QUÆSTIO XVIII.
De effectu motus cœli et stellarum in inferioribus.
Deinde, Quæritur de effectu motus cœli et stellarum in inferioribus. Et quæruntur duo, scilicet primo quis sit effectus motus cœli? Et secundo, Quis sit finis motus cœli?
<--- Page Split --->
ARTICULUS I.
Quis sit effectus motus cæli ?
Ad primum proceditur sic :
- Dicitur in Genesi, <uod fecit Deus solem et lunam et stellas, ut sint in siyna, et tempora, et dies, et annos 1 : ergo variatio temporum per hiemem, et aestatem, per ver, et autumnum, sicut dicit Damascenus 2, est effectus motus cæli et stellarum. Dicit enim : « Nos dicimus signa ex ipsis fieri imbris et serenitatis, frigidatis et caliditatis, humiditatis et siccitatis, et ventorum, et horum talium. »
Similiter, Quandoque dicuntur signa esse mortis aliquorum, sicut dicit Damascenus : « Qualitas aeris a sole et luna et astris : alio et alio modo facta diversas complexiones et habitus et dispositiones sortitur. » Intelligit autem per complexiones dominium diversum quod est in humoribus, secundum quod alii dicuntur cholerici, et alii sanguinei, et hujusmodi. Per dispositiones autem intelligit infirmitates et sanitates. Per habitus autem intelligit inclinationes ad opera. Unde ipse dicit in littera : « Habitus sunt eorum quae sunt in nobis, hoc est, in potestate nostra. »
Item, Ipse dicit, quod comete constituuntur ad signum mortis regum.
Item, In eodem capite dicit, quod « fortasse aliquis dixerit, quoniam haec proeliorum sunt signa astra 4. »
Ex his colligitur, quod astra habent
virtutem in transmutatione elementorum, et in mutatione complexionum, et in mortibus hominum, et insuper etiam in habitibus inclinantibus ad opera, et etiam in eventibus proeliorum. Cum ergo opera et prælia sint de his quæ subsunt libero arbitrio, videntur habere potestatem super liberum arbitrium.
Item, Dicit Augustinus in libro V de Civitate Dei, quod « sidera dicuntur valere ad transmutationem omnium corporum 5. »
Item, Secundum Philosophos pregnosticantes in astris sicut Ptolemaeus docet in Tetrascum, et Albumasar, et Acabir, et Messehalach, et Aristoteles, et Gorgias, et multi alii, in hora conjunctionis respicitur ascendens, et domus ascendentis, et confertur cum alio planeta qui respicit ascendens per se vel alium, et cum luna quae magnum habet dominium fere in qualibet conjunctione, nisi sit existens in combustione solis. Si autem non est alius respiciens ascendens, confertur cum sola luna domus ascendentis cum domo domus rei quaesita, et secundum quod illi conjungentur vel non conjungentur, vel respicient se vel non respicient, fit judicium de re quae sita fienda vel non fienda. Ergo videtur, quod astra in omnibus vigorem habeant et virtutem.
Item, Isaac in libro de Diffinitionibus dicit, quod Deus fecit regnare orbem super inferiora, et disponit secundum imperium ejus regna et bella et caetera quae reguntur ab omnibus.
SED CONTRA hoc est quod dicit DamaSed contra. secnus : « Nostrorum actuum sidera nequaquam sunt causa : nos enim liberi arbitrii a conditore facti, domini nostrorum actuum existimus 6. » Et ad confir-
<--- Page Split --->
mandum hoc, inducit quatuor rationes his verbis : « Si ex astrorum omnia agimus influxu, secundum necessitatem agimus quae agimus. Quod autem secundum necessitatem fit, neque virtus est, neque malitia. Si autem neque virtutem neque malitiam habemus, neque laudibus neque coronis neque vituperationibus nec etiam tormentis existimus digni. Invenietur autem et Deus injustus, his quidem bona, illis vero tribulationes dans. Sed neque gubernabit, neque suarum creaturarum Deus geret providentiam. Sed etiam rationale superfluum in nobis erit : nam si nullius actus domini sumus, superflue consiliamur. Rationale autem omnino consilii gratia nobis datum est : unde et omne rationale arbitrio liberum est. »
Solutio. Solutio. Dicimus ad prædicta, quod astra habent vim et rationem signi super ea quæ sunt in materia transmutabili, et etiam super illa quæ sunt obligata ei. Et dico ea esse in materia, quæ sunt generabilia et corruptibilia et mutabilia. Et dico illa obligata materie, quæ de necessitate sequuntur transmutationem materie, sicut est anima vegetabilis et sensibilis. Quædam sunt quæ dependentiam habent ad materiam et obligationem secundum quid et non simpliciter, sicut est animus hominis. Unde dicimus sanguinem accensum circa cor inclinare ad iram animum hominis, et tamen non de necessitate irascitur : et secundum quod animus inclinatur ad materiam et complexionem, sic etiam in eum habet vim constellatio secundum quid et non simpliciter. Aliter enim periret casus secundum liberum arbitrium et consilium, si nihil esset contingens ad utrumlibet dici de futuro, sicut optime disputat Philosophus in fine primi Perihermenias, et sicut ostendit in II Physicorum 1.
Sed adhuc distinguendum est, quod est causa immediata et propter quid. Et prima causa est universalis et movens et inclinans causas immediatas. Et quando dicitur quod stelle habent vim in inforrioribus, intelligitur quod habent vim sicut causæ prime universales moventes causas immediatas et propter quid : et ideo non semper sequitur de necessitate effectus ad constellationem : et hoc ostendit Damascenus dicens : « Nos dicimus, quoniam sidera non sunt causa alicujus eorum quæ sunt, neque corruptionis eorum quæ corrumpuntur. Signa autem sunt magna imbrium et aeris transnutationis. Fortassis utique quis dixerit, quoniam et preliorum non sunt causa, sed signa. Sed et qualitas aeris a sole et luna et astris alio et alio modo facta diversas complexiones et habitus et dispositiones constituit. » Intendit enim Damascenus, quod signum minus dicit quam causa : causa enim, ut dicit Boctius in Topicis, est quam de necessitate sequitur effectus. Signum autem est causa remota, et non de necessitate causans sine conjunctione aliarum causarum. Et hoc idem Philosophus dicit in II de Generatione et Corruptione 2 : quia licet tempus generationis omnium secundum ascensum circuli sit æquale, tamen quædam generantur citius, et quædam tardius, propter materie confusionem majorem vel minorem.
Quod autem hoc Catholicum sit dicere, patet ex verbis Augustini in libro V de Civitate Dei, ubi dicit sic : « Non usquequaque absurde dici potest ad solas corporum differentias afflatus quosdam valere sidereos, sicut in solaribus accessibus et recessibus videmus etiam ipsius anni tempora variari, et lunaribus incrementis et decrementis augeri et minui quædam genera rerum 3. »
Fatum autem quod imponat necessitatem liberi arbitrii, etiam contra philoso-
<--- Page Split --->
phiam est ponere, nisi per hunc modum quo dicimus animam hominis inclinari et mutari. Unde Augustinus in libro V de Civitate Dei contra Tullium negantem praescientiam Dei et fatum, sic dirit : « Nos adversus istos sacrilegos aumus atque impios, et Deum dicimus omnia scire antequam fiant, et voluntate nos facere quidquid a nobis non nisi volentibus fieri sentimus et novimus. Omnia vero fato fieri non dicimus, imo nulla fato fieri dicimus : quoniam fati nomen ubi solet a loquentibus poni, id est, in constitutione siderum, qua quisque conceptus aut natus est 1. »
Ex his patet solutio ad omnia quaesita.
indignior est cœlo : ergo non movetur finaliter propter illam.
Praeterea, In II de Cœlo et Mundo , dicitur, quod cœlum supremum uno motu consequitur bonitatem primi, et orbes inferiores pluribus motibus : sed id quod consequitur motor per motum, est finis motus : ergo aliqua bonitas primi, finis ejus est.
JUXTA hoc quæritur, Utrum motus Quæst. 1. cœli idem habeat pro fine quod habet pro primo movente, ut fiat ab eodem in idem ex parte moventis, sicut ab eodem in idem ex parte figurae ?
ITEM juxta hoc quæritur, Utrum conQuæst. 2. sequitur finem suum per motum qui est in toto tempore, vel per circulationem unam? quia perfectior motor pauciore motu consequitur finem et bonitatem, ut dicitur in II de Cœlo et Mundo 5. Cum ergo motor cœli perfectissimus sit in natura, videtur quod una circulatione deberet consequi finem suum. Si autem hoc datur, tunc omnes sequentes circulationes superfluæ erunt.
ARTICULUS II.
De fine motus cæli.
Ultimo quæritur de fine motus cæli.
Et videtur, quod generatio et corruptio inferiorum sit finis motus cœli : quia
Hoc expresse ostenditur in libro II de Generatione et Corruptione 2, quod ex allatione superiorum continuatur generatio et corruptio.
Item, In Glossa super Apostolum, ad Romanos, vni, 23, dicitur, quod superiora motu suo nobis serviunt. Et multi sanctorum dicunt, quod moventur ad implendum finaliter numerum electorum.
Sed hic est objectio Averrois 3 : quia nihil movetur propter indignius se : generatio autem et corruptio inferiorum
SOLUTIO. Dicimus ad primum 4, quod generatio et corruptio inferiorum non simpliciter est finis motus cœli, sed consequuntur finem : finis autem intentus a motore est, ut aliquid bonitate et nobilitate assimiletur primo motori, scilicet Deo : illa autem bonitas et nobilitas est : quia cum Deus absolute sit causa omnium, intendit motor naturalis cœli imitari eum ex hoc quod sit causa prima in natura rerum naturalium generabilium et corruptibilium.
Et ex hoc patet solutio ad primum.
Ad in quod juxta hoc quæritur, diAd quæst.
1 S. AUGUSTINUS, Lib. V de Civitate Dei, cap. 9. 2 II de Generatione et Corruptione, tex. com. 36. 3 Cf. XII Metaphys. com. 44. 4 II de Cœlo et Mundo, tex. com. 66.
5 Ibidem, tex. com. 64 et 66. 6 Vide pro hac solutione, II de Cœlo et Mundo, tex. com. 17 et 21, et XII Metaphys. com. 36 (Nota edit. Lugd.)
<--- Page Split --->
cendum quod idem numero est primum movens moventem, et finis qui acquiritur per motum ejus : bonitas enim et nobilitas, de qua dictum est, ut desideratum movet motorem cœli, et eadem bonitas est quam consequitur per motum.
Ad 11 quod postea quaeritur, dicendum quod duplex est finis, scilicet finis ut terminus, et finis ut finis. Finis ut terminus est quem consequitur motor in operatione una perfecta : et ideo dicitur terminus, quia terminat opus perfectum unum. Finis ut finis est quem consequitur motor in omnibus operationibus suis, et ille dicitur finis ut finis, quia quietat moventem.
Dicendum ergo, quod motor cœli per
rationem suam unam consequitur finem ut terminum, sed per motum qui est in toto tempore, consequitur finem ut finem. Et est simile de motore in gencratione, qui intendit permanentiam in simili, et consequitur finem illum ut terminum in generatione una, sed permanentiam ut finem simpliciter non consequitur, nisi per generationem indefessam vel inquietam. Expressius simile est in motore augmenti, qui intendit perfectam quantitatem, et hanc consequitur ut terminum in augmentatione una, sed ut finem simpliciter consequitur in augmentationibus omnibus : et tune quiescit, quia sicut dicit Philosophus in II de Anima ' , omnium natura constantium terminus est et ratio magnitudinis et augmenti.
<--- Page Split --->