QUÆSTIO LXII.

De motu processivo animalium.

Consequenter transeundum est ad vires animæ motivas.

Et quia vires motivæ principia dicuntur, quæ movent in motu processivo, primo quæratur de motu processivo animalium.

Secundo, De singulis viribus moventibus.

Tertio, De quantitate animæ: quia quantitas principaliter penes vires motivas animæ attenditur.

Item, Circa motum processivum tria quæruntur, scilicet quid moveat in animalibus processivo motu ?

Secundo, Quid sit processivus motus ?

Et tertio, Ad quid?

ATICULUS I.

Quid moveat in animalibus motu processivo ?

Ad primum proceditur sic :

Et ponantur rationes Aristotelis in III de Anima 1, ubi duabus rationibus probat, quod vegetabilis potentia non movet.

Quarum prima hæc est: Omnis motus processivus est propter quid apprehensum prius: vegetabili non inest potentia aliquid apprehendens: ergo vegetabile non est movens motu processivo.

Secunda est : quia si vegetabile in

quantum vegetabile movet motu processivo, tunc omne quod participat vegetabili, movetur processive, quod falsum est : quia plantæ non moventur motu processivo : et tamen participant vegetabili.

Deinde ponit duas rationes 2, quod nec sensus secundum quod sensus movet motu processivo. Quarum prior hæc est : Si sensus movet, tunc omne habens sensum movetur : quod falsum est : multa enim animalia sunt sensum habentia, et tamen immobilia secundum locum. Secunda est contra responsionem quæ posset fieri, scilicet quod talia animalia essent imperfecta, et deficerent eis necessaria organa, scilicet processivi motus. Omne enim quod generativum est, et augmentum et decrem entum suscipit, est perfectum : talia animalia sunt hujusmodi : ergo sunt perfecta. Cum igitur

<--- Page Split --->

natura non deficiat in necessariis, nec abundet in superfluis, talibus animalibus non deest de necessitate: cum igitur non habeant partes organicas processivi motus, non habebunt motum processivum.

Deinde adducit rationem unam 1, quod ratiocinativa speculativa, et vocatus intellectus speculativus, non movent, sic: Omnis motus processivus est ad aliquid imitabile vel fugiendum per appetitum : ratiocinativa et intellectus speculativus cum multoties intelligat aut timendum, aut lætum, jubet animæ timendo fugere aut imitari, eo quod non accipit speciem nisi secundum quod est principium scientiae et appetitus : ergo talis ratiocinativa et intellectus non movent.

Postea adducit duas rationes 2, quod nec intellectus practicus movet. Quarum prima haec est : quia quidquid movens est, illius imperium sequitur motus : sed imperium intellectus practici non necessario sequitur motus : ergo intellectus practicus non est movens. Secundam probat Aristoteles : Extendente enim se intellectu practico, id est, consideratione veri vel falsi in considerationem actualis boni vel mali, et dicente intellectiva fugere aliquid aut imitari, non necessario sequitur motus : sed secundum desiderium sensus agit quandoque ut facit inabstinens a delectationibus corporis, sicut videmus in his qui agunt contra rationem et intellectum. Secunda ratio est a simili in arte operativa, in qua videmus, quod habens scientiam medicinae, non necessario movetur secundum illam, sed potius aeger : ergo et hic sciens operabile, non necessario movetur ad illud : ergo intellectus practicus qui est cognoscens operabile in quantum hujusmodi,non erit per se motivum.

Deinde adducit unam rationem, quod nec appetitus sensibilis per se est movens : videmus enim quosdam concupiscentes delectabilia sensus non moveri

ad illa, sed abstinere, eo quod sequantur rationem et intellectum.

Juxtahocetiamquæritur , Utrummo - Quæst . 1 . tivuminmotuprocessivositquædamdifferentiaanimæseparataavegetabilietsensibilirationalietsubjectoetratio - n e , velsitaliapotentiaipsarumnondis - tinctaabipsisnisiperrationempartissicutdistinguunturcæteræpotentiæani - m æ ?

Et videtur, quod sit distincta ab aliis differentiis animæ per rationes inductas ab Aristotele. Si enim nec est vegetativum, nec sensitivum, nec rationale, tunc necessario erit alia species animæ. Item, per quodcunque differunt animalia differentia specifica, illud est differentia animæ specialis : per motivum differunt animalia differentia specifica : ergo est differentia animæ specialis. Pamapa - tetperse . Secundaprobaturexhocquod omne animal habet sensum, et in sensibili anima non differunt animalia specie : non autem omne animal movetur processivo motu : ergo differunt in virtute movente secundum speciem.

Sedcontra :

  1. Non fit motus processivus nisi per apprehensionem boni actualis : apprehensio autem non est nisi sensus et rationis : ergo motus processivus non est nisi sensibilis animæ vel rationalis.

  2. Item, Non fit motus processivus nisi per appetitum : omnis autem appetitus est sensibilis vel rationalis : ergo motus est sensibilis vel rationalis.

JuxtahocetiamquæriturdenumeroQuæst . 2 . moventiumsecundumAristotelem . Ipseenimdicit , quodsuntduomoventia , etquodsunttria , etquodmovensestunumspecieettriapernumerum .

Videtur, quod non tantum sunt duo :

  1. Movens enim est, cujus imperium sequitur motus : sed imperium intellectus practici et appetitus non de necessi-

<--- Page Split --->

tate sequitur motus, si desiderium sensus sit in contrarium : ergo videtur, quod plura sunt moventia quam duo.

  1. Præterea, Videntur esse quatuor moventia : sicut enim unum est per apprehensionem ex parte animæ rationalis movens, et unum ex parte sensibilis, quæ sunt intellectus practicus et phantasia : ita videtur esse duplex appetitus, unus scilicet sensibilis animæ, et alter rationalis.

  2. Præterea, Sicut est movens appetitus, ita est movens virtus quæ diffusa est in musculis et venis : et sic iterum plura sunt moventia.

  3. Præterea, Videtur falsum quod dicit, quod sint specie unum moventia : aut enim intelligitur de specie faciente potentiam, aut de specie quæ est in anima. Si primo modo, tunc patet esse falsum : quæ enim eadem sunt specie, sunt unius rationis. Intellectus autem practicus, phantasia, et appetitus, non sunt unius rationis. Ergo non sunt specie unum. Si secundo modo, iterum falsum est : in brutis enim animalibus alius spiritus movet quam in rationabilibus.

  4. Præterea, In animalibus perfectis non videtur esse phantasia : phantasia enim componit sensata et accipit intentionem convenientis vel non convenientis ex ipsis : quædam autem animalia sunt non habentia nisi unum sensum : ergo in talibus non erit necessaria phantasia componens sensata diversa.

  5. Item, Videtur quod non debeat esse nisi unum movens : unus enim motus simplex est ab uno motore simplici, ut probatur in VIII Physicorum 1 : sed motus processivus est unus motus simplex numero : ergo erit ab uno motore.

  6. Ulterius etiam quaeritur de contrarietate quæ videtur esse inter Aristotelem et Avicennam. Dicit enim Avicenna, quod omne animal movetur locali motu : Aristoteles autem dicit, quod multa sunt immobilia secundum locum.

SOLUTIO. Dicendum, quod aliud est Soluti quaerere de movente simplici, et aliud de movente a quo semper egreditur motus : movens enim simplex est quod importat vel inclinat ad motum, vel extendit membra, et hoc est multipliciter, scilicet intellectus practicus, et phantasia, et appetitus, et virtus, quæ est in nervis et musculis : movens autem a quo semper egreditur motus, non est unum, sed duo ordinata ad minus, vel tria, scilicet apprehendens actuale quod est imperans motum, et appetendo exsequens motum : et quia apprehendens est duplex, scilicet intellectus et phantasia, ideo efficiuntur tria : et de hoc movente quaerit Aristoteles in libro III de Anima : et ideo probat, quod non est intellectus practicus per se, nec appetitus per se, sed oportet concurrere utrumque.

Et per hoc patet solutio ad omnes rationes inductas ab Aristotele.

Ad 10 quod ulterius quaeritur, Utrum Ad q1. scilicet motivum sit differentia animæ specialis ?

Dicendum, quod non est, sed est potentia sensibilis vel rationalis animæ.

Ad 10 quod contra hoc objicitur, dicenAd obj dum quod sensitivum et rationale non 1 et. moventur a motivo nisi quia sensus non de necessitate movet : sed motivum pars est sensibilis animæ, licet non omnia animalia habeant illam partem, sicut non omnia animalia habent omnes sensus.

Per hoc etiam patet solutio ad sequens : sensibilis enim anima non est una specie in omnibus animalibus, et sicut differunt habendo plures vel pauciores partes in sensibus, ita differunt etiam habendo motivam vel non habendo.

Ad 10 quod ulterius quaeritur de nuAd quw 2. mero moventium, dicendum quod moventia secundum unum motum sunt duo, et secundum alium tria, et secundum

<--- Page Split --->

tertium unum in genere non sunt duo. In omnibus enim mobilibus secundum locum movent phantasia et appetitus : phantasia per imperium, et appetitus immediate. In homine autem specialiter sunt tria moventia : duo per imperium, et unum immediate quod est appetitus. Est enim imperium secundum rationem boni simpliciter : et sic movet intellectus practicus. Et est imperium secundum rationem boni ut nunc : et sic movet phantasia. Duobus autem modis est unum movens : uno modo si attendatur immediate movens, non erit movens nisi appetitus : quia appetitus est exsequens motum. Intellectus autem et phantasia determinantia aliquo modo sunt unum specie, in quantum actualia boni vel mali : per speciem enim actualis intellectus et phantasia determinant motum : appetitus autem per eamdem speciem exsequitur.

appetitiva potentia quae movet quaedam membra, sed movetur a specie actualis boni : quod autem movetur, est animal processivum : quo vero movet, est organum motus, ut pes vel ala cum virtute motiva sibi affixa.

Ad aliud autem quod quaeritur, scilicet qualiter moventia sint in specie unum, patet solutio per jam dicta.

Ad aliud dicendum, quod animalia imperfecta dicuntur ab Aristotele, quae incomplete attingunt numerum sensuum, vel quae habent unum sensum tantum, puta tactum, et illa non moventur motu processivo, et secundum quosdam non habent phantasiam, sed secundum Aristotelem in libro de Anima habent eam, sed habent eam infinite secundum quod etiam infinite moventur. Dico autem infinitam esse phantasiam, quae non est cum certa determinatione boni vel mali actualis.

Ad id autem quod contra objicitur, dicendum quod licet intellectum et appetitum non de necessitate sequitur motus, tamen sunt moventia aliquo modo, ut praehabitum est.

  1. Ad aliud autem dicendum, quod licet appetitus alius sit sensibilis animae, et alius rationalis, tamen per eumdem modum moventes, scilicet exsequendo motum. Sic autem non est de intellectu et phantasia : quia intellectus est boni simpliciter, phantasia vero ut nunc, hoc est, apparenter sensibilis.

  2. Ad aliud dicendum, quod Aristoteles illam potentiam quae fixa est organis et est in nervis et musculis, reducit ad organum per quod est motus. Dicit enim in III de Anima 1 tria esse quodammodo, unum quidem movens, aliud quo movet, et tertium quod movetur. Movens autem est duplex, aliud quidem immobile, aliud quidem est movens et quod movetur. Movens autem immobile est actuale bonum quod per speciem suam movet appetitum : movens autem quod movetur, est

Ad aliud dicendum, quod unus motus simplex est ab uno motore simplici immediate et uno modo movente : et sic non sunt plura moventia in motu processivo : appetitus enim immediate est movens ut exsequens, sed intellectus et phantasia mediate ut discernentia motum.

Ad ultimum dicendum, quod Avicenna intelligit de motu constrictionis et dilatationis, quem habet omne animal : Aristoteles autem intelligit de motu qui est de loco ad locum, qui proprie dicitur processivus : et illum non habet omne animal, sicut habetur in libro de Animalibus.

<--- Page Split --->

ARTICULUS II.

Quid sit motus processivus ?

Secundo quaeritur, Quid sit motus processivus ?

Et videtur Aristoteles 1 dicere, quod ille motus est processivus, qui est motus organicus, in quo principium et finis est idem cujus aliud quidem movetur, aliud quidem quiescit. Dicit enim sic : Movens est movens organice, ubi principium et finis idem est : ut quidam enim finis, illud vero principium est. Unde aliud quidem quiescit, et aliud movetur. Hoc est, ut principium et finis idem est in substantia, sed differunt in ratione : et propter hoc est ut finis et idem est ut principium, et aliud in fine ipsius motus quiescit, quia in fine ut fine de necessitate accidit quiescere : aliud vero movetur, quia moveri est in principio motus.

Sed tunc quaeritur,

  1. Cum omnis motus localis sit secundum processum mobilis de loco ad locum, videtur quod omnis motus localis sit processivus.

  2. Item quaeritur, Qualiter sit organizatus? Aut enim hoc est ab organo speciali, aut ab omnibus organis in quibus est virtus motiva. Si primo modo, Coxtra : Omnis motus est organicus qui est a virtute motiva movente organum : talis enim est motus manus, et revolutio capitis et oculorum et aurium in quibusdam animalibus et linguæ et multorum aliorum membrorum : ergo videtur esse motus processivus non dictus ab organo speciali, sed a multis.

Si hoc concedatur, Contra : Organa processivi motus sunt ea per quae procedit animal de loco ad locum : talia non sunt nisi pes, vel ala, vel annulus, vel

spina, vel costa : ergo videtur esse dictus ab organo speciali : ambulabilia enim moventur pedibus, volatilia autem alis, annulosa sive rugosa trahunt se ore, et corpus sequitur per involutionem annulorum sive rugarum, sicut patet in vermibus qui dicuntur intestina terrae : serpentes autem motu costarum repunt, natatilia vero spinis.

  1. Item, Videtur esse inconveniens, quod in uno motu aliquid quiescat, et aliquid moveatur : videtur enim esse oppositum in adjecto, quod motus quiescat.

SOLUTIO. Secundum Aristotelem, processivus motus est compositus ex pulsu et tractu, et est sicut motus circularis, non circuli, sed super circulum rei, ita quod super unum semicirculum sit pulsus, et super alium tractus : est enim pulsus appetitus in appetibile extra, et est tractus ipsius appetibilis in animal appetens : et ad appetibile quidem est finis pulsus, et ab eodem est principium tractus : et propter hoc quiescere accidit in appetibili a pulsu. Probatum est enim supra in quaestione de aeternitate et tempore, quod quotiescumque mobile in motu, uno et eodem utitur ut in fine et principio, de necessitate quiescere accidit. Per hoc patet, quod prima diffinitio conveniens est.

Ad PRIMUM autem quod contra hoc objicitur, dicendum quod licet mobile quodlibet feratur localiter de loco ad locum in toto vel in partibus, tamen non proprie procedit : procedere enim est ab appetitu moveri organo ordinato ad procedendum, sicut est pes, vel ala.

Ad ALIUD dicendum, quod organicus dicitur ab organo speciali : et licet virtus motiva a posteriori capitis descendat in multa membra, non tamen ab illis dicitur processivus motus : quia per illa non procedit totum animal, sed tantum movetur quaedam pars ipsius.

<--- Page Split --->

  1. Ad ultimum dicendum, quod motus processivus est motus compositus, ut jam dictum est: et ideo nihil prohibet, quod quiescit in parte una, scilicet in pulsu, quando motus est in altera, scilicet in tractu.

ARTICULUS III.

Ad quid sit motus processivus ?

Tertio quaeritur, Ad quid sit motus processivus ?

Et videntur Philosophi dicere, quod ad cibum qui non est in loco uno sicut plantarum quarum cibus totus congregatur circa radicem.

Sed hoc videtur falsum :

  1. Videmus enim animalia alia delectabilia quaerere in diversis locis quam ciborum, et praecipue hominem.

  2. Praeterea, Sicut habetur in libro de Animalibus, multa moventur solum propter hoc ut excitent sibi calorem digestivum, quo magis digerant sibi cibaria, et illa non videntur moveri ad motum aliquem cibi.

PRÆTEREA quaeritur juxta hoc, Quare diversa sunt organa processivi motus, cum per quodlibet illorum possunt moveri animalia ad diversa loca ?

Solutio. Dicendum, quod motus processivus principaliter est ad cibum, et secundario ad alia est delectabilia : et per hoc patet solutio ad duo prima.

Quæst. Ad aliud dicendum, quod quorumdam animalium est cibus multum sparsus, et illa indigent ala. Quædam habent corpora excellenter longa, et illa moventur annulo vel costis : quia si natura fecisset eis pedes, factum fuisset corpus eorum nimis

osseum, ita quod impedita fuissent spiritualia et nutritiva eorum. Si autem paucos pedes habuissent, fuisset corpus in alia parte tractum in terra et in alia parte elevatum. Scribitur tamen in libro de Animalibus de carabo et cancro et aliis, quæ multos habent pedes, et dicuntur multiplexia, et de quodam animali quod dicitur quadragintaquatuor, eo quod tot habeat pedes : et videmus multos vermes multos habere pedes, sicut eruca et hujusmodi. Sed in omnibus his animalibus accidit contrarium ejus quod est in bipedibus, vel in quadrupedibus, vel natalilibus. In omnibus enim talibus nucha quæ vicarius est cerebri, quantum ad posteriorem partem est in superiori parte corporis sui, ministrans virtutem motivam nervis suorum organorum processivorum : et propter hoc crura eorum et alæ eorum colligantur ad dorsum : molle autem eorum in ventre, et locus spiritualium est inferius : sed in multipedibus est contrarium : nucha enim illorum vel id quod est in loco nuchæ, est subtus per modum cujusdam pontis, et infliguntur in ipsa pedes mobiles per longitudinem totius corporis ex utraque parte, et super illud disponuntur spiritualia et nutritiva. Causa autem hujus est duplex. Quarum una est, quod animalia talia non accipiunt tantum cibi, quod venter eorum intumescat, propter quod necesse sit, quod natura removeat eis obstaculum tumoris illius, sicut fit in his quæ habent pedes paucos vel nullos. Alia est, quia talia animalia fere omnia sunt testea : et cum testa semper continua debeat esse a dorso descendens impediret motum crurum si collectio esset ad dorsum.

Notandum est etiam, quod omne animal organa processivi motus habet paria, et secundum naturam motus ejus semper incipit a dextro : cujus signum est in homine et leone, qui semper praeponunt pedem dextrum, nisi aliter fiat per praemeditationem vel læsionem.

<--- Page Split --->