QUÆSTIO XXV.

De voce.

Deinde quæritur de voce.

Et quæruntur quatuor.

Quorum primum est, Utrum ipsa sit semper signum imaginationis vel affectus naturae ?

Secundum est, De voce quæ significat intellectum et speciem intellectus.

Tertium est, De differentiis vocum.

Quartum, De diversitate vocum secundum ætatem, et sexum, etc.

ARTICULUS I.

Utrum vox sit semper signum imaginationis vel affectus naturae ?

  1. Præterea, Dicit Avicenna, quod multitudo desideriorum causa est vocandi : multitudo autem desideriorum causatur ab imaginatis, quia imaginatio movet desiderium : et sic videtur, quod vox secundum naturam principii sui causetur ab imaginatis : et sic vox aliquid significabit in imaginatione.

SED CONTRA :

Sed contra.

Ad primum proceditur sic :

  1. Dicit Aristoteles in II de Anima 1, quod in voce oportet esse animatum verherans et cum imaginatione aliqua. Ergo videtur, quod omnis vox sit signum imaginationis.

  2. Item, Ibidem dicit Aristoteles : « Significativus quidem sonus est vox, et non respirati aeris, sicut tussis 2 : » non autem in omnibus animalibus vocantibus potest significari species intelligibilis : quia non in omnibus animalibus vocantibus est intellectus : ergo videtur, quod vox sit significativa imaginationis alicujus.

  3. Nihil idem et eodem modo se habens potest esse signum diversorum : sed in multis animalibus brutis videmus vocem non diversificari, sed uno modo vocant omnia quæ sub eadem sunt specie, vel uno modo appetentia cibum vel aliquid aliud : imago autem in illis diversificatur : ergo vox non potest esse signum significativum.

  4. Item, Dicit Damascenus, quod bruta magis agunt in natura, quam agunt secundum suas imagines : ergo videtur, quod vox magis sit signum instructivum naturae, quam imaginationis.

  5. Item, Avicenna in libro suo de

1 II de Anima, tex. com. 90.

<--- Page Split --->

Animalibus dicit, quod apes construunt casas et aves nidos non ad imaginationem, sed ad instinctum naturae. Et hoc probat : quia faciunt semper et omnes eodem modo. Ergo similiter quia semper et eodem modo vocant, signum est, quod vox non fit ad imaginationem, sed ad instinctum naturae.

Sed si concedatur, tunc videtur Aristoteles falsum dicere, quod inter omnia animalia solus homo vocat.

Ad aliud dicendum, quod DamasecAd objecnus et Avicenna non intendunt excludere 2 et 3. imaginationem ab animalibus brutis vocantibus, sed intendunt dicere, quod imaginatio eorum non dominatur instinctui naturae, sed potius regitur ab ipsa, etc.

ARTICULUS II.

Solutio. Solutio. Dicimus, quod multa animalia vocant, et non solus homo : quæcumque enim per pulmonem attrahunt aerem et arteriam, habent vocativam et imaginationem, et illa vocant et non alia. Et dicimus, quod vox eorum significat imaginationem. Sed signum est duplex, scilicet formatum et informe, sive distinctum et confusum. Distinctum autem vocis signum non est a natura, sed a placito et institutione : et hoc non est nisi in illis animalibus in quibus imaginatio dominatur super instinctum naturæ, ita quod potest abstinere ab ipso, et imitari eum, sicut est in homine. In aliis autem animalibus in quibus causatur ab instinctu naturae, et sequitur eam per omnia : cujus signum est, quia non faciunt consilia neque inquisitiones suorum operum : in illis etiam signum imaginationis non est nisi per naturam, et non ab institutione. Et quia natura est eadem in omnibus, propter hoc suæ voces et sua opera sunt similia in omnibus. Et quia similitudo est causa indistinctionis, propter hoc suæ voces manserunt indistinctæ : nec unum animal percipit ex voce alterius nisi desiderium ejus in communi, scilicet indigentiam cibi, et desiderium coitus, et nocumentum læsionis, et vocationem societatis : et in his desideriis etiam alio.modo variant voces suas.

De voce quæ significat intellectum et speciem intellectus.

Secundo, Quæritur de voce quæ significat intellectum et speciem intellectus. Et hoc est quærere de distinctionibus significantibus.

Quod enim species intelligibiles sint in illis, probatur per rationem et auctoritatem.

Per rationem sic :

  1. Quidquid abstrahitur ab aliquo, oportet quod per aliquem modum sit in eo : sed species intelligibiles abstrahuntur a dictionibus : ergo oportet, quod sint in illis.

  2. Item, Dicit Augustinus, quod in verbo duo sunt : vox quæ transit, et significatum quod manet : ergo est ibi significatum.

  3. Item, Aristoteles in primo Perihermenias dicit : « Voces sunt notæ earum quæ sunt in anima passionum. »

  4. Item, Dicit Priscianus, quod dictiones quibus utimur, sunt litteratæ articulatæ : litteratæ autem sunt, quia scribi possunt : articulatæ, quia significant.

SED CONTRA :

  1. In partibus animalis quæ non contingunt aerem, non est materia vocis neque vox : imaginatio autem et intellectus non attingunt aerem : ergo non est in eis materia vocis neque vox.

  2. Item, Quæcumque conveniunt in unum, necesse est quod aliquo modo se

Ad object. Ad primum ergo dicendum, quod vox eodem modo prolata est signum commune diversorum, sed non est signum proprium.

<--- Page Split --->

contingant : sed impossibile est vocem et speciem intelligibilem se contingere, eo quod materia vocis non extenditur ad imaginationem et intellectum : ergo impossibile est vocem conjungi cum significato sive cum specie intelligibili : et ideo voces nihil significabunt.

  1. Item, Philosophus dicit1, quod anima secundum quemdam modum est locus specierum. Inde proceditur sic : Quidquid movetur ad locum ut in eo maneat et conservetur, non movetur ab illo nisi violenter : species imaginabiles et intelligibiles moventur ad imaginationem et intellectum, ut maneant et conserventur in illis : ergo ab illis non moventur ad vocem prolatam nisi violenter. Et si tunc quaeratur, Quid sit faciens violentiam ? erit impossibile fingere : et sic iterum redit, quod voces nihil significant.

Si forte dicatur, quod non est necesse, quod significatum conjunctum sit in signo, sicut videmus in circulo qui significat vinum, et tamen non est ei conjunctum in signo. SED CONTRA : Secundum hoc ergo vox sive significatio transit ad audientem discentem aliquid a docente, et disciplina quam accipit, constat ex his quae transeunt ad ipsum per auditum : ergo disciplina sua constat principaliter ex vocibus quae sunt sine significatis conjunctis sibi, quod falsum est, quia disciplina constat principaliter ex similibus significatis per nomina, et non ex nominibus nisi per accidens. Unde Philosophus in primo de Sensu et sensato : « Secundum accidens ad sapientiam auditus multum confert : sermo enim audibilis existens causa est disciplinae, non secundum se, sed secundum accidens : ex nominibus enim constat : nominum autem unumquodque symbolum est. »

Si forte dicatur, quod voces habent similitudinem illam naturaliter conjunctam sibi. CONTRA : Secundum hoc enim omnis vox in proferente significat natu-

raliter, quod est contra Aristotelem in primo Perihermenias.

Si forte dicatur, quod voces sunt signa inconjuncta significatis, sed significata sunt in anima audientis, et excitatur anima per vocem exteriorem ad similitudinem quam habet in anima : CONTRA : Secundum hoc enim incidimus in errorem Platonis, scilicet quod nihil addidicerimus, sed tantum per reminiscentiam accipimus ea quae prius erant. Et hunc errorem destruemus infra cum de anima disputabimus.

JUXTA hoc etiam quaeritur, Si quocumque modo species imaginativa sive species intelligibilis descendat in animam, utrum remaneat ibi vel non ?

Videtur, quod non : quia quod recedit ab aliquo, non simul recedit et remanet cum illo. Si ergo species imaginativa et intelligibilis recedat ab imaginatione et intellectu, non potest simul manere in imaginatione et intellectu. Ex hoc sequitur, quod quando unam significativam vocem profert aliquis, significatum illius dictionis amplius non est in eo : et sic si vellet iterum loqui, non posset, nisi prius acciperet similitudinem rei de qua vellet loqui per sensum, imaginationem, et intellectum, quod absurdum est.

  1. Si forte dicatur, quod multæ sint ibi similitudines unius rei. CONTRA hoc est : quia similitudines sunt in anima ad cognoscendum res. Cum ergo similitudo una sufficiat ad omnes res cognoscendas, quæ sunt unius rationis, superfluum erit habere plures similitudines unius rei. Praeterea, Aut illæ similitudines erunt finitæ numero, aut infinitæ. Si infinitæ : tunc aliquid est in natura actu infinitum, quod falsum est. Si finitæ, ponamus quod profert tot voces, quot habet similitudines : ergo post hoc non poterit loqui de eadem re, nisi prius accipiat disciplinam ejus per sensum, quod falsum est.

<--- Page Split --->

  1. Si forte dicatur, quod manet ibi, et quod est una similitudo generans sibi similitudines similes in voce prolata : tunc quaeritur, Quid sufficiat ad illam generationem ? Si dicatur, quod vox est similitudo descendens : tunc videtur illa similitudo descendere in quamlibet vocem, quod falsum est : quia sunt voces litteratae et articulatae, non significativa, sicut sunt buba et pictrix, sicut dicit Philosophus. Et si dicatur, quod exigitur etiam voluntas proferentis, tunc videtur, quod si proferens vellet, hoc nomen significaret asinum, quod falsum est.

  2. Si dicatur, quod voluntas primi instituentis est causa, sicut videtur velle Augustinus dicens, Quod betha (6r\c\a) in Graeco est littera, in Latino vero herba, nulla causa est alia, nisi quia sic placuit instituenti. Coxtra : Primi instituentis placitum non est causa conjuncta voci prolatae a te vel a me : ergo non potest efficere vocem meam vel tuam significativam.

causa significationis ejus, voluntas est instituentis, sicut dicit Augustinus : quando enim non profertur significativus sermo, tunc est in potentia, et statim cum profertur, tunc actu significat rem, sicut est in multis videre in quibus ad multiplicationem materia sequitur multitudo forma, sicut in omnibus generabilibus. Si ergo quaeratur, Secundum quem modum significatum rei venit in sermone quando primo fuit institutus ? Dicendum, quod per nutum instituentis dirigentem talem sermonem ad talem rem in ratione significandi intentionem proferentis. Secundum aliam autem comparationem sermonis accipit rationem significandi ab intentione proferentis.

Ad hoc autem quod quaeritur, Qualiter conjungatur significativa cum voce ?

Dicimus, quod rationis duae sunt partes, ut dicit Damascenus, scilicet haec quae disponit sermonem interius, et haec pars rationis est propria quam non amittit in aliquo : et haec quae interpretatur eum per vocem, et hanc quandoque amittit ratio, in his scilicet qui non possunt loqui : quare prima rationis pars est etiam per comparationem ad corpus et ad organa locutionis, et dicitur à quibusdam potentia interpretativa, cujus est movere organa in loquendo, et in illius etiam virtute generatur significatum in voce, et illius etiam virtute ab imaginatione et intellectu species in sermone sunt prolatae. Nec oportet continuationem vel contactum corporalem esse inter vocem, imaginem, et intellectum : quia generatio significationis in sermone significativo non est materialiter, sed potius virtualiter et potestativa : sicut omnia spiritualia quae ordinem habent ad corpus, impressionem faciunt virtualiter et potestative in corporibus : et illa corpora quae sunt propria materia illarum impressionum, statim recipiunt eas. Similiter potentia rationis quae dicitur interpretativa, percutiendo aerem per organa vocalia imprimit in vocibus formatis speciem et similitudinem imagi-

Solutio. Solutio. Dicimus, quod sermo significativus duplicem habet comparationem. Unam ad rem quae est extra animam : et de hac dicit Aristoteles in primo Elenchorum : « Quoniam non est ipsas res disputare volentibus referre, sed nominibus notis utuntur pro rebus, quod accidit in nominibus, in rebus arbitramur accidere. » Alia comparatio est ad speciem quae est in intellectu vel imaginatione : et de hac dicit Aristoteles in libro Perithermenias : « Sunt ergo ea quae sunt in voce, earum quae sunt in anima passionum nota ». Et Basilius in quadam Homilia dicit : « Sermonis nobis usum Deus qui nos creavit, indulsit pro eo ut corda occulta invicem nobis verbi ministerio panderemus, et pro communi in alterutrum affectu naturae unusquisque nostrum proximo suo velut ex arcanis quibusdam domiciliis consilii secreta depromeret. »

Dicimus ergo, quod secundum primam comparatioem significativi sermonis,

<--- Page Split --->

nantis et intelligentis, et tangit aerem suscipientem illas species per instrumenta vocalia : et secundum quod tangit, agit in ipsum : et secundum quod agit, transmutat eum ad actum significandi. Nec est verum quod quidam dicunt, quod species imaginativae et intellectivae deferuntur ab anteriori parte capitis ad linguam, et ad instrumenta vocalia per nervum ab anteriori cella descendentem : nervus enim descendens ab anteriori parte capitis, non est principaliter motivus, nec activus, sed sensitivus et passivus : et ille non facit ad interpretationem, sed potius ad gustum, et est natus recipere speciem et non dare eam : sed nervus descendens a posteriori parte capitis et ille qui est principaliter activus et motivus : et duo ex illis pertingunt ad linguam, et faciunt eam moveri : et quidam alii ad pulmonem, et quidam alii ad mandibulam inferiorem et ad labia. Unde quidam sunt tardi et male proferunt litteram R, ex eo quod nervi illi non sufficienter pertingunt ad principium linguae non in quo formatur R littera : quia principium linguae eorum non est sufficienter mobile : et isti sunt nervi qui deserviunt potentiae interpretativa. Similiter ponamus, quod sit via per quam fit descensus ab imaginatione, quae erit via per quam erit descensus a speciebus intelligibilibus, cum species intelligibiles non sunt aptae natae imprimi in spiritu corporeo ? et hoc absurdum est dicere et contra naturam.

Et per hoc patet solutio ad totum quod quaeritur, Per quem modum veniat species significativa in sermone significativo ?

d quest. Ad in quod quaeritur, Utrum maneat in anima post prolationem ?

Ad 1. Dicendum, quod sic : quia jam diximus, quod non descendit ab ea in sermone eodem numero, sed potius per intentionem proferentis et potentiam in-

terpretativam in sermone significativo generativo similis speciei ei quaest in anima.

Ad ALIUD dicendum, quod generans est potentia interpretativa cum actu et intentione interpretandi : et ideo voces quaedam sunt non significativae : quia ibi non est actus et potentia interpretandi. Exigitur etiam, ut supra habitum est, comparatio sermonis ad rem, quam comparationem habet ad primo instituente, et illa etiam deficit in dictionibus non significativis.

Ad ALIUD dicendum, quod institutio primi instituentis consideratur duobus modis, scilicet in comparatione ad instituentem primum, et sic non est institutio causa conjuncta sermonl prolato a me vel a te : vel in comparatione ad effectum quem relinquit in sermone, et iste effectus est a duobus secundum quod sermo est duobus modis, scilicet in potentia, et in actu : sermo enim in potentia est comparabilis ad rem, et sermo in actu comparatur secundum actum.

ARTICULUS III.

Utrum acutum et grave sint differentiae vocis ?

Tertio, Quaeritur de differentiis vocem, quae sunt acutum et grave, ut dicit Philosophus in II de Anima 1.

Cum autem istae differentiae sint per metaphoram ab his quae sunt in actu, videtur quod non sunt propriae differentiae vocum.

  1. Praeterea, In Topicis dicit quod est vox alba : et ita videtur, quod differentia vocis sumitur a sensu visus.

  2. Praeterea, Dicit Philosophus in II de Anima 2 et in libro de Sensu et sen-

<--- Page Split --->

sato, quod hoc, quod non habemus proprias differentias odorum, sed suminus eas a saporibus, signum est quod prave odoramus, et odoratum non habemus certum : ergo similiter quia differentias sonorum accipimus a differentiis tangibilibus, signum est, quod non bene audimus, et auditum non habemus certum.

Quest. 1. PRETEREA , Quæriturdenumerodiffe - rentiarum soni, etdeextremissonis, qui debent esse simplices. Extremisuntacutus et gravis.

Cum autem acutum et grave non sunt contraria, quia grave contrariatur levi, et acutum non habet contrarium, hebes enim non est contrarium acuto, quia acutum 'est pars hebetis in angulis, videtur quod illa quæ per metaphoram sumuntur ab illis, non sunt miscibilia neque contraria.

Quest. 2. PRETEREA , AvicennamovetunamquæstionemUtrumauditussitsensusunusvelplures ?

Cum enim sensus unus sit unius contrarietatis, non videtur auditus esse sensus unus : quia videtur esse multarum contrarietatum secundum differentias soni : est enim acuti, gravis, et debilis, et fortis, et levis, et asperi, et plurium aliorum.

Solutio. Solutio. Dicimus secundum Aristotelem in II de Anima 1, quod differentiae sonantium in sono secundum actum ostenduntur : sicut enim non videntur colores sine lumine, sic nec sine sono secundum actum discernuntur acutum et grave. Et haec dicuntur secundum metaphoram ab illis quæ tangunt per similitudinem ad velox et tardum : acutum enim movet sensum in pauco tempore in multum : grave autem movet sensum in multo tempore in paucum. Neque tamen velox est acutum, et grave est tardum : sed acutum similitudinem habet ad ve-

lox in mutando sensum, quia cito immutat sensum : et tardum similitudinem habet ad grave, quia non cito immutat. Habet etiam similitudinem ad acutum et ad hebes in angulis et in tactu : hebes enim est, quod impellit et non penetrat cito : acutum autem quod penetrando pungit statim. Et similiter est in auditu. Acutus sonus est, qui penetrat fortiter, et propter hoc etiam lædit ille, et quandoque facit obstupescere dentes, et præcipue quando acutus sonus fit ex confricatione aliquorum duorum ad invicem, quia tunc ut ens subtile penetrat nervum audibilem : et quia primus ramus qui dividitur a nervo audibili, venit ad mandibulam, et conjungitur cuidam nervo tangibili, qui vadit ad partes manifestas maxillæ, ut dicit Avicenna, ideo impulsus soni acuti tangit partes illius nervi : et quia nullum os recipit sensum a nervo sensibili nisi dentes tantum, ideo in dentibus tantum sentitur. Læsio autem ab alio sono non ita sentitur, quia non ita subtiliter penetrat nervos capillares tangentes nervum audibilem.

Ad PRIMUM dicendum, quod in veritate non sunt propriæ denominationes illæ, ut jam dictum est : et hoc contingit, quia sonus habet debilissimum esse, ut supra dictum est : et ideo per esse proprium non potest distingui per differentias proprias, sed oportet quod per metaphoram accipiantur, et præcipue a differentiis tangibilibus : quia sicut sensibile tactus non separatum a materia sua venit ad sensum tactus, ita sonus non sine materia sua quæ est aer percussus, fractivo motu venit ad auditum : et propter hoc habemus connaturalem aerem in auribus, qui percutitur ab aere percusso extrinsecus. Alia etiam ratio hujus est et melior : quia species soni causantur a modo scindendi aerem, in qua scissione figuratur aer qui est materia soni, in acutum, et hebes, et sic de aliis.

Ad ALIUD dicendum, quod alba vox

<--- Page Split --->

non dicitur nisi per similitudinem : quia sicut albus color penetrat visum per actum lucis, sic clara vox per actum fractivi motus bene pertingit ad auditum.

ARTICULUS IV.

1d 3. Ad ALIUD dicendum, quod non habemus proprias differentiis soni : nec est signum mali auditus, sed debilis esse illius soni, ut dictum est.

De diversitate vocum secundum sexum et aetatem.

quest. Ad ALIUD dicendum, quod numerus 1. differentiarum soni distinguendus est sicut numerus colorum. Secundum proportionem enim arithmeticam derelictam erunt septem differentiae soni : secundum autem quod sine proportione accipiuntur, multae erunt. Similiter sicut est superenatatio colorum, ita est conjunctio duorum sonorum, quorum uterque alterum in parte remittit et sequitur, sicut patet in duabus chordis et fistulis simul sonantibus, vel duobus hominibus simul cantantibus.

Quarto, Quæritur de diversitate vocum secundum sexum et aetatem.

Videmus enim vocem mulierum esse acutiorem voce virorum. Similiter, vox juvenum acutior est quam vox intrantium aetatem virilem, et vox senum iterum acutior est voce infirmorum, et vox infirmorum est iterum acutior quam sanorum. In quibusdam autem animalibus vox in juvenibus gravior est quam in veteribus, sicut vituli gravior est vox quam vox vaccæ.

Ad ALIUD dieendum, quod in magnitudine acutum et grave non sunt contraria, sed in sonis habent contrarietatem, et miscentur secundum mixtionem causarum sonorum, quæ sunt motus fractivi aeris, ut dictum est.

1 quest. Ad ULTIMUM solvit sufficienter Avi- 1. cenna dicens, quod auditus est unius sensibilis quod est sonus : contrarietates autem supra enumeratæ sunt specierum soni et accidentium ejus : et ideo nulla earum est objectum auditus, nisi per hoc quod est quidam sonus. Sed in tactu non est sic : humidum enim et siccum quæ sentit tactus, non sunt species vel accidentia calidi et frigidi, quæ etiam sentit : nec sentiuntur per calidum et frigidum : et ideo quæstio illa locum habet in tactu, et non in auditu.

Et ad HEC omnia respondendum est solutio. secundum Aristotelem in libro de Animalibus, quod causa grossæ vocis est motus tardus aeris, et causa acutæ vocis velox motus aeris. Causa autem tardi motus est, quia aer motus non bene obedit virtuti moventi et remittit eam : causa vero velocis motus est victoria moventis super aerem motum. Animal vero quod plus trahit de aere per inspirationem quam possit moveri fortiter per motum pulmonis a virtute motiva quæ est in ipso, semper habet gravem vocem : et quod parvum trahit aerem, habet acutam. Parvus autem tractus aeris contingit tribus modis, scilicet propter parvitatem instrumentorum et organorum trahentium, sicut in pueris et mulieribus : et propter difficultatem tenendi spiritum tractum, sicut in infirmis et senibus : sicut enim dicit Aristoteles, vox non fit inspirando nec exspirando, sed spiritum tenendo. Et quia infirmi tenere non possunt spiritum, propter hoc quod cito corrumpitur, et oportet eum emitti, et alium attrahi, ideo acui-

<--- Page Split --->

tur vox eorum in parvo spiritu retento. Et quod est infirmis ex calore corrumpente, hoc est in senibus ex senectute quae similis est putrefactioni, et est via ad illam, ut habetur in principio quarti Meteororum. Et Avicenna super libro de Anima, in capitulo de auditu : « Aer inspiratus propter calorem pulmonis redditur vilis ad mitigationem caloris in pectore, sicut est videre etiam in aliis elementis, quae corruptionem trahunt ab ipso utente vel ab usu : et ideo quando pulmo in senibus in via est ad putrefactionem, necesse est eum cito expelli et alium attrahi : sicut enim dicit Aristoteles, inspiratio et respiratio non fit tuntum propter pectus, sed etiam propter superiores partes ad quas calor ascendit

et propter pulmonem. Inter omnia animalia tamen homo solus est, qui quasdam voces quandoque acuit, et quandoque gravat idem numero tamen existens : et hoc est, quia ipse habet industriam aerem tenendi multum vel paucum, et commovendi ipsum fortiter vel remisse, et stringendi organa vocalia vel elargandi ea. In genere autem vocum causa gravitatis in juventute est, quia larga habent in juventute instrumenta vocalia, et debilem virtutem movendi : et quando crescunt, non crescunt proportionate organa vocalia et virtus movens, sed virtus movens crescit plus : et ideo incipit movere super aerem attractum : et ideo minuitur vox propter juventutem. »