QUÆSTIO INCIDENS.
Qua virtute fruitur qui fruitur, et qua potentia animae ?
Juxta hoc quaeritur, Quae virtute sive habitu fruitur qui fruitur ?
Et videtur.
Quod charitate : eo quod dicit Augustinus in libro I de Doctrina Christiana, quod « frui est amore alicui inhaerere rei propter seipsam 1. » Quod autem amore fit, actu charitatis fit. Videtur ergo, quod qui fruitur, charitate fruatur.
Adhuc, Proprie loquendo frui est patriae, et non viae : delectabile enim non impeditum conjungi non potest nisi per modum patriae : fides autem et spes non manent in patria secundum speciem et actus suos : ergo secundum fidem et spem fruitio fieri non potest. Nec potest fieri secrundum aliquam cardinalem virtutem : quia illae non movent in finem, sed in ea quae sunt ad finem. Si ergo fit secundum virtutem, relinquitur quod fiat secundum charitatem.
Adhuc, Videtur quod secundum nullam specialiter fiat, sed secundum totam beatitudinem : quia dicit Augustinus, quod « fruimur his rebus quae nos beatos faciunt : » quae autem nos beatos faciunt, faciunt nos omni congregatione bonorum perfectos, et ita potentes ad fruendum. Cum ergo una virtute beati non sumus, nulla una virtute videmur frui, sed omni.
Solutio. Ad haec et hujusmodi solvere non est difficile. Sicut enim in felicitate est, quod quamvis felicitas sit in uno actu perfectissimae et optimae et connaturalissimae virtutis, tamen multa sunt organice ministrantia, ut potentatus, divitiae, sine quorum ministerio operatio expedita non est : et quaedam removentia prohibens, ut optimae fortunae : et quaedam decorantia felicitatem, ut nobilitas, et
<--- Page Split --->
pulcherrima species. Ita est in fruitione : unde fruitio proprie secundum inhasionem charitatis est : organice autem deserviunt comprehensio quae deservit spei, et aperta visio quae succedit fidei. Visio enim quae per beatam delectationem pascens est,visio est immediate amati et habiti : nisi enim esset immediati, non inhæreret,sed a medio ad extremum transiret : et nisi esset habiti, adhuc ulterius se extenderet ad habendum : et nisi esset amati, non arderet,sedrefrigeraret. Aliarum autem virtutum cardinalium est sicut disponentium ad perfectum, secundum quod dicit Philosophus, quod « virtus est dispositio perfecti ad optimum. » Et sic aliae virtutes operantur, sicut removentes prohibens vel impediens, et ad perfectissimum disponentes. Tamen ipsa fruitio proprie amoris est, secundum quod dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus ex Ierotheo sumens auctoritatem, quod exstasim est faciens divinus amor, non sinens ipsos amantes esse suipsorum. Facit autem exstasim, quando quasi transponit amantem in amatum, ut totus sit amati, et sine ipso nusquam et numquam sit amatum in amante, ut totum amantis sit ad nutum ab ipso possessum. Et hoc Augustinus vocat inhasionem : sic enim amans inhæret amato propter se.
verum et bonum : et illud idem finis ejus est in quo stat et cui inhæret. In inferioribus autem potentiis non est nisi per redundantiam a superioribus in ipsas, sicut et beatitudo corporis secundum aliquos redundantia est beatitudinis animæ.Sicut enim in via superiores potentiae ab inferioribus accipiunt species apprehensionum : ita e converso in patria superiores refundunt in inferiores delectationes fruitionum. Et sicut in via id quod accipit potentia superior ab inferiori, non accipit secundum potestatem inferiorum, sed secundum potestatem propriam : unde intellectus a sensibili accipit intellectualiter,et non sensibiliter : ita in patria e converso inferiores a superiori accipiunt secundum potestatem inferiorum, et non superiorum. Et ideo delectatio fruitionis quæ in superiori est intellectualiter, in inferiori efficitur sensibiliter. Quia sicut dicit Philosophus in VI Ethicorum, « omne quod est in aliquo, est secundum potestatem ejus cui inest, et non secundum potestatem ejus quod inest, sicut lumen in pariete color efficitur et non lumen propter parietis potestatem. » Et hoc intendit ille qui dixit, quod « sensus vertitur in rationem. »
Et per hoc patet solutio ad totum.
MEMBRUM III.
Patet etiam ulterius solutio ad id quod quæri posset, Qua potentia animæ fruitur qui fuitur 1? eo quod in libro de Spiritu et anima dicitur, quod sensus vertetur in rationem, et ratio in intellectum, et intellectus in intelligentiam.
Constat enim ex prædictis, quod intellectu affectivo fruitur qui fruitur. Ille enim intellectus conjunctus est voluntati, et objectum ejus proprium est primum
Quid sit frui diffinitione 2 ?
Tertio quæritur, Quid sit definitione frui ?
- Dicit autem Augustinus in libro I de Doctrina Christiana quod « frui est amore inhærere alicui rei propter se 3. » Hoc autem valde multis videtur conve-
1 Cf. Opp. B. Alberti. Commentarii in I Sententiarum, Dist. I, Art. 23. Tom. XXV hujusce novæ editionis, pag. 51.
2 Cf. Opp. B. Alberti. Commentarii in I Sen-
tentiarum, Dist. I, Art. 12 et 17. Tom. XXV hujusce novæ editionis.
3 S. AUGUSTINUS, Lib. I de Doctrina christiana, cap. 3.
<--- Page Split --->
nire. Sic enim, ut idem Augustinus dicit, pecora cibis inhaerent propter se, et fruuntur eis. Sic etiam peccator homo multis inhaeret propter se, scilicet in quibuscumque propter se delectatur, ad aliud non referendo. Sic etiam homo in via delectatione naturali multa diligit propter se, sicut amicos, et virtutes, et hujusmodi : et propter hoc non dicitur malus, sed bonus. Ex quibus omnibus sequitur, quod frui tunc non erit proprium patriæ, sed etiam viae.
Adhuc, 'Aliter definit Augustinus frui dicens, quod « frui est uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei '.» Et sic videtur, quod uti genus sit ad frui, et utile ad fruibile : et si hoc est, male ex opposito dividuntur.
Adhuc, Aristotelis objectio est in Topicis, quod cum unius rei unicum sit esse quod indicatur definitione, inconveniens est unius rei esse plures definitiones.
Solutio. Ad hoc dicendum, quod frui dicitur dupliciter, proprie scilicet et simpliciter, et improprie et secundum quid. Proprie dicitur frui et simpliciter, quando aliquid inhaeret inhaesione delectationis et dilectionis alicujus rei per se et non secundum accidens, et non propter aliud,
inhæsione operationis non impeditæ. Quod non contingit nisi in fruitione patriæ : omnis enim alia inhaesio vel per accidens est, vel per aliud, vel in aliqua parte impedita. De omnibus enim hoc verum est quod dicitur, Proverb. xiv, 13 : Risus dolore miscebitur, et extrema gaudii luctus occupat. Unde delectatio qua pecora fruuntur cibis, et qua peccator fruitur delectabili, delectationes sunt secundum quid et per accidens in hoc quod inhaerent ei quod hic et nunc delectabile est et non simpliciter. Delectatio autem ejus qui naturali delectatione alicui inhaeret, delectatio impedita est, et est delectatio secundum quid, et non simpliciter sive perfecta. Frui autem dicit delectationem perfectam et ultimam et optimam.
Et per hoc jam patet solutio ad omnia quae quesita sunt. Non enim potest frui nisi id quod dispositum et perfectum est ad inhaesionem pascentem perfectissimi et optimi boni : hoc autem non est nisi quod natura intellectualis est habitu optimo gratiae et gloriae disposita ad perfectum et optimum. Sensibilis enim delectatio contrarium habet, naturalis autem imperfectionem : et ea quae est peccatoris, habet impedimentum in fruente.