QUÆSTIO XXXIII.

De temporali missione Filii.

Deinde quæritur de missione Filii tem- porali.

Et de hoc tria quæruntur sub una ta- men quaestione.

Primo, An Filio conveniat mitti vel procedere in creaturam?

Et secundo, Secundum quid conveniat ei, si convenit?

Et tertio, Si distinctam a Spiritu san- cto habet missionem vel processionem temporalem?

Quest 1. Ad primum 1 obiiciunt Augustinus et Ambrosius.

  1. Augustinus in secundo libro de Trinitate 2: « Uterque, scilicet Filius et Spiritus sanctus, legitur missus. De spi- ritu sancto enim legitur, Joan. xiv, 26: Quem mittet Pater in nomine meo. Et, ibidem, xvi, 7: Si autem abiero, mit- tam eum ad vos. Filius autem de se di- cit, ibidem, y. 28: Exivi a Patre, et ve- ni in mundum. Et Apostolus dicit, ad Galat. iv, 4: Misit Deus Filium suum, factum ex muliere. Ubi satis ostendit eo ipso missum Filium, quo factum ex mu- liere. Proinde mitti a Patre sine Spiritu sancto non potuit: quia Pater legitur misisse cum fecit ex femina: quod uti- que non fecit sine Spiritu sancto.»

  2. Adhuc, Ambrosius in III libro de

Spiritu sancto: « Quis est qui dicit, Isaia, xLVIII, 16: Nunc Dominus Deus misit me, et Spiritus ejus: nisi qui venit a Patre, ut salvos faceret peccatores, id est Christus»? » Ex his verbis Augustini et Ambrosii accipitur, quod Filius mittitur a Patre, mittitur a seipso, et a Spiritu sancto.

  1. Adhuc, Ambrosius in eodem libro, cap. 2: « Datus est a Patre Filius, ut Isa. ix, 6, dicitur: Parvulus natus est nobis, et Filius datus est nobis. Datus est, audeo dicere, et a Spiritu, quia et a Spiritu sancto missus est. Dicit enim Filius Dei, Isaia, xxi, 1: Spiritus Do- mini super me, eo quod unxerit Dominus me. Quod cum de libro Isaia legeret Dominus, Luc. iv, 17 et seq., ait in Evan- gelio: Quia hodie impleta est haec scri- ptura in auribus vestris, ut de se dictum esse signaret.»

In contrarium hujus est quod dicit sed con Gregorius, quod « eo mittitur, quo ge- neratur. » Non autem generatur a se, nec a Spiritu sancto. Ergo nec procedit nec mittitur a se, nec a Spiritu sancto.

Ulterius quæritur, Secundum quid mitti dicitur?

Visibiliter enim non est missus nisi se- mel, in carnem scilicet: invisibiliter au-

4 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in I Senten- tiarum, Dist. XV, Art. 7 et 8. Tom. XXV hu- jusce nova editionis.

2 S. Augustinus, Lib. II de Trinitate, cap. 5.

3 S. Ambrosius, Lib. de Spiritu sancto, cap. 1.

4 Cf. Opp. B. Alberti Comment. in I Senten- tiarum, Dist. XVI, Art. 3. Tom. XXV hujusce nova editionis.

<--- Page Split --->

tem in mentem saepius mittitur. Et hoc non potest esse, nisi cum dono sapientiae, vel intellectus, vel consilii, vel scientiae, vel alicujus ad illuminationem intellectus pertinentis. Et hoc non videtur : talia enim dona non sunt gratum facientia : et jam habitum est, quod persona divina non mittitur nisi cum dono gratum faciente. Ad actum enim infinitae virtutis agendum, qui nulli creaturae convenire potest, necesse est mitti Deum et dari. Deus autem ut hunc actum operans, non est nisi cum dono gratuito gratum faciente. Non ergo mittitur Filius nisi cum talibus donis quae pertinent ad illuminationiomintellectus .

in quo ipsius causae habitudo demonstratur et significatur, sicut proprium significatur in appropriato. Et sic procedere et mitti, et dare et dari, nullam originis dicunt relationem vel auctoritatem. Et hoc modo cum opera Trinitatis indivisa sint, qui procedit vel datur vel mittitur ab uno, procedit et mittitur et datur a duobus aliis.

Et hoc attendentes Sancti dicunt, quod hoc modo Filius procedit, mittitur, et datur a se et a Spiritu sancto sicut a Patre. Et ideo cum dicitur : Exivi a Patre, et veni in mundum 3 : licet exeuntis a Patre notetur distinctio, tamen exeuntis ad mittentem in quantum hujusmodi,non notatur distinctio : quia Filius et Spiritus sanctus communiter cum Patre id in quo significatur exitus ille, perfecerunt : cum exitus ille nihil aliud sit, nisi quod visibilis in carne apparuit.

    1. ULTERIUSquæritur , SimissioFiliidi - stinctasitamissioneSpiritussancti 1 ? Etvidetur , quodnon : quiaexquomissiodivinæpersonænonestnisiingratiagratumfaciente , etgratiagratumfaciensdemonstratSpiritussanctipro - cessionem , videturquodnonmittiturFiliusnisicumeomittaturSpiritussan - c t u s : etitaistæmissionesindistinctæsunt .

Et similiter est in processione invisibili in mentem, de qua dicitur. Proverb, vn, 31, et loquitur sapientia : Ludens in orbe terrarum : et deliciae meæ esse cum filiis hominum. Exitus enim in orbem terrarum, quo sicut dicit poeta :

Juxtahoc quaeritur. Cum tam missio Filii quam Spiritus sancti gemina sit, visibilis scilicet et invisibilis, quomodo sit, quod Filius missus visibiliter assumpsit et sanctificavit creaturam in quam missus est : Spiritus sanctus autem creaturam in quam missus est, nec assumpsit, nec sanctificavit 2 ?

Ludit in humanis divina potentia rebus :

perficitur in dono pertinente ad illuminationem orbis terrarum, cujus perfectio communiter est Trinitatis. Et ideo tali missione Filius mittitur, procedit, et datur et a seipso et a Spiritu sancto.

Si autem mitti secundum propriam et strictam significationem accipiatur : tunc principaliter notionale est. Et hoc modo, sicut prius habitum est, non mittitur Filius nisi a Patre. Et sic dicitur, Joan. viii, 43 : Neque enim a meipso veni, sed ille me misit.

Solutio . Sicutprædictumest , mittiet - procederediciturdupliciter , etetiamdareetdari , communiterscilicet , etproprie . Communiterprocedensabeoaquopro - cedit , etmissusrelatusadeumaquomittitur , etdansaddatumnondicuntnisirelationemrationis , quæfundatarinhabitudinecausæefficientisadeffectum ,

Et per hoc patet solutio ad omnia ea quae adducta sunt contra primum.

Ad in enim quod per dictum Gregorii Ad object.

1 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in I Sententiarum . Dist. XVI, Art. et 4. 2 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in I Senten-

<--- Page Split --->

objicitur; quod « eo modo mittitur, quo generatur, » in praecedenti quaestione responsum est. Eo enim et quo non dicunt nisi eamdem rem qua scilicet proprium manifestatur in appropriato : verbum enim quod est proprium, cum sit manifestativum sapieniae, in dono sapientiae intelligitur et significatur ut dans sapientiam et mittens eam in nos : sicut dicitur, Sapient ix,10 : Mitte illam decealis sanctis tuis, a sede magnitudinis tuæ, ut mecum sit et mecum laboret.

licet unum sit, tamen duo sunt in ipso secundum actum et operationem. Actus enim notitiae proprius, est illuminatio intellectus : et actus amoris proprius, est accensio affectus. Quamvis sicut etiam in exteriori lumine ab illuminatione procedit calor, ita in interiori calor amoris procedit ab illuminatione veritatis : et ideo loco et tempore separari non potest processio Spiritus sancti a processione temporali Filii.

Ad quest.2. Ad m quod ulterius quaeritur, dicendum quod sapientia, intellectus, consilium, et scientia aliter accipiuntur secundum se apud Philosophos, et aliter prout sunt dona Spiritus sancti. Prout enim sunt dona, in primo dono quod est amor, intelliguntur esse donata et formata. Amor autem ille charitas est. Et hoc concordat verbis Augustini, ubi loquitur de imagine et dicit : « Verbum quod insinuare intendimus, cum amore notitia est. » Unde et sapientia quæ est donum, et similiter intellectus, et consilium, et scientia secundum quod procedunt in mentem et a mente, notitiæ amatae sunt charitatis amore. Et sic cum eis mittitur Filius, qui est Deus complens actum infinitæ virtutis, ad quem dona disponunt.

Ad quest.3. Ad m quod quaeritur ulterius, Si distinctæ sint processiones Filii et Spiritus sancti, vel semper simul sint?

Dicendum, quod secundum ea in quibus sunt, distinctæ sunt : tempore autem simul sunt. Cum enim dico, notitia amata vel cum amore, dico quiddam quod

Ad m quod juxta hoc quaeritur, dicenAd quæ Ad quod juxta hoc quaeritur, dicenAd quod juxta hoc quaeritur, dicenAd quod juxta hoc quam ad quam ad quam ad quam ad quam ad quam ad quam ad quam ad quam ad quam ad quam quam ad quam ad quam ad quam ad quam ad quam ad quam ad quam ad quam ad quam

<--- Page Split --->