QUÆSTIO XI.

De cœlo empyreo.

Consequenter quaeritur de cœlo empyreo. Et quaeruntur tria. Primum est, Utrum sit corpus vel non ? Secundum, Utrum sit uniforme, omnino vel non ? Tertium est, Utrum sit mobile ?

ARTICULUS I.

An cœlum empyreum sit corpus 1 ?

Quod ipsum non sit corpus, videtur ; quia

  1. Sicut dicunt Sancti et Damascenus praecipue, ipsum continet in se sanctos Angelos et beatos : omne autem continens simplicius est contento : ergo cœlum continens simplicius est Angelis. Cum igitur Angeli sint spiritus, cœlum empyreum non potest esse corpus : quia sic non esset simplicius.

  2. Item, Locus est salvativus et contentivus locati : cum ergo cœlum empyreum sit locus Angelorum, cœlum empy-

1 I de Cœlo et Mundo, tex. com. 100. 2 Cf. Opp. B. Alberti. Comment.in II Sententiarum, Dist. II, Art. 3. Tom. XXVII hujusce

novæ editionis. Cf. etiam I« Part. Summa theologia, Quæst. 12, membr. 1. Tom. XXXII ejusdem editionis.

<--- Page Split --->

rumestsalvativum - Angelorum : sedapiritusnondependetadcorpusquantumadrationemsalvandiinesse : ergocce - lumempyreumnonestcorpus .

Juxtahocquæritur , UtrumAngelipossintesse , cæloempyreodestructoperpositionemimpossibilis ?

Videtur, quod non. Et videtur, quoddostructocæloempyreodestruenturAn - g æ l i : q u i a

  1. Dicit Glossa super Genesim, quod cœlum empyreum statim ut factum est, sanctis Angelis est repletum : est autem repletio ut locus locato : sed destructo loco destruitur locatum, cum sit salvativus locati : ergo destructo cœlo empyreo non remanebunt Angeli.

beatitudinis et contemplationis eorum, ut dicetur infra.

Aonoquodquæritur , UtrumAngeliAdquæst . manerentinessenonexistentecæloem - pyreo ? jamsolutumest : quiadicimusquodmanerent , cumalococorporeononsalventurinesse : finierenturenimadhucinterlimitessuæessentiæetcontinentiæaDeoipsoexistenteineisperpræsen - t i a m , essentiam , etpotentiam , sicutestinomnibuscreaturis .

ARTICULUS II.

  1. Item, Angeli diffiniuntur : ergo cessante diffiniente cessabit diffinitum : ergo cessante loco cœli empyrei, cessabunt Angœli.

Utrum cœlum empyreum sit uniforme*?

Secundo, quæritur, Utrum sit omnino uniforme ?

Solutio . Dicimus , quodcœlumempy - reumestcorpusnobilissimuminterom - niacorporasimplicia . Etpropterhocdi - cuntSancti , quodsitigneum , nonprop - terardorem , sedpropterlumencorporalequodhabet .

ADPRIMUMquodcontrahocobjicitur , dicendumquodcontinensdiffinitivenondenecessitateestsimpliciuscontento , sedcontinenscircumscriptivesolum , utpatuitsuprainquæstione , quidsitcœlumsecundumdiffinitionem ?

ADALIUDdicendum , quodAngelinonimplentcœlumempyreumsicutlocatumlocum , sedimplentipsumsecundumdistinctionemhierarchiarumetchororumetmansionum , quæindomoPatrismultæsunt , sicutdiciturinEvangelioJoannis 1 : etideocœlumnonestlocuseorumnecsalvanseosinesse , sedpotiusquiamagiscongruitingenerecorporumactui

Et videtur, quod non : quia

  1. Sicut supra habitum est, in cœlo est dextrum et sinistrum : et in quocumque corpore est dextrum et sinistrum, illud non est omnino uniforme : ergo cœlum empyreum non est omnino uniforme.

  2. Item, Idem eodem modo se habens natum est facere idem, ut dicitur in II de Generatione et Corruptione3 : si ergo cœlum empyreum est omnino uniforme, in inferiori cœlo non faciet difformitatem, nec illud in suo inferiori, et sic omnes cœli essent uniformes, quod est contra Gregorium : ergo primum cœlum quod influit eis difformitatem et motum, non erit uniforme : sed primum est empyreum : ergo empyreum non est uniforme.

CONTRA :

  1. Ante multiforme est uniforme, sicut unum ante multa : sed in generatione

1 Cf. Joan. XIV, 2. 2 Cf. Opp. B. Alberti. Comment. in II Sententiarum, Dist. II, Art. 4. Tom. XXVII novæ editionis nostra. Cf. etiam II = Part. Summa

theologiae, Quæst. 12, membr. 2. Tom. XXXII ejusdem editionis. 3 II de Generatione et Corruptione, tex. com. 56.

<--- Page Split --->

corporum circularium devenire est ad primum : ergo primum non potest esse uniforme et multiforme.

  1. Item, Omne multiforme diversitatem aliquam habet in partibus : et quidquid habet diversitatem in formis, hoc habet quamdam compositionem : quidquid autem habet uniformitatem in partibus, habet identitatem et simplicitatem quamdam, et idem et simplex est ante diversum et compositum : ergo cœlum primum quod est ante omnes, debet esse primum.

  2. Item, Hoc habetur a Sanctis qui dicunt illud cœlum igneum, non propter ardorem, sed propter splendorem.

  3. Item, Damascenus : « In totius mundi generatione cœli facturam suscipimus, quod qui foris sunt sapientes, sine stellis appellant, ea quæ sunt Moysi, sua facientes dogmata 1. »

Solutio. Ad 4.

Solutio. Communis Magistrorum sententia est, quod omnino sit uniforme, plenum lumine, non habens diversitatem dextrae vel sinistrae. Et quod dicit Philosophus, quod cœlum habet dextrum et sinistrum, intelligit de inferioribus cœlis : Philosophi enim, ut dicunt Sancti, non potuerunt cœlum empyreum cognoscere, nisi forte illi qui secundum Damascenum dogmata Moysi legentes sibi ea attribuerunt. Et ratio quare non potuerunt cognoscere, infra dicetur.

Et per hoc patet solutio ad primum.

Ad aliud dicendum, quod cœlum empyreum influit in inferioribus : sed, sicut dicit Philosophus in libro de Substantia orbis 2, et etiam Boetius, actio agentis non est secundum potestatem agentis tantum, sed etiam secundum potestatem recipientis : et propter hoc cum inferiores cœli non sint æque nobiles cum cœlo

empyreo, non ita uniformiter recipiunt lumen sicut uniformiter influit ipsum cœlum empyreum. Et hoc est quod dicit Philosophus in libro de Causis, quod primum adest æqualiter omnibus secundis, sed secunda non æqualiter sibi adsunt.

ARTICULUS III.

Utrum cœlum empyreum sit mobile 3 ?

Tertio quæritur, Utrum ipsum sit mobile vel immobile ?

Et videtur, quod mobile : quia

  1. Dicit Philosophus, quod omne corpus naturalem habet motum. Et veritas hujus patet inducendo. Cum ergo cœlum empyreum sit corpus, naturalem habebit motum.

  2. Item, Videtur, quod ipsum sit mutabile, et non tantum mobile secundum locum : quia super illum locum Psalmi, ct, 27 : Ipsi peribunt, tu autem permanes, dicit Glossa, quod cœlum in quo creati sunt Angeli, mutabitur : sed hoc est empyreum : ergo empyreum mutabitur : et si mutabitur secundum qualitatem, multo fortius secundum situm.

Item, Habetur in secunda canonica Petri, n, 10, in Glossa, super illud, ubi dicitur, quod elementa calore solventur : ibi enim dicit Glossa, quod sol et luna præmium habebunt, eo quod nobis modo serviunt : ergo eadem ratione cœlum empyreum præmiabitur : ergo mutabitur secundum qualitatem : ergo multo fortius secundum situm.

<--- Page Split --->

. CONTRA :

  1. Nullum uniforme omnino circulare habet rationem inceptionis sui motus in una parte potius quam in alia : cum ergo ubique non possit incipere, nusquam inripiet, et sic erit immobile : sed cœlum empyreum est omnino uniforme : ergo est immobile.

  2. Item, Nobilius est quod participat bonitatem sine motu, quam quod cum motu : cum ergo primum corpus sit nobilissimum, ipsum participabit bonitatem quam potest habere sine motu.

  3. Item, Locatis proportionatur locus secundum congruentiam : sed locata cœli empyrei sunt in æquitate contemplationis et beatitudinis : ergo cœlum empyreum est in æquitate.

  4. SOLUTIO Magistrorum est, quod cœlum empyreum sit immobile.

  5. DICENDUM ad primum, quod Philosophus loquitur ibi de corporibus ordinatis ad generationem et corruptionem per motum suum : cœlum autem empyreum

est ordinatum super hujusmodi ordinem, et ordinatur ad slatum contemplativum, et propter hoc ipsum non habet motum.

Ad in quod objicitur de innovatione ejus, bene concedi potest, quod innovabitur : sed motus localis non sequitur ad mutationem illam, sed ad mutationem quae est ex alteratione hac : quia ibi necesse est agens localiter accedere ad patiens : et talis alteratio non accidit cœlo empyreo. De hoc tamen melius in quæsione de innovatione mundi tractabitur.

Et nota, quod sententia ista, quod cœlum empyreum omnino sit uniforme et immobile, sub opinione est, et non de his quæ ponit fides. Tamen Philosophi non ponunt ipsum : quia ipsi locuti sunt de superioribus secundum sensum vel secundum consequentiam rationis : et secundum sensum apparent nobis tantum octo sphæræ, nona vero probatur secundum consequentiam rationis : ut infra habebitur. Decima quæ ponitur immobilis, nec sensu, nec forti ratione manifestatur: et ideo ipsi non posuerunt eam.