QUÆSTIO XXV.

In quid ceciderit Angelus malus ?

Deinde quaeritur, In quid cecidit ? Et quaeruntur tria, scilicet in quid cecidit quoad culpam ? Secundo, In quid cecidit quoad pacnam ?

Tertium, Utrum culpa sua aliquid virtutis secum compatiatur ? Quartum, Quæ sit causa obstinationis ejus in malo ?

Tertio, In quid cecidit quoad locum ?

MEMBRI PRIMI

MEMBRUM I.

ARTICULUS I.

In quid ceciderit Angelus malus quoad culpam ?

Utrum Angelus malus adhuc in peccato suo perseveret 4 ?

CIRCA PRIMUM quaeruntur quatuor.

Quorum primum est, Utrum adhuc in peccato suo perseveret ?

Primo quaeritur, Utrum adhuc perseveret in peccato suo ?

Secundum, Utrum omni motu suo peccet ?

Et videtur, quod sic :

  1. In Psalmo lxxiii, 23, dicitur : Su-

4 Cf. Supra, Tract. IV, Quæst. 18, Membr. 3, Art. 1.

2 II Petr. II, 4.

3 S. AUGUSTINUS, Lib. XI super Genesim ad

litteram, cap. 27.

4 Cf. Opp. B. Alberti. I. Part. Summæ de Creaturis, Tract. IV, Quæst. 67, Art. 1. Tom. XXXIV hujusce novæ editionis nostrae.

<--- Page Split --->

perbia eorum qui te oderunt, ascendit semper. Sed, II Sententiarum, distinct. V, cap. Post haec consideratio, sic dicitur de cadentibus daemonibus : « Averti, est odio habere, vel invidere. » Invidie namque mater est superbia, qua voluerunt se parificare Deo. Ergo superbia eorum qui te oderunt, est superbia diaboli cadentis : et illa ascendit semper : ergo adhuc perdurat in primo peccato suo.

  1. Adhuc Glossa super illud Isaie, xiv, 12: Quomodo cecidisti de cælo, Lucifer, sic dicit: « Lucifer major aliis Angelis in exordio creatus, et inter Angelos gloriosus corruit, secundum illud Lucæ, x, 18: Videbam Satanam sicut fulgur de cælo cadentem. Et qui in corde prius dicebat et cogitabat: In cælum conscendam, super astra Dei exaltabo solium meum, hoc est, ad solium Dei : sedebo in monte testamenti, in lateribus Aquilonis 1 : idem quoque post lapsum arrogat sibi. Unde et gloriatur ascendere super Angelos in cælum, et super nubes, hoc est, corda elatorum : et sedere in monte testamenti, hoc est, in Ecclesia : et in lateribus Aquilonis, hoc est, in frigidis et obscuris. » Ex hoc accipitur, quod adhuc vult esse similis Deo, et sic perdurat in peccato primo.

  2. Adhuc, Augustinus in libro XI super Genesim ad litteram dicit, quod diabolus Hevæ persuasit similitudinem suæ voluntatis : sed dicit Boetius, quod similitudo est, quorum est qualitas una, cum tamen inter se substantialiter differant : ergo quod persuasit Hevæ, fuit in sua voluntate : persuasit autem Hevæ, quod futura esset sicut Deus sciens bonum et malum : ergo post casum adhuc habuit in voluntate, quod esset sicut Deus : et non est ratio quare postea cessaverit ab hac voluntate : ergo adhuc perdurat in peccato, quod vult esse sicut Deus, et sic adhuc perdurat in primo peccato.

  3. Adhuc, Hujus signum dicit esse

Augustinus quod vult esse sicut Deus, quia nititur habere Apostolos suos qui eum prædicent, sicut dicitur, II ad Corinth. xi, 13 quod pseudoapostoli transfigurant se in Apostolos Christi. Et non mirum, ipse enim Satanas transfigurat se in Angelum lucis. Non est ergo magnum si ministri ejus transfigurentur velut ministri justitiæ : quorum finis erit secundum opera ipsorum.

Nititur etiam habere Prophetas qui vaticinentur in spiritu suo. III Reg. xxii, 22: Ero spiritus mendax in ore omnium Prophetarum ejus. Apocal. xvi, 13: Vidi de ore draconis, et de ore bestiæ, et de ore pseudoprophetae spiritus tres immundos in modum ranarum.

Nititur habere pseudoapostolos, Matth. xxiv, 11: Multi pseudoprophetae surgent, et seducent multos. Et nititur habere pseudomartyres, sicut dicit Eusebius in historia ecclesiastica quod multi haeretici passi sunt cum martyribus, et adhuc patiuntur pertinacia erroris sui. Et sic nititur habere caeteros gradus Ecclesiasticos, cupiens esse sicut Deus : ergo adhuc perdurat in peccato primo.

CONTRA :

In II canonica Petri, ii, 11, super illud: Ubi Angeli fortitudine et virtute cum sint majores, dicit Glossa sic: « Ibi cruciabuntur iniqui, ubi Angeli mali, qui prius superbierant contra Deum, et inde puniti sunt, jam non portant, sed potius abjiciunt judicium superbienii contra Deum, quod est exsecrabile adversum seipsos: quia pro illo graviter puniuntur, et territi magnitudine pœenarum jam ab illo judicio præsumptionis desistunt. » Ergo non adhuc perdurant in illo, sed desistunt.

SOLUTIO. Distinguendum est in appetitu solutio. demonis : potest enim comparari ad radicem sive ad iniquam voluntatem ex qua procedit : vel potest comparari ad objectum, sive ad altitudinem Dei in

<--- Page Split --->

quam procedit. Et primo modo adhuc dupliciter consideratur, scilicet quoad naturam voluntatis, et quoad iniquitatem quae informat voluntatem. Si primo modo : tunc naturae remorsus contradicit appetitui propter scintillam rationis, quae synderesis vocatur : et quoad hoc, sicut dicit Glossa inducta, desistunt ab iniqua voluntate, et hoc est secundum quid tantum. Si autem comparatur ad iniquitatem voluntatis, secundum quod iniqua est, quae rationem naturalem vincit in daemone, et trahit ad actum : tunc adhuc idem usurpat sibi quod prius : non tamen in eodem, sed in simili, ut scilicet in malis habeat potestatem sicut Deus in bonis. Si vero comparatur voluntas ad objectum, iterum dupliciter attenditur. Voluntatis enim objectum est ipsum volitum : et hoc potest intelligi conjunctum culpae tantum, vel conjunctum peneae per culpam. Et si primo modo : tunc non desistunt ab iniqua voluntate. Si secundo modo : sic decor justitiae resultat in culpa punita : et quia displicet daemoni omnis decor justitiae, ideo sic desistit ab iniqua voluntate. Cujus etiam alia ratio est, quia sicut dicit Augustinus, penam horret natura bona : et quia daemon nature bone est et intellectualis, in eo horret pœenam, et horrore peneae aliquando desistit ab iniqua voluntate, cum tamen culpa semper placeat ei.

Ad objectum ergo dicendum, quod auctoritates primo inductae loquuntur de actu voluntatis comparato ad iniquam voluntatem, secundum quod iniqua est : et de comparatione voluntatis ad objectum conjunctum culpae tantum, et non peneae : et sic superbia eorum semper ascendit et numquam desistit, et similitudinem Dei semper usurpat.

Glossa autem quae est super epistolam Petri inducta in contrarium, loquitur de comparatione voluntatis ad naturam et

ad scintillam rationis, et de comparatione voluntatis ad objectum cum culpa et piena : et sic a superbiendo malus spiritus aliquando desistit.

MEMBRI PRIMI

ARTICULUS II.

Utrum omni motu suo peccet Angelus malus 1 2

Secundo quaeritur, Utrum omni motu suo peccet ?

Et videtur, quod sic.

  1. Glossa super primam epistolam ad Corinth. 1, 10 : « Diabolus omnia male agit : » sed omnia mala agere, est omni molu peccare : ergo omni motu suo peccat.

  2. Adhuc, Augustinus : « Tota vita infidelium peccatum est : » sed diabolus infideli deterior est : ergo multo magis tota vita diaboli peccatum est : ergo omni motu suo peccat.

  3. Adhuc, Hoc videtur sonare nomen obstinationis in malo : obstinatus enim inflexibilis est a malo : ergo non facit nisi malum : non facere nisi malum, omni motu suo est peccare : ergo omni motu suo peccat.

  4. Adhuc, Per opposita se habent vita boni Angeli et vita mali: sed vita boni Angeli, tota refertur ad gratiam et gloriam Dei: ergo vita mali Angeli, tota est contraria gloriae et gratiae: contrarium gratiae et gloriae Dei totum est peccatum: ergo vita mali Angeli, tota est peccatum: ergo omni motu suo peccat.

<--- Page Split --->

  1. Adhuc, Augustinus super epistolam primam ad Corinthios: « Sicut Christus agit omnia bene, ita diabolus agit omnia male. » Ergo omni motu suo peccat.

Sed contra. CONTRA :

Diabolus ad imperium Christi exivit ab obsessis. Luc. xi, 14: Erat Jesus ejiciens daemonium, et illud erat mutum. Et constat, quod illo motu quo Deo obedivit, non peccavit: ergo omni motu non peccat.

Solutio. Solutio. Motus diaboli duplices sunt, secundum duplices potentias a quibus egrediuntur. Sunt enim in ipso potentiae naturales, de quibus dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus 1, quod « data illis naturalia nequaquam ea mutata esse dicimus, sed sunt integra et splendidissima. » Et sunt in eo potentiae deliberativæ et rationales, ordinantes actus diaboli. Et hæ considerantur dupliciter, scilicet in se, prout fluunt a natura bona: ct prout sunt informatæ peccato obstinationis in malo.

Dicendum igitur, quod motus qui egrediuntur a potentiis naturalibus, vel a potentiis deliberativis, secundum quod fluunt a natura bona, non semper mali sunt: et proprie loquendo nec boni sunt bonitate virtutis, nec mali malitia vitii. Motus autem qui egrediuntur de potentiis deliberativis, secundum quod stant in forma obstinationis in iniquitate, omnes mali sunt: qui etsi quandoque justi sunt secundum quod ordinantur a potestate Dei, quæ semper justa est, ut dicit Gregorius, tamen propter intentionem malam mali sunt: motus enim intelligentiæ, præcipue ex fine intento et informatur et denominatur.

Ad 1. Ad PRIMUM ergo dicendum, quod Glossa illa intelligitur quantum ad intentionem diaboli, quæ semper mala est. Ad ALIUD dicendum, quod Augustini

auctoritas intelligitur, quod tota vita infidelium peccatum est, hoc est, in peccato: quia nullum peccatum sive modicum, sive grande, sine gratia remittitur, quam illi non habent: non tamen propter hoc quolibet motu suo peccant.

Ad ALIUD dicendum, quod obstinatio in malo non mutavit naturam, sed intentionem: et ideo nihil prohibet, quin motibus naturalibus non peccet.

Ad ALIUD dicendum, quod per oppositum se habent Angelus bonus et malus: sed in Angelo bono sunt etiam potentiae naturales, a quibus actus egredientes indifferentes sunt, secundum quod hujusmodi: sed boni sunt bonitate gratiae, hoc est, per informationem intentionis, sicut et motus diaboli et mali efficiuntur per intentionem informationis in malo.

Ad ULTIMUM dicendum, quod Christus omnia bene egit: quia per gratiam unionis, qua unitus fuit deitati, per intentionem omnia retulit ad gratiam et gloriam Dei, et ad opus redemptionis: et diabolus omnia male, quia omnia refert ad Dei odium per intentionem obstinatam in malo.

Ad ID quod objicitur in contrarium, dicendum quod hoc ipso quod Deo obedit exeundo de obsessis, male agit, quia invitus fugit. Unde Augustinus super primam canonicam Joannis: « Nemo invitus bene facit, etsi bonum est quod facit. »

MEMBRII PRIMI

ARTICULUS III.

Utrum culpa diaboli aliquid virtutis secum compatiiatur 2 ?

Tertio quæritur, Utrum culpa diaboli aliquid secum virtutis compatiiatur ?

<--- Page Split --->

Et videtur, quod sic.

  1. Dionysius in libro de Divinis nominibus : « Quod secundum omnem modum bono privatum est nusquam nullo modo, nec erat, nec est, nec erit, nec esse potest 1. » Ergo videtur, quod culpa dæmonis aliquid habet virlutis admixtum.

  2. Si quis dicat, quod Dionysius loquitur ibi de bono quod convertitur cum ente, quod est bonum naturae. Contra : Sic sequitur in littera ibidem : « Impudicus quamvis privatus est bono secundum irrationabilem concupiscentiam, in hoc quidem neque est, neque existentia concupiscit : in hoc tamen quod concupiscit, participat bonum secundum ipsam unitionis et amicitiae obscuram resonantiam. » Ex hoc patet, quod Dionysius ponit bonum etiam in actu peccati : multo ergo magis in agente et faciente peccatum : actus enim peccati voluntarius est : et non potest participare bono, nisi virtutis, quia ad aliud bonum non est ordinatus : et opposita apta sunt nata fieri circa idem : bonum autem virtutis et malum peccati opposita sunt.

  3. Adhuc, Dionysius, ibidem, « Furor quidem participat bono, secundum ipsum moveri et desiderare, apparentia mala ad apparens pulchrum redigere et convertere. » Ex hoc iterum accipitur, quod in ipso furore bonum est quod desiderat furens : et hoc si compatiatur secum bonum virtutis, multo magis ipse qui furit, compatitur secum bonum virtutis alicujus.

  4. Adhuc, Dionysius, ibidem, « Pessimam vitam desiderans et optimam ipsi apparantem secundum ipsum desiderare et ad optimam vitam respicere, participat bonum. » Ex hoc etiam patet, quod in intentione mali aliquid boni sit : et ex hoc sequitur idem quod prius.

  5. Adhuc. Jacob. n, 19 : Dæmones credunt et contremiscunt. Sed si credunt : vel credunt fide informi, vel fide forma-

ta. Et quodcumque detur, aliquid virtutis habent : quia fides informis virtus est : fides autem formata, perfecta virtus.

  1. Adhuc, Ibidem dicitur, quod contremiscunt. Ergo timorem habent : aut ergo servilem, aut castum. Et quodcumque dicatur, donum sancti Spiritus est : ex fide enim non oritur nisi timor qui donum est Spiritus sancti : naturalis enim timor et humanus et mundanus non oriuntur ex fide. Donum autem Spiritus sancti aliquid virtutis est. Ergo malitia diaboli aliquid virtutis secundum se patitur.

  2. Adhuc, Peccatum mortale in homine non repugnat virtuti politicæ : quia multi etiam infideles multas virtutes habent politicas, sicut dicitur de Philosophis, et sicut dicit Homerus in heroicis de Priamo et de Hectore. Unde Aristoteles in VII Ethicorum sic dicit : « Inquit Homerus de Hectore, quod valde fuit optimus, et propter conversationem honestatis, qua semper heroicas virtutes prætendit, non videbatur viri mortalis filius esse, sed Dei. » Cum ergo dæmones melioris naturae sint, quam homo, videtur quod naturale bonum non sit ipsis adeo corruptum, quin patiatur secum aliquid virtutis ad minus politicæ.

  3. Adhuc, Bonum divinum, quo scilicet Deus essentialiter, præsentialiter, potentialiter est in omnibus, non potest esse privatum a natura dæmonis : quia si hoc diceretur, dæmon in esse non salvaretur, sed decideret in nihil, sicut ex nihilo factus est. Cum ergo hoc bonum divinum majus sit omni bono virtutis, et natura dæmonis non obstante malitia compatiatur hoc secum, videtur quod multo magis compatiatur bonum virtutis secum, ad minus politicæ.

SOLUTIO. Dicendum, quod malitia dæmonis nihil compatitur secum virtutis, nec informis, nec formatae, nec politicæ, nec theologicae.

<--- Page Split --->

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod pro certo Dionysius loquitur de bono quod convertitur cum ente : et illud est ipsum esse rei : et ideo universaliter privatum tali bono, nihil est, sicut universaliter privatum esse, nihil est.

Ad ALIUD dicendum, quod Dionysius loquitur ibi de bono quod est pars beatitudinis, non simpliciter,sed secundum obscuram resonantiam, secundum quod dicitur, quod omnis homo appetit beatitudinem, et propter illam agit quidquid agit. Unde impudicus appetit dulcedinem amicitiae, et delectabili tali frui : quod quidem delectabile (ut dicit Augustinus in libro II Confessionum) secundum aptum et pulchrum est in vera amicitia : in statera autem libidinis non est nisi secundum obscuram resonantiam : delectabile enim petit : quod quidem delectabile nihil delectationis haberet, nisi esset resonantia obscura summae delectationis et summi boni. Et ideo talia bona vocat Augustinus nutus summi boni : sic dicens in libro X Confessionum : » Vae his qui diligunt nutus tuos pro te, non considerantes quid innuis ! »

quens : quia illud expresse hoc dicit. Pessima enim vita nulli esset desiderabilis, nisi in ipsa esset nutus et resonantia summi boni, per quam pessimo desiderabilis efficitur talis vita.

Ad ALIUD dicendum, quod daemones nec fidem informem, nec formatam habent : utraque enim est in voluntate electiva : quia dicit Augustinus, quod caetera potest homo nolens, credere non nisi volens : et utraque credit Deo propter se et super omnia, et utraque (sicut dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus 1) est lumen collocans credentes in prima veritate, et primam, veritatem in ipsis. Et quod dicit Jacobus, quod credunt, credere illud non est actus virtutis fidei, sed est illius fidei de qua dicit Aristoteles in III de Anima, quod « opinio juvata rationibus fit fides. » Et sic daemones ratione convicti et experimento penea, credunt Deum esse ullorem iniquitatis.

Ad ALIUD dicendum, quod timore contremiscunt : sed ille timor, nec servilis est, nec initialis. Timor enim servilis removet ab actu peccati timore penea, quamvis (ut dicit Gregorius) vivat in eo peccandi voluntas : et sequeretur opus, si speraretur impunitas. Daemon autem non cessat ab actu peccati propter penam. Et quod contremiscit timens penam et judicium, non est nisi ex timore naturali, qui oritur ex tali fide, de qua paulo ante dictum est.

Ad ALIUD dicendum, quod licet daemon nobilioris naturae sit, quam homo, tamen bonum naturae plus corruptum est in daemone, quam in homine : est enim in daemone corruptum secundum omnia quibus debebat ordinari ad bonum, hoc est, secundum rationem, et appetitum sive voluntatem, et quamcumque apparentiam boni. Secundum rationem enim (ut dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus 2) malum ejus est furor irra-

Ad ALIUD dicendum, quod bonum pacis et quietis in solo summo bono est secundum veritatem, sed illius resonantiam obscuram desiderat furens et irascens : ad hoc enim irascitur, ut repellat contrarium sibi nocens, quo repulso pacem habeat et quiescat. Propter quod Augustinus dicit quod bellum dicitur parvum bonum : quia eo quaeritur bonum pacis et quietis, quod nutus et resonantia est summae pacis et summae quietis. Nec actus peccati ordinatus est ad bonum virutis, secundum quod est actus, nisi in potentia valde remota : simpliciter autem privatus est bono virtutis, licet in ipso sit bonum quod est aliquis nutus et resonantia summi boni, quia aliter nullo modo esset appetibilis.

Per hoc etiam patet solutio ad se-

<--- Page Split --->

tionabilis, qua irrationabiliter exagitatur et irascitur contra omne bonum. Secundum appetitum (ut ibidem dicitur) malum ejus est demens concupiscentia, qua nulla mente frænatus malum concupiscit, et non bonum. Secundum apparens bonum, malum ejus est (ut ibidem dicitur) phantasia prolerva, secundum quod phantasia non dicitur potentia animæ sensibilis, sed a φίλως Græce, quod Latine soñat appareo : quia contra omne quod apparet in boni specie et ratione, protervit et repugnat. Et ideo non sequitur, si malum hominis compatiatur secum aliquid virtutis, quod etiam malum daemonis secum aliquid virtutis compatiatur.

1 8. Ad ultimum dicendum, quod bonum divinum licet in se majus sit omni bono, tamen secundum actum hunc qui est continere et conservare, non ita repugnat naturae corruptae ad bonum sicut bonum virtutis. Et ideo non sequitur, si bonum divinum secundum continere et conservare, est in natura corrupta ad bonum, quod etiam bonum virtutis possit inesse.

MEMBRI PRIMI

ARTICULUS IV.

Quæ sit causa obstinationis diaboli in malo 1 ?

Quarto quaeritur, Quæ sit causa obstinationis ejus in malo ?

Et videtur, quod haec non sit in Deo.

  1. Dionysius in libro de Divinis nomi-

nibus : « Optimi est optima adducere 2. » Sed obstinatio in malo de pessimis est. Ergo optimum non conducit ad eam : optimum autem est Deus : ergo Deus non conducit ad ipsam.

  1. Adhuc, Augustinus : « Sapientis non est facere aliquid, quo opus suum fiat deterius : » sapiens autem est Deus : ergo non facit aliquid quo opus suum fiat deterius : sed per obstinationem in malo opus fit pessimum : ergo hanc non facit Deus.

  2. Adhuc, In naturis sic est, quod causa efficiens alicujus secundum esse, confirmata et corroborata est causa confirmationis in illo et immobilitatis : sicut æqualit.ıs humorum facit sanitatem, et eadem corroborata facit immobilitatem et confirmationem sanitatis : ergo in spiritualibus videtur debere similiter esse : sed in dæmone voluntas peccati fuit causa peccati : ergo eadem corroborata est cansa obstinationis in peccato.

CONTRA :

  1. Anselmus in libro de Casu diaboli dicit : « Illi Angeli qui maluerunt illud plus quod Deus illis nondum dare volebat, quam stare in justitia in qua facti erant, eadem justitia judicante, et illud propter quod illam contempserunt, nequaquam obtinuerunt, et quod tenebant bonum, amiserunt. Sic ergo distincti sunt Angeli, ut adhærentes justitiæ nullum bonum velle possint, quo non gaudeant, et deserentes illam, nullum bonum velle queant, quo non careant. » Ex hoc videtur, quod justitia Dei causa est obstinationis.

  2. Adhuc, Prosper in libro de Contemplativa vita : « Illi Angeli qui se contra Creatorem suum typo superbiae lethales hostiliter extulerunt, de superna cœli regione proj ecti sunt : quos divina sententia eo judicio condemnavit,

1 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in II Sententiarum, Dist. V, Art. 3. Tom. XXVII hujusce novæ editionis. Cf. etiam Iam Part. Summae de Creaturis, Tract. IV, Quæst. 67. Art. 4. Tom.

XXXIV.

2 S. DIONYSIUS, Lib. de Divinis nominibus, cap. 4.

<--- Page Split --->

ut quia noluerunt perseverare cum possent, nec velint reparari neque possint : siquidem praevaricationis eorum fuit, quod irrevocabilis judicii animadversione percussi sunt. Et ad damnationem justissimam profecto pertinuit, quod facultatem redeundi ac voluntatem penitus amiserunt. » Ergo judicium Dei videtur esse causa obstinationis.

Solutio. Solutio. Dicendum, quod obstinatio dupliciter consideratur, scilicet ut affectus immobilis ad malum : et sic procedit a voluntate diaboli indurata, nec timore pœenarum retrahitur, nec pietate mollitur, sicut dicitur, Job, xli, 13 : Cor ejus indurabitur tamquam lapis, et stringetur quasi malleatoris incus. Potest etiam considerari ut pena, scilicet secundum quod est non posse redire ad bonum, quod maxima pena est. Et hoc non potuit procedere, nisi a justo Dei judicio, secundum quod inflicta est : sicut omnis pena peccati inflicta a Dei judicio procedit.

Ad id quod objicitur in contrarium, dicendum, quod et Anselmus et Prosper loquuntur de obstinatione, secundum quod est piena justissimo Dei judicio inflicta : justissimum enim est, quod Angelus qui deiformis intellectus erat, et nihil in se habuit quod inclinaret eum ad peccandum, sed propria electione spontanea elegit malum, in eo immobilis permaneret quod elegit Quod enim in hominibus est mors, ut dicit Damascenus, hoc est in Angelis casus. Unde sicut homo post mortem non potest reparari, ita nec Angelus post casum : tunc enim est tempus retributionis, non meriti.

MEMBRUM II.

In quid ceciderit Angelus malus quoad pœnam' ?

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod obstinatio secundum quod est affectus immobilis in malo, non procedit ab optimo Deo, quia sic pessima est : sed secundum quod est pœna peccati, sic resplendet in ea decor justitiæ : et sic opiima est.

Ad 2. Ad ALIUD dicendum, quod secundum quod pœna est punitiva delicti, sapientis opus est, et non facit opus deterius, sed melius : quia iniquitas quæ non punitur, turpis est, et punita decore justitiæ resplendet : sicut dicit Ambrosius, quod « fur pulcher est in patibulo, et Judas sedet in inferno sicut gemma carbunculi in auro. »

Ad 3. Ad ALIUD dicendum, quod hoc procedit secundum quod obstinatio est in genere culpæ, et est immobilis affectus in malo.

DEINDE quæriùur, In quid cecidit quoad pœnam ?

Et non quæremus de pœn's exterioribus quæ sunt in inferno, hoc enim pertinet ad quæstionem de inferno : sed quæremus de his pœnis, in quas cecidit per peccatum. Sicut enim homo per peccatum cecidit in ignorantiam agendorum, et difficultatem operandi bene, et prontatem ad malum, et passibilitatem a contrariis, quem si non peccasset, ut dicit Augustinus, nec ignis ureret, nec gladius scinderet, nec aqua submergeret. Ita dicitur de diabolo, quod incidit in pœnas ex peccato, scilicet ignem sentiendo et patiendo ab ipso, et a frigore similiter. Dicitur enim, Matth. xm, 50, quod ibi erit fletus et stridor dentium : fletus ex flamma, siri-

<--- Page Split --->

dor dentium ex frigore. Et dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus, quod « malum daemonis, est furor irrationabilis, demens concupiscentia, et phantasia proterva1. »

Et circa hoc necesse est duo quaerere: omnia enim haec in homine sunt circa sensibilem partem, et sine sensu impossibile est hoc fieri.

Quæremus ergo primo, si sensibilis potentia est in dæmone cum differentiis suis, quæ sunt sensus, et concupiscibilis, et irascibilis, et phantasia?

Et secundo, Qualiter hæc mala sunt in ipso?

Et quia etiam de pœnis et verme conscientiæ quaeremus, tertio, Utrum synderesis secundum quam est vermis conscientiæ, est in dæmone?

MEMBRI SECUNDI

ARTICULUS I.

Utrum pars sensibilis sit in dæmone cum omnibus suis differentiis, quæ sunt sensus et appetitus, concupiscibilis et irascibilis?

ARTÍCULI PRIMI

PARTICULA I.

Utrum sensus sint in dæmone?

PRIMO ergo quaeritur, Utrum sensibi-

lis pars cum suis differentiis sit in dæmone?

Et videtur, quod dæmoni insit sensibilis pars :

  1. Cognoscit enim sensibilia secundum quod sensibilia sunt, ut in præhabitis determinatum est, hoc est secundum quod hic et nunc : hæc autem sine sensu cognosci non possunt : ergo videtur, quod dæmonibus insit sensitiva pars.

  2. Adhuc, Constat, quod sentit calidum ab igne secundum contactum : hoc autem sine sensu tactus fieri non potest : ergo videtur, quod insit et sensus tactus.

  3. Adhuc, Augustinus in libro XXI de Civitate Dei : « Cur non dicamus, quamvis miris, tamen veris modis etiam spiritus incorporeos posse pœna corporalis ignis affligi, si spiritus hominum etiam ipsi incorporei, et nunc possunt includi corporalibus membris, et tunc poterunt corporum suorum vinculis insolubiliter alligari? Adhærebunt ergo si eis nulla sint corpora spiritus dæmonum, imo spiritus dæmones, licet incorporei, tamen corporeis ignibus cruciandi : non ut ignes ipsi, quibus adhærebunt, eorum junctura inspirentur, et animalia fiant, quæ constent spiritu et corpore : sed, ut dixi, miris et ineffabilibus modis adhærendo accipientes ex ignibus pœnam, non dantes ignibus vitam2. »

  4. Adhuc Isidorus : « Multa noverunt Angeli per experientiam, quæ a principio non cognoverunt6 : » experientia autem non est nisi secundum partem sensibilem : ergo potentiam sensitivam habent.

  5. Adhuc, Dionysius in libro de Divinis nominibus4, dicit, quod in dæmonibus est phantasia proterva : phantasia

<--- Page Split --->

non est nisi in parte sensitiva : ergo partem habent sensitivam.

  1. Adhuc, Gregorius dicit, quod illusiones phantasticae in somnis fiunt per daemones : cum ergo nihil det nisi quod habet, daemon habet phantasiam : et non habet nisi secundum partem sensitivam : ergo habet partem sensitivam.

  2. Adhuc, Augustinus in libro VIII de Civitate Dei : « Universi mundi corpus, figuras, qualitates, ordinatumque motum et elementa disposita a cœelo usque ad terram, et quaecumque corpora in eis sunt sive omnem vitam, vel quae nutriit et continet, qualis est in arboribus : vel quae haec habet et cum hoc sentit, qualis est in animalibus : vel quae haec habet et intelligit, qualis est in hominibus : vel quae nutritorio subsidio non indiget, sed tantum continet, sentit, intelligit, qualis est in Angelis 1. » Et ex hoc accipitur, quod in Angelo est et vegetativa et sensitiva : cum ergo omnia naturalia retinuerit daemon, et vegetativam et sensitivam habet.

Sedcontra . InCONTRARIUMhujusest ,

  1. Quod dicit Aristoteles in II de Anima, quod omnis sensus est secundum conconantiam organi corporei et harmoniam : nulla harmonia organi corporei est in daemone : ergo nullus sensus nec interior nec exterior : ergo nec pars sensitiva.

  2. Adhuc, Intelligentia angelica secundum naturam excellentior est, quam intelligentia humana : sed homo secundum partem intellectivam nullius sensus susceptibilis est : ergo multo minus susceptibilis est intelligentia angelica.

  3. Adhuc, Forma sensibilis corporalis est : et oportet proportionem esse inter susceptibile et susceptum : ergo videtur, quod non suscipiatur, nisi in organo corporeo : angelica natura est tota spi-

ritualis : ergo nullam potentiam habet susceptivam sensibilium specierum.

Solutio . Dicendum, quod in Angelo non est potentia sensitiva secundum naturam : Angeli enim natura tota intellectualis est, et per consequens simplex, et incorporea : et ab illa impossibile est fluere potentiam corpoream, qualis est sensitiva tam interior quam exterior.

Unde rationes in contrarium adductæ, procedunt.

ADPRIMUMautem dicendum, quod Angelus, et daemon non cognoscunt sensibilia prout sunt hic et nunc, per sensum, sed per intellectum per species formarum, quae sunt similitudines artis qua facta sunt sensibilia, ut in antehabitis in quaestione, Qualiter Angeli cognoscunt sensibilia , determinatum est 2.

Adaluddicendum, quod calidum ab igne non percipit sensu tactus, sed potius specie intellectus, prout percipit speciem flammæ secundum quod est ultrix iniquitatis : quam speciem accipit a virtute justitiae divinæ, cujus est proprium instrumentum ulciscens peccatum in peccatoribus.

Adaluddicendum, quod Augustinus vocat miros modos, quibus corporalis ignis affligit spiritus incorporeos : quia species corporea ignis non adhaeret eis ut corporea sensibiliter : sed, ut dictum est, adhaeret eis intelligibiliter ut uleiscens et insequens iniquitatem. Et ideo est, quod ab ignibus sumunt poenam, et non dant ignibus vitam : nullus enim actus vitæ est circa tales species, sed tantum ab ipsis est afflicto passionis in quam inciderunt ex demerito iniquitatis.

Adaluddicendum, quod haec est falsa, quod experientia non est nisi circa partem sensitivam : licet enim expe-

<--- Page Split --->

rientia sit singularium cognitio, in Angelo tamen non est per sensum, sed per intellectum : talis enim cognitio singularium (ut paulo ante dictum est) prout sunt hic et nunc, ab Isidoro vocatur experientia.

irascibilem, quae a Philosophis dicuntur inesse secundum partem sensibilem ?

Et videtur, quod sic.

  1. Dicit enim Dionysius, quod inest eis demens concupiscentia : et hoc adjectivum, demens, non diminuit concupiscentiam, sed auget : et ubi est actus, ibi est potentia : ergo concupiscentia cum sit actus concupiscibilis, ostendit eis inesse concupiscibilem.

Eodem modo probatur, quod inest eis irascibilis. Furor enim actus est irascibilis : et ubi est actus,ibi est potentia. Dicit autem Dionysius, quod inest eis furor irrationabilis.

  1. Adhuc, Quæ per naturam insunt omnibus Angelis, hæc etiam insunt dæmonibus : sed multipliciter probatur, quod concupiscibilis et irascibilis insunt per naturam omnibus Angelis. Primo, quia per concupiscibilem est appetitus boni, per irascibilem fuga mali : hæc autem per naturam insunt omnibus Angelis : ergo irascibilis et concupiscibilis insunt eis. Secundo, quia Angeli boni diligunt nostram salutem, et Angeli mali irascuntur. Apocal. xii,12 : Descendit diabolus ad vos, habens iram magnam. Dilectio autem et ira non insunt, nisi secundum concupiscibilem et irascibilem. Ergo concupiscibilis et irascibilis insunt Angelis tam bonis, quam malis per naturam. Tertio, quia boni Angeli habent gaudium, et mali tristitiam : et hæc non insunt nisi secundum concupiscibilem et irascibilem. Quarto, In libro de Spiritu et anima dicitur, quod trinitas secundum quam anima assimilatur Deo, est rationabilitas, concupiscibilitas, et irascibilitas : Angelus autem simiior est Deo, quam anima rationalis. Ergo hæc tria magis sunt in Angelo, quam in anima rationali. Quinto, quia Glossa, Exod. xxvi, 32, super illud : Appendes velum ante quatuor columnas : « Qua-

Ad aLUD dicendum, quod phantasia non dicitur in daemonibus esse, prout est potentia sensibilis, sed prout obscuratio intelligibilis : intelligibile enim quod in lumine intelligentiae clarum est, consideratum sub nebula peccati obscurantis intellectum, obscurum est, et hoc vocatur phantasia in daemonibus.

Ad DICTUM Gregorii dicendum, quod daemones faciunt illusiones in somnis, ordinando et confundendo et perturbando phantasmata, quæ sunt in sensibili anima somniantis, et non immitendo phantasmata quæ in seipsis habeant.

Ad ULTIMUM dicendum, quod Augustinus non intendit dicere, quod Angeli habeant vegetabilem et sensitivam partem ut nutrientia et sentientia, sed quod habent eam secundum actum vegetandi et sensibilia percipiendi, sicut potentia superior habet ea quæ sunt inferioris (ut dicit Dionysius) excellenter et eminenter.

ARTICULI PRIMI

PARTICULA II.

Utrum daemones habeant concupiscibilem et irascibilem, quae a Philosophis dicuntur inesse secundum partem sensibilem1 ?

Juxta hoc ulterius quaeritur, Utrum daemones habeant concupiscibilem et

XXXIV hujusce novae editionis.

<--- Page Split --->

tuor columnæ ante quas appensum est velum, sunt potestates cœli quatuor virtutibus eximiiis præditæ, scilicet fortitudine, temperantia, prudentia, justitia quæ aliter servantur in cœlis ab Angelis et animabus sanctis, et aliter hic. » Et ibidem dicit Glossa, quod angelici spiritus quatuor virtutes colunt plenarie : sed virtutes istæ non insunt, nisi secundum tres potentias, scilicet rationalem, concupiscibilem, et irascibilem : ergo istæ tres potentiae insunt omnibus Angelis et bonis et malis per naturam. Sexto, Constat, quia in Angelo est motus in verum, et motus in bonum, et motus in arduum : et ista non sunt nisi secundum rationalem, et concupiscibilem, et irascibilem : ergo istæ tres potentiae insunt omnibus Angelis et bonis et malis.

: ed coi.tra.

  1. Damascenus et Gregorius Nyssenus lætitiam dividunt in animalem, et corporàlem : neutra convenit Angelis : ergo nec concupiscibilis, cujus est actus lætitia vel passio.

  2. Adhuc, Secundum Aristotelem, concupiscentia non est sine protensione sanguinis et spiritus et caloris in concupiscibile : talium nihil est in Angelis : ergo nec concupiscibilis.

  3. Adhuc, Ita, ut dicit Damascenus accensio est sanguinis circa cor ex evaporatione fellis : nihil talium est in Angelis : ergo nec irascibilis.

  4. Adhuc, Augustinus in libro IX de Civitate Dei4, quatuor passiones naturales, scilicet tristitiam, gaudium, spem, et timorem vocat perturbationes : perturbatio autem secundum naturam non convenit Angelis : ergo istæ quatuor passiones non conveniunt Angelis secundum naturam : ergo nec vires secundum quas insunt : hæ autem sunt concupiscibilis et irascibilis : ergo istæ vires non insunt Angelis per naturam, sive bonis, sive malis.

  5. Adhuc, Non videtur esse verum

quod dicit Glossa super Exodum. Dicit enim Beda, quod fortitudo est in perferendis molestiiis, et temperantia in coercendis delectationibus pravis, prudentia in præcavendis insidiis : quorum nihil convenit Angelis secundum naturam : ergo nec potentiae secundum quas insunt istæ virtutes : illæ autem sunt concupiscibilis et irascibilis : ergo concupiscibilis et irascibilis per naturam non insunt Angelis, nec dæmonibus.

Solutio. Ad hanc quæstionem antiqui responderunt, dicentes, quod concupiscibilis et irascibilis dupliciter dicuntur, scilicet proprie, et communiter. Communiter omnis appetitus boni in quo protenditur voluntas in bonum, sive ille appetitus ordinatus sit ratione, sive non, dicitur concupiscibilis : et hanc dixerunt esse concupiscibilem humanam ut humanam. Proprie vero sive stricte dicitur concupiscibilis desiderium sensibile, in quo in apparens bonum sibi protenditur calor naturalis cum motu sanguinis et spiritus in sibi bonum : et hanc dixerunt esse concupiscibilem brutalem, quam communem habent homines et bruta animalia,

Similiter distinxerunt irascibilem, scilicet quod communiter dicta irascibilis dicitur omnis insurrectio appetitus contra malum et in arduum, sive sit ex ordine rationis, sive non : et hanc dixerunt esse irascibilem humanam ut humanam, in qua ut in subjecto proprio fortitudo - virtus est. Proprie autem dicta sive stricte irascibilis, est insurrectio contra apparens nocivum cum ebullitione sanguinis et caloris : et hanc dixerunt esse communem homini et brutis. Et hæc distinctio bona est et tenenda.

Dicendum ergo, quod nihil prohibet concupiscibilem et irascibilem primo modo dictas, secundum quosdam actus ordinatos a ratione inesse Angelis per naturam. Sed concupiscibilem et irascibilem se-

<--- Page Split --->

cundo modo dictas, nullo modo concedendum est posse inesse Angelis.

d 1 et 2. Et per hoc patet solutio ad duo prima : quia illa omnia procedunt de concupiscibili et irascibili ordinatis a ratione, in quibus nullus motus est caloris vel sanguinis vel spiritus animalis.

MEMBRI SECUNDI

ARTICULUS II.

dobject. 1. Ad PRIMUM quod contra hoc objicitur, dicendum, quod Damascenus et Gregorius ibi non loquuntur nisi de lætitia, quae est concupiscibilis stricte dictæ.

Qualiter hæc mala sunt in dæmone, scilicet furor irrationabilis, demens concupiscentia, et phantasia proterva ?

d object. 2. Per idem patet solutio ad sequens : quia de eodem procedit.

dobject. 3. Ad ALIUD dicendum, quod iram definit ibi Damascenus, prout est passio irascibilis stricte dictæ, quæ est communis homini et brutis.

Secundo quæritur, Qualiter hæc mala sunt in ipso dæmone ?

Videtur enim, quod in dæmonibus non sit furor irrationabilis.

dobject. 4. Per idem patet solutio ad dictum Augustini sequens : quia passiones naturales non dicuntur perturbationes, nisi secundum quod communes sunt hominibus et brutis : propter quod, sicut Augustinus ibidem dicit, « Stoici probant tales perturbationes non cadere in sapientem. »

d object. 5 Ad ULTIMUM dicendum, quod verum est quod dicit Glossa : fortitudo enim in Angelis, ut dicit Augustinus, est fortiter adhærere amato : prudentia, prudenter adhærere amato : temperantia, amore casto adhærere amato. Et hoc dicit Augustinus in libro de Moribus, et in libro IX de Civitate Dei. Et Beda non loquitur de istis virtutibus, nisi secundum quod sunt in nobis qui adhuc animales sumus, et non glorificati, secundum statum in quo nobis est lucta contra carnem et sanguinem.

  1. Irrationabilis enim furor dicitur a privatione potentiae, et illa non privantur : aut a privatione habitus rationis, et illo similiter non privantur, quia concreatus est eis, et sub illo cognoscunt cognoscibilia in inferioribus. Aut dicitur a privatione actus, et illo similiter non privantur, si enim furit daemon, non furit nisi secundum potentiam motivam : et illa non movetur, nisi fiat ei initium a cognitiva : semper ergo actus rationis in quem furendum est, praecedit furorem : numquam ergo est furor irrationabilis a privatione actus rationis.

  2. Similiter, Videtur quod malum dæmonis non sit demens concupiscentia. Concupiscentia enim (quæ est in actu concupiscendi) motus est motivæ vel communiter vel proprie dictæ : et hæc non movetur, nisi a mente fiat ei nuntium a concupiscentia : ergo neque privatur mens secundum quod potentia est, nec secundum quod habitus est, nec secundum quod est actus : et sic videtur, quod demens concupiscentia non sit malum dæmonis.

  3. Similiter, Videtur quod nec phantasia proterva. Phantasia enim pars sensibilis animæ est, quæ non est in dæmone, sicut paulo ante habitum est : et sic nullum eorum (quæ dicit Dionysius) malum dæmonis videtur esse.

<--- Page Split --->

  1. Si enim esset in dæmone, tunc per naturam esset in ipso : et cum una natura sit boni et mali Angeli, tunc etiam esset in bono Angelo : hoc autem non videtur : synderesis enim, ut dicit Gregorius, proprium actum habet remurmurare malo, et hunc non habet in bono Angelo, quia non habet malum : nec habet in malo, quia non remurmurat malo, sed placet ei : ergo secundum actum proprium nec est in bono nec in malo : omnis autem potentia inest secundum actum proprium : ergo videtur, quod potentia, quæ dicitur synderesis, nec sit in bono, nec in malo Angelo.

  2. Adhuc, Hieronymus super principium Ezechielis, super illud : Facies aquilæ desuper ipsorum quatuor 1 : dicit, quod « per faciem aquilæ significatur synderesis in homine : » et non attribuit ipsam Angelo : ergo videtur, quod Angelis non conveniat.

  3. Adhuc, Ibidem dicit Hieronymus, quod « synderesis data est homini in adjutorium resurgendi de peccato : » Angelus non resurgit a peccato, quia bonus non peccavit, et malus reparari non potest : ergo videtur, quod synderesis non in insit Angelis.

  4. Adhuc, Gregorius super illud Job, 1, 13 : Evasi ego solus, ut nuntiarem tibi : dicit, quod « synderesis est scintilla conscientiæ, quæ remurmurat malo, et nuntiat malum quod factum est. » Si ergo conscientia non est in Angelo, sequitur quod nec scintilla conscientiæ, nec synderesis.

Quod autem conscientia non sit in Angelo, probatur sic : A quocumque removentur omnes differentiæ alicujus communis, ab illo eodem removetur illud commune : sed differentiæ conscientiæ, sunt recta et erronea, sana et cauteriata, tranquilla et perturbata : et omnes hæ differentiæ removentur a natura angelica. Natura enim angelica secundum se recta est per deiformem in-

tellectum : et ideo non indiget rectificante conscientia. Similiter secundum se ordinata est, licet secundum electionem liberi arbitrii inordinata sit in dæmonibus. Similiter secundum se sana est, nusquam cauteriata, et secundum se tranquilla, et non perturbata. Frustra ergo daretur ei conscientia ad hos actus : et in operibus divinis nihil est frustra : ergo videtur, quod non sit eis data conscientia : ergo nec synderesis, quia synderesis est scintilla conscientiæ, ut dicit Gregorius.

CONTRA :

  1. Basilissuper principium Proverbiorum dicit, quod « synderesis est naturale judicatorium, in quo scripta est lex naturalis. » Tale judicatorium de faciendis et non faciendis est in Angelis tam bonis, quam malis. Ergo synderesis est in Angelis.

  2. Adhuc, Gregorius super Job : « Synderesis est scintilla conscientiæ, quæ inclinat ad bonum, et remurmurat malo : » talis inclinatio ad bonum et remurmuratio convenit naturæ angelicæ : ergo synderesis convenit naturæ angelicæ.

  3. Adhuc, Gaudium et delectatio sunt in conscientia boni : et hoc convenit et pertinet ad beatitudinem boni Angeli : ergo synderesis et conscientia secundum hunc actum conveniunt bono Angelo.

  4. Adhuc, Tristitia et remorsus conscientiæ sunt secundum conscientiam mali, ita quod (sicut dicit Aristoteles in IX Ethicorum) aliquando non invenientes in seipsis unde delectentur, interficiunt seipsos. Unde, Sapient. xvii, 10 : Semper præsumit sæva, perturbata conscientia. Et hoc pertinet ad damnationem peccati per ordinem justitiæ divinæ : ergo hoc debet esse in Angelo malo : ergo et synderesis.

  5. Adhuc, Synderesis et prohaeresis ejusdem ordinationis sunt : prohaeresis enim habitus est intelligibilis, regens in eligentia eligendorum : synderesis autem

<--- Page Split --->

est potentia habitualis, habitu intellectivo regens in his quae secundum ordinem naturalem et rectum appetenda vel fugienda sunt : propter quod dicit Philosophus in primo Ethicorum, quod prohærosis alicujus boni operativa esse videtur : prohæresis est in Angelis : ergo et synderesis.

gelis : secundum primum quidem in ipsa natura angelica, et secundum eccundum in bonis Angelis, et secundum tertium in malis Angelis.

Quæ in contrarium sunt adducta, conad object adceduntur et procedunt.

Solutio.

SOLUTIO. Dicendum, sicut dicitur, Isaïe, LXVI, 24 : Vermis eorum non morietur. Sicut dæmones habent afflictionem ignis : ita etiam habent afflictionem ex remorsu conscientiæ, sive synderesis murmurantis contra malum, et remordentis peccantem. Unde concedendum est, quod synderesis est in bonis et in malis Angelis, sed in bonis ad jucunditatem conscientiæ, in malis autem ad affliccionem et tristitiam ejusdem conscientiæ.

Ad 1.

AD PRIMUM ergo dicendum, quod in bono Angelo est synderesis non secundum remurmurationem vel remorsum, sed ad jucunditatem et delectationem conscientiæ : in malis autem est secundum remorsum et afflictionem. Illud vero pertinet ad beatitudinem bonorum, et istud ad condemnationem malorum.

Ad 2.

AD ALIUD dicendum, quod Hieronymus vult, quod synderesis differenter sit hominibus et Angelis : quia synderesis secundum omnes actus convenit homini, et non secundum omnes suos actus Angelo.

Ad 3.

AD ALIUD dicendum, quod secundum actum qui est resurgere de peccatis, non convenit Angelis, sed secundum alios actus qui dicti sunt.

Ad 4.

AD ALIUD dicendum, quod secundum actus illarum differentiarum omnes, synderesis est in homine, et non in Angelo : sed secundum alios actus secundum quos est naturale judicatorium, et facit jucundari in bono in conscientia, et afflictionem in malo perpetrato, est in An-

MEMBRUM III.

In quid ceciderit Angelus malus quoad locum 1 ?

DEINDE quæritur, In quid malus Angelus cecidit quoad locum ?

Et dicit Magister in libro II Sententiarum, distinct. VI, cap. Solet quæri, quod « in istum caliginosum aerem ceciderunt : » quotidie tamen descendunt in infernum, qui animas impiorum illuc deferunt, et ibi cruciant. De Lucifero etiam dicit, quod quidam opinantur, quod in inferno religatus sit, et ad nos tentandos modo ante tempora Antichristi accessum non habeat.

CONTRA hoc tamen objicitur.

  1. II Petr. ii, 4, dicitur, quod rudentibus inferni detracti sunt, qui trahunt in infernum, non in istum aerem.

  2. Adhuc, Locus pœnarum æternarum infernus est : dæmones autem condemnnati sunt ad pœnas æternas : ergo videtur, quod ceciderunt in infernum.

  3. Adhuc, Summae superbia per rationem condemnantis justitiae debetur infimus locus : infimus locus infernus est : ergo summa superbia eorum projecta est in infernum.

CONTRA :

  1. II Sententiarum, distinct. VI, cap. Solet autem quæri, dicitur, quod « in istum caliginosum aerem projecti sunt. »

1 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in II Sententiarum, Dist. VI, Art. 5. Tom. XXVII hujusce novæ editionis. Cf. etiam Iam Part.

Summae de Creaturis, Tract. IV, Quæst. 67. Art. 6. Tom. XXXIV.

<--- Page Split --->

  1. Adhuc, Apocal. xii, 9 : Projectus est draco ille magnus, serpens antiquus, qui vocatur diabolus et Satanas,... et projectus est in terram, et Angeli ejus cum illo missi sunt. Et, ibidem, 3. 12 : Væ terræ et mari, quia descendit diabolus ad vos, habens iram magnam.

  2. Adhuc, Videtur quod alium locum sui casus habuerunt ante passionem Domini, et alium post, et alium in die judicii. Apocal. xx, 1 et seq. : Et vidi Angelum descendentem de cælo, habentem clavem abyssi, et catenam magnam in manu sua. Et apprehendit draconem, serpentem antiquum, qui est diabolus et Satanas, et ligavit eum per annos mille : et misit eum in abyssum, et clausit, et signavit super illum. Et infra, 3. 7 : Et cum consummati fuerint mille anni, solventur Satanas de carcere suo, et exibit, et seducet gentes quæ sunt super quatuor angulos terræ, Gog et Magog. Ergo videtur, quod ante tempus Incarnationis fuit in mundo cum hominibus, et per totum tempus gratiae (quod per mille annos significatur) religatus sit in abysso, et tempore Antichristi iterum futurus in mundo cum hominibus.

Solutio. Dicendum, quod duplex est locus in quem cecidit dæmon. Unus secundum debitum culpæ superbiæ suæ. Alter secundum ordinem providentiae divinae, quæ etiam malum quod fit, ut dicit Augustinus, fieri non permitteret, nisi sciret quæ bona ex malo facto eliceret. Et de talibus dicit Gregorius, quod « Deo militat etiam id quod per malitiam voluntatis contrariatur et obstat. » Primus

locus casus, est profundum inferni : talis enim locus quia infimus est, tantæ superbiæ debetur. Isa. xiv, 13 : Verumtamen ad infernum detraheris, in profundum laci. Secundus locus est iste caliginosus aer, in quo usque ad diem judicii in exercitio tentationis hominum continentur. Hoc enim bonum, quod est exercitium virtutis Sanctorum, elicuit providentia divina de tanto malo.

PRIMOigiturmodoproceduntprimærationes : quiaproculdubiotantæsuper - biædemeritodebebaturinfimuslocus : utscilicetdesummolocoluminis , hocest , decæloempyreoincarceremima - rumtenebrarumdetruderetur , perpetuisignibusaffligendus . Verumtamenest , quodquantumadexercitiumtentationisdiversashabetpotestates . AntetemporaenimAntichristidiciturhaberereliga - tampotestatem : eoquodindesertotentavitChristum , etvictusest 1 . EtinpassionetentavitimpedirepassionemChristi , etiterumvictusest : ubiappa - ruituxoriPilati , etvoluitimpedirepas - sionemChristi 2 : undetuncsuperatusminoremhabuitpotestatem . TemporeveroAntichristi , sicutdicitur , IIadThes - s a l . u , 1 0 e t 1 1 : Eoquodcharitatemveritatisnonreceperuntutsalviferent , ideomittetillisDeusoperationemerro - r i s , utcredantmendacio , utjudicenturomnesquinoncredideruntveritati : d i - citursolvendusesseadministeriumAn - tichristi , relaxatasibipotestate .

Etquantumadhuncordincmprovi - dentiæproceduntrationesincontrariumadductæ .

Etperhocpatetsolutioadtotum .

<--- Page Split --->