QUÆSTIO X.

De motu nutritivae.

Deinde quaeruntur de motu nutritivae, et quaeruntur quinque. Quorum primum est, Utrum habeat motum aliquem ? Secundum, Utrum plures vel unum ? Tertium, Ad quam speciem motus reducitur. Quartum, Quid sit mobile in hoc motu ? Quintum, Utrum semper sit nutritio dum animal vivit, et quare ?

<--- Page Split --->

anima vel aliqua potentia ejus. Ergo nullus motus est in cibo nutrimenti.

SED CONTRA :

Sed contra.

ARTICULUS I.

Utrum nutritiva habeat aliquém motum ?

Ad primum proceditur sic :

Et videtur, quod non habeat motum. 1. Omnis enim motus est ad finem aliquem, qui est in movente per intentionem vel substantiam : substantia autem carnis quae terminus est nutritionis, secundum Philosophum nec per intentionem, nec per substantiam est in potentia nutritiva : ergo non habet motum, qui sit ad terminum illum. PRIMA probatur per inductionem : quia movens physice convertit patiens vel transmutat in suam substantiam, ut ignis aquam in ignem : et ideo terminus motus fuit in movente : movens autem in arte per intentionem cognitionis praedeterminat finem. SECUNDA probatur per hoc quod anima vegetabilis nec intentionem habet, nec ipsa secundum substantiam est caro.

  1. Item, Omnis motus est a contrario in contrarium, quorum utrumque agit et patitur. Sed dicit Philosophus in secundo de Anima 1, quod nutritivum nihil patitur, sed nutriens solum. Ergo nutritio non est motus.

  2. Præterea, Contrarium non restaurat deperditum : sed cibus restaurat : ergo cibus non erit contrarius. Cum igitur motus sit a contrario in contrarium, non erit motus aliquis a nutrimento in nutritum.

  3. Item, Omnis motus est ad speciem moventis, vel ad aliquam bonitatem propinquam illi. Hæc probatur in fine libri secundi de Cælo et Mundo 2. Cibus non potest moveri ad hoc quod fiat

  4. Omnes Philosophi dicunt, quod nutritiva ducit nutrimentum in animal permutando ipsum primo in sanguinem et humorem, ex quibus est constitutio corporis humani, et assimilat, et unit, et restaurat deperditum, quae omnia dicuntur motus.

  5. Item, Nutritiva virtus est a potentia : aut igitur erit activa, aut passiva. Constat, quod non passiva : quia sic aliquid transmutaret ipsam : ergo activa. Sed dicitur in V Metaphysicae 2, quod potentia activa est principium transmutandi aliud in quantum aliud : ergo nutritiva transmutabit aliquid, et transmutatio erit motus ejus.

  6. Item, In libro II de Anima 4 dicitur, quod potentia animæ diffinitur per actus : ergo quælibet potentia animæ habebit actum aliquem et motum.

SOLUTIO. Dicendum, quod nutritiva Solutio. habet actum et motum qui est assimilare nutrimentum, et unire substantiae nutriti. Sed primus ejus motus est reslauratio deperditi in partibus materiae nutriti per cibum advenientem : et iste motus est de quo dicit Philosophus, quod nutritum nutritur, et non cibus nutriens, et est tantum in nutrito : et hoc melius patebit, scilicet quando quaeretur, Quid sit mobile hujus motus ?

DICENDUM ergo ad primum, quod substantia carnis est per intentionem in po- tentia nutritiva, et non per substantiam. Sed duplex est intentio, scilicet tendens in finem tantum, et non determinans ipsum per cognitionem : et hæc est inten- tio omnium virtutum activarum in na- tura : omni enim cui attribuitur finis, attribuitur intentio in fine illo. Alia est enim intentio tendens in finem præde- terminans in materia per cognitionem :

<--- Page Split --->

et haec est intentio artis. De prima habetur in Ethicis, quod virtus est certior arte : causa autem certitudinis est : quia virtus assimilatur naturae, et natura est certior arte, ut dicitur in ultimo cap. libri quarti Meteororum.

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod haec est falsa, quod omnis motus sit a contrario in contrarium, nisi intelligatur de motu physico tantum agentium et patientium. Sed non est vera generaliter de omni motu locali, nec de motu animae, sicut nutritio motus est animae.

Ad 3. Ad aliud dicendum, quod illa ratio bene procederet si nutritio esset in nutriente et in mobili subjecto : sed infra probabimus, quod non est verum : nihilominus tamen nutriens transmutatur de contrario in contrarium, ut fiat simile nutrito : et habet contrarietatem ad nutritum in quantum distat per species ab ipso.

Ad 4. Ad aliud dicendum, quod nutrimentum movetur ad propinquam bonitatem animae vegetabilis : quia efficitur corpus animatum.

ARTICULUS II.

Utrum nutritiva habeat plures motus vel unum ?

Deinde quaeritur, Utrum nutritiva habeat plures motus, vel unum ?

Et videtur, quod plures.

  1. In nutritione enim oportet assimilari nutrimentum : et hoc non fit nisi per alterationem. Similiter de potentia carne fit actu caro secundum substantiam : et hoc non fit nisi per generationem quamdam : ergo habet motum alterationis et generationis ad minus : et sic habet plures motus.

  2. Praeterea, Necesse est, quod cibus corrumpatur secundum substantiam in qua fuit : et sic etiam habet motum corruptionis.

  3. Item, Illud aliud quod additur nutrito, corpus est, ergo quantum : quantum autem additum quanto facit majus : ergo est in praeexistentis magnitudinis additamentum : ergo est motus augmenti.

  4. Item, Quidquid crescit in quantitate, crescit in majorem locum : major autem locus et minor non sunt idem locus : ergo mutatur de loco in locum : ergo habet loci mutationem.

  5. Praeterea, Cibus secundum locum transit a loco digestionis ad membra sursum et deorsum : ergo est ibi motus secundum locum : et ita videtur nutritio esse motus compositus ex generatione, corruptione, augmentatione, alteratione, et loci mutatione : et haec quidam opinati sunt esse unum.

Sed contra :

  1. Omnis motus est ab aliquo et in aliquid in quo quiescit : alteratio cibi non est aliquid quod sit ens qualitatis in quo sit quies ' ergo non est ibi absolute alteratio. Prima patet ex ratione terminorum motus. Secunda probatur ex hoc quod si quid esset in aliquo ente qualitatis, non de necessitate transmutaretur cibus secundum substantiam : quod tamen necessarium est in omni nutrimento.

  2. Praeterea, In primo de Generatione et Corruptione 1 dicit Philosophus, quod alteratio est quando manente subjecto sensato ente transmutatur in ejus passionibus, aut contrariis, aut mediis. Puta, corpus est sanum, et rursus laborat manens idem. Hic autem cibus non manet idem in subjecto. Ergo non alteratur.

  3. Item, In omni generatione generatur aliquid secundum speciem et formam, quod secundum formam illam prius non fuit : cibus autem hic transmu-

<--- Page Split --->

tatur in speciem et formam carnis, quae prius fuit : transmutatur enim in speciem et formam nutriti, quae prius fuit : ergo non est generatio.

ARTICULUS III.

  1. Item, Motus denominatur ab intentione moventis, ut supra habitum est : cum igitur intentio nutritivae non quiescat in corruptione cibi secundum substantiam in qua prius fuit, non erit in motu illo corruptio.

  2. Praeterea, In omni generatione necesse est id ex quo aliquid generatur, corrumpi prius : quia aliter duae formae substantiales essent in eodem simul : ergo si propter corruptionem cibi in nutritione dicamus esse motum corruptionis, eadem ratione dicemus esse motum corruptionis in omni generatione.

  3. Praeterea, Non est necesse in omni nutritione fieri magis augmentum : aliter enim augmentativa non staret, quod est contra Philosophos et contra sensum : ergo non est necesse, quod cum nutritione sit augmentativa, et per consequens non est necesse crescere in majorem locum : motus autem qui est nutrimenti a loco digestionis ad membra sursum et deorsum, est motus qui est in nutriente tantum ut in subjecto, et non in nutrito. Cum autem nutritio sit in nutrito, ut probatur, nutritio non erit motus compositus ex motu secundum locum.

Solutio . Hocconcedimus . Dicendumestenim , quodnutritioestunusmotusquiestinnutritosimpliciterquidem , quemtamenpræceduntquidammotusexpartenutrimentiquodperdigestivamtransmutaturexcontrajacentibuspassio - nibus , etassimilaturmembris , etpercaloremnaturalempuriuselevatursur - sumadnutrimentumsuperiorum , etgrossusdeprimiturinferiusadnutri - mentuminferiorum .

Ad argumenta autem facta in contrarium, patet solutio per rationes pro ista parte inductas.

Ad quam speciem motus reducatur nutritio ? et, Quomodo ejusdem est facere et reficere ?

Tertio quaeritur, Ad quam speciem motus reducatur nutritio ?

Et videtur, quod ad generationem.

  1. Motus enim reducitur in praedicamentum et speciem per principia ipsius motus, quae sunt forma, et materia, et privatio. Cum igitur materia sit substantia, et forma accepta sit substantialis, similiter et privatio sit abjectio formae substantialis, videtur quod iste motus reducitur ad motum generationis : generatio enim est ingressus in esse ex potentia substantia in actu substantiam.

  2. Si forte dicatur, quod hoc non est nisi generatio partis, sed in motu generationis est generalio totius, sicut videtur dicere Philosophus in primo de Generatione et Corruptione1 : vel non hoc secundum se generatur : generatio enim esset, non augmentatio in nutrimentum. Contra : In loci mutatione idem est motus totius et partis, ut dicit Philosophus : ergo videtur, quod similiter debeat esse in generatione.

  3. Praeterea, In libro XVI de Animalibus dicit Philosophus, quod virtus informativa et generaliva quae est in semine, trahit in se nutrimentum ex quo formet organa : sed tractus nutrimenti nutritivae est et nutritio : et ita videtur cum ejusdem sit facere, et reficere aliquid post destructionem, et generatio faciat, nutritio autem reficiat, quod generatio et nutritio sint ejusdem virtutis, et nutrire sit quodammodo generare. Et hoc concesserunt quidam ex antiquis, dicentes nutritionem

<--- Page Split --->

  1. Ad aliud patet solutio per prædieta, quod non est hic generatio partis simpliciter.

Ad aliud dicendum, quod nutrimentum quod trahitur a vi generativa in corpore animato existente in semine, est alterius rationis, quam nutrimentum quod trahitur a vi nutritiva in corpore animato : illud enim est in potentia ad formam et speciem organorum quæ non est actu, sed istud est in potentia ad formam et speciem membrorum similium, quæ jam actu est in nutrimento adveniente, et non acquirit nisi salvationem.

Illud autem quod dicitur, quod ejusdem sit facere, et reficere, dicendum quod hoc est verum, si in eadem ratione accipiatur facere et reficere : virtus enim generativæ est facere secundum formam, et reficere secundum formam : sed nos jam diximus, quod nutritivæ est tantum reficere secundum partes materiae effluentes et refluentes.

Anima t, quod in patiente et disposito videtur inesse actus. Et ibidem dicitur, quod cibus est patiens, et id quod nutritur, est agens. Ergo cum actus agentis sit motus, motus ille ut in mobili erit in cibo.

  1. Item, Multis rationibus probatum est, quod movens et mobile non sunt idem. Cum igitur movens in hoc motu sit animatum, non potest idem esse mobile : et sic relinquitur, quod cibus sit mobile in hoc motu.

Sed contra :

  1. Omnis motus est in eo ut in sub-jecto quod denominat : nutritio denominat nutritum : ergo nutritio nutritur et movetur in hoc motu.

  2. Præterea, Per locum a conjugatis proceditur sic : Nutritio est motus : ergo quod nutritur, movetur : et quod movetur, est subjectum motus : ergo quod nutritur, est subjectum motus.

  3. Præterea, Hoc dicunt omnes Philosophi : si enim nutritio est influxus nutrimenti, quod recipit hunc influxum ut subjectum, videbitur esse subjectum motus.

ARTICULUS IV.

Quid sit mobile in motu nutritivae?

Quarto quæritur, Quid sit mobile in hoc motu ?

Et objiciur sic :

  1. Omnis motus est in mobili ut in subjecto : mobile autem est quod movetur a forma in formam. Cum igitur nihil moveatur hic nisi cibus, videtur quod cibus sit mobile in hoc motu.

  2. Item, Nullum mobile est ejusdem dispositionis vel loci ante motum et post : illud quod nutritur, est ejusdem dispositionis et loci ante motum et post: ergo illud quod nutritur, in hoc motu non est mobile.

  3. Item, Dicit Philosophus in II de

Solutio. Hoc concedimus, licet quisolutio. dam ex ignorantia scientiae dicant oppositum : dicunt enim illi, quod salus est magis quies, quam motus : unde cum salvetur id quod nutritur, magis quiescit quam moveatur. Sed nos dicimus, quod in salvato non est motus, neque proprie quies : salvatur enim forma et species totius membrorum : sed in eo in quo salvatur, motus est, hoc est, in partibus materiae effluentibus et refluentibus.

Ad primum ergo dicamus, quod alia Ad 1. ratio est in isto motu et in aliis motibus: iste enim motus tantum est in partibus materiae, et non de forma in formam. Concedimus tamen bene, quod cibus transmutetur : sed non transmutatur motu nutritionis, sed alterationis quae exigitur ad nutrimentum.

<--- Page Split --->

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod nutritum ejusdem dispositionis est ante et post secundum formam, sed non secundum partes materiae, ut patet ex prædictis.

Ad 3. Ad aliud dicendum, quod agens transmutationem nutrimenti est nutritum : sed restituens deperditum in partibus materiae est vis nutritiva in ultimo actu nutriendi, et patens in hoc actu est corpus animalum secundum materiam.

Ad 4. Ad ultimum dicendum, quod movens et mobile non sunt unum in essentia, sed bene possunt esse unum compositum, ut anima et corpus, et vis nutritiva et corpus nutritivum.

ARTICULUS V.

Utrum nutritio semper sit dum animal vivit, vel non?

Quinto et ultimo quaeritur, Utrum nutritio semper sit dum animal vivit?

Et videtur, quod sic :

  1. Per Philosophum dicentem sic in primo de Generatione et Corruptione : « Nutritur quidem quousque solvitur et corrumpitur, augmentatur autem non semper1. »

  2. Item, In secundo de Anima : « Secundum quod cibus, supple, est, hoc aliquid et substantia alimentum est : salval enim substantiam et usque ad hoc est quousque an mat2. »

  3. Item, Avicenna in sexto de Naturalibus: « Virtus nutritiva ex viribus animae vegetabilis operatur cum tempore vitae singularis, hoc est, individui, quae dum permansit exercens suas operationes, vegetabilia et animalia erunt viva : cum autem fuerit destructa, vegetabilia et animalia non erunt viva. »

Sed hoc videtur falsum :

  1. Dicit enim Philosophus in libro VII de Animalibus, quod quaedam animalia et quidam serpentes possunt diu vivere sine cibo : et ideo latent in cavernis quandoque. Et Avicenna dicit in suo libro VII de Animalibus, quod sunt quaedam squamosa sicut serpentes et conchea, quae sunt in suis locis quatuor mensibus in hieme, et nihil comedunt. Similiter erucus et ursus quandoque abscondunt se, et ursa quandoque abscondit se per quadraginta dies, et aliquando per multos menses, et ursa tunc parit : et hujusmodi experimentum est, quod non bene cognoscitur de partu ursae, et quod filii sui macilenti sunt valde quando sunt parvi.

  2. Item, Videtur posse probari per rationem : dicit enim Philosophus animam esse sicut somnum et sicut vigiliam 3 : et ita videtur, quod omnes virtutes debent quandoque esse sicut somnus. Somnus autem est quies virtutum. Ergo virtutes quandoque debent quiescere.

  3. Item, Sicut ostendit Philosophus in libro primo de Somno et Vigilia, quorumcumque est aliquod opus secundum naturam quandoque excesserit tempus vel aliquod eorum quod possit tempore facere, necesse est ea languescere, ut oculos videntes, et quiescere hoc non facientes, supple, necesse est. Similiter et manum et aliud esse cujus est opus aliquod. Quare si alicujus est opus sentire continue, languebit, et hoc non faciet. Ergo a simili cum nutritiva sit in membris habentibus aliquod opus, necesse est ipsam languescere tempore et quiescere.

Solutio. Dicimus, quod semper agit solu in vigilantibus; et dormientibus etiam magis, sicut dicit Philosophus in primo de Somno et Vigilia sic : « Opus suum

<--- Page Split --->

facit nutritiva particula in dormiendo magis quam in vigilando : nutriuntur enim magis tunc et augentur tamquam vel agentia. »

AbjectAnobjectumdicendum , quodanima - liacumabsconduntse , nonquiescitineisnutritivanisisecundumacceptionemnutrimentiexterius : suntenimtaliaanimaliafrigidadebiliscalorisnonha - bentiamultamfamem : causaenimfa - misestdissolutionutrimentivehemens : etcausadissolutionisestpaucitasmate - r i æ , etejusdemsubtilitas , etraritaspel - l i s , etcalornaturalisfortis , etcaloraerisextrinsecusadjuvans , etsimilitermotus : etideircoquandoaliquidisto - rumdeestvelpluraquibusdamanima - libus , etsuntgulosa , propterappetitumcontrahuntmultassuperfluitatesgrossas , quascalornaturalisdebilisdissolverenonpotest , præcipuecumnonjuvaturcaloreexteriori , necmotu : taliaenimanimaliaproptermultamsuperfluitatemfrigidamcontractam , etcaloremnatura - lemdebilem , temporefrigidoefficiunturpigravalde , etdesiderantiaquietemetimmutabilitatemsuicorporis , etideoabsconduntse . Etsiinquibusdameo - rumfueritcaloradeofortis , quodsu - perfluitatesillaspotestconsumereetdissolveretototemporeabsconsionis , tuncillaanimaliaattenuabunturetde -

bilitabuntur : siveroadeodebilissit , quodnonpossitnaturadecoquere , tuncindeecoctasuperfluitasfrigiditateintesti - norumcoagulaturinarvinam , eteffi - ciunturmagispinguiatemporeabscon - sionis : etsecundumquodcalorpotesthocfacereveltardiusvelcitius , secun - dumhocestlongiusvelbreviustempusabecsonioniseorum . Etnonestincon - veniens , quodhocaccidatinquibusdamhominibus , etpræcipueinmulieribussifiuntimmobilessecundumlocum , q u e m - admodumincivitatePaduanaabstinuitquædamquadragintadiebus .

AdALUDdicendum , quodquædamAdobject . virtutesanimæmoventorganasuapro - priomotuanimæ , etnonnaturæ , utvirtusmotivasecundumlocumetvirtussensitiva : etquiatalismotusnonestdenaturaorganorumsecundumcomposi - tionemexelementis , inducitpænametlaboremorganis : etexhocnasciturde - sideriumquietisetiamimmobilitatis , s i c - utinsomnoetvigilia . Sedquædamvir - tutesmoventsecundumnaturamorga - norum , etillemotussemperestorganisdelectabilis : etsicmoventomnesvir - tutesvegetabilispotentiæ , etpræcipuenutritiva : etideodixitDionysiusPhi - losophus , quodmotusgravisgeneratio - n i s , nutribilisestnaturamassequensinmovendo .