QUÆSTIO VI.

De divisione animæ per has differentias, vegetabile, sensibile, et rationale. Et, An possit dividi per rationale, et irrationale 1 ?

Deinde, Quæritur de divisione animæ per has differentias, vegetabile, sensibile, et rationale, qualis sit ista divisio ?

Et, Utrum sit sufficiens vel non ?

Et, Utrum anima dividi possit per rationale et irrationale, sicut dividitur animal ?

Constat enim, quod hæc divisio non est accidentis : eo quod nullum accidens constituit speciem in natura et substantia. Vegetabilis autem constituit speciem plantæ, et sensibilis speciem bruti, et rationale speciem hominis.

Nec etiam potest esse vocis æquivocæ penes significationes : eo quod anima non dividitur diversis rationibus secundum suum nomen de vegetabili, sensibili, et rationali.

Nec videtur esse generis in speciem : eo quod species dividentes genus non possunt coadunari in unam speciem, ut homo et asinus : vegetabile autem et sensibile et rationale inveniuntur constituere speciem unam, scilicet hominis.

Si vero dicatur, quod sit divisio totius in partes, aut erit totius integralis, aut totius virtualis sive potestativi. Non integralis : quia sic totum non prædicaretur de parte. Sed nec videtur esse virtualis : virtus enim alicujus virtus est, sine quo non habet esse : unde si vegetativa esset virtus alicujus animæ, non esset virtus alicujus nisi ipsius in quo

etiam sunt aliae virtutes animae : hoc autem non est nisi rationale : et sic divisio animae per sensibilem, vegetabilem, et rationalem esset divisio animae rationalis, non animae secundum se. Hoc autem non est verum : ex hoc enim sequeretur, quod vegetabile quod est in planta, et sensibile quod est in brutis, essent partes animae rationalis et hominis, quod non est verum.

Si propter hoc diceret aliquis, quod hæc est divisio principii, quæ est media inter divisionem æquivoci et univoci. CONTRA : Secundum hoc oporteret, quod anima secundum prius et posterius diceretur de vegetabili et sensibili et rationali. Hoc autem non est verum : quia tres diffinitiones superius datæ a Philosopho conveniunt animæ secundum quamlibet partem sui, ut superius demonstratum est. Unde Philosophus dicit in II de Anima in principio : « Si autem est aliquid commune quod in omni anima oportet dicere, erit utique actus corporis primus physici organici potentia vitam habentis 2. »

PRÆTEREA quæritur de hac divisione Quæst. 1. quorumdam Philosophorum, quod animarum quædam est rationalis, et quædam irrationalis. Hæc enim divisio est Jamblici cujusdam Platonici, qui dicebat animas rationales non transformari

<--- Page Split --->

ad bruta, nec brutorum animas transformari ad hominem.

Videtur autem, quod bona sit : quia

  1. Comprehendit omnes partes animæ. Animæ enim brutorum et vegetabilium irrationales sunt : animæ autem hominum rationales sunt.

  2. Præterea, Hæc divisio reducitur ad affirmationem et negationem in genere animæ : et cum inter affirmationem et negationem non sit medium, videtur quod comprehendat omnes partes, ita quod nulla media cadant inter partes animæ.

Sed contra. Sed contra hoc ponit Philosophus in III de Anima 1, cap. de movente, tres rationes. Quarum prima hæc est : Quæcumque divisio sufficienter dividit aliquid, extra illam non debet inveniri aliqua pars totius divisi. Si ergo rationale et irrationale sufficienter dividunt animam, non debet inveniri aliqua pars animæ quæ non sit irrationalis, nec rationalis. Sed vegetabilis neque rationalis, neque irrationalis est. Ergo hæc divisio non est bona. Omnes præmissæ propositiones patent præter illam quæ est, quod vegetabilis nec rationalis, nec irrationalis est, quæ sic probatur : Si irrationalis sumitur ut negatio, tunc nihil ponit, et sic non ponit differentiam dividentem vel constituentem : sed si ponit aliquid, hoc erit differentia quæ erit in eodem genere proximo cum rationali : rationalis autem est in cognitivo : ergo et irrationalis erit in cognitivo : sed vegetabilis extra genus cognitivi est : ergo erit etiam extra utramque partem dividentem genus illud. Et propter hoc dicit Philosophus etiam, quod habet majorem differentiam quam rationale et irrationale.

Secunda ratio est, quod si hæc divisio est per opposita, debet ostendere diversitatem omnium partium animæ : sed hoc non facit : per hanc enim divisionem non potest sciri utrum phantastica sit alia a rationali, vel irrationali : et quod

hoc verum sit patet, quia phantasia invenitur in rationali vel irrationali.

Tertia est per instantiam appetitivæ et motivæ secundum locum : motiva secundum locum invenitur in rationali et irrationali, et appetitiva similiter : ergo non omnes partes animæ intelliguntur separatæ et divisæ per istam divisionem.

JUXTA hoc etiam quaeritur de suffiQuæscientia divisionis præhabitæ.

Videtur enim non esse sufficiens : eo quod multæ sunt partes animæ, quæ non videntur esse narratæ, sicut nutritiva, et augmentativa, etc.

  1. Si forte diceretur, quod datur penes species animatorum, adhuc non videtur sufficiens. In plantis enim sunt multæ species, quæ habent specie differentes formas substantiales. Si enim perfectiva specie differant, necesse est et perfecta differre specie, et similiter in brutis.

  2. Si forte dicatur, quod hæc divisio datur penes genera animatorum, adhuc non videtur esse sufficiens. Sicut enim dicit Philosophus : In genere animæ sic est, quod primum est in eo quod est consequenter. Unde accidens ponit speciem animæ, si contingat ipsum separatum inveniri ab eo quod consequitur ipsum, sicut vegetabile ponit speciem animæ, eo quod separatur a sensibili et rationali : et sensibile ponit speciem, eo quod separatur a rationali. Ergo similiter cum motiva secundum locum separetur a rationali, et inveniatur quoddam sensibile non motivum secundum locum, sicut quædam ostrææ, conchylia marina, videtur, quod motiva motu processivo sit species animæ.

  3. Si forte dicatur, quod talia dicuntur mota motu constrictionis et dilatationis, et propter hoc probantur habere sensum tactus, hoc non impedit objectionem : quia motus constrictionis et dilatationis non est motus processivus.

<--- Page Split --->

Solutto . DicendumsecundumPhilo - sophuminIIdeAnima 1 , quodeademcstdeterminaliodeanimaetpartibusejus , quæestdefiguraetpartibusejus . Ethocdupliciratione . Quarumunaest , quodfigurasecundumserationemhabetquamdamgeneris , secundumquoddi - citur , figuraestterminatioquantilineavellineiscontenta : ethæcratiocon - venitcuilibetspecieifiguræ : ettamennulliusestpropriaratio : etideoadper - fectamcognitionemfiguræoportetco - gnoscereetiampropriasrationespartiumejus , utquidcirculus , quidtriangulus . Etsimiliterestinanima , quodestquæ - damratioipsiusanimæsecundumse , quænulliuspartiumestpropria , etquacognitanoncognoscuntpartesnisiinuniversalietpotentia , etnoninproprianatura . Undesidebeatperfectecognoscianima , oportetquærererationespro - priaspartium , etcumsitinquolibetgenerepercomparationemadsuasspe - c i e s , animaquoadhocindivisionesuisimilitudinemhabetcumdivisionegene - r i s . Aliaratioestinfiguris , quodfigurapræcedensquæestpaucorumangulo - r u m , semperestinconsequente , etcumperseaccipitur , habetessepropriumetspeciemingenerefiguræ : cumautemaccipiturinconsequente , tuncnonhabetessepropriumetspeciem , sedtantumpotentiadistinguibilisestinsequentifigura . Trigonusenimintetragonononestnisiinpotentia , etnonsecundumactum , fittamenactu , sidividaturtetra - gonusperlineamdiagonalem . Hocau - temideoctontigit , quiainomniquantocontinuoveldiscretoinmajorietplurisemperincluditurminusetpaucius , quodtamensicinclusumnonestinillonisitantumsicutmaterialiteretpoten - tialiter , nondistinctumperessepro - priuminspecie : quodtamensidistin - gueretur , haberetpropriumesseetpropriamspeciemsubgeneresuo : sedtuncessetseparalumaconsequente : e t

licethocsitinomniquanto , utdictumest , tamenPhilosophusdatexemplum , quodsicuttrigonusestintetragono , quiadeomnifigurahocverumestquoddetrianguloprobatur , scilicetquodinqualibetfigurapluriumangu - lorumsunttottrianguli , quothabetillafiguraangulos , etresultantaquolibetangulofiguræsitrahalurlineacentroipsiusfiguræquæestpluriumangulo - r u m . Etsicestinpartibusanimæ : vegetativumenimestinsensitivononperpropriumesse , sedutvirlusetpotentiaipsius . SicutenimdicitBoetiusinDivisionibus : Quidquidpotestpoten - tiainferior , potestetsuperior , sednonconvertitur : quandoqueenimseparaturvegetativumasensitivo . Exhispatet , quoddivisioanimæpervegetabileetsen - sibileetrationale , estdivisiototiuspoten - tialis : quæmediaestinterdivisionemto - tiusuniversalisettotiusintegralis . EthocexpressedicitBoetiusinDivisionibus .

Adilludveroquodcontrahocobjici - Adobject . t u r , patetsolutioperprædicta : vegeta - bileenimsecundumquodestspeciesanimædividenseam , estaliquidsepara - tumasensibilietrationali , etestinplantistantum : ettuncestspecieshujusuniustotiuspotestativiquodestanima . Siverosumiturutvirtusetpotentiaquædam , tuncnonhabetessespecificumperse , sedestpotentiainsensitivovelrationali . Aliaenimestdivisioanimæinspecies , etaliainviressiveinpotentias .

AdilludquoddiciturdedivisioneAdquæst . Platonicorum , dicendumquodnonestbona : nonenimproprievegetabiledici - turirationalesecundumquoddicitdifferentiamdividentem . Siautemredu - caturadaffirmationemetnegationem , etsicnondicaturhaberemedium , tuncnihilfacietadpropositum : quiairratio - nalenonponitdifferentiamaliquamdividentemvelconstituentem .

<--- Page Split --->

Ad quest. Ad ILLUD quod quaeritur de sufficientia divisionis, dicendum quod haec divisio sufficiens est, et data penes genera animatorum.

Ad 1. Ad primum autem quod contra hoc est, dicendum quod alia est divisio animæ in vires, et alia in species. Species enim sunt constitutivæ animatorum differentium specie : vires vero sunt potentiae quæ species constitutas sequuntur per comparationem ad opera, ut nutritiva, visiva, intellectiva.

Ad 2. Ad ALIUD dicendum, quod non datur penes species specialissimas, sed penes species subalternas, ut probatum est.

Ad 3. Ad ULTIMUM dicendum, quod motivum secundum locum non habet virtutem propriam, sed tantum extensionem quarumdam virtutum cum appetitu. Intellectus enim pars est rationalis animæ, quo extendente se per considerationem boni vel mali operabilis, et imperante motum, si conjungatur imperio ejus voluntas, fit motus processivus. Similiter phantastica quæ est pars sensibilis animæ, extendens se ad apprehensionem convenientis et inconvenientis, imperat motum, cujus imperio si conjungatur appetitus et desiderium, fit motus. Unde patet, quod moventia in motu processivo sunt vires consequentes animam sensibilem et rationalem, secundum quod hujusmodi : et ideo non faciunt speciem animæ per se. Quod autem quædam alia motiva sint secun-

dum locum, et quædam non, hoc ideo accidit, quia quorumdam salus et nutrimentum sunt in loco uno, et quorumdam in locis diversis. Et illa quorum salus et nutrimentum sunt in loco uno, accipiunt nutrimentum ad modum plantæ digestum prima digestione tractum a terra, et ideo non moventur nec habent organa processivi motus. Et hoc est quod dicit Philosophus in libro VII de Animalibus circa principium sic : « Natura graditur paulatim a non animato ad animatum, et propter continuationem rerum non apparent termini et medium inter ea, et primum ens quod invenitur post inanimata, est plantarum genus, et diversificatur etiam hoc genus, quoniam in eo est magis durans et minus durans, et hoc genus si confertur ad alia corpora animata, videtur in aliquo simile animali, quia remotio inter ipsum et animal est continua : et in mari sunt quædam, in quibus est dubium utrum sint animalia vel plantæ, et sunt continua cum locis in quibus inveniuntur, et plura ex eis corrumpentur si mutentur ab illis locis, sicut solmera, et rivaria : quoniam ista non possunt vivere si eradicentur a suis locis : et omne genus corii testei est simile plantæ, cum ad animal ambulans confertur. » Similiter dicit Avicenna in VI de Naturalibus. quod ordines animalium variantur gradatim quousque perveniatur ad speciem completam, quæ est rationale.

<--- Page Split --->