QUÆSTIO LVI.
De intellectu possibili.
Deinde quaeritur de intellectu possibili. Et quaeruntur quinque. Primo, Quid sit? Secundo, Utrum sit simplex vel compositus? Tertio, De gradibus suæ potentiae. Quarto, Utrum sit corruptibilis vel incorruptibilis? Et quinto, Qualiter remanebit post mortem, etc.?
<--- Page Split --->
ARTICULUS I.
Quid sit intellectus possibilis?
simplex : ergo Deus non erit ex additione. Inde ulterius : Quidquid non est ex additione, non habet formam quae abstrahitur ab ipso, per quam intelligatur : Deus non est ex additione : ergo non habet formam per quam intelligatur : et sic iterum intellectus possibilis non est in quo est omnia fieri.
Ad primum sic proceditur :
Dicit Aristoteles in tertio de Anima t, quod intellectus possibilis est quo est omnia fieri. Et intelligitur sic, in quo ut in subjecto est fieri omnia intelligibilia.
SED CONTRA :
Dicit Averroes, quod omnis ratio subjecti reducitur ad materiam : sed intellectus possibilis non est ex materia : ergo non potest esse subjectum : et sic non est in ipso fieri omnia intelligibilia ut in subjecto.
Item, In Sex principiis habetur, quod forma accidentalis contingens est compositioni. Cum ergo intelligentiae sint formae accidentales, non erunt in subjecto nisi ut in aliquo composito : sed possibilis non est compositus, ut infra probabitur : ergo intelligentiae non erunt in ipso.
Praeterea, Nihil est susceptibile formae accidentalis nisi quod alteratur secundum ipsam : intellectus possibilis non alteratur secundum aliquid, sicut probatur in septimo Physicorum : ergo non est susceptibilis formae accidentalis.
Praeterea, Non videntur omnia intelligibilia nisi per formam aliquam quae est in intellectu : ergo quod nullam habet formam, non potest intelligi : sed materia prima non habet formam : ergo non potest intelligi : et sic intellectus possibilis non est in quo est omnia fieri.
Item, Quod omnino est simplex, non est ex additione : Deus omnino est
Sed contra : Quod non contingit intelligere, non contingit figurare sermone et ratione : ergo a destructione consequentis, quod contingit ligurari sermone et ratione, hoc contingit intelligi : sed Deum et materiam primam et omnia alia contingit significari sermone et ratione : ergo Deum et materiam primam et omnia alia contingit intelligi : et sic redit dictum Philosophi, quod intellectus possibilis est quo est omnia fieri.
SOLUTIO. Dicendum cum Philosopho, solutio. quod possibilis intellectus est potentia passiva, si passio large sumatur ad physicam et non physicam, secundum quod diffinitur in quinto Metaphysicae 1, scilicet quod potentia passiva est principium transmutationis ex alio secundum quod est aliud : possibilis enim intellectus transmutatur ex alio quod est intellectus agens, et sua transmutatio est exitus de potentia intelligendi ad actum intelligendi : et in hac ratione potentiae passiva diffinitur a Philosopho per superius datam diffinitionem.
Ad PRIMUM ergo dicendum, quod licet Ad 1. anima intellectiva non sit ex materia, tamen principia suae essentiae sunt quod est et quo est : et sicut in quo est fundatur intellectus agens, ita in quod est fundatur intellectus possibilis : et habebit potentiam similem materiae. Et propter hoc Alexander in libro de Intellectu et intellecto vocat ipsum intellectum hylealem.
Ad ALIUD dicendum, quod licet possiAd 2.
<--- Page Split --->
bilis intellectus non sit compositus, tamen ipse est potentia animae intellectivae compositae : et gratia sui anima intellectiva efficitur subjectum intelligibilium, sicut et compositum ex forma et materia substat accidentibus, non gratia formae, sed gratia materiae.
- Ad aliud dicendum, quod duplex est alteratio, scilicet physica ad quam quinque exiguntur quae supra nominavimus : et haec non est in intellectu. Est etiam alteratio secundum genus, scilicet quando subjecto eodem manente, mutatio fit in qualitatibus quibuscumque : et illi alterationi subjacet anima intellectiva secundum possibilem intellectum.
aestim atione cognoscuntur, et non scientiae veritate comprehenduntur : theologicum videlicet, quia numquam videtur nec comprehenditur : naturale vero propter motionem materiae, et levitatem sui cursus, et velocitatem suae alterationis, et parvitatem suae mores. Et hoc dictum theologicum praecipue verificatur de Deo, in naturalibus praecipue de materia prima.
ARTICULUS II.
d 4. Ad aliud dicendum, quod ens non potest abstrahi a prima materia : quia ante ens nihil est. Unde posito uno intelligibilium, intelligitur materia per intellectum entis, et non specificatur sub ente per formam speciei vel generis positivam, sed per privationem sic, materia prima est illud quod non est existens aliqua formarum substantialium vel accidentalium ut compositum ex ipsis. Et quia materia prima non specificatur nisi per intellectum privationis, propterea dicunt Boetius et Avicenna, quod materia prima non intelligitur perfecto intellectu.
ad 3. Ad aliud dicendum, quod Deus intelligitur ex causis quae faciunt phantasmata in anima : et quia ipse est causa non permixta suis causatis, ut dicit Philosophus, sed in infinitum distans ab ipsis, propterea ipse non intelligitur perfecto intellectu : et ideo dicit Philosophus, quod Deus est superior narratione : et non deficiunt linguae a narratione ejus nisi propter dignitatem ipsius, quantum ipse est supra omnem causam, et non narratur nisi per causas secundas, quae illuminantur a lumine causae prime. Et propter hoc dicit Ptolemaeus in principio Almagesti, quod theologicum genus scientiae et naturale sola
Utrum intellectus possibilis sit simplex vel compositus ?
Secundo quaeritur, Utrum intellectus possibilis sit simplex vel compositus ?
Et videtur, quod compositus.
Omne enim quod est ex additione, est compositum : intellectus possibilis est ex additione : ergo est compositus. Veritas prime patet per se, et per simplicis diffinitionem : simplex est, cui non est pars aliqua. Secunda probatur ex hoc, quia ista duo nomina, intellectus et possibilis, non dicunt idem, sed duas naturas conjunctas intellectui possibili.
Item, Sæpius probatum est supra, quod nihil est susceptibile formæ accidentalis nisi prius susceperit formam substantialem : sed intellectus possibilis suscipit formas accidentales, ut scientias : ergo prius habuit formam substantialem : et sic iterum redit, quod ipse est compositus.
Sed contra :
Dicit Aristoteles 1, quod tria sunt principia transmutationis et motus, scilicet materia, forma, et privatio. Et secundum hoc oportet, quod potentia materiae nihil ponat aliud a privatione materiae : et quia privatio non facit
<--- Page Split --->
compositionem cum materia, ideo remanet materia simplex. Ergo a simili potentia intellectus possibilis non dicet aliquid aliud a privatione et essentia ipsius intellectus : cum igitur privatio non inducat compositionem aliquam, remanebit quod intellectus sit possibilis et simplex.
Solutio. Solutio. Dicimus intellectum possibilem esse simplicem.
Ad 1. AD PRIMUM autem dicendum, quod potentia non ponit nisi naturam intellectus, quia ipse susceptibilis est intelligibilium : et haec natura non est aliud ab ipso. Sicut enim materia per seipsam susceptibilis est formarum, ita intellectus possibilis per seipsum est susceptibilis intelligibilium : et sic idem est dictum per possibile, et per intellectum, sed sub alia ratione, quae tamen ratio nihil addit, eo quod est ratio privationis.
Ad 2. Ad aliud dicendum, quod anima intellectiva composita est : sed pars ejus quae est intellectus possibilis, non est composita : sicut etiam compositum ex materia et forma, partes suae essentiae non habet compositas, scilicet materiam et formam : aliter enim esset abire in infinitum.
ARTICULUS III.
Utrum sint tres gradus intellectus possibilis ?
Tertio, Quæritur de gradibus potentiae intellectus possibilis.
Et videntur esse tres propter similitudinem materiae. Est enim materia indisposita, et materia disposita, et est materia perfecta sub forma. Et sic est in-
tellectus possibilis, qui dicitur hylealis ab Alexandro, et dispositus per principia prima, quibus ignoratis ignoratur scientia, et quibus scitis non de necessitate scitur : et est intellectus sub scientia.
Hoc etiam videtur dicere Aristoteles in secundo de Anima 1, ubi dicit, quod sciens aliquid, sicut si dicamus hominem scientem, quoniam ipse scibilium est. Per hoc enim non ponitur nisi materialis potentia ad sciendum. Item est sciens, sicut jam diximus scientem habentem grammaticam. Et per hoc innuit potentiam quae facta est per habitum. Item, Dicit quod cum non sit simplex quod potentia dicitur, sed aliud utique sicut si dicamus puerum posse militare, aliud autem sicut in aetate existentem : sic se habet sensitivum et scientificum 2. Et intendit dicere, quod potentia ante habitum non dicitur uno modo, sed una est sicut potentia militandi in puero, quae est materialis et indisposita. Alia est sicut potentia militandi in juvene, quae est potentia disposita : quia talis jam cognoscit arma militiae. Eamdem distinctionem ponit Avicenna.
Sed contra :
Potentia intellectus possibilis non est nisi ad intelligibile : ergo habito intelligibili erit potentia perfecta : sed propositionibus primis habitis habetur intelligibile : ergo potentia ejus perfecta erit : et sic non erunt nisi duo gradus potentiae, scilicet hylealis et perfecta.
Item, Materia in potentia est ad formam : et quando habet eam maxime quae est forma substantialis, tunc est perfecta : ergo a simili cum intellectus possibilis sit in potentia ad intelligibile, erit ipse maxime perfectus quando attingit maxime intelligibile : sed prima principia sunt maxime intelligibilia : ergo quando attingit illa, erit maxime perfectus : et ita iterum cessabit gradus media potentiae, scilicet dispositae.
<--- Page Split --->
ontra. SED CONTRA hoc est : quia secundum hoc sciens prima principia, esset magis perfectus secundum intellectum quam sciens artem.
st. 1. QUÆRITUR juxta hoc, Utrum intellectus possibilis sit in potentia ad omne intelligibile ?
Et videtur, quod non. Dicit enim Aristoteles in tertio de Anima 1, quod ipse seipsum potest intelligere. Nihil est in potentia ad seipsum. Ergo intellectus possibilis non est in potentia ad omne intelligibile.
st. 2. JUXTA hoc iterum quæritur, Utrum una potentia intelligit omnia intelligibilia ?
Et videtur, quod non.
Dicit enim Philosophus in libro de Anima, quod unusquisque actus habet fieri in propria materia : sed intelligibilia non sunt actus unius : ergo non habent fieri in uno tamquam in propria materia : ergo intellectus possibilis per unam potentiam non potest suscipere omnia inintelligibilia.
Item, Dicit Aristoteles, quod sicut potentia sensitiva est ad sensibilia, ita intellectiva est ad intelligibilia : sed potentia sensitiva diversificatur secundum diversitatem sensuum : ergo et intellectiva diversificabitur secundum diversitatem intellectuum : et ita sicut habemus plures sensus, ita habebimus plures intellectus possibiles.
Item, Materia generabilium et corruptibilium dividitur essentialiter per diversitatem formarum substantialium et oppositionem contrariorum. Similiter potentia animæ quæ est sensus, specialiter dividitur per diversitatem formarum sensibilium. Auditus enim non est in potentia ad colorem, nec econtra visus ad sonum : ergo a simili videtur, quod intellectus possibilis substantialiter dividatur penes diversitatem intelligibilium : et
sic iterum sequitur, quod plures intellectus possibiles substantialiter differentes sint in anima.
- Item, Cum tripliciter res abstrahuntur, ut dicit Aristoteles, quæritur, Utrum eadem potentia possibilis intellectus sit ad intelligibilia tripliciter abstracta ? Et videtur, quod non : illud enim quod distinguit, generat differentiam : sed actus distinguit potentiam : ergo generat differentiam potentiae. Intelligibile autem separatum a motu et materia, diversum est ab intelligibili separato a motu et non a materia, et haec duo diversa sunt ab illo intelligibili, quod nec a motu nec a materia separatur : ergo videtur, quod talia intelligibilia faciunt differre potentiam intellectus possibilis : sed talia inintelligibilia sunt mathematica et metaphysica et naturalia : ergo non eodem intellectu possibili possunt intelligi illa tria.
CONTRA hoc est,
Quod dicit Aristoteles, quod intellectus possibilis est in quo est omnia fieri.
Item, Dicit quod eadem intelligentia possibili aliter se habente intelliguntur omnia naturalia, mathematica, et metaphysica : naturalia accipiuntur per extensam intelligentiam, mathematica et metaphysica per circumflexam.
SOLUTIO. Dicendum, quod tres sunt solutio. gradus intellectus possibilis ad scientiam, sed ad intelligibile non sunt nisi duo. Scientia enim est habitus constitutus ex compositione intelligibilium : et propter hoc primus potentiae gradus ad ipsam est intellectus humanus hylealis, qui de sua natura est talis ut sit sciens. Secundus autem est habitus principiorum, quæ sunt quasi instrumenta ad acquirendam scientiam. Tertius autem habet scientiam, et potest considerare quando vult. Ad intelligibile autem non sunt nisi duo gradus, scilicet ante intelligere et sub ipso,
<--- Page Split --->
eo quod intelligere non habet dispositionem praecedentem se in intellectu possibili.
Et per hoc patet solutio ad tria prima.
Ad quest. Ad id quod juxta hoc quaeritur, Utrum ipse sit in potentia ad omne intelligibile ?
Dicendum, quod ipse seipsum duobus modis intelligit, scilicet ut intelligibile distinctum ab aliis intelligibilibus : et sic non semper intelligit se in actu : quia cum non simul plura possumus intelligere, sequeretur si semper intelligeret se in actu, quod numquam intelligeret aliquod horum intelligibilium in actu : tamen non est potentia ad se secundum quod sic intelligibile est, eo quod omnis virtus intellectiva potest converti supra se quando voluerit,sicut in libro de Causis habetur. Alio modo intelligit se cum omnibus intelligibilibus, ut subjectum eorum non distinctum ab ipsis : et sic iterum in potentia non est ad se, sed ad intelligibilia. Et hoc patet per verba Alexandri in libro de Intellectu et intelligibili, sic dicentis : « Cum intelligit intellectu intelligit seipsum : eo quod intelligit intellectu quod ipse sit intellectus : quia ipse est intellectus qui est in effectu, et cum intelligit ea, ipse et intellectum fiunt unum quid : sed cum non intelligit ea, est aliud ab eis. » Similiter dicit, quod sensus sentit seipsum : sed cum sentit sensata, per hanc actionem ipse et sensata ab eo fiunt unum quid.
cis abstracti a materia et ab appendicis materia, et habent diversitatem per comparationem ad res intellectas, ut infra probabitur,
Ad aliud dicendum, quod non est simile omnino de potentia intellectiva et sensitiva. Sensitiva enim est potentia organica, quae corrumpitur ab excellenti sensibili : et idcirco etiam non potest suscipere omnia sensibilia : quia organum suum non est fabricatum ad naturam omnium sensibilium. Intellectus autem est potentia sine organo : et idcirco potest recipere omnia intelligibilia.
Ad aliud dicendum, quod licet mateteria generabilium et corruptibilium dividatur a forma, tamen non est ita de potentia intellectus possibilis : forma enim generabilium est forma dans esse : et sicut non est unum esse omnium generabilium, ita neque potest esse una numero materia : sed in intellectu formae quae sunt, intentiones rerum sunt : et propter hoc potentia intellectus possibilis non distinguitur penes illas.
Ad aliud dicendum, quod tripliciter forma sunt abstracta secundum rationem diffinitivam : et ratio hujus diversitatis significabitur infra, cum disputabitur de intelligibilibus : sed tamen secundum rationem intelligibilium uno modo abstrahuntur, scilicet ut universale separetur a particulari per abstractionem a materia et materia appendicis.
Ad quest. Ad id quod ulterius quaeritur, Utrum 2. una potentia intelligit omnia intelligibilia ?
ARTICULUS IV.
Dicendum, quod duplex est potentia, scilicet indisposita, et habitualis : et una est potentia intellectus possibilis indisposita, sed non una habitualis.
Ad 1. Dictum autem Philosophi intelligitur de actibus illis, qui sunt actus in diversa ratione : sed omnia intelligibilia secundum comparationem ad intellectum sunt actus unius : quia sunt in ratione simpli-
Utrum intellectus possibilis sit corruptibilis ?
Quarto quaeritur, Utrum intellectus possibilis sit corruptibilis, vel non ?
Et videtur, quod sic :
- Quaecumque enim potentia inest alicui alio mediante, illam necesse est
<--- Page Split --->
corrumpi corrupto illo quo mediante inest : intellectus possibilis est potentia quae non inest nisi mediante phantasia : ergo necesse est eam corrumpi corrupta phantasia. PRIMA patet per se. SECUNDA probatur per hoc quod intellectus possibilis non abstrahit nisi a phantasmate, ut dicunt Avicenna et Averroes.
Item, Aristoteles in primo de Anima : « Maxime videtur proprium animae intelligere : sed hoc aut est phantasia quaedam, aut non est sine phantasia : nec hoc contingit sine corruptione esse 1. »
Item, Quaecumque potentia est corruptibilis corrupta aliqua parte corporis, ipsa non manet corrupto corpore : sed intellectus possibilis est talis potentia : ergo, etc. PRIMA patet per se. SECUNDA probatur per hoc quod si media cellula quae syllogistica dicitur, corrumpitur, etiam corrumpitur usus intellectus et rationis. Dicit enim Joannitius, quod cognitio et ratio sunt in cerebro in medio capitis, phantasia autem in fronte, et memoria in occipite.
Item, Nulla potentia est in natura quae non potest produci ad actum : ergo omnis potentia passiva complebitur per aliquam activam et moventem : sed intellectus possibilis est potentia passiva : ergo si intellectus possibilis non corrumpitur, movens suum non corrumpetur, quod falsum est : ergo intellectus possibilis corrumpitur.
Leonira. Sed contra :
Quidquid est in aliquo substantialiter, non corrumpitur nisi corrupta substantia illius cui inest : intellectus possibilis animae rationali inest substantialiter : ergo non corrumpitur nisi corrupta substantia animae rationalis : sed substantia animae rationalis est incorruptibilis, ut dicit Philosophus : ergo et intellectus possibilis.
Item, Potentia materiae non potest
abstrahi ab ipsa materia : si enim abstraheretur, materia non esset simplex, et esset aliqua materia quae non potest esse subjectum alicujus formae : ergo similiter a substantia intellectiva non potest separari potentia qua subjicitur intelligibilibus : sed substantia est perpetua et incorruptibilis, ut infra probabitur : ergo et potentia intellectus possibilis.
Item, Dicit Averroes in tertio de Anima 1, quod intellectus possibilis est incorruptibilis secundum suam substantiam, sed corruptibilis per species quae sunt in ipso : sicut homo musicus corrumpitur dum desinit habere musicam, et tamen homo non corrumpitur.
Item, Id quo est omnia fieri in generabilibus et corruptibilibus, est ingenerabile et incorruptibile : hoc enim est materia quae est subjectum transmutationis : ergo similiter erit in intelligibilibus, quod id in quo est omnia intelligibilia fieri, erit incorruptibile : sed hoc est intellectus possibilis : ergo intellectus possibilis erit incorruptibilis.
CONTRA hoc totum videtur esse dictum Philosophi 3, qui dicit, quod passivus intellectus corruptibilis est, sine quo nihil intelligit anima.
SOLUTIO. Dicendum, quod intellectus possibilis secundum substantiam et potentiam est incorruptibilis, sed corruptibilis est per accidens, scilicet per actum qui est in ipso : et haec corruptio non est nisi oblivio intelligibilium : et sic intelligitur dictum Philosophi.
Ad PRIMUM quod contra hoc est, dicendum quod intellectus duobus modis intelligit, scilicet per formas intelligentiarum separatarum : et hunc modum accipit ipse ab intelligentia prima, et utitur ipso post mortem. Alio modo intelligit a phantasmate abstrahendo universale : et hoc modo utitur in corpore. Unde licet quemdam actum intelligendi intellectus
<--- Page Split --->
possibilis habeat mediante phantasia, non tamen potentiam intelligendi habet mediante ipsa, nec omnem actum intelligendi accipit ab ipsa. Quod autem intellectus possibilis actum intelligendi habeat quemdam ab intelligentiis separatis, patet per hoc quod saepe supra habitum est in quaestione de revelatione somniorum, quod anima intellectiva est instrumentum intelligentiae. Praeterea hoc jam statim probabitur in sequenti articulo.
ARTICULUS V.
Qualiter intellectus possibilis intelligit post mortem ?
Ultimo quaeritur, Qualiter intellectus possibilis intelligit post mortem ?
Ad aliud dicendum, quod ex dicto Aristotelis non sequitur nisi quod quidam actus intelligendi corrumpatur, scilicet qui est ex phantasmate. Et hoc idem dicit Apostolus in Epistola prima ad Corinthios : Nunc cognosco ex parte : tunc autem cognoscam, sicut et nunc cognitus sum 1. Et ibidem, Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus : cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est 2.
Ad aliud dicendum, quod intellectus possibilis non corrumpitur ex corruptione media cellulae nisi quoad illum actum qui est ex phantasmate.
Si autem quaeratur, Quare non fit ex actu alio ? Dicendum, quod fortiores motus in anima semper excludunt debiliores. Unde cum motus sensuum et phantasiae in habentibus corruptum caput sunt fortiores interioribus motibus intellectus, non ita deprehenduntur motus intellectus, nisi quandoque in revelatione : quas revelationes Aristoteles in libro secundo de Somno et vigilia vocat veras intelligentias sine phantasmate existentes, ut supra habitum est.
Ad aliud dicendum, quod potentia intellectus possibilis post mortem complebitur ab intellectu agente, et a formis quae sunt in intelligentiis separatis : et ideo non erit supervacua. Dicunt enim Philosophi, quod anima post mortem convertitur ad motorem primum : et hic est finis prosperitatis ejus.
Et quidam dicunt, quod animae intellectivae inest duplex intelligendi potentia. Una scilicet in se, secundum quam intelligit per formas ordinis universi, sicut dictum est supra de singulis. Alia inest in comparatione ad corpus, secundum quam intelligit accipiendo a phantasmate, et illa vertitur in corpore.
SED CONTRA :
Quaecumque potentia in se inest alicui in se, non derelinquens substantiam ejus, magis inest ei substantialiter quam illa quae inest ei in comparatione ad aliud : potentia intelligendi per formas ordinis universi inest animae in se, non derelinquens substantiam etiam post mortem, potentia autem intelligendi ex phantasmate non inest nisi in comparatione ad corpus : ergo inest ei magis substantialiter quam ista.
Item ulterius, Quaecumque potentia magis est substantialis, magis est parata ad actum, quam illa quae est accidentalis : potentia intelligendi per formas ordinis universi magis est substantialis animae quam potentia intelligendi ex phantasmate : ergo magis debet esse parata ad actum : et ex hoc sequitur, quod anima in corpore praecipue debet intelligere per formas ordinis universi, et non ex phantasmate.
Praeterea quaeritur, Per quem modum illae formae sint in anima? Aut enim sunt a natura, aut per illuminationes intelligentiarum. Si primo modo, tunc semper
<--- Page Split --->
sunt in anima et in corpore et extra corpus : et ita anima existens in corpore potest intelligere per ipsas sine phantasmate.
Præterea, Secundum hoc non esset necesse, quod anima conjungeretur : sine corpore enim haberet intellectum omnium quemadmodum intelligentiae separate.
Præterea, Cum veriori et certiori modo cognoscantur res per hujusmodi formas quæ sunt in intelligentiis separatis, quam per formas acceptas ex phantasmatibus, quod patet ex hoc quod in intellingentis separatis non est opinio et ignorantia, sed certa scientia, in hominibus autem est opinio et ignorantia, videtur male agere creator cum anima rationali ponendo eam in corpore in quo capit inferiorem modum cognoscendi quam haberet ex seipsa.
Si propter hoc dicatur, quod hujusmodi formæ sunt in anima per illuminationes intelligentiarum. CONTRA : Avicenna dicit in libro XI Metaphysicae suæ, quod intelligentia non movet animam nisi sicut desideratum movet desiderium : hoc autem est movens non motum a quo abstrahitur forma desiderabilis : ergo oportet, quod ipsa post mortem formas abstrahat ab intelligentis. Et quæratur modus abstractionis, et non erit facile fingere.
Propter hoc dicunt quidam alii, quod quædam sunt intelligibilia per se, sicut abstracta a motu et a materia, quædam sunt cum motu et materia, et quædam cum materia tantum. Et ea quæ sunt cum motu et materia sunt sensibilia facientia phantasmata per sensum proprium et per sensum communem, et intellinguntur duobus modis, scilicet per suam essentiam, vel per suum esse, et hoc est per suam quidditatem diffinitivam, et per esse suæ naturae quod habent in substantia. Cum autem per suas quidditates non faciunt phantasmata, intel-
lectus eorum sic consideratorum non abstrahitur a phantasmate, et sic possunt intelligi ab intellectu sine phantasmate existente post mortem per suum esse. Et adhuc considerantur duobus modis, scilicet per comparationem ad substantiam in qua sunt, et sic cognoscuntur per substantiam sicut habetur in I de Anima 1, quod utile est quid est cognoscere ad cognoscendum causas accidentium substantiis. Considerantur etiam secundum suas formas quas agunt in aliis, sive corporeis, sicut frigidum agit in calidum, sive incorporeis, sicut sensibilia agunt in animam sensibilem. Dicunt igitur, quod substantia quæ phantasma non facit, per se intelligibilis est, et hoc sive sit quidditas accidentis, sive substantiæ. Si accidentis secundum suum esse quod habet in substantia, intelligibile est intellectu deveniendo in accidens per substantiam : et sic dicunt intellectum possibilem intelligere post mortem substantiam et accidens : sed illo modo quo accidentia agunt suas operationes sive formas in aliis, non intelliguntur post mortem : quia sic phantasmata faciunt, et anima post mortem non est conjuncta phantasiæ.
SED CONTRA :
Omne quod intelligitur, actu vel habitu est in anima : substantiæ et quidditates rerum post mortem intelliguntur : ergo sunt actu vel habitu in anima. Inde ulterius : Omne quod est in anima actu vel habitu, aut est concreatum illi, aut acquisitum : substantiæ et quidditates rerum sunt in anima actu vel habitu : ergo sunt concreatæ vel acquisitæ. Si concreatæ : tunc etiam fuerunt in anima in corpore existente : et tunc etiam non fuit necesse ipsas abstrahere : sic etiam incidimus in errorem Platonis dicentis, quod omnium scibilium species sunt in anima, et quod quisque discit, immemor recordatur. Si autem sunt in anima per acquisitionem, cum ille motus non pot-
<--- Page Split --->
est esse nisi per abstractionem, oportebit quod anima post mortem abstrahat a rebus essentias et quidditates rerum.
Solutio. Solutio. Sine præjudicio melioris sententiæ, dicimus, quod anima post mortem intelligit per formam ordinis universi, sicut et intelligentia separata. Quæ autem sint formæ tales, sufficienter explanatum est in quæstione de Angelis. Et concedimus, quod illæ formæ concreatæ sunt animæ rationali.
Ad id autem quod objicitur in contrarium, dicendum quod potentia intellectiva una est utroque modo intelligendi. Quod autem anima duplicem habet modum intelligendi, est propter duplicem dispositionem ipsius : sicut enim supra habitum est, ipsa est una in substantia habens quasdam vires affixas corpori, et quasdam non affixas : et propter hoc habent unum modum intelligendi per comparationem ad corpus, alium autem per comparationem ad substantias separatas, quibus ipsa est similis per hoc quod est substantia perpetua et incorruptibilis et inseparabilis. Et si objicitur, si hujusmodi formæ sunt in anima, quod non indiget abstrahere alias, dicendum, quod formæ illæ non sunt unius rationis
cum his quæ abstrahuntur : illæ enim formæ sunt ad rem et non sunt rerum rationes, eo quod comparantur ad universale et particulare eodem modo. Formæ autem quæ abstrahuntur, sunt rationes universales : et propter hoc etiam scientiæ non sunt unius rationis hinc inde. Quod autem anima non agat per formas illas, hoc est, quia fortiores motus in comparatione ad corpus excludunt alios qui sunt debiliores : omnes autem motus exteriores, ut habetur in libro de Somno et vigilia, fortiores sunt interioribus.
Ad aliud dicendum, quod anima est in corpore : eo quod dependet ad ipsum substantialiter, ita scilicet quod propter quasdam potentias suas non causatur nisi in corpore, licet non corrumpatur corrupto corpore : et secundum illas comparationes accipit perfectionem scientiæ in ipso, quæ est per abstractionem : et ideo proficit ei quod conjungitur in corpore.
Ad aliud dicendum, quod anima non convertitur ad intelligibilia nisi per formas quas habet apud se, sicut diximus de conversione Angeli ad Angelum in quæstione de Angelis.