QUÆSTIO L.

De appropriationibus divinis.

Deinde tractandum est quod Magister tractat in libro I Sententiarum, distincione XXXII, scilicet quomodo Patri potentia, Filio sapientia, Spiritui sancto voluntas sive bonitas appropriatur ?

Et quaeruntur tria.

Primo enim in communi quaeritur, Qualiter horum trium sit appropriatio ?

Secundo, Utrum Pater sit sapiens sapientia genita vel ingenita ?

Tertio, Utrum Filius sit sapiens sapientia genita vel ingenita ?

Has enim duas quaestiones movet Magister in libro I Sententiarum, distincione XXXII.

MEMBRUM I.

Qualiter potentia, sapientia, bonitas, appropriantur personis divinis ! ?

AD PRIMUM ergo objicitur sic :

  1. I ad Corinth. I, 24 : Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam. Virtus ergo appropriatur Filio. Virtus autem in genere potentiae est. Potentia ergo appropriatur Filio : non ergo appropriatur Patri, quod est contra Augustinum.

  2. Adhuc, Primum secundum rationem intelligendi videtur debere appro-

priari personae quae secundum ordinem naturae prior est. Cujus probatio est, quia principium in ratione intelligendi principium est ad sequens, et non convertitur, et non est de alio ut de principio, sicut Pater non est de alio, et est principium Filii. Sed haec tria, scilicet potentia, scientia, et voluntas, sic se habent in Deo, quod scientia videtur esse ante potentiam, et voluntas ante utrumque. Cujus probatio est, quia quidquid potest Deus, scit : sed non convertitur, scit enim mala, et non potest mala facere. Prius autem est secundum ordinem naturae a quo non convertitur consequentia. Ergo videtur scientia esse ante potentiam. Et quod ante est, principium est respectu secundi. Videtur ergo scientia appropriari illi personae quae est principium non de principio : et haec est Pater.

  1. Adhuc, Sapientiæ, xii, 18 : Subest enim tibi, cum volueris, posse. Hoc tractans Augustinus dicit, quod « in omnibus in quibus est voluntas et potentia ad aliquid operandum, voluntas præit potentiam, sicut cum dicitur, Possum ambularæ, præintelligitur, si volo : possum loqui, si volo. » Et ex hoc accipit Anselmus, quod « voluntas est generalis motor omnium potentiarum tam exteriorum quam interiorum, sicut patet : possum enim intelligere si volo, possum eligere si volo. » Et ex hoc videtur, quod

<--- Page Split --->

voluntas sit prior in ordine inter haec tria : et si est prior, est principium ad ea : ergo videtur, quod voluntas appropriatur Patri qui est principium non de principio, et sapientia Filio, et potentia Spiritui sancto.

  1. Adhuc, Hugo de sancto Victore in Sententiis : « Voluntas movet, sapientia disponit, potentia perficit. In omnibus autem primum movens est principium de non principio, de quo sicut de principio est disponens : et de his duobus ut de principiis procedit potentia exsequens. » Videtur ergo, quod voluntas quae principium est non de principio, approprianda est Patri qui est principium non de principio : et sapientia quae est principium de principio, approprianda sit Filio : et potentia quae est principium de utroque, approprianda sit Spiritui sancto.

  2. Adhuc, Constat, quod in omnibus in quibus est potentia, sapientia, et voluntas, finis est principium movens, quod non movetur ab alio : finis enim movet efficientem : efficiens autem materiam : et motus materiae sive sua mutatio stat in fine. Propter quod finis causa causarum est, ut dicit Aristoteles in II Physicorum. Dicit autem Aristoteles in II Ethicorum, quod « voluntas finis est, consilium vero eorum quae sunt ad finem. » Et sic voluntas primum videtur esse principium non ab alio motum. Et propter hoc voluntas videtur esse approprianda Patri, et non Spiritui sancto.

Sed contra. IN CONTRARIUM hujus est quod objicit Richardus in libro de Trinitate, inintens illi quod dicit Aristoteles in Prædicamentis, quod prius natura et intellectu est, a quo non convertitur consequentia. Sic autem se habet potentia ad potentiam sciendi : sequitur enim, si potentiam habeo sciendi, quod habeo potentiam : quia posse scire est posse : sed non convertitur. Et sic videtur potentia

esse ante scientiam, et esse principium ad illam. Similiter posse et scire videntur esse ante voluntatem : quia velle aliquid posse est, et non convertitur. Et similiter velle bonum, præcedit eligerè bonum : eligere autem bonum cum sit ex consilio, ut dicit Aristoteles in II Ethicorum, aliqua scientia est : et sic velle bonum principiatur ex potentia et scientia. Et secundum hunc ordinem concluditur, quod potentia attribuatur Patri, sapientia Filio, et voluntas Spiritui sancto.

ULTERIUS quaeritur, Qualiter sapientia 1 1 attribuatur Filio ?

Videtur enim non esse appropriatum, sed proprium,

  1. Per hoc quod dicit Augustinus in libro XV de Trinitate : « Sicut proprie verbum Dei sapientia dicitur, cum tamen et Pater et Filius et Spiritus sanctus sint una sapientia : sic charitas proprie Spiritus sanctus dicitur, cum Pater et Filius et Spiritus sanctus sint una charitas 1. » Sed constat, quod Spiritus proprie dicitur charitas sive amor. Ergo sapientia proprie dicitur verbum sive Filius.

  2. Adhuc, Augustinus in eodem : « Sicut unicum Dei verbum proprie vocamus nomine sapientiae, cum tamen Pater et Filius et Spiritus sanctus sint sapientia : sic charitas proprie dicitur Spiritus sanctus, cum tamen communiter de tribus dicatur, quod una sit charitas. » Et si est proprium, sequitur, quod non est appropriatum : proprium enim numquam convenit tribus : appropriatum autem cum sit essentiale, semper tribus convenit.

  3. Adhuc quaeratur, Quae sit causa, quod charitas Spiritui sancto et proprium est et appropriatum, et sapientia Filio est appropriatum, non proprium ? Eadem enim ratio videtur esse de uno et de alio.

<--- Page Split --->

  1. ULTERIUS quaeritur, Si sapientia secundum quod dicitur essentialiter et secundum quod dicitur personaliter, dicatur æquivocæ vel univocæ ?

Videtur enim, quod æquivocæ : quia

  1. Nihil est commune secundum rationem rei personæ et essentiae : æquivoca autem, ut dicit Aristoteles in Prædicamentis, sunt quorum solum nomen commune est et ratio substantiae diversa : videtur ergo, quod æquivocæ dicitur de essentia et persona.

  2. Adhuc, Aristoteles, ibidem : « Diversorum generum et non subalternatim positorum diversæ sunt species et differentiæ. » Sed in divinis sunt duo genera prædicamentorum, ut dicit Boetius in libro de Trinitate, substantia scilicet, et relatio, et non subalternatim posita : propter quod nec unum continet alterum, nec ambo continentur sub eodem : et ideo quod est in uno, non est in altero. Si ergo uno nomine nominatur quod est in uno, et quod est in altero, nomen erit æquivocum. Sed persona est in relatione, essentia in substantia. Sapientia ergo dicta de persona et essentia, æquivocæ dicitur.

Solutio. Dicendum, sicut communiter dicunt Sancti et concorditer, quod potentia appropriatur Patri, sapientia Filio, et voluntas Spiritui sancto per rationem quae inducta est a Richardo. Et hoc, ut vult Augustinus, in duplici fit causa : quarum una est, ut obvietur errori. Alia, ut instruatur veritas. Prime exemplum est : quia cum in divinis diceretur, Pater, Filius, et Spiritus sanctus, audivit hoc homo, et sensu suo putabat Patrem esse in divinis sicut in humanis : in humanis autem generandorum deficit potentia genitoris, in divinis autem non. Occurrit ergo Scriptura et attribuit potentiam Patri, ne invalidus et imponens ex generatione esse credatur. Unde, Isa. lix, 1 :

Ecce non est abbreviata manus Domini, hoc est, potentia Domini. Similiter cum homo filium audivit, qui in humanis est insipiens propter fluxibilitatem aetatis, quae conceptus stabiles in juvenibus esse non permittit, ne in divinis etiam insipiens crederetur, occurrit Scriptura, et Filio attribuit sapientiam : unde, Proyerb. x, 1 : Filius sapiens lætificat patrem, filius vero stultus mæstitia est matris suæ. Similiter spiritus nomen inflationis est et iræ in humanis. Isa. ii, 22 : Quiescite ergo ab homine, cujus spiritus ejus in naribus est. Et in III Ethicorum Aristoteles ex Homero dicit : « Fortes inflabant spiritum per nares, et ebullivit sanguis. » Et ne crederetur spiritus indignationis et iræ esse in divinis, occurrit Scriptura, et attribuit Spiritui benignitatem et voluntatem bonam. Sapient. i, 6 : Benignus est spiritus sapientiæ. Et, Sapient. vii, 23, dicitur, quod Spiritus sanctus est humanus, benignus, stabilis. Et hæc est ratio Augustini una in libro de Trinitate.

Secunda ratio est, ut instruatur veritas : quia cum principium in genere potentiæ sit : eo quod principia omnibus potentiora sunt : et quo priora et simpliciora sunt, eo potentiora sunt. Pater autem solus in ordine naturae habet rationem perfectam principii, sicut is in quo est principium totius divinitatis, ut dicit Augustinus in libro IV de Trinitate 1 : est enim principium non de principio, Filius autem principium de principio, et Spiritus sanctus principium de utroque principio : esse autem de principio non est de ratione principii : merito Patri attribuitur potentia, et non Filio, vel Spiritui sancto. Similiter cum Filius per generationem procedat a Patre sicut notitia a mente, ut dicit Augustinus in libro XV de Trinitate 2 : notitia autem sapientia sit formata a mente sive intelligentia, habens in se et sapere et saporem : est enim, ut

<--- Page Split --->

dicit Augustinus, notitia amata : merito attribuitur Filio sapientia. Similiter cum Spiritus sanctus a Patre et Filio procedit per modum amoris : amor autem intimus et optimus affectus sit voluntatis, quando non est privatus et est honesti : merito attribuitur voluntas Spiritui sancto. De Spiritu enim sancto dicitur, quod est amans bonum, acutus, quem nihil vetat, benefaciens 4.

Istis sic habitis, respondendum est ad argumenta.

Ad 1. AD PRIMUM ergo dicendum est, quod virtus est potentia quaedam : est enim potentia in ultimo, et sic ex additione se habet ad potentiam, et sic cadit a ratione primi, et accipit rationem medii vel quasi medii : sicut virtus media est inter potentiam et actum, et sic appropriatur Filio virtus, et non potentia. Filius enim est, per quem Deus facit omnia. Joan. 1, 3 : Omnia per ipsum facta sunt. Potentia autem ut simpliciter accepta dicit rationem primi, et non medii.

Ad 2. AD ALIUD dicendum est, quod aliud est potentia simpliciter, et aliud est potentia faciendi hoc. Potentia enim simpliciter est ante scientiam et voluntatem, et illa habet rationem principii simpliciter. Potentiam autem faciendi hoc, nihil prohibet praecedere scientiam et praecedere voluntatem : quia in talibus potentia faciendi hoc, frequenter est impotentia et potentiae defectus : potentia enim faciendi mala, ut dicit Anselmus in libro de Libero arbitrio, defectus potentiae est : quia sicut dicit Anselmus, ibidem : « Qui potest quod sibi non prodest, nec sibi expedit, quanto magis potest illud, tanto magis perversitas et adversitas possunt in ipsum. » Potentia autem secundum primam rationem attribuitur Patri, et non secundum secundam.

Ad 3. AD ALIUD dicendum, quod est accipere ista tria simpliciter et generaliter, et ut ad hoc. Simpliciter et generaliter accipiendo potentia attribuitur Patri, ut di-

ctum est, sapientia Filio, voluntas Spiritui sancto. Sic enim ad id quod potest et per sapientiam ordinatum est, voluntas ut perfecta impetum facit : et sic fit appropriatio Sanctorum. Si autem accipitur voluntas ut ad hoc, hoc est ut finis : cum sapientis in unoquoque negatio ex ratione finis sit rationem reddere uniuscujusque ordinati ad finem istum et dispositionis, sic voluntas praeit qua est finis, et sapientia sequitur qua disponit, et potentia ultima est qua exsequitur. Hoc autem modo non fit adaptatio.

Per idem pater solutio ad sequens quod movet Hugo de sancto Victore.

Per hoc etiam patet solutio ad sequens, quod eodem modo procedit.

EA VERO quaE in contrarium objiciunAl 4 1 tur, simpliciter concedenda sunt.

Ad id quod ulterius quaeritur, dicenAd 4 1 dum, quod quaedam sunt nomina essentialia, nullo modo appropriabilia uni personae, quae significant generaliter essentiam et 'simpliciter, ut essentia, deitas, divinitas et hujusmodi. Quaedam vero sunt propria, nullo modo essentiam significantia nec supponentia, ut Pater et Filius. Quaedam vero sunt media, quae licet essentiam significent, non tamen significant essentiam ut essentiam, sive ut quo est, sed significant eam ut quod est in habente. Et hoc dupliciter, scilicet quia vel significant eam concretive, vel quasi concretive : vel quia significant eam ut ad actum qui particularium est. Et haec possunt significare essentiam, et supponere personam per adjunctum. Et de his satis determinatum est in tractatu de generatione Filii, quaestione, Ex quo fit generatio ? Unde quod dicit Augustinus de sapientia, quae significat essentiam ut ad actum, et fit particulare ut in habente, dicit quoad suppositum, non quoad significationem : significat enim commune, et supponit pro proprio.

<--- Page Split --->

PERIDEMpatetsolutioadsequens : quiaomninoeodemmodoprocedit .

ADALIUDdicendum , quodratioestillius , quodaliamconstructionemhabetverbumsapiendivelsciendicumsuppo - sitosuo , etaliamverbumdiligendi . Cumenimdicitur , sapiovelscio , v e r - bumsapiovelscio , diciteffectumscibilisinanimasiveinscientevelsapiente , etsicdicitqualitatemquæefficiturasci - biliinsciente : etcumqualitasindivi - nissitessentia , utdicitAugustinus , oportetquodtalisprædicatiositessen - tialis , etnonpropriaunipersonæ . D i - lectioautemetdicithabitumquiadhæretutqualitas , etdicitactumquiadiligereprocedit . Etsicdilectiopropterduosmo - dossignificandiinquantumdicitfor - mamethabitum , essentialisestetap - propriabilis : etinquantumdicitactumadiligenteprocedentem , personalisestetpropria . Sapientiaautemquædicittantumqualitateminanimafactam , e s - sentialisestetappropriabilis , etnonpro - p r i a .

AdIDquodulteriusquæritur , dicen - dumquodsapientiadiciturunivocedepersonaetessentia . Æquivocatioenimvelunivocatiorespicitsignificationem , etnonsuppositum . Sapientiaautemidemsignificat , supponensproessentia , etsupponenspropersona : etideocumnonmutetsignificatum , semperestuni - vocum : exadjunctoenim , etnonpersesupponitpropersonaaliquando , sicutethocnomen , D e u s , sempersignificates - sentiamutquodest , licetaliquandosup - ponantpropersonaexadjuncto , utcumdicitur , DeusdeDeo , velDeusgenuitDeum .

ADFULTIMUMdicendum , quodnihilprohibetidemsecundumsignificationemesseinunoprædicamento , etsecundumsupposituminalio , utalbumquodse - cundumsuppositumestinprædicamentosubstantiæ , secundumsignificationeminprædicamentoqualitatis , etnonestæqui - vocum , sedunivocum : etitaestdesa - pientiaquætrahituradsupponendumpropersona , etsignificatessentiam .

Ad 2.