QUÆSTIO LXXI.

De operibus sex dierum.

Post haec transeundum est ad ea quae ex quatuor coequaevis secundum numerum sex dierum processerunt.

Et quaeruntur duo. Quia enim opera sex dierum facta sunt triplici opere,

<--- Page Split --->

scilicet creationis, distinctionis, et ornatus, quaeritur primo de distinctione et ornatu, eo quod jam habitum est de creatione, consequenter de ipsis distinctis et ornatis.

Circa primum quaeruntur tria, quorum primum est de opere distinctionis.

Secundum, De opere ornatus.

Tertium, De tribus operibus in communi, scilicet creationis, distinctionis, et ornatus.

ARTICULUS I.

De opere distinctionis.

Ad primum proceditur sic :

  1. In principio Genesis super illud : Fiat lux1, dicit Glossa interlinearis : Incipit distinguere opera. Ergo videtur cum per hoc verbum, Fiat lux, aliqua pars materiae primae acceperit formam lucis, quod distinctio sit acceptio formae specialis.

  2. Item, Res in natura sunt in esse distincto. Cum igitur ex materia non progrediantur nisi per acceptionem formae, videtur quod collatio formarum sit opus distinctionis.

lucis a tenebris, ita quod lux est in superiori parte, et tenebrae in inferiori extremitate terra. Et secunda distinctio est aquarum quae sunt supra firmamentum, ab aquis quae sunt sub firmamento. Et tertia aquarum in locum unum a terra. Et omnes istae distinctiones sunt ad locum : ergo videtur, quod distinctio sit acceptio loci.

  1. Item, Videtur hoc ex hoc quod dicunt Sancti primo materiam omnium fuisse confusam, et per distinctionem unumquodque elementum ad suum locum esse distributum. In hoc enim videntur innuere, quod distinctio sit distributio elementorum ad loca propria.

ITEM, quaeritur, Cum tres sint distinQuæt. ctiones, ut dicunt Sancti, scilicet lucis a tenebris, et aquarum ab aquis, et aquarum a terra, penes quid istae tres distinctiones accipiantur?

Sed contra.

  1. In omni opere sex dierum semper ponitur aliqua collatio formae, sicut patet in creatione pecorum et piscium vel volatilium, et solis et luna. Ergo videtur, quod opus distinctionis per omnia opera sex dierum extendat, quod est contra omnes Sanctos, qui dicunt opus distinctionis ultra diem tertiam non extendi.

  2. Item, Videtur quod distinctio non sit ad formam, sed ad locum. Dicunt enim Sancti, quod prima distinctio est

SOLUTIO. Dicendum, quod distinctio Solutio. A1 object. dicit actum inclinantem ad formam 1 et 2. communiter et ad locum : et est actus ordinans principia naturae ad locum et ad formam actionis et passionis et motus.

Et per hoc patet solutio ad prima duo.

Ad ALIUD dicendum, quod non quæliAd object. bet acceptio formæ est distinctio, sed 3. principiorum generalium moventium et agentium et patientium : determinata

<--- Page Split --->

autem stelle et determinata animalia non sunt generalia principia, sed determinata : et ideo illa omnia pertinent ad ornatum, ut patebit in sequentibus.

Ad id autem quod de plantis potest objici, solvetur inferius.

Ad quæst. Ad ultimum dicendum est, quod est principium movens influens virtutem et non speciem suam his quæ moventur ab ipso, et est principium motum receptivum virtutis illius. Et sunt iterum principia agentia et patientia et moventia invicem et recipientia a se invicem virtutem et speciem. Principium autem quod est movens tantum influens virtutem et non speciem, est duplex, scilicet substantia movens, et forma per quam est motus illius. In prima ergo distinctione fit distinctio extremorum ab invicem, quorum unum est movens influens virtutem et non speciem : et hæc distinctio fit penes formam per quam est motus : et hæc est divisio lucis a tenebris, lux enim est prima forma per quam moventur elementa ad generationem et corruptionem : et in generatione tamen non generatur lux, sed virtus consequens lucem comparatur ad generationem. In secunda vero distinguitur movens primum ab eo quod movetur secundum substantiam, ut aquæ quæ sunt supra firmamentum, et quæ supponunt cœlum crystallinum, ut supra est habitum, distinguntur ab aquis quæ sunt sub firmamento, quæ supponunt pro materia fluida et mobili ad generationem et corruptionem. In tertia vero distinguuntur agentia et patientia ab invicem, ut aqua ab igne et aere descendens, et a terra recedens in locum unum.

Sed contra hanc distinciónem objicitur : quia

  1. Cum prior sit distinctio rei secundum substantiam, quam secundum formam, videretur tunc quod secunda distinctio præcedere deberet primam.

  2. Item, Lux non videtur esse forma

quæ moveat secundum influentiam virtutis tantum : a quibusdam enim communicatur secundum speciem, sicut ab igne et aere, quando præsens est illuminans.

  1. Item, Ignis et aer sunt agentia et patientia, sicut aqua et terra. Et ita videtur, quod debeant habere distinctionem sicut alio duo elementa, quod non determinatur in littera Genesis.

  2. Præterea quæritur, Ad quid necesse est esse distinctionem ad locum et formam, et non ad alterum tantum, et ad quam formam sit distinctio ?

Solutio. Ad hoc ultimum dicendum est, quod totum opus sex dierum terminatur ad opus naturæ, et secundum quod multiplicantur ea quæ sunt ad perfectionem principiorum naturalium, multiplicatur opus sex dierum. Primum autem opus quod creationis est, ipsas substantias principiorum naturalium conducit ad esse. Cum autem secundum Philosophum principia secundum suas substantias non agant nec patiantur, nec moveant nec moveantur, exigitur aliquod opus, per quòd habeant formas, mediantibus quibus moveant et moveantur, et agant et patiantur. Dicit enim sic Philosophus in libro de Sensu et sensato : Secundum quod ignis et terra nihil facere vel pati, nec aliud in quidquam, supple, contingit eis : secundum autem quod contrarietas in unoquoque, secundum hoc omnia et faciunt et patiuntur. Hoc igitur opus quod dat principiis naturæ movere et moveri, et agere et pati, est opus distinctionis, sive divisionis, vel dispositionis. Opus autem quod determinat actum activorum, et passionem passivorum, et motum motivorum, secundum determinatas species in natura, est opus pertinens ad ornatum, ut in consequentibus patebit. Et cum non plura exigantur ad naturæ perfectionem, non sunt plura opera in sex diebus. Quia vero forma secundum quam movent et agunt et patiuntur principia, habet contrarieta-

<--- Page Split --->

tem, oportuit ipsa principia secundum suas formas et motus sortiri diversa loca. Et propter hoc distinctio ad formam, est etiam distinctio ad locum per consequens.

Ad PRIMUM autem dicendum, quod lux est forma inventa in cœlo mobili et non mobili. Inventur enim in cœlo empyreo, et crystallino, et sphæra stellata, et sphæris planetarum. Et propter hoc cum sit generalior quam substantia cœli movens, quæ primo invenitur in cœlo mobili crystallino, prior est distinctio sua, quam cœli crystallini. Item, Alia ratione supra in quæstione de cœlis probatum est, quod nullum corpus omnino uniforme est mobile : quia sic non haberet dextram et sinistram. Et ideo cœlum crystallinum cum moveatur, habebit principia motus dextram et sinistram difformitatem : aut illam facit disparitas lucis in Oriente et Occidente. Et ita patet, quod lux est aliquo modo principium motus etiam ipsius cœli quod est primum mobile : et ideo ejus distinctio est ante distinctionem primi mobilis.

traria 1. Cœlum autem cum inferioribus non habet eamdem materiam, neque contrariam formam. Et ita patet, quod inferiora non accipiunt lucem cœli, sed virtutem quæ consequitur lucem, quæ movet ad generationem et corruptionem. Et hoc intelligitur de luce secundum quod est in cœli partibus, ut in subjecto, et non de illa quæ effluit in aerem vel alia elementa : quia illa, judicio meo, qualitas est et generabilis et corruptibilis, ut infra dicetur.

Ad ALUD dicendum, quod in media distinctione quando distinctæ sunt aquæ inferiores a superioribus, per hoc ipsum quod aquæ acceperunt inferiorem locum, ignis et aer distincta intelliguntur. Item, in tertia distinctione quando aquæ distincæ sunt a terra, tunc distincta sunt duo inferiora elementa. Et hoc est quod dicit Beda super Genesim, quod ignis et aer distincta sunt, quando libera ab aquis sursum serena remanserunt.

Si vero quæratur, Quare non distinguantur alii cœli, sicut sphæra stellata, et sphæræ planetarum? Dicendum, quod operatio quæ est super sphæras inferiores, est operatio pertinens ad ornatum propter determinatas stellas et determinate moventes, ut patebit in opere quartæ diei. Sed operatio quæ est super cœlum crystallinum, est operatio uniformis in forma et motu : est enim totum luminosum habens uniformem motum, scilicet diurnum tantum : et ideo non determinate movet ad hanc sphæram vel illam, sed ad omnem, secundum quod exigitur in opere distinctionis.

Ad ALUD dicendum, quod alterius rationis est in natura lux ignis, et aeris, et cœli : ignis enim et aeris est corruptibilis et miscibilis corporibus aliis, sed non lux cœli. Eorum enim est mixtio, quorum est materia una et formæ con-

ARTICULUS II.

De opere ornatus.

Secundo, Quæritur de opere ornatus. Et videtur, quod non aliquod opus sex dierum sit opus ornatus.

  1. Ornatus enim pertinet ad bene esse: opera vero sex dierum pertinent ad esse principiorum naturalium, ut patet percurrenti per singula : ergo videtur, quod nullum opus sex dierum pertineat ad ornatum.

  2. Item, Ornatus fit de aliquo pulchro et pretioso, quod est alterius naturae quam id quod ornatur : sed luna et stellæ non sunt alterius naturae quam cœlum, ut probat Philosophus in libro se-

<--- Page Split --->

cundo de Cælo et Mundo 1. Similiter pisces et animalia non sunt alterius naturæ quam de natura elementorum : et ita videtur, quod talia non pertineant ad ornatum.

  1. Item, Videtur quod opus dispositionis et ornatus non differant : quia dicit Strabus super Genesim super illud : Fiat lux, quod pulchre ornatum mundi a luce inchoat, sine qua cætera opera indecora et invisibilia remanerent. Et constat, quod ibi incipit opvs distinctionis. Ergo videtur, quod opus distinctionis et ornatus non differant.

  2. Item, Si opera sex dierum sunt ad instauranda opera naturae, videtur quod ex hoc accipitur, quod Deus requievit die septimo ab universo opere quod patrarat 2. Et dicit Augustinus, quod quievit, id est, ab opere cessavit : quia nihil novum postea fecit, quod ante in specie et materia non fecerat. Si, inquam, sic est, tunc ornatus videtur esse opus, principia naturae moventia agentia et patientia ad determinatas species conducens, quibus speciebus motus et actiones eorum determinentur, ut res determinatae in forma et specie ab eis possint produci. Si autem hoc est, tunc productio plantarum videtur perlinere ad opus ornatus : quia in illis activa et motiva principia in natura ad specialium formarum productionem sunt determinata. Quod si concedatur, erit contra Glossam supra Genesim, qua dicit vegetabilia ad opus dispositionis sive distinctionis pertinere, eo quod radicibus terrae sunt affixa.

uniforme, movent uniformiter. Idem enim eodem modo se habens, ut dicit Philosophus in libro secundo de Generatione et corruptione 3, semper facit idem. Secundus motus superiorum est cœelorum inferiorum et difformium, et ille est motus, qui proprie est zodiaci, et ab Occidente in Orientem, ut supra habitum est. Et ille in motibus habet diversitatem secundum diversitatem stellarum, quae accipiunt diversos situs et diversas elevationes et depressiones et accessus et remotiones ex motu suo qui sequitur circulum obliquum. Et ille motus est causa diversorum in specie in inferioribus : quia sicut idem eodem modo se habens semper facit idem, ita diversum diversimode se habens natum est facere diversa semper. Similiter in inferioribus principia naturae activa et passiva, quae sunt in elementis, non sufficiunt ad productionem perfectorum in specie et forma : commixtio enim elementorum non facit hominem nec leonem : sed oportet efficientia esse in simili actu cum effectis, ut homo hominem, et leo leonem producit : et propter hoc exigitur opus ornatus post opus distinctionis, et ut determinentur principia naturae agentia et moventia ad formas determinatas in speciebus diversis.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod est ornatus additus ad venustatem ejus quod jam perfectum est, et ille pertinet ad bene esse : et est ornatus in hoc ornans quod determinat ad pulchritudinem forme id quod ante indeterminatum erat et commune, et hoc pertinet ad esse. Et hoc est idem cum eo quod alii dicunt, quod est ornatus cujus finis est id quod ornatur, et hic pertinet ad bene esse : et est ornatus qui finis est ejus quod ornatur, et ille pertinet ad esse in specie determinata. Finis enim in natura est forma, et ultimus finis est ultima forma quae est anima.

<--- Page Split --->

  1. Ad aliud dicendum, quod ornatus primo dictus qui est de bene esse, est alterius naturae quam res qua« ornatur : sed ornatus secundo modo dictus est in re quam ornat sicut species in materia : et non oportet, quod habeat diversitatem ab ipsa.

  2. Ad aliud dicendum, quod Strabus accipit ornatum generali nomine pro omni forma, sive sit communis sive determinata in specie : et hoc modo verum est, quod opus distinctionis comprehenditur sub opere ornatus : sed quia ornatus dicit decorum, et decorum non ita apparet in communi sicut in speciali, ideo alii Sancti opus ornatus dividunt contra opus distinctionis sive dispositionis.

Ad aliud dicendum, quod tribus de causis vegetabilia pertinent ad opus distinctionis et non ornatus. Quarum prima est et praecipua haec : quia planta non de necessitate producitur a planta, sed ad productionem planta» sufficit proportio mixtionis agentium et patientium in inferioribus ad naturam planta», et proportio stellarum moventium in superioribus : in animalibus autem maxime perfectis non sufficit hoc : oportet enim, quod animal ex animali producatur. Et hanc causam tangit Philosophus in primo de Vegetabilibus, quod principium cibi plantarum est a terra, et principium generationis fructuum a sole : quia Anaxagoras dixit, quod earum fructus est ab aere : et ideo dixit Lstynion, quod terra est mater plantarum, et sol pater. Quod autem animal producatur ab animali, et non sufficiant elementa et stella» ad productionem perfectorum animalium, expresse dicit Averroes in commento super XI Metaphysicae 1, et Damascenus in secundo libro de Fide orthodoxa, dicens quod oportet scire, quod quorumlibet animalium prima» hypostases facta» sunt per creationem.

immobiliter : une et ipsa diversitatem accipiunt in sapore et fructu et natura secundum diversitatem locorum in quibus plantantur. Et hoc est quod dicit Philosophus in primo de Vegetabilibus : Planta est terra» affixa, et non separatur ab ea : quidam vero loci sunt meliores quibusdam. Similiter meliores sunt fructus in uno loco quam in alio. Et alibi circa finem primi Vegetabilium dicit, quod belenium perniciosum natum in Persia, in Ægyptum et Jerusalem transplantatum, factum est comestibile.

Tertia causa est, quia cum praecipuus ornatus in inferioribus sit adeptio animae, planta non habent animam perfeclam. Et ideo dicit Gregorius in quadam Homilia paschali, quod planta vivunt non per animam, sed per viriditatem. Et Philosophus dicit in primo de Vegetabilibus : Planta non indiget dormitione propter multas causas : quia posita est et plantata in terra, et alligata ei non habet motum in se, neque terminum terminatum in partibus suis, hoc est, quod anima ipsius non terminatur ad specialia organa in suis operibus, nec habet sensum, nec motum voluntarium, nec animam perfectam, imo non habet nisi partem partis animae. Et ideo dixit etiam Abrutallus, quod planta habuit generationem mundo adhuc diminuto et non perfecto in complemento suo, et eo completo generabatur animal.

ARTICULUS III.

De tribus his operibus in communi.

Tertio, Quæritur de tribus his operibus in communi.

Et videtur, quod plura sint opera : quia

<--- Page Split --->

  1. Sicut dicit Alcuinus super Genesim in principio, quatuor modis operatur Deus. Primo, in Verbo. Secundo, in materia : unde, Qui vivit in æternum, creavit omnia simul 1. Tertio, per opera sex dierum varias distinxit creaturas. Quarto, ex primordiis seminalibus vel primordialibus seminibus non incognitæ oriuntur naturæ, sed notæ sæpius, ne pereant, informantur. Unde in Joanne : Pater meus usque modo operatur, et ego operor 2. Cum igitur secundum hanc Glossam, quatuor modis distinguatur opus divinum, videtur quod Sancti insufficienter distinguunt per tria.

  2. Item, Videtur quod quinque sunt opera : quia Glossa non facit mentionem de opere ornatus, sed tantum de opere distinctionis et creationis.

  3. Item, Videtur Glossa esse diminuita : quia est quoddam opus divinum miraculosum : et de hoc non facit mentionem.

Iten quæritur, Quare penes tres modos operationes sex dierum accipiantur ?

Solutio. Solutio. Ad hoc ultimum, dicendum, Ad quæst. quod opus sex dierum, ut dicit Augustinus in libro super Genesim ad litteram, est ad instaurandum opus naturæ in perfectione causarum naturalium, et ideo terminatur in quiete sabbati, quando jam nihil novum creavit Deus, nec in forma, nec in materia, sed ex primordialibus causis natura operante propagavit ea quæ creaverat et distinxerat et ornaverat. Et ideo sufficientia horum trium operum habetur ex sufficientia principiorum naturæ : imo exigitur substantia ipsorum principiorum, sicut est in substantia ceeli, quod est primum principium movens in natura, et materia quatuor elementorum, quæ primum subjectum est mobilium in natura : et ad hanc substantiam principiorum est opus ipsius creationis. Secundo vero exigitur in natura, quod

in ipsis substantiis principiorum sint formæ quibus movent et agunt et patiuntur, eo quod substantia secundum se nec movet nec movetur, nec agit nec patitur. Et ad formas est opus distinctionis. Et quia formæ illæ contrariæ sunt, propter hoc distinctio est etiam per consequens ad contraria loco. Quia vero natura non tantum agit et patitur, sed determinate etiam producit generalbia et corruptibilia in formis specialibus perfecta, propter hoc necessarium fuit distinguere motores per formas speciales, sicut patet in superioribus in stellis, et in inferioribus agentia et patientia, sicut patet in animalibus distinctis per species : et ad hoc est opus ornatus. Et quia non exiguntur plura ad perfectionem naturæ operantis secundum ipsius naturæ principia, ideo non sunt plura opera in prima perfectione mundi.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod Glossa non distinguit tantum opera quæ principia prima mundi ad esse conducunt, sed quæcumque opera, sive sint opera simpliciter, sive secundum quid. Et dico opus secundum quid opus in Verbo : hoc enim proprie loquendo non est opus : nihil aliud enim est quam generatio Filii, secundum quod Verbum dicitur Filius et sapientia Patris, et ars plena rationibus omnium creandorum, ut dicit Augustinus. Et ideo res factæ non sunt in Verbo nisi secundum quid, hoc est, secundum ideas, quæ sunt lux et vita in arte et verbo primi artificis : et hoc patebit alibi.

Ad ALIUD dicendum, quod Glossa distinctionem appellat quamlibet determinationem materiæ ad formam, sive illa forma sit communis principii in natura omnium, creatorum, sive specialis principii in natura quorumdam tantum, ut asini, et capræ : et ideo ornatus comprehenditur sub distinctione : quia ornatus nihil aliud est quam distinctio principiorum communium.

<--- Page Split --->

Ad aliud dicendum, quod opus miraculi sub opere tertio comprehenditur : omnia enim miracula in forma et in materia quoad aliquas rationes seminales continentur in operibus sex dierum.

Et hoc est quod dicit Augustinus, quod in primordiis rerum Deus disposuit causales rationes, quibus postea operaretur miracula, ut patebit in quaestione de miraculis.