QUÆSTIO XLVII.
Quare quidam non somniaverunt per totam vitam suam ?
Deinde tractanda est alia quaestio de somnio, propter quam causam dormientes quidam somniant, et quidam non ?
Et circa hanc quaestionem tria quaeruntur sub uno tamen articulo determinanda.
Quorum primum est, Quare quidam nihil somniant per totam vitam ?
De tertiis vero : « Sedato et discreto sanguine in habentibus sanguinem conservatorum simulacrorum motus ab unoquoque sensuum, valida facit utique somnia. Sedatio autem et discretio sanguinis fit in fine dormitionis, quando completa est digestio. » Idem etiam dicit Alpharabius et Avicenna.
Secundum, Quare quidam in juventute numquam somniaverunt, et provecti incipiunt somniare ?
Tertium est, Quare somnia sunt plus in fine dormitionis quam in principio ?
Dici* autem Philosophus de primis : « Jam vero quibusdam accidit ut nullum somnium viderint in vita : rarum quidem est hujusmodi, accidit vero tamen. »
De secundis autem dicit : « Aliquibus vero et provectis multa aetate accidit somnium, cum primum nullum somnium viderint. »
SED CONTRA :
In omnibus hominibus et aliis animalibus habentibus sanguinem purus sanguis distribuitur membris superioribus, et impurus inferioribus, et hoc in fine digestionis : ergo si cum subtili sanguine descendunt phantasmata et phantasia ad sensum communem et faciunt somnia, sicut dicit Philosophus, omnis homo et omne animal habens sanguinem debet somniare.
Præterea, Philosophus assignatcausam, quare quidam numquam somniant
<--- Page Split --->
dicens, quod in talibus est per totum somnum multa evaporatio ad cerebrum spissi sanguis : et sunt haec verba : « Quibuscumque existit haec natura, ita ut multa ascendit evaporatio ad locum superiorem, et iterum deorsum lata facit multitudinem motus, consequenter istis nullum apparet phantasma. » Sed contra hoc videtur esse, quod evaporatio causa est dormitionis : et cum consequenter continue elevetur evaporatio in illis, somnus eorum videtur numquam esse excitabilis. Et si excitabilis est, tunc oportebit diminui evaporationem : et tunc possunt descendere phantasmata et facere somnia.
- Item, Videtur quod tales magis debeant somniare quam alii : fortis enim evaporatio contingit a calido multum agente, et ab humido multum elevabili : sed calidum, ut dicit Avicenna, multum movet phantasmata, et humidum est subjectum phantasiarum descendentium : ergo videtur, quod tales continue debeant somniare.
Contra secundam objiciur sic:
Dicit Aristoteles in septimo Physicorum1, quod infantes non possunt addiscere, neque judicant sensibus. Similiter Philosophus: « Multa enim turbatio circa hoc et motus. » Et intendit, quod propter fluxibilitatem complexionis et nutrimenti in pueris non infigitur anima circa idem, sed circa multa vagatur. Cum igitur motus plurimus phantasmatum sit causa somnii, minores et pueri maxime debent somniare.
Item, Supra habitum est, quod motus somnii est sicut motus vertiginis in humido, in quo multæ apparent figura ex multis motibus. Cum igitur complexio puerorum maxime sit humida et mobilis ad diversitatem figurarum, plus pueri debent somniare senibus et provectis.
JUXTA HOC autem quæritur, Quæ phanQuæst. 1. tasmata descendunt a phantasia ad sensum communem, ut faciant somnia? Aut enim descendunt omnia quæ sunt a phantasia, aut ea quæ manifestius sunt in ipsa et fortius impressa, aut ea quæ magis latent et debilius impressa sunt, aut illa de quibus nuper in vigilia fuit meditatio et cogitatio : non enim pluribus modis videtur posse contingere phantasia. Si primo modo, tunc somnium erit semper de omnibus phantasmatibus ut sensatis : et cum talia sint multa et infinita et non determinata et non ordinata ad unam sententiam, videbitur esse somnium de infinitis inordinatis et indeterminatis, quod falsum docet experientia esse. Sed tamen videtur, quod omnia descendunt : quæcumque enim æqualem habent inclinationem ad sensum communem, æqualis sunt motus ad ipsum : sed omnia phantasmata æqualem habent inclinationem ad sensum communem : ergo æqualis erunt descensus ad ipsum. PRIMA patet per se. SECUNDA vero probatur ex hoc quod omnia phantasmata accipiuntur a sensu.
Si forte dicatur, quod ea descendunt quæ fortius impressa sunt, propter rationem supra sæpe habitam, scilicet quod fortiores motus excludunt debiliores. Unde cum phantasma fortius impressum moveat, ipsum fortius excludet debilius impressum a motu somnii. Si, inquam, sic dicatur. CONTRA : Si phantasma tantum impressum fortius apparet in somnis, cum non sit fortius impressum nisi propter majorem attentionem circa illud, tunc non occurrerent per somnium nisi ea circa quæ majorem habuit attentionem in vigilia, quod falsum est frequentissime.
Si forte dicatur, quod ea apparent quæ magis latent et debilius impressa sunt. CONTRA : Latentia et debilis impressio potius sunt causa non apparentiæ quam apparentiæ : ergo quæ debiliter
<--- Page Split --->
sunt impressa, non debent apparere in somno. Præterea dicunt Alpharabius et Avicenna, quod maxime homo somniat de his circa quae magis est sollicitus et attendens, sicut de se, et de suis, et de sua civitate : sollicitudo autem et attentio causæ sunt majoris impressionis : non ergo ea apparent quæ debilius impressa sunt.
Si propter hoc dicatur, quod in somno apparent ea de quibus in vigilia processsit meditatio et cognitio sive locutio, sicut videtur Aristoteles dicere in libro secundo de Somno et vigilia. Et videtur, quod ea frequenter apparent in somniis, quorum causa processit in vigilia. Coxtra : Multi somniant ea quæ numquam viderunt, vel audierunt : talium autem causa non processit in vigilia ; ergo non est hæc causa apparitionis somnialis.
Quæst. 2. Juxta hoc quæritur iterum, Quæ sit causa illius quod 'quidam frequenter incerta somniant, somniando etiam de diversis et inordinatis.
Quæst. 3. Juxta hoc etiam quæritur, Quare quidam multa habent somnia, sicut quidam infirmi, et etiam quidam dormientes post vigiliam in mane, sicut qui in studio consueverunt vigilare in hora matutina, et aliquando dormiunt, et tunc vident multa phantasmata et inordinata?
Solutio. Solutio. Dicendum cum Philosophis, quod quidam numquam somniant per totam vitam : et hujus causa est duplex. Una ex parte corporis, et alia ex parte animæ. Et illa quæ est ex parte corporis, tangitur a Philosopho, scilicet quod non dormitant post cibum, id est, post completam digestionem cibi : et illi tales sunt, in quibus est magnus calor circa locum digestionis permanens per totam vitam, qui calor elevat evaporationes spissas et grossas ad caput, quæ cum descendunt infrigidatae, iterum elevantur a calore : et cum calor ille non revertatur nec remittatur circa locum digestionis,
nisi quando expanditur ab exterius in vigilia, contingit quod in talibus semper est profundus somnus, non potens somniare. Causa autem quæ est ex parte animæ, est debilitas virtutis imaginativa, quæ non potest formare imagines fortiter moventes.
Ad in autem quod contra hoc objicitur, dicendum quod in talibus est calor vehemens valde : et ideo statim quando accedit sanguis aliquo modo ad subtiliationem, incipit prædominari calor præ frigiditate cerebri, et solvit sensus a vigilia : et ideo tales evigilant antequam incipiunt somniare completa digestione.
Ad aliud dicendum, quod evaporatio non est ita continue spissa, quin in fine incipiat subtiliari et separari sanguis purus ab impuro : et sic fit somnus eorum excitabilis sed quia calor fortis est, statim solvuntur sensus a vigilia : et ita evigilant antequam somniare incipiant.
Ad aliud dicendum, quod spissa fit evaporatio propter multum calidum : fortis enim calor elevat grossum et subtile simul : et propter illam turbationem evaporationis spiritus animalis turbatur in capite, ita quod non possunt formain eo apparere : forma e nim non apparent nisi in spiritu puro et claro.
Ad in quod ulterius quæritur de his qui quandoque somniant, et quandoque non, dicimus quod hoc contingit propter eamdem causam. In juvenibus enim est multus calor elevans purum et impurum simul ad caput, et propter hoc confortat quidem dormitionem, sed impedit somnium. In provectis autem remittitur calor, et propter hoc non elevat nisi purum quod facile est elevare : et ideo cum in puro bene resultent forma, tunc incipiunt somniare.
Ad in autem quod contra objicitur, dicendum, quod in pueris multum quidem est humidum et fluxibile : sed quia calor interior in dormitione confortatur, commiscetur illud humidum cum impuro elevato ad caput : et illa impuritas
<--- Page Split --->
impedit resultationem formarum : et propter hoc non somniant.
Et per hoc patet solutio ad sequens.
Ad 10 autem quod ulterius quæritur, Quare in fine dormitionis frequentius apparent somnia ?
Dicendum, quod eadem de causa quæ habita est : quia in principio calor digestivus confortatur, et invenit cibum permixtum purum cum impuro : et ideo turbata evaporatione sic elevat ad caput, in qua non bene resultant imagines. In fine autem quando impurior sanguis cadit deorsum, et subtilis tantum elevatur sursum, tunc purificatur spiritus animalis, et incipiunt resultare simulacra in somnis.
4 quæst. Ad id autem quod quæritur, Quæ phantasmata descendant a phantasia ad sensum communem, ut faciant somnia ?
Dicendum, quod duo sunt genera somniorum. Quædam enim sunt signa vel causæ aliquorum in præterito, vel in præsenti, vel in futuro, et illa proveniunt diversis causis agentibus, de quibus infra habebitur : et in talibus imaginativa præparat imagines rebus signatis convenientes. Et hoc infra explanabitur. Unde in talibus somniis nec omnia phantasmata descendant, nec fortius impressa, nec debilius impressa, nec etiam de quibus fuit locutio in vigilia, sed ea solum quæ competunt rebus significatis. Quædam vero somnia sunt, quæ nec rationem causæ nec signi habent ad res aliquas in præsenti, vel in futuro signandas : et in talibus frequenter movent phantasmata fortius impressa, sicut accidit in meditante de forti studio venienti ad dormitionem, qui somniat id quod studuit : et talia etiam somnia ut frequenter solent durare per totam dormitionem.
Quod autem quæritur, Utrum omnia phantasmata descendant ? Dicendum, quod non.
Ad id quod contra hoc objicitur, dicendum quod licet omnia phantasmata accepta sint a sensu, non tamen habent æqualem inclinationem ad descensum : quædam enim inclinantur ex fortitudine impressionum, sicut patet in præhabitis, et illa descendant potius quam alia.
Ad id quod quæritur, Utrum impressa magis descendant? Dicendum, quod sic, nisi impediat ratio causandi vel signandi, ut jam dictum est : et propter hoc quandoque contingit somniare magis latentia.
Ad id quod quæritur, Utrum debilius impressa descendant? Dicendum, quod non, nisi faciant ad causandum vel sigandum : nam licet in se sint latentia, efficiuntur tamen apparentia propter movens intus ex parle corporis, vel extra ex parle elementorum, vel colli, vel substantiarum.
Et per hoc patet solutio ejus quod contra hoc objicitur.
Ad id quod quæritur ulterius, Utrum illa descendant de quibus in vigilia fuit meditatio vel cognitio vel locutio ? Dicendum, quod frequenter sic contingit : quandoque tamen aliter accidit propter rationem causandi vel signandi supra dictam.
Ad id quod ulterius quæritur, Quare 2. quidam habent incerta somnia et inordinata?
Dicendum quod hoc contingit præcipue duabus de causis 1. Quarum una est ex parte animæ : altera ex parte corporis. Illa vero quæ ex parte animæ est, tangitur ab Aristotele in libro secundo de Somno et vigilia, ubi dicit, quod mendaces falsa consueverunt habere somnia : et in Ethicis, ubi dicit, quod meliora sunt phantasmata justorum quam quorumcumque. Et Alpharabius idem dicit. Causa autem ex parte corporum est fluxibilitas complexionis, quæ de facili mobilis est : et idcirco una figura infringit aliam, et unus motus alium, et
<--- Page Split --->
fiunt figurae incerta et indeterminata et motus similiter. Et ex hoc sequuntur somnia incerta et instabilia et indeterminata, scilicet ex fluxu et instabilitate desideriorum. Unde talia somnia frequentissime apparent etiam pueris et juvenibus.
quibusdam apparent multa somnia, sicut his qui diu et saepe vigilaverunt, et quibusdam infirmis ?
Dicendum, quod in talibus est evaporatio debilis, vel propter digestionem completam : unde in talibus cum cessant sensus exteriores, intenduntur motus imaginationis, et apparent phantasmata et multiplicantur somnia.
Ad quest. Ad 10 quod ulterius quaeritur, Quare