QUÆSTIO XXXVI.
De divisione hierarchiae.
Secundo, Quæritur de divisione hierarchiæ per partes.
Et quæruntur duo, quorum primum est de divisione hierarchiæ in communi.
Secundum est de divisione specialiter angelicæ hierarchiæ : quia de hac sola intendimus.
ARTICULUS I.
De divisione hierarchiae in communi1.
na: quia anima secundum Alexandrum 2, illuminationum quae sunt a primo, ultima relatione est perceptiva. Ultima autem relatio non habet cui infundat ulterius illuminationes, quod substantiale est hierrarchiæ secundum Dionysium.
SOLUTIO. Dicendum, quod secundum subdivisiones datas a beato Dionysio, hierrarchia non dividitur nisi in angelicam et humanam. Si autem attenditur interpretatio nominis tantum quae est sacer principatus, tunc potest dividi per divinam, angelicam, et humanam. Et si quæratur, sub quo communi sit illa divisio ? Dicendum, quod sub communi in pluribus de quibus secundum proportionem dicitur.
Ad primum proceditur sic :
Dicitur communiter, quod est hierarchia supercelestis quae est divina, et est hierarchia cœlestis quae est angelica, et hierarchia subcelestis quae est humana.
SED CONTRA hanc divisionem videtur esse auctoritas supra inducta, quae dicit, quod hierarchia Deum habet omnis sanctae et scientiae et actionis ducem : et ita hierarchia non videtur esse divina.
Præterea, Hoc est contra diffinitionem hierarchiæ, scilicet contra hanc partem, Dciforme quantum possibile est similans, et ad inditas ei divinitus illuminationes in Dei similitudinem proportionaliter ascendens.
Præterea, Nulla videtur esse huma-
Ad in quod objicitur de humana, dicitur, quod non oportet quod humana alii hierarchiæ secundum naturam infundat illuminationes, sicut ipsa est alia natura ab angelica : nec etiam oportet, quod per alium modum. Ultima autem relatione percipere illuminationes, est et in symbolis et in ænigmatibus contemplari veritatem, et prima relatione percipere, est
1 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in II Sententiarum, Dist. IX, Art. 2. Tom. XXVII hujusce novæ editionis nostræ. Cf. etiam II= Part.
Summæ theologiæ, Quæst. 38, membr. 1. Tom. XXXII ejusdem editionis. 2 Lib. de Motu cordis.
<--- Page Split --->
in intellecta deiforme in lumine contempluri : quia sicut dicit beatus Dionysius in libro de Celesti hierarchia 1, cæle-tes æscentiae ut intellectus intelligunt juxta quod eis fas est divinas illuminationes in æripsis : nos vero sensibilibus imaginibus in divinas (quantum possibile est) redumirur contemplationes. Est tamen in humuna hierarchia distinctio secundum gradum in officiis et ordinibus, et a supérioribus potestas descendit, et illuminatio in inferiores, et superiorum lucidius est contemplari quam inferiorum, sicut dixit Christus Apostolis : Vobis datum est nusse mysterium regni Dei, illis autem non est datum 2, nisi in parabolis.
unam et æque ordinatam et vere primam hierarchiam communis noster Magister ait (scilicet Paulus) quæ non est alia deiformior et per se præoperantibus divinitatis illuminationibus immediate intentior. Secundam vero esse ait ex Potestatibus et Dominationibus et Virtutibus completam. Et trinarum novissime cælestium hierarchiarum Angelorum et Archangelorum et Principatuum dispositionem 3. »
Circa divisionem igitur istam quaeruntur duo, scilicet d? ratione divisionis, et de singulis hierarchiis.
De ratione divisionis quaeruntur tria, quorum primum est, Cujus naturae divisio sit ?
Secundum, De sufficientia divisionis. Tertium, De ordine partium divisi et dividentium.
ARTICULUS II.
De divisione hierarchiae angelicae.
ARTICULI SECUNDI
Secundo, Quæritur de divisione hierarchia angelicae.
Et si sumatur divisio Dionysii in libro de Celesti hierarchia, ubi sic dicit : « Omnis theophania cælestes essentias novem vocavit manifestativis cognominationibus. Has divinus noster sanctus perfector (scilicet Paulus, qui raptus est ad tertium cœlum) in tres segregat ternas dispositiones. Et primam quidem esse dicit circa Deum existentem semper, et attente ipsi et ante alias uniri immediate traditam. Sanctissimos enim Thronos, et oculosos et pennosos ordines Cherubim et Seraphim Hebraeorum voce nominatos secundum omnibus superpositam propinquitatem circa Deum immediate collocari, divinorum ait tradere eloquiorum manifestationem. Trinum igitur hunc ornatum quasi
PARTICULA I.
Cujus naturae sit divisio hierarchiae angelicae 4 ?
Ad primum proceditur sic :
Cum sit multiplex divisio secundum Boetium, vocis, et rerum, constat quod ista divisio non est vocis in significationes.
Item, Illa quæ est rei, aut est accidentis, aut est totius in suas parles. Constat, quod ista non est accidentis, eo quod non dividitur accidens in accidentia, nec accidens in subjecta, nec subjectum in accidentia. Si autem totius in partes, tunc
<--- Page Split --->
aut erit totius universalis in partes et differentias suas, quae vocatur a Boetio divisio generis in species. Aut erit divisio totius integralis in partes materiae suae. Et videtur, quod neutrum horum possit esse. Si enim esset totius universalis in species et differentias, essent illae differentiae et illae species in toto coaequaeve, et non una prius, et altera posterius. Hierarchiarum autem alia est suprema, et alia media, et alia postrema. Similiter non potest esse totius integralis in partes materiales : quia totum non praedicatur de illis : hierarchia autem praedicatur de suprema, postrema et media.
quod falsum est. Dicendum, quod dilirentiae non minuuntur in aliqua, sed actus et operationes ad quas ordinant illa differentiae, non aequipotenter conveniunt singulis hierarchiis : est enim in suprema major scientia, et plenior actio, quam in media et postrema.
ARTICULI SECUNDI
PARTICULA II.
Solutio. Solutio. Dicendum, quod secundum Boetium quoddam est totum potestativum, et illud quodammodo est medium inter totum universale, et totum integrale. Totum enim univereale est in qualibet parte sua, et praedicatur de illa: sicut enim probat Philosophus in VII Metaphysicae1, quod est per essentiam est idem universali et particulari. Totum vero integrale non est in aliqua suarum partium, nec praedicatur de illis2. Sed totum potestativum est in qualibet partium, licet non aequipotenter, sed in prima secundum minus, et in secunda ut potentius, et in ultima secundum totum posse. Et posuimus supra exempla. Et similiter hoc invenitur in quaestione de ordinibus. Et tale totum dicimus esse hierarchiam ad primam, et ad mediam, et postremam.
Si autem objicitur, Secundum hoc hierarchiam secundum diminutam rationem praedicari de postrema, et secundum perfectiorem de media, et secundum perfectissimam de suprema : et ita non omnes differentiae positae in diffinitione debent convenire inferiori hierarchiae,
De sufficientia hujus divisionis 3.
Secundo, Quæritur de sufficientia hujus divisionis.
Et videtur, quod multo plures debent esse hierarchiae : quia
Si una sumitur penes immediate converti ad Deum, alia penes conversionem super hominem, et media super media quae multa sunt, tunc videtur, quod penes conversionem super quodlibet medium sumenda sit una hierarchia.
Præterea, Dionysius videtur velle, quod in qualibet persona angelica sit distinctio triplicis hierarchiae : dicit enim sic in libro de Calestii hierarchia : « Seccundum ipsum unusquisque et coelestis et humanus animus speciales habet et primas et medias et ultimas ordinationes et virtutes 4. » Si igitur secundum quamlibet personam distinguuntur hierarchiae tres, in magno numero videntur esse.
Item, Videtur quod tantum debeant esse duae : quia duplex vis, scilicet assi-
<--- Page Split --->
trix et ministratrix. Ergo una hierarchia debet esse penes assistere, et altera penes ministrare, et non plures. Nec potest dici, quod tres sint propter tres actus, scilicet purgare, illuminare, et perficere : quia secundum heatum Dionysium, illi actus conveniunt omni ordini et omni hierarchiae.
Si forte dicatur, quod tria sunt de essentia hierarchiae, scilicet ordo, scienti, et actio, et penes illa tria sunt tres hierarchiae, secundum hoc oportet, quod ordo tantum conveniret uni hierarchiae, et scientia alteri, et actio tertiae, quod falsum est.
Si forte dicatur, quod unumquodque istorum convenit tribus, sed plus uni quam alii cuilibet eorum, sicut scientia magis convenit superiori, et actio magis inferiori, et ordo media. CONTRA : Supra probatum est ex auctoritatibus Dionysii, quod penes actionem summa perfectio est hierarchiae : ergo illa maxime debet convenire superiori. Praeterea, Non est evidens ratio, quod ordines prime hierarchiae sumantur penes differentias scientiae. Similiter ordines mediae hierarchiae non omnia nomina sua accipiunt a ratione ordinis, nec inferiores a ratione actionis.
Si forte dicatur, quod tres sunt termini, Deus scilicet, et Angelus, et homo, et penes conversiones ad istos terminos sunt tres hierarchiae, secundum hoc videtur quod distinctio non sit unius rationis : quia ad Deum non est conversio nisi penes accipere illuminationem, ad hominem nisi penes fundere. Si forte hoc non reputetur inconveniens, hoc erit contra auctoritatem Magistri Hugonis supra inducam : dicit enim, quod « Angeli in eo quod illuminantur, fiunt gratiae participes : in eo vero quod illuminant, efficiuntur potestatis consortes : » et constat his duobus modis omnis hierarchia. Igitur penes utrumque distingui non debet.
nationem, et consequenter super alios fundere, videtur quod ratio prima distinctionis hierarchiae debet esse penes accipere, et ita nulla hierarchia accipietur penes conversionem ad hominem.
SOLUTIO. Dicimus, quod penes diversitatem illuminationum accipitur divisio hierarchiarum. Diversitas autem illuminationum cognoscitur ex facultate recipientium, et non ex potestate illuminantis. Sicut enim dicit Dionysius : « Deus omnibus aequaliter adest, sed non omnia sibi aequaliter adsunt : sed unumquodque adest secundum gradum facultatis suae. » Illumination autem non accipitur nisi a natura intellectuali : et ideo facultas recipiendi illuminationem non invenitur nisi in illa. Cum igitur illuminatio duobus modis sit a Deo, scilicet secundum quod est in se, et secundum quod est in beatis, erit una facultas recipiendi illuminationem ab ipso existente secundum quod ipse est in se, et penes hanc illuminationem et facultatem est suprema hierarchia. Secundum autem quod ipse est in beatis, dupliciter ab ipso illuminationes sunt. Sunt enim illuminationes proportionatae facultati angelicae secundum perspicacitatem intelligentiae qua excellunt hominem, et penes facultatem ad illas illuminationes accipitur media hierarchia. Sunt et ab ipso illuminationes proportionatae facultati intelligentiae angelicae secundum facultatem qua contingunt intellectum humanum, et illa sunt illuminationes acceptae ab Angelis et infusibiles hominibus, et penes facultatem ad illas illuminationes accipitur infima hierarchia. Et ita cum non sunt plures analogica intelligentiae angelicae ad illuminationes, non erunt plures hierarchiae.
Et hoc patet iterum ex hoc quod intelligentia angelica non est nisi in triplici consideratione. Cum enim in ipsa sit medium inter intellectum divinum et humanum, potest accipi in se, vel prout quodam modo est contingens extrema,
<--- Page Split --->
citra unum existens, et ultra alterum : et sic habebit triplicem facultatem. Et cum unicuique facultatum propria respondeat illuminatio, erit triplex modus illuminationum, et per consequens triplex hierarchia.
SED CONTRA hoc videtur esse, quod ista triplex facultas videtur esse in quolibet Angelo, cum quilibet intellectus angelicus sit medius inter divinum et humanum. Ad hoc dicendum, quod hoc verum est : et propter hoc dicit Dionysius in auctoritate prius inducta, quod in quolibet eorum sunt primae et media et ultimae ordinationes et virtutes illuminationum : nihilominus tamen in ipsis etiam angelicis agminibus quaedam secundum subtilitatem essentiae naturae et perspicacitatem intelligentiae magis accedunt ad extrema, et quaedam magis ad medium : et illa quae accedunt ad extrema, constituunt superiorem et inferiorem hierarchiam : illa autem quae ad medium, constituunt mediam. Et hujusmodi simile in natura est in anima sensibili, quae media fit inter rationalem et vegetabilem, ut dicit Isaac in libro de Di finitionibus : omnia enim habentia sensibilem animam, habent sensum aliquem : et in accessu ad rationem, quaedam sunt in extremo, quaedam in medio : et in extremo juxta vegetabilem sunt illa quibus inest sensus, nec insit memoria, nec disciplina, ut sunt animalia non habentia sensus disciplinabiles. Quibusdam autem ex sensu quidem inest memoria, sed non disciplina, ut illis quae habent visum et non auditum, ut apes, et quaedam animalia annulosi corporis, et illa sunt quasi in medio. Quibusdam autem inest ex sensu et memoria et disciplina, et illa secundum parum participant experimentis, sed non ad acceptionem universalis, eo quod nesciunt reducere multa ad unum, quod exigitur ad experimentum. Unde cum triplex sit principium artis et scientiae,
sensus scilicet, et memoria, et experimentum, patet quod sensibilium quadam sunt in remotissimo a ratione : cujus est ars et scientia, sicut illa quaparticipant primo principio tantum, scilicet sensu : et quaedam sunt magis accudentia, ut illa quae participant primo principio et propinquiori, scilicet sensu, et memoria. Et quaedam sunt propinquissima, scilicet quae habent principium primum et propinquum et attingens artem secundum aliquid, sicut illa quahabent sensum et memoriam et disciplinam in aliquo experimento sim.lem. Et hoc est quod dicit Philosophus in I Metaphysicae 1. Natura autem sensus habentia sunt animalia. Ex sensu autem quibusdam eorum non inest memoria, quibusdam autem inest. Et propter hoc alia quidem prudentia, alia vero disciplinabiliora non possibilibus memorari. Prudentia vero sine disciplina sunt quaecumque impossibilia sunt sonos audire, id est, auditione distinguere, et ad aliquam notitiam et secundum quosdam simpliciter non audire, ut apes, et si aliquid hujusmodi genus animalium est. Addiscunt autem quae cumque juxta memoriam, id est, cum memoria, et hunc habent sensum, scilicet auditum : alia quidem fortassis vivunt et memorii, experimenti autem parum participant, quia scilicet ad disciplinam, sed non ad acceptionem universalis. Sed hominum genus participat et arte et rationibus.
DICENDUM igitur ad primum, quod media in numero sunt multa, sed in ratione non sunt nisi unum, et penes illam communem rationem medii sumitur media hierarchia.
Ad aliud dicendum, quod Dionysius non intendit, quod in qualibet persona sunt tres hierarchiae : sed intendit, quod triplices illuminationes sunt in quolibet intellectu propter causam jam dictam.
Ad alia omnia patet solutio ex dictis. Et intellectus hujus solutionis est
<--- Page Split --->
in libro de Celesti hierarchia 1, si quis diligenter inspiciat, ubi probat Dionysius, quod « hoc omnium causæ et super omnia bonitatis proprium, ad communionem suam ea quæ sunt vocare, ut unicuique eorum quæ sunt, ex propria diffinitur analogia. Omnia enim quæ sunt, participant providentiam ex superessentiali et causalissima divinitate manantem. »
ARTICULI SECUNDI
PARTICULA III.
De ordine hierarchiarum 2.
Et quæritur, Quæ ratio ordinis sit inter eas ?
Cum enim hierarchia secundum rationem suam prædicetur de unoquoque illorum, videtur quod æque sint in ratione illa.
SOLUTIO. Ad hoc dicendum, quod ordinantur sicut partes totius potestativi : illarum autem ordo est, quod quidquid potest inferior, potest superior eminenter, sed non convertitur : et ideo suprema quæ habet maximum posse ad omnes illuminations, est prima, et deinde media, et postremo tertia.
Ad argumentum autem contra factum patet solutio ex jam dictis.
Tertio, Quæritur de ordine hierarchiarum.