QUÆSTIO XXXIX.

De virtute æstimativa.

Deinde quaerendum est de æstimativa. Et quaeruntur quatuor, scilicet quid sit ? Secundo, Quod sit objectum ejus ? Tertio, Quod organum ? Et quarto, Quis actus ?

amicum est virtus imperans fugam vel imitationem, et omnis talis est motiva. Cum ergo æstimativa talis virtus sit, ipsa videbitur motiva.

ARTICULUS I.

Quid sit virtus æstimativa ?

Ad primum proceditur sic :

  1. Dicit Alqazel sequens Avicennam : Æstimativa est virtus apprehendens de sensato quod non est sensatum, sicut ovis apprehendit inimicitias lupi : hoc enim non fit per objectum, sed per aliam virtutem, quæ est hoc brutis quod est intellectus homini.

Sed contra. Sed contra :

  1. Diversarum virtutum diversa sunt objecta. Cum ergo phantasia et æstimativa diversæ sint virtutes, diversa habebunt objecta : sed supra habitum est, quod intentiones non sensatæ in sensibus tamen existentes propriæ sunt phantasiæ : ergo videtur, quod non sint objecta æstimativæ.

  2. Præterea, Videtur æstimativa non esse virtus apprehensiva, sed motiva : virtus enim determinans inimicum vel

. 3. Præterea, Quæritur de quo intellectu hoc intelligatur quod dicit, quod æstimativa est brutis quod est intellectus homini. Si enim intelligitur de intellectu speculativo, hoc est falsum. Virtus enim conferendo determinans verum vel falsum in imaginibus est in brutis loco intellectus speculativi : sed hæc non est æstimativa, sed phantasia. Si vero intelligitur de intellectu practico sive activo, tunc æstimativa videbitur esse virtus motiva, et non apprehensiva.

Quod si conceditur. Contra :

  1. Quæcumque sunt ejusdem divisionis, sunt ejusdem generis : æstimativa et phantasia et imaginativa ponuntur in eadem divisione ab Avicenna et Algazele : ergo sunt ejusdem generis. Sed phantasia et imaginativa sunt in genere virtutis apprehensivæ : ergo et æstimtiva similiter.

  2. Item, Dicit Alqazel, quod quinque sunt sensus interiores, scilicet sensus communis, et imaginativa, æstimativa, et phantasia, et memoria. Sensus autem

<--- Page Split --->

sonat in apprehensionem. Ergo æstimativa erit virtus apprehendens et non motiva.

  1. SOLUTIO. Dicendum, quod secundum quod phantasia large sumitur, tunc æstimativa est quædam pars phantasie, ut supra habitum est. Si autem stricte sumatur, tunc æstimativa est virtus sequens phantasiam et diversa ab ipsa, et est determinans imitationem vel fugam in intentionibus apprehensis : quæ, inquam, intentiones conjunctæ sunt compositioni et divisioni phantasmatum, non tamen sunt acceptæ a sensibus.

cognitionem id ad quod est motus processivus animalium : et hoc modo intellectus practicus per scientiam suum est motivus, ut dicit Averroes : et similiter phantasia practica et æstimativa secundum Avicennam et Algazelem.

Ad aliud dicendum, quod similitudo est ad intellectum practicum, quae tamen uno modo est virtus apprehensiva.

Ad duo ultima dicendum, quod quando virtus apprehensiva dividitur in quinque sensus interiores, sumitur primo modo, et non secundo.

AD PRIMUM ergo dicendum, quod differt intentionem illam accipere per modum veri speculativi tantum, et accipere eamdem per rationem appetibilis vel detestabilis. Et primo intentionem accipit phantasia, secundo modo æstimativa.

ARTICULUS II.

Quid sit objectum æstimativæ ?

Ad aliud dicendum, quod apprehendsiva dicitur duobus modis. Dicitur enim apprehensiva virtus accipiens speciem, prout est principium cognitionis cujuslibet, sive speculativæ, sive operativæ : et hoc modo videtur accipere Philosophus in II de Anima1, ubi dicit, quod ipsius acceptionis. differentiæ sunt scientia, opinio, et prudentia : scientia enim et opinio pertinent ad speculationem, et prudentia ad opus : et hoc modo considerant apprehensivam sensibilem, qui dividunt eam per quinque differentias, quæ dicuntur sensus interiores. Dicitur etiam virtus apprehensiva virtus accipiens speciem ordinatam ad speculationem veri tantum : et hoc modo æstimativa non erit apprehensiva. Similiter motiva dicitur duobus modis : dicitur enim motiva virtus immediate movens organa in motu processivo ad fugam nocivi, et ad acquisitionem convenientis : et hoc modo non movet nisi appetitus cum suis partibus, ut infra probabitur, cum disputabitur de nocuide, Alio modo dicitur virtus motiva determinans per

Secundo quaeritur, Quid sit objectum æstimativæ.

Et videtur ex prædictis, quod objectum æstimativæ sit id quod non est sensatum, sumitur tamen de sensato. Hoc enim dicunt Avicenna et Algazel.

Quæratur ergo, Utrum sit universale vel particulare ?

Videtur, quod non particulare.

  1. Omne enim particulare est sensatum proprium, vel commune, vel per accidens : et hoc dico si corporeum est : dicunt autem, quod illud quod apprehendit æstimativa, non est sensatum aliquo modo : ergo videtur non esse particulare.

  2. Item, Omne quod determinat esse fugiendum vel imitandum, videtur hoc facere per aliquod commune regens in fuga vel imitatione. Æstimativa universaliter determinat de omni figura et omni imaginatione sensuum. Ergo videtur hoc facere per c l' quod commune regilivum : et sic it rum objectum ejus erit commune, et non particulare.

<--- Page Split --->

  1. Item, Quidquid uno modo ens accipitur ab omni sensibili ejusdem speciei, hoc videtur universale esse, sicut homo in una ratione accipitur a Socrate et Platone. Illud autem quod determinat fugiendum esse secundum unum modum accipitur in ove ab omni lupo, et non fugiendum esse secundum unum modum ab omni pastore : ergo hoc erit universale : et cum sit objectum aestimativae, sic objectum aestimativae erit universale.

Sed contra. SED CONTRA :

  1. Omnis virtus animae sensibilis est virtus operans in organo : nulla ratio universalis est in speciebus defixis in organo : ergo nulla virtus animae sensibilis est virtus operans secundum rationem universalis. Parma probatur per hoc, quod nulla virtus animae sensibilis separatur ab organo, ut dicit Philosophus 1 : intellectus enim solus nullius corporis est actus. SECUNDA probatur per hoc quod dicit Avicenna, quod quidquid est in organo corporeo, est cum quantitate et figura.

  2. Praeterea, Omnis scientia causatur ex ratione universalis. Si ergo bruta animalia perceptiva essent universalium, perceptiva etiam essent scientiarum per inventionem et doctrinam et studium, quod falsum est.

DICENDUM ergo ad primum, quod prima est falsa, nisi intelligatur de corporeis existentibus in re extra. Si vero intelligatur de his quae insunt eis ex compositione vel divisione, sicut verum et falsum : vel ex ordine ad appetitum, sicut nocivum, vel conveniens, falsa erit propositio.

Ad ALIUD dicendum, quod licet commune regens sit in aestimativa, tamen non consideratur secundum rationem communitatis suae : quia aliter oporteret, quod aestimativa separaret commune a particulari per rationem suae communitatis : sed cum hic et nunc considerat ipsum, quibus colligatur aliud particulare.

Ad ALIUD dicendum, quod aestimativa magis imitatur naturam in movendo, quam scientiam et artem intellectus practici. Unde licet ovis uno modo accipiat inimicum in omni lupo, non tamen utitur inquisitione et consilio in modo fugiendi quemadmodum homo : sed omnis ovis fugit uno modo etiam omnem lupum. Et hoc est quod dicit Damasecnus, quod bruta potius aguntur quam agant. Et idem dicit Avicenna, quod instinctu naturae moventur bruta, et non ad rationem apprehensi, et ideo rationem universalis non considerant.

Solutio. Dicendum cum Avicenna, quod intentiones acceptae a sensibus non apprehensae per sensum, apprehenduntur per duos modos, scilicet per rationem universalis : et sic elicere eas a sensibus est experientiae et virtutis intellectivae. Alio modo accipiuntur per intentiones numquam separatas a sensibus, quae sunt hic et nunc : et sic accipiuntur duobus modis, scilicet prout sunt principium veri et falsi in partibus, et sic sunt phantasiae : vel prout determinant nocivum vel conveniens in appetibilibus, et sic sunt aestimativa.

ARTICULUS III.

Quid sit organum aestimative ?

Tertio, Quæritur de organo æstimaetivæ.

Et videtur non habere organum susceptivum alicujus speciei vel formæ.

  1. Virtutes enim motivæ sunt in organis quæ moventur, et non in organis a quibus suscipiunt speciem : virtus

<--- Page Split --->

enim motiva movetur a delectabili, et movet organa ad ipsum delectabile consequendum : ergo videtur, quod cum aestimativa sit quaedam motiva, quod ipsa non habeat organum nisi quod moveat, non per quod apprehendat aliquid.

  1. Præterea, Æqualis abstractionis est accipere speciem per modum veri, et accipere per modum boni delectabilis : ergo videtur, quod in modo abstrahendi non differt æstimativa ab organo phantasiæ.

Pontra. Sed contra :

Diversarum virium diversa sunt organa : phantasia et æstimativa sunt diversæ vires : ergo habent organa diversa.

Solutio. Dicendum, quod æstimativa et phantasia operantur in eodem organo : æstimativa enim nihil aliud est quam extnsio phantasiæ in praxim, sicut etiam intellectus speculativus extendendo se sit practicus.

Ad primum ergo dicendum, quob objectio illa tenet de motiva quæ immediate facit motum, sicut est appetitus cum partibus suis, quæ sunt concupiscibilis et irascibilis : sed illæ motivæ quæ determinant per judicium faciendum esse motum, operantur in organis præcedentium se speculativarum.

Ad aliud dicendum, quod nihil prohibet diversarum virium esse idem organum, dummodo species quæ sunt in organo, diversimode considerentur.

ARTICULUS IV.

Quis sit actus æstimativæ?

Et videtur secundum Avicennam et Algazelem, quod actus ejus sit determinare de fugiendo et imitando per apprehensionem convenientis et inconvenientis in partibus.

Sed contra :

Omnem determinationem ad opus in his quæ possibile est aliter fieri, præcedit inquisitio et dispositio et præoptatio et sententia, ut patet per Damascenum, qui dicit, quod primum quidem inquirit et consiliatur, deinde disponit et amat quod ex consilio judicatum est, et vocatur sententia : deinde post dispositionem fit electio : deinde impetum facit ad operationem. Cum ergo æstimativa in brutis sententiet de fugiendo vel imitando, videtur quod sententiam illam præcedat inquisitio, et consilium, præcipue cum sit de his quæ possibile est aliter fieri.

Si forte dicatur, quod hæc deficiunt in brutis, cum tamen necessaria sint, hoc nihil est : quia natura non deficit in necessariis, nec abundat in superfluis, ut dicit Aristoteles in III de Anima1.

Solutio. Dicendum, quod actus æstimativæ est qui dictus est : sed in brutis non præcedit consilium et inquisitio, eo quod bruta per modum naturæ impetum faciunt ad opus, et non per modum deliberationis.

Ad ultimum dicendum, quod natura non deficit in brutis a necessariis suæ speciei, licet imperfectionem habeant naturam quam homo : et ideo in multis deficiunt quæ sunt in homine : homo enim perfectissimum est omnium animalium, ut habetur in libro duodecimo de Antimalibus.

Quarto et ultimo quæritur, Quis sit actus æstimativæ ?

1 III de Anima, tex. com. 43.

<--- Page Split --->