tam per gratiam. Sicut enim anima influit vitam corpori, ita Deus influit vitam animæ.
Ad m quod dicitur, quod conditionaliter dicatur mortale, dicendum quod simpliciter dicitur mortale : quia morte æterna dignum est quamdiu est. Si autem per pœnitentiam deletur : tunc non est mortale, quia per gratiam deletum est.
Ad m quod objicitur, quod illi qui in inferno sunt, vivunt, dicendum, quod talis vita continua mors est : quia continua separatio a beatae vitæ principio, et continuus sensus mortis æternæ. Unde Bernardus super Cantica : « Continue moritur, et numquam permoritur vivens in inferno. »
MEMBRUM II.
Si autem dicatur mortale, quia separat a vita gratiae : tunc videtur, quod sola infidelitas dicitur mortale peccatum. Habacuc, ii, 4 : Justus ex fide sua vivet 1. Et ita non sunt multa mortalia, sed unum.
Quæ sit differentia inter mortale et criminale ?
SECUNDO quaeritur, Quæ sit differentia inter mortale et criminale ?
Solutio. Solutio. Dicendum, quod mortale dicitur mortale et mors animæ : quia separat a principio vitæ quod est Deus, et ab influentia vitæ quæ est gratia gratum faciens. Potest etiam dici mortale, quia punitur morte æterna. Ad Roman. i, 18 et seq., Apostolus enumerat multa mortalia peccata, et postea infert : Non intellexerunt quoniam qui talia agunt digni sunt morte : et non solum qui ea faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus.
Ad PRIMUM ergo dicendum, quod non ideo dicitur mortale, quod puniatur morte temporali : sed, ut dictum est, quia separat a principio vitæ, sicut dictum est, quod est Deus, quod influit vi-
Et statim accipitur differentia ex Isidoro. Isidorus enim dicit, « quod peccatum mortale est, quod per reatum ad mortem æternam obligat : crimen autem quod polluit. »
Si ULTERIUS quaeritur, Unde dicatur Quæst capitate peccatum ?
Si enim dicitur capitale, quod capite punitur : cum caput viri Deus sit, ut dicit Apostolus, 1 Corinth. xi, 3, quod omne mortale capitale sit : quia per quodlibet mortale præciditur hoc caput quod est Deus.
AdHUC, Cum multis nominibus nomiquæstnetur peccatum mortale, dicitur enim peccatum, dicitur malum, dicitur vitium,
<--- Page Split --->
dicitur culpa, dicitur crimen, dicitur tenebra, dicitur reatus, dicitur macula, quaeritur, unde accipit tot nominum diversitates ?
Solutio. Solutio. Dicendum, quod peccatum id quaest. 2. dicitur peccatum in quantum est contra rectitudinem legis divinae. Unde dicit Ambrosius : « Peccatum est praevaricatio legis divinae et cœelestium inobedientia mandatorum. » Sed in quantum est contrarium virtuti, quae laudabilium et honorabilium bonorum est, ut dicit Aristoteles, sic accipit nomen criminis : quia polluit decorem virtutis, cui debetur honos et laus. Vitium autem dicitur, in quantum vitiat et deturpat pulchritudinem boni naturalis. Culpa vero dicitur, in quantum est culpabile et vituperabile a justissimo judice Deo. Malum autem dicitur, ut dicit Augustinus, quia aliquid adimit de bono naturali. Tenebra spiritualis dicitur, in quantum est contrarium luci gratiae : quia per gratiam illuminatur anima : quod lumen tollitur per peccatum. Reatus dicitur, quia obligat ad mortem aeternam : et sic etiam dicitur mortale, ut supra in objectione probatum est.
id quod capite plectitur sive punitur. Sic omne mortale est capitale, sicut in objectione probatum est. Aliquando dicitur capitale, ex quo sicut ex capite multa alia oriuntur. Sic dicuntur septem capitalia peccata tantum, scilicet superbia, invidia, acedia, ira, avaritia, gula, luxuria.
MEMBRUM III.
Quæ sit differentia inter criminale et radicale ?
Tertio quaeritur, Quæ sit differentia inter criminale et radicale ?
Et ad hoc jam patet solutio : quia criminale est, quod contrarium est honori et laudabilitati virtutis, ut jam dictum est. Radicale autem est, quod sicut radix quaedam est præstans libidinem ex parte conversionis ad commutabile bonum : sicut dicitur, I ad Timothy. vi, 10 : Radix omnium malorum est cupiditas. Et sumitur ibi cupiditas generaliter pro improba voluntate concupiscente inordinate commutable bonum, secundum quod dicitur, I Joan. 11, 16 : Omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitæ.
Id quaest. 1. Ad id quod quaeritur, Unde dicatur capitale ?
Dicendum, quod dupliciter dicitur capitale. Aliquando dicitur capitale omne