QUÆSTIO LXXI.
De synderesl.
Consequenter etiam quaeritur de synderesi. Primo, Quid sit secundum sui substantiam et diffinitionem? Secundo, Utrum ipsam contingat peccare aliquando, vel numquam. Et tertio, Utrum ipsam contingat exstingui ?
ARTICULUS 1.
Quid sit synderesis secundum sui substantiam et diffinitionem ?
cretionis examen. » Ex hoc accipiuntur tria de synderesi, quorum primum est diffinitio synderesis, scilicet quod ipsa est virtus animi habens in se naturaliter sibi insita et inserta semina judicandi, per quam mala segregamus a bonis. Tertium est, quod ipsa est naturale animi judicium. Secundum est, potentia animae et non habitus, ut quidam dixerunt.
Ad primum proceditur sic :
- Dicit Basilius super principium Proverborum in originali : « Quoniam quidem habemus, quod sit naturale quoddam animae judicium, per quod malum segregamus a bonis, quod est virtus animi habens in se naturaliter sibi insita et inserta semina judicandi. Si vero hujusmodi justitiae eruditionibus excolatur, rectum et æquum tenebit judicii ac dis-
Si forte aliquid diceret, quod loquitur de ratione et non de synderesi. Contra hoc est, quod ratio non habet judicium naturale, sed potius inquisitivum, ut supra determinatum est. Similiter ratio non habet naturaliter inserta semina justitiae, sed potius acquirit ea per doctrinam prudentiae et consuetudinem.
- Item, Quod ipsa sit virtus animae habetur a beato Augustino 2, qui dicit,
<--- Page Split --->
quod universalia juris scripta sunt naturaliter in naturali judicatorio : appellans naturale judicatorium synderesim. Cum igitur habitus non sit nisi in potentia et virtute animae, erit synderesis potentia quaedam animae.
- Item, Glossa Hieronymi super Ezechielem 1, 10 : Similitudo vultus eorum, facies hominis, eic., dicit : « Plerique juxta Platonem, rationale animae et irascitivum et concupiscitivum, quod ille λογικὸν et τόμικὸν et ἐπισυμβίκιον vocat, ad minem et leonem ac vitulum referunt : rationem et cognitionem et mentem et consilium, eamdemque virtutem atque sapientiam in cerebri arce ponentes. Feritatem vero et iracundiam atque violentiam in leone, quae consistat in felle. Porro libidinem, luxuriam et omnium voluptatum cupidinem in jecore, id est, in vitulo, qui terrae operibus hæret. Quartamque ponunt quae super hæc et extra hæc tria, quam Græci vocant συνδησύσυν quae scintilla conscientiae in Cain quoque non exstinguitur pectore, et qua victi voluptatibus, vel furore, ipsaque interdum rationis decepti similitudine, nos peccare sentimus. Quam proprie aquilae deputant, non se miscentem tribus, sed tria errantia corrigentem. » Ex ista Glossa quatuor accipiuntur circa synderesim. Quorum primum est, quod ipsa est virtus animae condivisa rationali et irascibili et concupiscibili, ita quod per rationalem supponitur cognitio et mens et consilium et sapientia : per irascibilem autem supponitur feritas et iracundia et violentia : per concupiscibilem vero supponitur libido, luxuria, et omnium voluptatum cupido. Per hoc igitur habemus in quo genere sit synderesis, quia in genere potentiae animae. Secundum est, quod synderesis est scintilla conscientiae : et quia scintilla semper micat ex igne sibi naturaliter conjuncto, ex hoc habetur, quod illa potentia non est sine suo habitu, sicut prius dictum est in auctoritate Basilii
supra posita. Tertium est, quod ipsa sola inter quatuor est sine organo per omnem modum, ex eo quod ratio ponitur in arce cerebri, irascibilis vero in felle, concupiscibilis autem in jecore, ista vero extra, hoc est, supra hæc. Quartum est, quod ipsa non est potentia per aliquem modum mixta cæteris motivis viribus animæ, sed errata corrigens in eis.
Ad hoc vero quod sit potentia animæ, quod est primum inter quatuor, inducitur aliud verbum Hieronymi ibidem sic : « Synderesis est spiritus qui interpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Nemo enim scit ea qua hominis sunt, nisi spiritus qui est in eo. Unde Paulus : Ipse Deus pacis sanctificet vos per omnia, ut integer spiritus vester, et anima, et corpus sine querela in adventu Domini nostri Jesu Christi servetur 1. » Constat autem, quod spiritus ille vis animæ est.
Item, Quædam vis est in nobis semper distorta et ad malum inclinata, sicut sensibilitas : ergo per oppositum id quod semper est in bonum inclinans et remurmurans malo, erit etiam quædam vis animæ : hoc autem est synderesis : ergo erit quædam vis animæ.
Item, Ex parte theorici intellectus quidam est intellectus semper in actu et semper agens, qui dicitur intellectus agens, ut dictum est supra, et est respectu veri scibilis : ergo ex parte motivarum a simili debet esse quædam vis animæ, quæ sit semper in actu respectu boni operabilis : hæc autem non est ratio, cum illa quamdoque decipiatur : ergo erit synderesis, quæ est supra rationem.
Si propter hoc concedatur, quod est vis animæ. CONTRA :
- Synderesis secundum suum nomen sonat hæsionem quamdam per scientiam boni et mali : componitur enim ex Græca propositione σύν et ἄρτησις, quod idem est quod opinio vel scientia hærens in aliquo per rationem : ergo
<--- Page Split --->
secundum suum nomen dicit habitum potius quam potentiam.
Item, Id quod inclinat in malum semper, est habitus, qui dicitur fomes : ergo per oppositionem id quod inclinat in bonum semper, est habitus oppositus illi. Cum igitur hoc sit synderesis, synderesis erit habitus.
Item, Voluntatem deliberativam quae est in libero arbitrio, duo circumstant.
Unum ex parte inferiori inclinans ad malum, quod est fomes. Alterum ex parte superiori adjuvans ad bonum, quod est synderesis. Cum igitur nihil adjuvet et deprimat potentiam nisi habitus, synderesis erit habitus.
Si propter hoc dicatur, quod sine dubio synderesis dicit potentiam cum habitu, tunc quaeritur, Utrum dicat unam, vel plures, vel aliquid conjunctum pluribus potentiis ?
Videtur enim, quod sit idem cum intellectu practico :
Supra enim habitum est a dicto Philosophi, quod intellectus practicus semper est rectus. Cum igitur hoc attribuatur synderesi, et quaecumque sunt eadem etiam substantia, videtur synderesis idem esse quod intellectus practicus.
Item, A Philosophis ex parte rationis non ponitur vis motiva in bonum per modum cognitionis vel judicii, nisi intellectus practicus et ratio practica. Cum igitur talis vis animae sit synderesis, erit synderesis eadem vis cum ratione vel intellectu practico.
Item, Idem Hieronymus illud verbum Apostoli in epist. I ad Thessaloní- censes, v, 23 : Integer spiritus vester, et anima, etc., exponit de synderesi. Et ibidem dicit Glossa, quod spiritus ponitur pro ratione. Ergo synderesis est ratio.
Item, Ibidem Glossa dicit, quod Apostolus in prædicto verbo tria ponit :
spiritum, et animam, et corpus, scilicet illud quo intelligimus, et illud quo vivimus, et illud quo visibiles et contrectabiles sumus. Ergo synderesis est id quo intelligimus : sed id quo intelligimus, est intellectus : ergo synderesis est intellectus.
Item, Communiter dicitur, quod synderesis significatur per illum nuntium Job, qui solus evasit ut damna nuntiaret. Et ibi dicit Gregorius 1, quod unus fugit, id est, discretio rationis ad animam redit, quae amissa nuntiat, ut quod præoccupata mens perdidit, afflicta accipiat. Ergo synderesis quae renuntiat mala, videtur esse ratio.
Item, Sancti enumerantes vires motivas animae, non ponunt nisi tres, irascibilem, concupiscibilem, et rationalem. Ergo videtur, quod synderesis si est vis motiva, et non continetur sub concupiscibili et irascibili, quod contineatur sub ratione.
Quod si concedatur, CONTRA : Habitum est in auctoritate Hieronymi, quod synderesis est extra et supra eas et non miscet se tribus, sed errata corrigit in eis. Ergo synderesis non est ratio nec intellectus.
PRÆTEREA, Videtur quod synderesis non sit potentia una, sed plures : non enim ejusdem potentiae est appetere et judicare : synderesis autem judicat de faciendo, et appetit etiam bonum : ergo non videtur esse potentia una.
Item, Synderesis insurgit contra malum, quod videtur esse irascibilis. Cum ergo non sit ejusdem potentiae insurgere, appetere, et judicare, non videtur synderesis esse potentia una, sed tres.
Præterea, Videtur quod synderesis sit quoddam conjunctum omnibus viribus superioribus animæ. Cum enim homo per peccatum corruptus fuit in naturalibus, non adeo fuit corruptus, quod nihil remaneret integrum. Ergo in sin-
<--- Page Split --->
gulis viribus aliquid manet rectum, quod in judicando et appetendo concordat rectitudini prime in qua creatus est homo : et hujusmodi ejusdem est murmurare contra omne non rectum. Cum ergo hoc sit officium synderesis in homine, synderesis est rectitudo manens insingulis viribus concordans rectitudini prime.
veritate synderesis vis animae est : sed notabile est quod dicit Basilius, quod in ipsa inserta sunt semina justitiae et universalia juris naturalis, et quod semper erit recta si hujusmodi justitiae, hoc est, potentiae eruditionibus excolatur : quia oportet universalia juris per jus positivum applicari ad particularia : jus enim positivum a ratione circa particulares casus est inventum.
Et per hoc patet solutio etiam ad sequens.
Ad auctoritatem autem Hieronymi dicendum, quod in veritate synderesis est vis cum habitu principiorum juris naturalis, sed dicitur scintilla conscientiae, eo quod conscientia sequitur ex synderesi et ratione, et ex parte synderesis numquam habet errorem, licet ex parte rationis quandoque decipiatur : et hoc infra in quaestione de conscientia magis explanabitur. Quod autem Hieronymus dicit, rationem et sapientiam esse in arce cerebri, non est intelligendum, quod sit ibi ratio sicut in organo, sed eo modo quo supra dictum est, scilicet quod potentia a qua abstrahitur ratio, ibi sita est, hoc est, imaginatio et phantasia. Similiter quod concupiscibilem ponit in jeore, non propter hoc dicitur, quod jecur sit organum concupiscibilis potentiae imperantis : sed quia complexio jecoris facit ad complementum appetitus in actu : est enim jecur calidum et humidum. Calidum autem movet appetitum trahendo, humidum vero recipiendo. Similiter irascibilis potentia non est in felle tamquam in organo, sed complexio fellis perficit iram propter calidum et siccum. Propter quod a Damasceno 1 dicitur inesse evaporatio fellis. Calidum enim multum movet spiritum et sanguinem, et siccum fortiter tenet speciem molestantis.
Ad alud dicendum, quod synderesis Ad 4 et 5. dicitur spiritus prout spiritus dicitur purius animae et superius quod considerat operabilia. Spiritus autem in aliis si-
est. Juxta hoc etiam quaeritur, Quare nullus Philosophorum posuit synderesim inter potentias animae motivas, cum multi sanctorum posuerunt eam ?
stio. Solutio. Sine praejudicio dico, quod synderesis est specialis vis animae, in qua secundum Augustinum universalia juris descripta sunt : sicut enim in speculativis sunt principia et dignitates, quae non addicti homo, sed sunt in ipso naturaliter, et juvatur ipsis ad speculationem veri : ita ex parte operabilium quaedam sunt universalia dirigentia in opere, per quae intellectus practicus juvatur ad discretionem turpis et honesti in moribus, quae non discit homo, sed secundum Hieronymum est lex naturalis scripta in spiritu humano. Et dicuntur ab Augustino universalia juris, sicut est non esse fornicandum, et non esse occidendum, et afflicto esse compatiendum, et hujusmodi : et subjectum illorum synderesis est : et propter hoc ab Augustino vocatur naturale judicatorium, a Graecis autem synderesis, eo quod cohaeret judicio infallibili universali, circa quae non est deceptio. Et etiam debet significari per aquilam in Ezechiele : eo quod alta conspicit, quae concordant justitiae divinae : sed non applicat ea ad particularia, quia hoc est officium rationis : sicut in speculativis intellectus est principiorum, sed ordo principiorum in syllogismis ad inferendum est rationis, scientia vero communis.
et 2. Dicendum ergo ad primum, quod in
<--- Page Split --->
gnificationibus accipitur, ut supra in quaestione de imaginatione est explanatum.
Ad 10 quod objicitur, quod synderesis est habitus, dicendum quod non est simplex habitus, sed nominat potentiam cum habitu, ut dictum est.
Et per hoc patet solutio ad tria objecta de habitu : licet enim potentia de se non juvet potentiam vel inclinet ad bönum, tamen potentia cum habitu juvat et inclinat.
Ad idem. Ad id quod quaeritur, Utrum synderesis sit idem quod intellectus vel ratio?
Dicendum, quod intellectus accipitur duobus modis, scilicet generaliter, et specialiter. Generaliter pro omni vi animae rationalis quae movet cum cognitione, et sic synderesis est pars ejus. Specialiter autem dividitur contra rationem et synderesim, ita quod synderesis est principiorum communium : ratio vero est etiam de partibus, sed cum collatione, et intellectus est sine collatione. Similiter ratio generaliter accepta accipitur pro omni vi movente cum cognitione a Sanctis, sed specialiter sumitur ab Augustino qui dividit ipsam in portionem superiorem et inferiorem secundum diversitatem sapientiae et scientiae, ut supra dictum est. Primo vero modo comprehenditur sub ratione synderesis, et secundo modo non.
Per hoc patet solutio ad omnia illa quae objiciuntur de intellectu et ratione.
Ad 7. Ad id quod ulterius quaeritur, Utrum synderesis sit potentia una, vel plures?
Respondendum, quod est una : licet enim ipsa appetat bonum quod judicat, tamen quia judicium ejus est in universali semper, appetitus ejus non erit determinatus, et quod remurmuret malo, hoc erit per modum sententianlis, et non per modum insurgentis vel irae : nulla enim vis motiva sine appetitu est : propter quod etiam dicit Philosophus 1, quod intellectus movet in quantum est appeti-
tus quidam, et per appetitum : sed ille appetitus non est specialis vis aliqua, sed passio generalis omnium motivarum.
Ad aliud dicendum, quod irascibilis est insurgere contra malum sub determinata ratione mali, et per modum moventis membra ad repellendum, quod non convenit synderesi, sicut jam dictum est.
Ad id quod quaeritur ulterius, Utrum synderesis sit quoddam conjunctum omnibus viribus?
Dicendum quod non : licet enim non omnes vires sunt corruptae in totum, tamen corruptum ab integro est adeo distinctum, quod corruptio sit principium peccati, et actus sine integro : quia corruptio nullius potest esse principium effectivum : unde efficiens in actu est potentia non perfecta, vel cum corruptione : et propter hoc synderesis est specialis pars animae magis inter caeteras elongata a corruptione fomitis, propter quam elongationem a corruptione non potest vinci. Sunt tamen quidam qui dicunt, quod synderesis est pars rectitudinis prime in omnibus viribus.
Ad in quod ulterius quaeritur, Quare Ad q Philosophi non fecerunt mentionem de synderesi ?
Dicendum, quod Philosophi distinguunt potentias secundum objecta generalia : et si considerant operabilia, faciunt hoc secundum rationem juris humani. Sancti autem specialius distinguunt secundum jus divinum et humanum, et secundum principia juris, et particularia inventa : et ideo Sancti ponunt synderesim ad principia et portionem superiorem rationis, quae inhaerescit justitiae divine contemplandae secundum rationes aeternas, quarum neutrum ponunt Philosophi.
<--- Page Split --->
ARTICULUS II.
Utrum synderesim contingat peccare et errare 1 ?
Secundo quaeritur, Utrum synderesim contingat peccare et errare ?
Et videtur, quod sic : quia
Dicit Hieronymus super Ezechielem loquens de synderesi : « Hanc tamen conscientiam, sicut in Proverbiis 2 dicitur Impius, cum in profundum venerit peccatorum, contemnit, saepe praecipitari videmus et suum locum amittere, cum quidam sine pudore peccare videantur, quibus merito dicitur : Frons mulieris meretricis facta est tibi, noluisti erubescere 3 . » Cum igitur non praecipitetur, nec suum locum amittat, nisi per peccatum et errorem, videtur synderesis quandoque consentire peccato.
Item, Homo secundum se totum condemnatur in inferno : ergo videtur quod secundum se totum peccet : quia si secundum aliquam potestatem non peccaret, injuste ageretur cum illa si secundum illam condemnaretur homo : ergo et secundum synderesim peccat.
Item, Homo secundum totum corruptus fuit a peccato : ergo et secundum synderesim : ergo videtur, quod synderesis quandoque inquinetur secundum corruptionem.
Item, Synderesis est potentia rationalis animae : ergo est ad opposita : ergo quandoque potest ferri in unum, et quandoque in alterum.
SED CONTRA : Dicit Basilius in auctoritate supra in-
ducta 4, quod naturale animi judicium velut in quodam tribunali mentis nostrae residens, quae laudabilia sunt, amplectitur : quae vero turpia vitia, condemnat. Quidquid vero semper condemnat turpe, numquam consentit peccato.
Item, Chrysostomus in Homilia super Joannem « : Conscientiae judicium incorruptibile nobis imposuisse eum qui nos fecit, gratiae fuit maximae et clementiae ineffabilis. » Judicium autem conscientiae incorruptibile est judicium synderesis, eo quod synderesis conscientiae scintilla dicitur. Ergo synderesis non corrumpitur per peccatum.
Praeterea, Habitum est in auctoritate supra inducta ab Hieronymo 5, quod haec errata corrigit, et in aliis non se immisect. Si ergo officium ejus est errata corrigere semper, numquam videbitur peccato consentire. Idem habetur per auctoritatem Gregorii supra inductam, qui dicit, quod suum officium est damnum annuntiare.
Sed si hoc concedatur, videbitur manifesta instantia in haereticis et paganis et Judæis, qui sine remorsu conscientiæ pro defensione erroris sui exponunt se periculo : propter quod videtur in eis synderesis errori consentire.
SOLUTIO. Consentiendo Sanctis dicisolutio, mus, quod synderesis numquam errat. Cujus causa est, quia ipsa non est nisi circa universalia principia et naturaliter nobis inserta, circa quae non potest esse error, sicut verbi gratia non esse fornicandum, non esse occidentum : sed ratio quae est sub synderesi, conferre habet universale ad particulare, et videre utrum hoc sit fornicatio vel homicidium : et quia circa particularia est error maximus, propter hoc ratio frequenter decipitur.
<--- Page Split --->
Ad 1. Ad PRIMUM ergo dicendum, quod synderesis non præcipitatur in se, sed in inferiori, hoc est, in ratione quæ suum universale judicium per collationem ad particulare trahit ad actum.
ARTICULUS III.
Ad 2. Ad aliud dicendum, quod homo damnatur propter peccatum et non propter potentiam peccandi : actus autem est totius hominis, sicut dicit Philosophus et Damascenus : et propter hoc totus condemnatur, licet quædam ejus potentia peccato remurmuret.
Utrum synderesis in aliquibus exstinquatur 1 ?
Tertio quæritur, Utrum synderesis in aliquibus extinguatur ?
Ad aliud dicendum, quod homo secundum totum corruptus est a peccato, sed non æqualiter. Corruptio enim est in quibusdam, secundum victoriam, vel in sensualitatem : et in quibusdam debilius ita quod semper vincitur, ut in synderesi, quæ semper est recta : et in quibusdam medio modo, ut in ratione, quæ quandoque est recta, et quandoque non recta.
Ad aliud dicendum, quod licet potentia rationalis animæ sit ad opposita, non tamen est propter opposita sicut propter finem, sed propter unum oppositorum : et nisi erret, semper deveniet in illud : synderesis autem numquam errat, ut patet ex principiis positis.
Ad object. Ad ultimum dicendum, quod in hæreticis et aliis infidelibus synderesis non errat, sed ratio. Quod patet : cum enim synderesis non sit nisi principiorum communium, ipsa non dicet nisi fidem esse defendendam et vitam exponendam pro fide et justitia : sed non distinguit utrum hoc vel illud sit fides, vel justitia : et propter hoc non errat : quia principia illa verissima sunt, sed ratio quæ dicit hoc vel illud esse fidem, quod est error, et hoc vel illud esse justitiam, quod injustitia est, errat et decipitur : et quia certum supponit ratio, non sequitur remorsus conscientiæ.
Et videtur, quod non.
Dicit enim Hieronymus in auctoritate supra inducta 2 quod nec in Cain poterit exstingui.
Item, De damnatis in inferno dicitur, Isaïe, Lxvi, 24 : Vermis eorum non morietur : et vermis est vermis conscientiæ remordens ex rectitudine synderesis.
Item, Dionysius : « Data eis naturalia bona nequaquam ca mutata esse dicimus, sed sunt integra et splendidsima 3. » Cum igitur synderesis sit de naturalibus bonis, videtur quod integra sit in damnatis et splendidissima. Si forte dicatur, quod eadem ratio est de libero arbitrio et voluntate, quæ tamen perversa sunt in damnatis, patet quod hoc non est verum per supra dicta : quia in synderesi est habitus naturalis, qui semper perficit potentiam ad recte judicandum.
Item, Dicit Bernardus, quod vermis inferni semel injectus ita valide infigit dentes, quod non potest umquam avelli. Vermis autem ille est morsus synderesis de peccato perpetrato. Ergo synderesis manet etiam in damnatis.
SED CONTRA :
- Jeremiæ, II, 16, dicitur : Filii Mempheos et Taphenes constupraverunt te usque ad verticem. Ubi dicit Glossa, quod malignus spiritus de membris in-
1 Cf. Opp. B. Alberti. IIa Part. Summae theologiae, Quæst. 99, membr. 2, art. 3. Tom. XXXIII nova editionis nostra.
2 Cf. articulum 1, hujusce quaestionis, ad 3. 3 S. DIONYSIUS, Lib. de Divinis nominibus, cap. 4.
<--- Page Split --->
ferioribus usque ad verticem pertingit, quando castam celsitudinem mentis diffidentiae morbo corrumpit. Casta autem celsitudo mentis, est celsitudo synderesis. Ergo synderesis corrumpitur diffidentiae morbo, et ita exstinguitur.
Item, Fomes et synderesis per inclinationes suas habent se modo opposito : sed inclinatio fornitis in aliquo homine in toto est exstincta, sicut in beata Virgine : ergo inclinatio synderesis in aliquo homine per peccatum ex toto potest exstingui, sicut in Antichristo qui erit pessimus hominum.
Prælerea, Ad quid maneret in damnatis, cum non posset retrahere a mala voluntate vel a pæna ?
Mio. SOLUTIO. Quidam ante nos dixerunt ad hoc, quod duplex est bonum, scilicet naturae et gratiae : et duplex est malum, scilicet pœnae et culpae : et cum synderesis inclinet ad bonum et retrahat a malo, dicunt quod in damnatis non inclinat ad bonum gratiae. Bonum autem naturae consideratur duobus modis, scilicet in se, et sic appetunt bonum naturae damnati : et in comparatione ad perversam voluntatem, et sic non appetunt, sed post perversam voluntatem : et quoad hoc dicunt synderesim extingui. Similiter damnati appetunt peccare : et sic iterum exstinguitur. Pœna vero consideratur dupliciter, scilicet in comparatione ad culpam, vel in se. Et primo modo appetunt eam. Dicunt enim, quod potius volunt esse in pœnis cum culpa et peccato, quam sine pœnis et sine culpa, et sic iterum exstinguitur. Si vero consideratur pœna in se, et sic non
appetunt eam. Sed sine præjudicio dicimus, quod iste appetitus perversæ voluntatis est qui est in libero arbitrio : appetitus autem synderesis semper est rectus et in damnatis et vivis, et est remordens de malo commisso et bono omisso. Et propter hoc dicitur vermis mordens vel rodens damnatos.
AD PRIMUM autem quod contra objici- 1. tur, dicendum quod celsitudo mentis dicitur lumen fidei in eminentia rationis : et hoc est quod dicit Glossa, diffidentiae morbo, hoc est, infidelitatis per quam fides corrumpitur.
Ad ALIUD dicendum, quod gratia amplioris potentiae est quam peccatum : et propter hoc licet fomes exstinguatur per gratiam in aliquo, tamen non propter hoc necessarium est quod synderesis exstinguatur per peccatum.
Ad ULTIMUM dicendum, quod remanet Ad object, in damnatis ad majus tormentum : non enim parva pœna est corrosio vermis : hoc enim facit impios intra semetipsos gemere et seram pœnitentiam facere, sicut habetur, Sapientiae, v, 2 et seq., quod turbabuntur impii timore horribili et mirabuntur in sublitatione insperatae salutis, scilicet bonorum, dicentes intra se, pœnitentiam agentes, et præ angustia spiritus gementes : Hi sunt quos habuimus aliquando in derisum, et in similitudinem improperii. Nos insensati, vitam illorum æstimabamus insaniam, et finem illorum sine honore. Manet etiam ad hoc, quod contrarietas sit inter ipsos dum perversa voluntas liberi arbitrii irascendo contra appetitum synderesis consentit malo.
<--- Page Split --->