QUÆSTIO LXXIV.
De motu creaturae spiritualis per tempus et locum.
Deinde quaeritur, Qualiter Deus existens in omnibus, creaturam corporalem mutat per tempus et locum, creaturam vero spiritualem per tempus tantum?
Hoc enim dicit Magister in libro primo Sententiarum, distinct. XXXVII, cap. Omne igitur corpus, ex verbis Augustini super Genesim ad litteram 4.
Ubi duo oportet quæri, scilicet quid sit moveri spiritualem creaturam per tempus ?
Et, Utrum Angelus movetur per tempus tantum, vel per tempus et locum ?
MEMBRUM I.
Quid sit moveri spiritualem creaturam per tempus 2 ?
Paimo ergo quaeritur, Quid sit moveri per tempus ?
Et dicit Magister, quod mutari per tempus est variari secundum qualitates interiores vel exteriores, quae sunt in ipsa re quae mutatur : ut quando suscipit vicissitudinem gaudii, doloris, scientiae, oblivionis, vel variationem formae, sive alicujus qualitatis exterioris.
Adhuc, Magister, ibidem : « Hæc « enim mutatio quæ fit secundum tem- « pus, variatio est qualitatum, quæ fit in « corporali vel spirituali creatura : et « ideo vocatur tempus 5 . »
<--- Page Split --->
Hoc autem non videtur esse verum :
Tempus enim numerus motus est per prius et posterius, ut dicit Aristoteles in IV Physicorum. Ergo tempus non est nisi ejus quod secundum suam naturam subjicitur motui : secundum suam naturam non subjicitur motui nisi quantum, ut dicit Aristoteles: ergo per tempus non mutatur nisi quantum. Nulla spiritualis creatura est quanta : ergo nulla spiritualis creatura mutatur per tempus : falsum ergo est, quod Deus movet spiritualem creaturam per tempus.
Adhuc, Dionysius in libro de Divinis nominibus : » Tempus est quod in generatione et corruptione metitur 1. » Angelica natura et spiritualis creatura, de se nec generabilis, nec corruptibilis est. Ergo per tempus non mutatur.
Adhuc, Tempus non est aliquorum nisi eorum quae secundum causam ad motum primi mobilis referuntur. Angelica natura secundum vicissitudines gaudii, et doloris, scientiae, et oblivionis ad motum primi mobilis ut ad causam non refertur. Ergo per tempus non mutatur.
Adhuc, Tempus non est nisi ubi est prius et posterius : prius et posterius non est, ut dicit Aristoteles in VI Physicorum, nisi ubi in spatio est ante et post : et in eo quod movetur, partim in eo quod est ante, et partim in eo quod est post : hoc autem angelicae naturae sive spirituali convenire non potest, eo quod simplex est et impartibilis : ergo spiritualis sive angelica natura, quae sola pure spiritualis est inter creaturas, per tempus non mutatur.
IncontrariumhujusestquoddicitAugustinusinlibroVIIIsuperGenesimadlitteram : « D e u s , inquit , omnipo - tensincommutabiliaeternitate , voluntate , veritatesemperidem , movetpertempusspiritualemcreaturam : movetetper
tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas quas condidit, administret . »
Solutio . Dicendum , quodcreaturaspiritualis movetur per tempus et mutatur, ut dicit Augustinus, et Boetius in III de Consolatione philosophiae :
Immotusstabilisquemanensdascuncta [ moveri .
Omnis enim motus, ut dicit Aristoteles, est ab immobili primo : et cum esse secundum nullo modo perficiatur nisi per motum ad primum, necesse est omne secundum esse mobile : et cum motus sit actus mobilis secundum quod mobile, erit actus mobilis imperfecti exeuntis de imperfectione potentiae ad actum in tempore continuo, non subito. Et ideo dicit Avicenna in Sufficientia, quod motus est exitus de potentia ad actum in tempore continuo, non subito. Quia enim illud quod exit de potentia ad actum continuo exitu, partim est in potentia, et partim in actu, necesse est omne quod movetur, in tempore moveri. In tali enim transitu est prius et posterius, quae motum faciunt divisibilem, et partes per quas dividitur, continuas esse ad nunc ad quod continuatur prius et terminatur, et quo incipit posterius et continuatio ipsius, et sic nunc medium est in ratione finis et principii et in ratione continuantis. Et dicit Boetius in libro V de Consolatione philosophiae3,quod quidquid tali motu accipitur, quod hoc in uno indivisibili nunc non possidetur : et sic aeternum et immobile esse non potest. Et haec est vera causa ejus quod dicit Damascenus in libro II de Fide orthodoxa, quod « omne creabile veribile est, vel secundum substantiam, vel secun-
<--- Page Split --->
dum electionem, vel secundum utrumque1. »
Ad t. AD PRIMUM ergo dicendum, quod verum est quod dicit Magister. Motus enim talis, ut dicit Commentator super tertium Physicorum, est forma post formam, vel ubi post ubi. Forma autem post formam non est nisi vicissitudo formae, et ubi post ubi non est nisi vicissitudo ubi : et sic vissitudinem in talibus sustinere, est mutari per tempus.
Ad 2. AD SECUNDUM dicendum, quod dictum Magistri fundatur super hoc, quod tempus, ut dicunt Priscianus et Gilbertus, est mora. In mora autem id quod est ante, refertur ad post : et tenetur quasi unum cum altero vel ad minus unum ex altero : et ab hoc accipit nomen temporis. Omne enim quod talis more est, in uno indivisibili stante esse suum non possidet, sed potius in uno indivisibili secundum esse vicissitudinaliter accipit illud.
Ad object.1. Ad id quod objicitur in contrarium, dicendum quod secundum Boetium in libro V de Consolatione Philosophiae, « nihil creatum esse suum habet simul. » Et dat exemplum in libro de Trinitate, quod « esse quo futurum erit in crastinum, vel post annum, non habet jam in prasenti : » et sic omne quod est creatum, divisibile est secundum esse, et habet protensionem virtualem in esse, et sic est quantum. Dicit enim Augustinus in libro de Quantitate animae, quod « duplex est quantitas, scilicet molis et virtutis. » Et hoc sufficit ad hoc quod aliquid sit mobile, et continuo tempore moveatur.
Ad object.2. AD ALIUD dicendum, quod Dionysius valde large accipit tempus, scilicet secundum quod refertur ad subjectum ejus primum, ut passio primi motus et mensura : et secundum quod per ipsum refertur ad alia quae causantur a primo motu, et sic tempus non est mensura nisi
quorumdam corporalium, generabilium, et corruptibilium. Si autem tempus accipiatur pro protensione animae a primo in posterius et usque in ultimum, illud est vere tempus : quia dicit Augustinus in libro XI Confessionum, quod « longum præteritum non est nisi longa memoria in præteritum, et longum futurum non est nisi longa providentia in futurum ». » Et in hoc concordat Aristoteles in IV Physicorum et Averroes ibidem in commento, quod tempus secundum suum esse principale est in anima. Et sic sumendo tempus proprie, hoc est, secundum proprium esse ipsius, tempus erit tam spiritualium quam corporalium, et tam corruptibilium quam incorruptibilium, quae vices sustinent : erit enim protensio animæ vel intellectus secundum moram extendentis se a prima vicissitudine ad ultimam.
Ad ALIUD dicendum, quod tempus Ad objec usualiter acceptum et communiter, est eorum quae referuntur causaliter ad primum motum. Tempus autem acceptum secundum proprium esse et primum quod habet in anima, est etiam aliorum, ut dictum est : hoc enim tempus non habet continuationem a motu vel mobili, sed a protensione animæ, sicut dictum est.
Ad ALIUD dicendum, quod prius et Ad objec posterioris dupliciter sunt, scilicet secundum divisionem quantitas molis, et de talibus loquitur Aristoteles. Et secundum divisionem quantitatis virtualis in esse, quod non totum simul in uno possidetur : et talis divisio competit angelicae naturae et spirituali.
Io quod in contrarium objicitur, simpliciter concedendum est.
<--- Page Split --->
« modo posse mutari loco, ab omni spi- « ritu locum universaliter removere vo- « lentes. »
Et horum rationes vel sunt vel esse possunt iste :
Utrum Angelus moveatur per tempus tantum, vel per tempus et locum ?
SECUNDO quaeritur, Utrum Angelus moveatur per tempus tantum, vel per tempus et locum ?
Et circa hoc quaeruntur tria, scilicet an Angelus de loco ad locum moveatur? hoc enim quidam negabant.
Et secundo, Qualiter movetur per medium quod est inter terminum a quo et terminum ad quem ?
Et tertio, utrum motus ejus sit in tempore vel in instanti ?
Et haec quaeruntur de motu Angeli secundum se.
Post hoc autem quaerendum est de motu Angeli quem habet assumpto corpore : quo etiam Deus movet eum ut visibilis appareat hominibus.
MEMBRI SECUNDI
ARTICULUS I.
Utrum Angelus de loco ad locum moveatur 1 ?
Primo ergo quaeritur, Utrum Angelus de loco ad locum moveatur ?
Et de hoc sic dicit Magister in libro primo Sententiarum, distinct. XXXVII, cap. De mutatione vero loci, quod « sunt qui dicunt nullum spiritum aliquo
Omnis motus est propter indigentiam suiipsius, vel alterius : suiipsius, sicut quando id quod movetur, est imperfectum, et motus ejus est actus imperfectus et imperfecti : alterius, ut quando id quod movetur, perfectum est in seipso perfectione ultima, sed tamen propter alterum movetur ut per ipsum perficiatur : sicut Aristoteles in II de Generatione et Corruptione dicit, quod causa continuæ et inquietæ generationis et corruptionis est allatio solis in circulo obliquo, sive declivi, sive zodiaco : cum tamen sol sit in se corpus perfectum. Angelus autem perfectione ultima perfectus est. Ergo videtur, quod propter nullam indigentiam possit moveri, quæ in ipso sit.
Si dicatur, quod movetur propter indigentiam salutis hominum, quæ reparatur per motum Angeli, sicut dicitur, ad Hebr. 1, 14 : Omnes sunt administratorii spiritus, in ministerium missi propter eos qui hæreditatem capient salutis. Videtur hoc non esse verum : quod enim secundum se locale est non determinatum ad locum unum, sicut planta, sed æqualiter se habens ad loca diversa, illi quod sic mobile est, a natura datur motus processivus in loca diversa : et nisi daretur ei talis motus, imperfectum remaneret : et hoc est inconveniens : quia natura non deficit in necessariis, ut dicit Aristoteles in III de Anima. Ergo a simili quod definitive se habet ad loca multa, propter seipsum et propter indigentiam propriam motum habebit processivum in diversa loca. Inde a destructione consequentis, si Angelus nullius rei habet indigentiam, propter quam ad diversa 'loca moveatur, videtur quod
<--- Page Split --->
Angelus secundum locum non movetur.
Si dicatur, quod Angelus movetur propter indigentiam propriam, non in qua sit, sed in qua fuit : movetur enim ut mereatur præmium quod jam accepit in præterito. Sicut est in militiiis. Milites enim in posteriori militia sæpe merentur donativa quæ ante acceperunt a principe. Contra : Nihil inordinatum est in operibus Dei : ordo autem rationis exigit, quod meritum sit ante præmium : ergo hoc est in operibus divinis.
Adhuc, Videtur falsa suppositio. Si enim sufficiens demeritum fuit ad hoc quod damnarentur mali Angeli, quod aversi fuerunt a Deo : tunc etiam sufficiens meritum fuit ad hoc quod in beatitudine confirmarentur boni Angeli, quod per charitatem conversi fuerunt ad Deum : et sic meritum præcessit præmium : falsa ergo est suppositio quæ dicit, posteriori eos mereri præcedens præmium : et sic videtur, quod non moventur.
Sed contra.
In contrarium hujus est,
Quod dicit Magister in libro I Sententiarum, distinct. XXXVII, cap. Sed ut prædiximus, et cap. Sunt ergo spiritus creati : et inducit Bedam super Lucam sic dicentem : « Cum ad nos Angeli veniunt, sic exterius implent ministerium, ut tamen ante Deum interius per contemplationem assistant '. » Ergo ad nos veniunt : sed ad nos sine motu locali non possunt venire : ergo localiter moventur.
Adhuc, Ibidem inducit Ambrosium in libro de Trinitate 2 sic dicentem : « Dixit Isaias, quia missus est ad me unus de Seraphin 3. Et spiritus quidem sanctus dicitur missus, sed Seraphin ad unum, Spiritus vero ad omnes. Seraphin mittitur in ministerio, Spiritus operatur ministerium. Seraphin de loco ad locum transit, non enim complet om-
nia, sed ipse repletur a Spiritu. » Hic expresse dicitur, quod Angelus de loco ad locum transit.
Adhuc, Positio illa falsa esse videtur, quod omnis motus sit propter indigentiam : glorificata enim corpora nullus rei habent indigentiam, et pro summa perfectione dotem accipiunt agilitatis, quæ est potentia disposita et perfecta ad motum. Potentia autem quæ est ad aliquid, in fine perfectionis non est, nisi quando est actu in illo ad quod est. Agilitas ergo in motu existens, perfectio est glorificati corporis : in motu non est propter indigentiam, sed potius in demonstrationem ultimæ perfectionis : et sic est suppositio falsa quæ dicit omnem motum esse propter indigentiam : et sic instantia non valuit, quæ intulit Angelum non posse moveri localiter, eo quod nullius rei haberet indigentiam.
Adhuc, Angeli in ordinibus distinguuntur secundum officia sive ministeria, ut dicunt Gregorius et Beda. Cum ergo, ut dicit Priscianus in majori volumine, cap. de conjunctione, ordo sitpars potestatis, Angelum distingui in ordine videtur esse de perfectione potestatis suæ : sed ordo est ad motum localem : quia sine motu locali ministerium ordinis non potest implere, ut patet, Isa. xvn, 2, ubi dicitur : Ite, Angeli veloces, ad gentem convulsam et dilaceratam. Zachar. i, 11 : Perambulavimus terram, dixerunt Angeli ad Dominum. Daniel. ix, 21 : Ecce vir Gabriel... cito volans tetigit me, etc. Et, Lucæ, 1, 26 : Missus est Angelus Gabriel a Deo in civitatem Nazareth. Et si tunc moventur, motus est in demonstratione perfectæ potestatis ex ordine. Videtur ergo, quod Angelus de loco ad locum movetur, non ex indigentia, sed ex debito perfectæ potestatis et ordinis.
<--- Page Split --->
SOLUTIO. Omnino concedendum est secundum sacram Scripturam, quod Angelus secundum seipsum, hoc est, absque corporis assumptione, movetur et transit de loco ad locum, sicut in secunda parte hujus disputationis probatum est.
AD PRIMUM ergo dicendum, quod indigentia multipliciter dicitur, simpliciter scilicet, et respectu alterius quod simpliciter perfectissimum et in fine perfectionis est. Indigentia simpliciter est defectus alicujus pertinentis ad esse, vel ad bene esse, vel ad operationem secundum esse et bene esse : sicut artificem dicimus imperfectum, si manum non habeat, si scientia aedificandi careat, si dolabram vel securim non habeat. Manus enim pertinet ad esse, scientia ad artem quae principium est operis : quia dicit Aristoteles in VI Ethicorum, quod « ars est factivum principium in ratione. » Securis autem vel dolabra est instrumentum sine quo operari non potest. Et omnis motus talium ad aliquod istorum trium est actus imperfecti et propter indigentiam tollendam : quia dicit Aristoteles in III Physicorum, quod « perfectum est cui nihil deest. » Respective autem indigentia est dependentia omnis creaturae ad creatorem, sine quo nec esse, nec conservationem in esse, nec virtutem, nec operationem habet. Et sic omnis motus creaturae qui est secundum dependentiam et ordinem ad Deum, propter indigentiam est : et solum illud immobile est, quod ad nihil dependet secundum indigentiam, et nullius eget. Primo ergo modo Angeli motus non est propter indigentiam, sed secundo modo. Dionysius enim dicit in libro de Divinis nominibus, quod « omnia desiderant summum bonum, et propter illud agunt quidquid agunt 1. »
AD ALIUD dicendum, quod non est simile de animalibus quae moventur motu processivo, et de Angelo qui movetur ad
loca diversa. Animalia enim ex indigentia propria dependent ad loca diversa : quia scilicet cibus eorum vel appetibilia in locis sunt diversis : et ideo motus ad loca diversa, qui processivus vocatur, est de perfectione ipsorum. Sed Angelus ex se non dependet ad aliquem locum, sed ex congruentia operis virtutis contemplative, vel virtutis ministraticis, ut in antehabitis dictum est : et ideo motus localis non est de perfectione ipsius, sed potius alterius circa quod operatur.
Ad aliud dicendum, quod in veritate ali 3. illi qui dixerunt, quod Angelus meretur premium prius acceptum, non satis hoc dixerunt perspecta ratione : sed verum est, quod motu et operatione licet non mereatur praemium substantiale, tamen talibus operationibus et motibus potest mereri praemium accidentale, quod est gaudium cordis de multis bonis operibus, et de profectu hominis ex ministerio suo, quod se ita habet ad praemium substantiale, sicut aureola ad aurum : et propter hoc ministrat et movetur.
Ad aliud dicendum, quod per illud ali 4. satis probatur, quod falsa est suppositio : sed ex hoc non sequitur, quod non possit moveri Angelus. Ad haec enim potest moveri propter praemium accidentale, quod continue acquiritur et accrescit in ipso usque ad diem judicii.
Duo quae in contrarium adducuntur, simpliciter concedenda sunt : haec enim directe continentur in sacrae Scripturae canone, cujus, sicut dicit Augustinus in libro II super Genesim ad litteram, major est auctoritas quam omnis humani ingenii capacitas 2.
Ad aliud dicendum, quod cum dicitur, Adoject. 3. Omnis motus est propter indigentiam, duplex est locutio actuali duplicitate equivocationis. Est enim indigentia ad esse perfectionis secundum esse et bene esse. Et est indigentia ad id quod acqui-
<--- Page Split --->
ritur motu locali vel alteratione, quod pertinet ad ministerium. Propter indigentiam quidem ad esse vel ad bene esse secundum beatitudinem non movetur Angelus, sed propter indigentiam ejus quod acquiritur motu locali vel allerationis, quod pertinet ad operationem et ministerium, movetur Angelus et secundum locum et secundum alterationem : secundum locum enim acquirit ubi post ubi, quod magis competit ministerio et operationi quam aliud : in motu autem alterationis illuminationem post illuminationem regentem in operatione et ministerio. Dicit Averroes super tertium Physicorum, quod « motus localis est ubi post ubi, et motus alterationis forma post formam. » Et Avicenna dicit in Sufficientia, quod « motus localis est ubi fluens,et motus alterationis est quale sive forma fluens. »
Ad object.4. Inquodultimoobjicitur , simpliciterestconcedendum : quiaperillaprobatur ,quodmotusAngelisecundumlocumadpotestatemordinisetadperfectionemministeriipertinet , etnonadindigen - tiamAngelipertinetquæsitsecundumessevelsecundumbeneesse . Ethocse - cundumcanonicasScripturasverumest .
MEMBRI SECUNDI
ARTICULUS II.
Utrum Angelus moveatur per medium vel non 1 ?
SECUNDOquæritur , Qualiterperme - diummoveturquodestinterterminumaquo , etinterterminumadquem , utrumscilicettransitpermediumvelnon ?
Et videtur, quod transit per medium.
Habitum enim est ex verbis Ambrosii paulo ante inductis, quod transit de loco ad locum Seraphim et quilibet alius qui mittitur. Sed cum dico, transit, significatur motus sive moveri : cum dico, de loco ad locum, significantur termini a quo et a dquem. Sed in tali transitu in termino a quo sive de quo, Angelus non fuit in motu, sed in quiete, sed continue ab illo sive post illum movebatur, et in motu fuit accipiendo medium spatium. Similiter cum dico, ad locum, significo terminum ad quem, hoc est, ad quem id quod transit sive fertur, terminat motum, et in quo est in motum esse. Cum igitur tria sint in spatio quod transit Angelus, et in termino a quo non sit in motu, sed continuo post moveatur, et in termino ad quem non sit in motu, sed in motum esse, relinquitur de necessitate, quod in medio sit in motu : vel oporteret dicere, quod non moveretur : quod est contra Sanctos et contra canonem Biblie. In omni motu enim sic est, quod in termino a quo quiescit mobile, et in termino ad quem est in motum esse, et in medio est in motu.
Adhuc, Avicenna vult in sua Sufficientia, quod motus localis est ubi fluens in eo quod fertur sive movetur : sed ubi non fluit ex fluxu magnitudinis super quam est motus, quia illa immobilis est : sed fluit ex fluxu ejus quod movetur sive fertur per spatium magnitudinis : ubi enim est circumscriptio corporis a loci circumscriptione procedens, ut in Sex principiis dicitur. Oportet enim, quod illud quod fertur sive movetur, renovatione situs in loco diversimode comparetur ad locum : et ad hoc de necessitate sequitur, quod continue sit in diverso ubi. Sed comparatum ad terminum a quo, non renovat situm : quia in illo quiescit, quamvis continue
<--- Page Split --->
ab illo moveatur. Similiter comparatum ad terminum ad quem, non renovat situm : quia in illo est in motum esse, sive ad quod motus terminatur. Ergo relinquitur, quod si movetur localiter, quod medium transit renovatione situs et fluxu continuo de ubi in ubi : et sic in motu est in medio.
- Adhuc, Constat, quod Angelus transit de extremo ad extremum. Isaie, vi, 6, de solio volavit ad altare aureum. Sed non potest intelligi, quod veniat de extremo in extremum, nisi uno trium modorum, scilicet quod existens in uno extremo subito generet se in alio, vel sibi simile, vel quod sit simul in utroque extremo, vel quod transeat medium quod est inter extremum et extremum. Primus modus impossibilis est propter duo, scilicet quod Angelus non generat se, nec sibi simile : quia si generaret se et sibi simile, generaret se ubi ipse est, et non in loco distante ab ipso. Similiter secundus modus est impossibilis : quia jam in antehabitis probatum est, quod Angelus simul et semel non potest esse in diversis locis simul, si simul esset in utroque termino spatii. Relinquitur ergo, quod solus ultimus modus sit possibilis, scilicet quod de extremo veniat ad extremum transeundo per medium.
...ntra. IN CONTRARIUM hujus fortissime opponitur.
- Medium enim secundum medii rationem ad utrumque comparatur extremorum, et participat utrumque extremorum, et maxime secundum motum qui est fluens ubi de uno extremorum in aliud. Omne ergo quod accipit medium per motum, partim est in termino a quo, et partim in termino ad quem, qui est fluens ubi de uno extremorum in alterum. Omne ergo quod accipit medium per motum, partim est in termino a quo, et partim est in termino ad quem, secundum doctrinam Aristotelis in sexto Physicorum. Omne quod sic accipit medium, compositum est quantitativa com-
positione. Si ergo sic Angelus accipit medium, Angelus habebit quantitatem, quod omnino falsum est.
Adhuc, Omne quod transit in ratione medii, ita quod est partim in termino a quo, et partim in termino ad quem, sic transit quod commetitur se partibus medii spatii : non est autem commensuratio nisi eorum quae univoce participant quantitatem : ergo Angelus et spatium per quod transit, univocam participant quantitatem. Et ex hoc sequitur, quod Angelus corporea quantitate quantus sit, quod penitus falsum est. Angelus enim, ut dicit Damascenus, substantia simplex est et incorporea et indivisibilis.
Adhuc, Si indivisibilis est secundum quantitatem, videtur quod immobilis sit secundum locum. Et ad hoc objicit Aristoteles in fine VI Physicorum sic : Omne quod movetur per spatium loci, prius in spatio accipit minus se, vel aequale sibi, quam majus se. Indivisibile movetur : ponatur enim, quod Angelus sit indivisibilis et moveatur. Ergo in spatio prius accipit minus se, vel aequale sibi, quam majus se. Sed non potest accipere minus se : quia indivisibili nihil minus est. Ergo transeundo accipit aliquid aequale sibi : sed aequale sibi est indivisibile : ergo transit spatium continue indivisibilia accipiendo : sed in quantocumque parvo spatio indivisibilia sunt infinita, et infinita non contingit pertransire : accipiendo ergo quantumcumque parvum sit spatium, numquam potest Angelus pertransire. Dicit enim Aristoteles in III Physicorum, quod infinitum est, cujus partes accipienti semper est aliquid extra accipere.
Si forte dicatur, ut quidam antiquorum dixerunt, quod venit de extremo in extremum, non per medium : quia propter nimiam agilitatem ejus, qua in voluntate sua habet motum, suum medium efficitur sibi non medium. Et dant exemplum, sicut si vacuum esset totum concavum cœeli : tunc enim quia nullius distantia dividitur centrum a cir-
<--- Page Split --->
cumferentia, centrum immediatum est circumferentiae, quanvis distantia mathematice accepta distet ab ea : et si aliquid a centro moveretur ad circumferentiam sine medio, statim esset in circumferentia : eo quod mobile physicum in motu physico medium sive spatium physicum non haberet per quod distaret extremum ab extremo. Et sic est in motu Angeli, cui medium non est medium, sed statim est de extremo in extremum sine medio. Contra hoc est, quod hoc nulli rationi concordat, nec alicui philosophiae, nec dictis Sanctorum : quia si etiam ponatur vacuum per impossibile, et remaneat distantia spatii quod est in vacuo, sicut antiqui posuerunt esse vacuum, locum scilicet in quo nihil est, qui tamen quantus est propter distantiam quae in ipso est, adhuc non erit extremum immediatum extremo : intercidit enim distantia medii : et sic adhuc non est intelligibile, qualiter aliquid de extremo veniat ad extremum nisi accipiendo partes medii. Distantia enim illa divisibilis est, et partes habet, sicut quantitas mathematica divisibilis est. Patet ergo, quod haec responsio nulla est.
Ad haec quidam dixerunt, quod Angelus non transit per medium, sed transit medium ab extremo in extremum veniendo. Sed ista solutio mirabilis est : spatium enim saltantis de extremo in extremum, arcus est, cujus chorda est rectumi spatium inter extremum et extremum : saltans enim venit per medium longius, quam directe motus. Et sic quaeritur de illo medio sicut prius : et ideo solutio nulla est, nisi quod majorem difficultatem facit quaestionis.
Et ideo alii sunt qui dicunt, quod mobile localiter tripliciter se habet ad spatium per quod transit. Quoddam enim sic transit, quod commetitur se partibus spalii, et dividit medium per quod est motus, sicut mobile physicum, sicut est lapis vel homo, qui non transeunt de loco ad locum per medium nisi
secundum partes, accipiendo spatium continue per totum medium, existendo partim in termino a quo, et partim in termino ad quem : et dividunt aerem per quem transeunt, partem a parte separando : quia aliter in toto medio duo corpora essent in eodem loco. Secundum autem est quod se habet ad medium, ita quod transeundo commetitur se spatio, sed non dividit medium per quod transit : et tale quidem dicunt esse lucem et radium, quae cum corpore per quod transeunt, sunt in eodem loco et non dividunt ipsum. Et ita dicunt, quod tertium est, quod ita transit spatium, quod nec commetitur se spatio, nec dividit medium, sicut spiritus. Et hanc divisionem probant : dicunt enim, quod mobile comparatur ad medium, ita quod commetitur et dividit : et aliquid transit quod commetitur et non dividit, quod prius est in una parte spatii quam in alia, sicut de radio et luce dicitur. Et inferunt, quod debet esse oppositum primi si sufficiens debet esse divisio, scilicet quod sit aliquid quod nec commetitur, nec dividit, sed tantum transit.
Sed solutio mirabilis est : quia secundum rationem ipsorum deberet addi quartum membrum oppositum secundo, scilicet quod aliquid esset transiens, se non commentiens spatio, sed dividens. Regula enim in logica est, quod quotiescumque unum comparatur duobus, quadrimembris sit divisio : potest enim utrumque inesse per affirmationem, et utrumque abesse per negationem, vel alterum inesse per affirmationem, et alterum abesse per negationem : et hoc dupliciter, scilicet quod secundum affirmetur et tertium negetur, vel e converso, quod tertium affirmetur et secundum negetur, ut scilicet sit transiens se commetiens non dividens, et sit transiens dividens non se commetiens,et sit transiens dividens se commetiens, et sit transiens nec dividens nec commetiens.
Si forte dicatur, quod illud membrum, dividens non se commetiens, esse non
<--- Page Split --->
potest : quia quidquid dividit commetitur se. CONTRA est : quia etiam illud esse non potest secundum naturam, quod aliquid sit transiens se commetiens et non dividens. Quidquid enim se commetitur spatio corporali, corpus est : et sicut per quantitatem corporalem commetitur se partibus, ita propter corpoporeitatem obstat omni ei per quod transit et dividit ipsum transeundo. Aliter enim essent duo corpora in eodem loco, quod est inconveniens. Propter quod in ultimo capite libri VI Physicorum probat Aristoteles, quod motus localis ejus quod fertur, cujus motus continue permanet etiam post separationem primi moventis ab ipso, non potest esse in corpore determinatae figurae et incorruptibilis et indivisibilis substantiae : sed de necessitate est in corpore, cujus una pars quae cum eo quod fertur, suscipit impetum moventis primi, inundat super alterum, ita quod prima ferat impetum secundae, et secunda tertiae, et sic deinceps : et sic per totum motum impetus moventis primi continue advehatur ei quod movetur : et sic nihil medium sit inter movens et id quod movetur. Propter quod dicit talem motum non esse unum, sed simpliciter est multos motus sibi succedentes, quamvis unus videatur secundum sensum.
- Adhuc, Falsa positio est, vel fictio non positio, quod lux et radius sint corpora. Dicit enim Aristoteles in XII primæ philosophiæ, quod fictum est quod coactum est ad positionem. Positio enim extranea est opinio alicujus notorum secundum philosophiam, ut dicit Aristoteles in primo Topicorum. Unde quod non innotescit secundum philosophicam rationem, et tamen ponitur, fictum est et non positum. Secundum philosophicam autem rationem non innotuit, quod lux et radius sint corpora, sed potius oppositum, scilicet quod lux sit forma, sive qualitas, sive proprietas luminosi corporis, quæ de se emittit lumen per modum pyramidis in omne quod ei oppo-
nitur, et radius sit immutatio recta perpendiculariter egrediens ab ipso in id quod opponitur ei : et ideo illa solutio nihil probat.
Et ideo alii sunt qui dicunt, quod non omnis mutatio est per medium, licet omnis motus per medium sit. Mutatio enim generationis et corruptionis sunt inter opposita per affirmationem et negationem, inter quæ non est medium, nec esse potest : sed nunc idem in quo aliquid est incorruptum esse secundum quod est finis præteriti, in eodem est ingeneratum esse secundum quod est et initium futuri. Et ad modum illum dicunt moveri Angelum, et extrema motus dicunt esse nunc non esse hic, vel fuisse hic in præterito, et nunc primo hic esse : et inter nunc esse hic et nunc non fuisse hic nihil est medium, ut dicunt : et ita Angelum de extremo in extremum moveri sine medio. Sed hoc mirabile est : quia expresse medium in motu Angeli est secundum verba Ambrosii : quia motus Angeli non est inter nunc non fuisse hic et nunc esse hic, sed potius inter nunc esse hic et nunc fuisse ante hoc alibi. Et sicut in magnitudine inter hic et alibi, de necessitæte cadit medium spatium : ita inter nunc esse hic et ante hoc fuisse alibi, de necessitate cadit tempus : et sic illa objectio nulla est.
Propter hoc iterum fuerunt aliqui, qui dixerunt, quod Angelus est substantia simplex et intellectualis, et non movetur nisi secundum intellecta : sicut intellectus noster intelligit ea quæ ultra mare sunt, et statim sine medio intelligit ea quæ sunt hic. Isti dicunt, quod sicut dicitur in scientia quæ fascinativa a Philosophis vocatur, quæ ponit quod videmus extra mittendo, virtus animæ in radio egreditur de oculo, et operatur in eo in quo incidit radius, vel ad impedimentum vel ad profectum operationum suarum : ita est in intellectu Angeli et intellectu intelligentiae, quod virtus Angeli cum lumine intellectuali egreditur in id
<--- Page Split --->
quod intelligit, et operatur in ipso id quod intendit. Et ideo dicunt dicere Damascenum in libro II de Fide orthodoxa, quod ibi est, ubi intelligibiliter operatur 1. Sed haec solutio, sive verum dicat, sive falsum, nihil est ad propositum : non enim hic quaerimus de motu Angeli secundum intelligibilia, sed quaerimus de motu locali quo totus Angelus secundum substantiam de uno loco transfertur ad alium.
Solutio. Solutio. Sine praejudicio alterius sententiae videtur mihi esse dicendum secundum dicta Sanctorum, quod Angelus de loco ad locum transit per medium : quia aliud non potest intelligi : sed in transitu in nullo obstat ei medium. Dupliciter autem ei medium obstat quod movetur per ipsum, scilicet medii spissitudine et soliditate, secundum quod magis difficile est transire spissum quam rarum, et secundum quod solidum, ut ferrum vel lapis, penetrari non potest. Et hoc obstat transeunti tangendo et repellendo. Secundo modo obstat distantia longitudinis, propter quam scilicet transiens mediam partem non potest accipere cum prima, nec extremam cum media, nec in media posteriorem cum praecedenti : ex quo successivus et prolixus et longus fit transitus in tempore numero prioris et posterioris. Et sic obstat medium omni transeunti localiter quod circumscriptive locale est. Neutro autem modo medium obstat Angelo. Non primo modo : quia non contingit : contactus enim non est incorporei ad corporeum. Nec secundo modo : quia motum suum habet in voluntate et in potentia agilitatis ad motum, et moventis virtute vincit distantiam medii : sicut enim dicit Aristoteles ante finem octavi Physicorum, si potentia movens magnitudinem vel multitudinem extendatur in infinitum aliquo quod movetur per medium, movebit ipsum de extremo in extremum
in nunc indivisibili : quod non accideret ei quod movetur, nisi comparetur ad medium ut ad unum indivisibile. Ex quo patet, quod id quod movetur per medium, non semper comparatur ad medium sicut ad indivisibile : sed si potentia movendi super omnem proportionem vincit medium, ita scilicet quod efficacius sit in movendo et fortius quam medium per distantiam resistendo, sive protrahendo medium ad tale : quod sic movetur, non comparatur ut divisim accipiendum per transitum, sed ut unum indivisibile simul acceptum : et tunc ejus quod movetur sic motus in momento est, vel ad nutum voluntatis : et ita cito est per plenum sicut per vacuum, et ita cito ad remotum sicut ad propinquum : habet enim motum in voluntate, et non in necessitate naturae.
Et his habitis, facillimum est respondere objectis omnibus.
AD PRIMUM ergo dicendum, quod illa ratio de necessitate procedit, et Angelus est in termino a quo non movetur, sed moveri incepit ab ipso : et in termino ad quem non movetur, sed est in motum esse : unde in medio movetur. Sed quia potentia motiva in ipso vincit medium, ideo æqualia facilitate transit spissum et solidum, ut lapidem vel ferrum, sicut rarum vel vacuum : et æqualia facilitate transit per multum distans et propinquum, et æqualia velocitate. Oportet tamen propter motum, quod tres termini salventur, a quo scilicet, per quem, et ad quem. Et quia non potest esse in pluribus locis, ut in antehabitis probatum est, non potest Angelus simul esse in termino a quo, per quem, et ad quem. Et hoc est, ut dicit Damascenus, quod cum est in cœlo, non est in terra.
AD ALIUD dicendum, quod Angelus non proprie est in ubi : quia non localiter est in loco, sed definitive, hoc est, ita hic ut non alibi. Unde motus Angeli
<--- Page Split --->
non est ubi fluens. Et dictum Avicennae intelligitur de his quae sic moventur, quod sunt in loco localiter sive circumscriptive. Sed verum est, quod in toto transitu Angelus diversimode comparatur ad locum definitive : et talis comparatio ad locum continue renovatur in ipso quando transit per medium. Et si esset aliquid ubi simplex, sicut est quando simplex, illud renovaretur in ipso. Sed non est hoc verum : quia non potest esse simplex quod a composito in compositum procedit : ubi enim est circumscriptio corporis a loci circumscriptione procedens, ut dicitur in Sez principiis. Unde quia locus compositus est quantitativa compositione, necesse est ubi compositum esse.
Ad aliud dicendum, quod Angelus non venit de extremo ad extremum, nisi transeundo per medium, et quod duo alii modi impossibiles sunt : sed transit medium vincendo ipsum, sicut dictum est.
Ad id quod in contrarium objicitur, dicendum quod illa objectio procedit ac si nos dicamus, quod Angelus circumscriptive et localiter comparetur ad locum : et hoc non dicimus : et ideo non procedit objectio.
1.1.1.1.1.1.1.1.1.1.1 1.1.1.1.1.1.1.1.1.1
Ad aliud dicendum, quod per rationem Aristotelis optime probatur, quod indivisibile quod est de natura continui habens positionem in continuo, nullum motum habere potest : et similiter indivisibile quod est de natura discreti, sicut unitas : sed tali indivisibilitate non dicitur indivisibilis Angelus, sed potius simplicitate naturae incorporeaue superioris, quae mobilitate et virtute vincit omne quantum, et ad naturam quantitatis ordinatum, sive sit discreta, sive continua : et ideo ex hoc non probatur, quin possit habere motum illi superiori naturae convenientem.
Ad aliud dicendum, quod illa respon-
sio nulla est, sicut bene improbata est. Sed quod non accipit medium per partes medii, causa est quae ante dicta est.
Ad aliud dicendum, quod si etiam Ad object. verum esset quod supponitur de luce et radio, adhuc tamen per hoc quod dicunt, non solvitur quaestio : sed solvitur quadam convenientia quare ita debeat esse. Unde meo judicio solutio illa non valet : quia nec vera supponit, nec nodum difficultatis dissolvit. Non enim sufficit, ut dicit Aristoteles, falsum interimere nisi etiam falsitatis ostendatur causa : unde illa solutio nulla est, sicut in objiciendo probatum est.
Ad id quod dicitur, quod motus AnAd object. 6. geli sit ut mutatio, non sicut motus, dicendum quod fictio est : quia procul dubio secundum dicta Sanctorum, motus Angeli habet medium in quo est in moveri : quia non potest intelligi, quod de extremo in extremum veniat loci nisi per medium. Propterea generatio et corruptio, ut dicit Averroes in commento super tertium Physicorum, sunt sine medio, et non in tempore, sed in nunc : quia sunt fines motus, et non motus. Omnis autem finis motus ad quem motus terminatur et est in motum esse, indivisibilis est, et adjacet ei indivisibile nunc. Et sicut [generatio et corruptio sunt fines motus, qui est alteratio activorum et passivorum ad invicem, ita illuminatio corporis luminosi finis est motus localis ipsius luminosi corporis : et ideo est in nunc, non in tempore. Statim enim ut corpus luminosum in circulo elevationis elevatur ad aliquem gradum, eodem momentointensionem luminis propicit ad oppositum. Et similiter est in speculo : statim enim absque mora temporis ut corpus id quod apparet in speculo, motum est ad oppositum in speculo, a quo radius incidens in speculum a corpore illuminato reflecti potest sub angulo pari cum incidente ad corpus illuminatum, reflectitur forma a speculo in illuminatum
<--- Page Split --->
objectum sine mora temporis : omnis enim reflexio parem angulum facit illi angulo qui est inter radium incidentem et superficiem speculi cui incidit.
Ad object. 7. Ad ultimum dicendum, quod sicut probatum est, solutio nihil facit ad propositum : quia etsi verum sit, quod lumine intelligentiae et intellectus angelici multa fiant in his in quae extenditur lumen illud, sicut arte extensa in artificata multa fiunt. Dicunt enim Philosophi, quod lumen intelligentiae practicum est et operativum, et operatur in animam sicut anima operatur in naturam : tamen tali lumine non perficitur motus localis in quo totus Angelus de uno loco transfertur secundum substantiam in alium : talem enim motum expresse dicit Scriptura fieri in Angelo etiam absque corpore assumpto.
MEMBRI SECUNDI
ARTICULUS III.
Utrum motus Angeli sit in tempore, vel in instanti 1 ?
TERTIO quaeritur, Utrum motus Angeli sit in tempore, vel in instanti?
Videtur autem, quod in tempore.
Omnis enim motus habet prius et posterius ut partes essentiales sibi. Omne prius et posterius est in tempore. Ergo motus Angeli est in tempore.
Adhuc, Omnis motus est de numero successivorum. Omne quod est de numero successivorum, habet esse in partibus, quarum una est post aliam : et quod tale habet esse, est in tempore. Motus Angeli tale habet esse. Ergo est in tempore.
Adhuc, Quod est de definitione alicujus, aptatur omnibus de quibus praedicatur nomen definiti. Esse in tempore est de definitione motus. Dicit enim Avicenna in Sufficientia, quod motus est exitus de potentia ad actum in tempore continuo, non subito. Motus autem Angeli motus est. Ergo est in tempore.
Adhuc, Aristoteles in tertio Physicorum : « Motus est endelechia sive actus existentis in potentia secundum 'quod est potentia : » motus ergo est et actus et potentia. Constat autem, quod non est respectu ejusdem actus et potentia. Sed (ut dicit Commentator ibidem) potentia est respectu termini a quo, et actus respectu termini ad quem, eo modo quo via in actum dicitur actus, sicut generatio dicitur natura, eo quod est via in naturam, ut dicit Aristoteles in secundo Physicorum. Et ergo motus via est, qua id quod movetur, quotidie abjicit potentiam et induit actum. Sic autem abjicere et inducere non fit nisi per successionem temporis. Ergo motus omnis est in tempore.
Adhuc, Si detur, quod motus Angeli sit in nunc, et contingat Angelum alium fortiorem isto moveri per idem spatium, cum, sicut dicit Aristoteles in sexto Physicorum, velox et tardum dividant tempus, ille fortior Angelus transibit idem spatium in minore quam in nunc. Ergo in eodem genere est accipere minus quam indivisibile : quod omnino falsum est : ergo et propositio ex qua sequitur, scilicet quod Angelus moveatur in nunc.
Adhuc, Aristoteles in sexto Physicorum dicit, quod inter quælibet duo indivisibilia alicujus generis, est accipere continuum et compositum in eodem genere. Et inter quælibet duo nunc est accipere tempus, sicut inter quælibet duo puncta est linea, et inter quælibet
<--- Page Split --->
duas lineas superficies, et inter quaslibet duas superficies corpus. Ponamus ergo, quod Angelus moveatur ab a in b : tunc de a in b de necessitate est linea per quam movetur Angelus : sed in a toto non movetur : et sic est in a in nunc a quo incipit motus : in b autem est in motum esse : et ideo etiam est in eo in nunc ad quod terminatur motus : sed inter quælibet duo nunc est tempus : ergo in medio tempore fuit in moveri ab a in b : ergo motus Angeli est in tempore.
STRA. IN CONTRARIUM hujus objiciunt quidam sic :
In quibus nullum est medium, simul est fieri et factum esse. Angelus in motu est sic quod non sit medium : quia vincit medium et medii distantiam, et medii resistentiam, ut dictum est prius. Ergo videtur, quod Angelus simul sit in moveri et motum esse, et ita movetur in nunc, ut videtur.
Adhuc, Quidam dicunt, quod aliud est nunc, et aliud instans, et alia ratione dictum : et dicunt motum Angeli non esse in nunc, sed in instanti. Instans enim dicitur quasi non stans, et est idem quod continue fluens de præterito per præsens in futurum. Unde divisibile est secundum rationem et secundum esse : quia aliud habet esse secundum quod est finis præteriti, ad quod scilicet præteritum est in esse præteritionis, et aliud secundum quod est signum præsentis, et aliud secundum quod est principium futuri. Nunc autem substantia temporis est, quæ una et eadem est in toto tempore. Dicunt ergo, quod Angelus movetur in instanti, et non in nunc : et ideo motus ejus quodammodo est divisibilis, scilicet per respectum ad præteritum, et per respectum ad futurum. Simpliciter autem indivisibilis : quia non dividitur quantitate ejus quod movetur, et quantitate spatii per quod movetur : eo quod id quod movetur, non commetitur se spatio per quod movetur. Sed isti non evadunt difficultatem quaestionis : quia
esse instantis a quo est motus, est esse fluentis in posterius : et esse instantis ad quod est motus, est esse terminantis fluxum illum : et sic de necessitate intercidit fluxus temporis in quo est Angeli motus : et sic iterum sequitur, quod motus Angeli sit in tempore.
SOLUTIO. Dicendum, quod sicut supra solutio. diximus, Angelus habet motum suum in potestate : et ideo non sequitur regulas aliorum motuum et regulas motus medii per quod est motus. Movetur enim per medium sicut vult, sive in tempore continuo, sive repente, sive subito. In tempore enim quod est tempus secundum esse quod tempus habet in anima, continuitatem facit mora, quae protensio animi est continua a principio significati temporis usque in finem : et est ibi divisio ex respectu animi ad principium st finem, et vocatur prius quod est respectu principii, et posterius quod est respectu finis : et tali continuo tempore et divisibili nihil prohibet moveri Angelum, et aliam quamcumque creaturam spiritualem. Talis enim continuitas non est ex spatio super quod est motus, sed ex protensione animi in mora a primo usque in ultimum : et talis divisibilitas non est acceptione spatii per partem et partem, sed ex respectu animi ad primum et ultimum, dicentis prius quod principio est propinquius, et posterius quod ultimo est vicinius in mora illa : quæ animi protensio est, et extra animam nullum habet esse.
Ex his habitis facile est respondere ad objecta.
AD PRIMUM ergo dicendum, quod motum habere prius et posterius dupliciter dicitur secundum duplicem causam, scilicet a commensuratione ejus quod movetur cum partibus spatii per quod est motus : et sic motus vere habet prius et posterius, et compositus est : et talis est motus corporis. Vel a respectu quo comparatur ad id quod fertur, et accipitur propinquius principio motus sive termi-
<--- Page Split --->
no a quo, vel remotius ab illo. Et sic Angeli motus habet prius et posterius : quia comparatur termino a quo secundum principium motus, et comparatur ad terminum ad quem, etiam absque eo quod commensuretur spatio : et sic in motu Angeli est prius et posterius : quia accipitur propinquior principio, et remotior ab illo spatio quod transitur in motu : et hoc non facit tempus secundum quod tempus est numerus motus per prius et posterius, sed facit tempus secundum quod esse temporis in anima est, quod est protensio animæ vel mentis a principio motus usque in finem : hæc enim mora vocatur : et ex tali tempore non sequitur, quin Angelus qui in potestate habet motum suum, possit moveri ad propinquum et remotum æqualiter, et æqualiter per spissum et rarum, et solidum, sive in tempore longiori, sive breviori, sive in nunc ut voluerit.
Ad aliud dicendum, quod omnis motus successivorum est. Sed successio duplex est, scilicet successio partium continuì quæ per divisionem commensurationis accipiuntur ex ipso : et sic motus physicus continuus est, qui est motus corporis. Et est successio vicissitudinum, qua scilicet id quod movetur hic in spatio, accipitur una vice, et alibi in eodem spatio accipitur alia vice, et non simulin duobus locis : et sic est successio in motu 'Angeli. Angelus enim non est in loco nisi definitive : et sic totus locus ad Angelum comparatur ut indivisibile quoddam, qui est in toto totus secundum partes non commensuratas. Unde ubi quod procedit a tali loco, definitivum est et simplex, et per talia ubi per totum spatium movetur Angelus,' et talia ubi succedunt sibi in motu per vices per totum motum Angeli super spatium quod transit Angelus.
Ad aliud dicendum, quod Avicenna non definit motum, nisi motum physicum et corporalem. Æquivoce autem dicuntur moveri corpus et Angelus. Unde motus Angeli non est exitus de potentia
ad actum, sed est actus purus demonstrans sive manifestans agilitatem Angeli et virtutem ad motum.
Ad aliud dicendum, quod Aristotelis dictum non tenet misi in motu physico. Unde etiam dicit hoc in libro Physicorum, ubi loquitur de principiis corporis mobilis. Dictum autem est jam, quod motus æquivoce dicitur de motu corporis, et de motu Angeli. Est enim nomen unum, et ratio substantiæ est diversa.
Ad aliud dicendum, quod Angelus movetur in nunc si vult, et in tempore si vult, et ad propinquum et ad remotum, secundum quod tempus est protensio animi vel mentis ab uno nunc in alterum secundum moram, et nunc est acceptio hic et in hoc nunc significato. Et quod dicitur, quod velox et tardum dividunt tempus, dicitur secundum virtutem moventis quod secundum rationem finiti vel infiniti incrementi se habet ad movendum. Et hæc est virtus quantitatis moventis finitæ vel infinitæ, majoris vel minoris, sicut ante finem VIII Physicorum determinat Aristoteles. Virtus autem Angeli simplex est : et ideo per incrementa virtutis talis non comparatur Angelus ad Angelum, sed æqualiter se habet ad longum et ad breve : et ideo non tenet in motu Angeli quod dictum est de veloci et tardo.
Ad aliud dicendum, quod inter quælibet duo nunc est tempus, sicut inter quælibet duo puncta est linea : sed sicut motus æquivocæ dicitur de motu corporeo, et de motu Angeli : ita tempus æquivocæ de tempore dicitur quod est numerus motus cæporei, et de tempore quod est numerus vicissitudinum, quibus accipitur id quod fertur hie et ibi : sed illud tempus non est continuum, nisi continuitate protensionis mentis in mora accèptionis vicissitudinum illarum, ut dictum est.
Ad ut quod objicitur in contrarium, Adolje dicendum, quod impossibile sit fieri et factum esse et in motu corporeo et in motu Angeli. Et quod dicit, quod Ange-
<--- Page Split --->
lus vincit medium, non dicit propter hoc quod sic vincat medium, quod non sit medium per distantiam : sed quod sic vincit, quod non facit resistentiam sive retardationem quin Angelus æqualì velocitate moveatur ad propinquum et ad remotum : nihilominus tamen est ibi
successio vicissitudinum, et vice qua accipitur ante in spatio, non accipitur post in eodem, sed alia et alia vice.
Ad aliud dicendum, quod licet solutio Ad object. 2. sit probabilis, tamen insufficiens est, ut in objiciendo probatum est.