QUÆSTIO II.

De materia.

Deinde quæritur de creatis.

Et primo quæritur de quatuor coæquævis. Deinde de his quæ de qualuor coæquævis secundum numerum sex dierum processerunt.

Circa coæquæva primo quæritur de singulis, secundo communiter de omnibus simul.

Item, Inter coæquæva singula primo quæritur de materia : dicit enim Glossa super Genesim in priucipio, quatuor esse coæquæva, scilicet materiam, tempus, cœlum empyreum, et angelicam naturam.

Circa materiam octo inquiruntur.

Primo, An sit ?

Secundo, Quid sit ?

Terlio, Utrum creata sit vel non ?

Quarto, Utrum sit simplex, vel composita ?

Quinto, Utrum omnium creaturarum sit materia una ?

Sexto, Utrum omnium corporum sit materia una ?

Septimo, Utrum omnium ingenerabilium sit materia una ?

Octavo, Utrum omnium generabilium et corruptibilium sit materia una ?

<--- Page Split --->

individuum facit collectionem accidentium quae in alio esse non possunt inveniri.

ARTICULUS 1.

An materia sit ?

Ad primum proceditur sic :

  1. Forma dat esse: ergo quod caret omni forma, caret omni esse: sed materia prima secundum rationem prime materiae accepta, caret omni forma: ergo caret omni esse: et quidquid caret omni esse, nihil est: ergo materia prima nihil est secundum rationem materiae prime accepta, quia caret omni forma: ergo caret omni esse.

  2. Item, Dicit Philosophus in libro de Causis, quod prima rerum creatarum est esse, et non est ante ipsum creatum aliud. Ergo quod est ante esse, non est de numero creatorum: sed quidquid est ante formam, est ante esse: ergo quod est ante formam, non est de numero creatorum: materia autem prima est ante formam: ergo non est de numero creatorum: et quidquid non est de numero creatorum, nihil est: ergo materia prima nihil est. Quod autem hoc sit ante esse quod est ante formam, patet ex hoc quod esse non est nisi individui, vel speciei, vel generis, vel principii: et omne tale est a forma: ergo omne tale est a forma individui, vel speciei, vel principii.

Item, Probatio quod forma est illa quae contrahitur per differentias, et non materia, quemadmodum principium contrahitur generalissimorum, et quod genus contrahitur per differentias specierum, et species per differentias individuorum, sicut dicit Porphyrius 2, quod

  1. Item, Dicitur quod generatio substantiae est ex non substantia: sed a quocumque removetur superius, et inferius: ergo si est ex non substantia, est ex non materia: et nihil aliud est significatum materiae in materia nisi id ex quo est generatio: ergo videtur, quod materia nihil sit in natura.

  2. Praeterea, Dicitur in libro Deuteromonii, xxxii, 3 et 4: Date magnificentiam Deo nostro. Dei perfecta sunt opera. Sed materia non est perfecta. Ergo non est de operibus Dei: et quod non est de operibus Dei, nihil est: ergo materia nihil est.

CONTRA :

  1. Glossa super Genesim in principio dicit, quod per coelum et terram intelligitur materia inferiorum et superiorum creaturarum.

  2. Item, Augustinus in libro XII Confessionum : « Tu, Domine, fecisti mundum de materia informi, quam fecisti de nulla re pene nullam rem 3 : » ergo materia est.

  3. Item, Generatio et corruptio non sunt sine actione et passione : actio autem et passio non sunt sine contrarietate, sicut dicit Philosophus in primo Physicorum 4, quod contraria separata non agunt, sed in materia : ergo materia est.

  4. Item, Contrariorum semper est unum subjectum : et illud est materia : ergo materia est.

  5. Item, Ibidem dicit, quod principia mutationis tria sunt, scilicet subjectum quod est materia, et duo contraria : ergo materia est.

SOLUTIO. Quod concedimus dicentes ad 1.

1 Cf. Opp. B. Alberti. Lib. I Physicorum, Tract. III, cap. 41, pag 67. Tom. III novæ editionis nostræ.

2 Cap. de specie.

3 S. AUGUSTINUS, Lib. XII Confessionum, cap. 8.

4 I Physicorum, tex. 51.

<--- Page Split --->

teria autem habet esse subjecti et potentie : et hoc habet a seipsa, et hoc non est esse simpliciter, sed secundum quid.

Ad aliud dicendum, quod cum dicitur, Prima rerum creatarum est esse, ponitur esse pro ente, sicut dicit ibi Commentator in expositione illius propositionis. Et idem dicit beatus Dionysius in libro de Divinis nominibus 1. Et dicitur ibi primum natura, a quo non convertitur consequentia subsistendi, et sic ens est absolute primum : quia in ipso stat resolatio posteriorum in prius. Et ibidem hoc primum ponit principium cognitionis. Cum autem dicitur materia prima, ponitur principium secundum rationem generationis et temporis. Et sic patet, quod primum hinc inde ponitur æquivoce : quia cum dicitur de ente, est principium cognitionis respectu eorum quæ ordinabilia sunt in prædicamento. Cum autem dicitur de materia, est principium generationis respectu generatorum.

Ad aliud dicendum, quod cum dicitur, Generatio substantiae est ex non substantia, negatio negat substantiam compositam, relinquendo potentiam ad illam quae est materia. Si dicitur, quod remoto superiori removetur inferius. Dicendum est, quod hoc verum est quando negatur superius significatione et suppositione : sed cum dicitur non substantia, non fit suppositio pro superiori, sed pro particulari generabili. Et est ratio, quia generatio non est superioris, sed inferioris particularis : natura enim non intendit generare hominem, sed hunc.

Ad ultimum dicendum, quod omnia opera Dei perfecta sunt : sed perfectio omnium operum non est unius rationis, imo unumquodque dicitur perfectum, quando est in debito statu sui esse : et ideo materia perfecta est, quando habet rationem subjecti ad formas generabilium.

ARTICULUS II.

Quid sit materia ?

Ad secundum proceditur sic :

In primo de Generatione et Corruptione 2, diffinitur sic materia : Est autem hyle maxime quidem et proprie subjectum generationis et corruptionis et susceptibile, modo autem alio est quod aliis transmutationibus.

Item, In VIII Metaphysicae : Dico materiam illud quod non est hoc in actu, sed est hoc in potentia 3.

Item, In XI Metaphysicae : Materia est hoc secundum quod videtur : quoniam illud quod est secundum contractum, et non est secundum ordinem, est materia 4.

Item, In fine primi Physicorum : Dico materiam primum subjectum unicuique, ex quo fit aliquid cum insit, per se et non secundum accidens 5.

CONTRA PRIMAM diffinitionem objicitur sic, quod

  1. Primum subjectum non videtur materia esse generationis et corruptionis, sed potius videtur subjectum alterationis : omnis enim generatio fit secundum actionem et passionem qualitatum primarum : ergo materia prius est susceptibilis primarum qualitatum, quam generationis et corruptionis : sed alteratio est mutatio secundum qualitates, manente subjecto eodem, ut dicit Philosophus in primo de Generatione et Corruptione 6 : ergo materia prius est susceptibilis primarum qualitatum, quam generationis et corruptionis.

  2. Praeterea, Non fit generatio nisi

<--- Page Split --->

materiæ quam qualitates naturales materiæ superadditas : et ideo de talibus secundum naturam non est objectio, sed potius secundum rationem. Dicunt tamen quidam, quod materia est susceptibilis primarum qualitatum et raritatis et densitatis : et tamen primo est subjectum formæ substantialis : quia non recipit qualitates primas nisi per illam.

Ad 3. Ad aliud dicendum, quod primum dicitur proximum. Et primum dicit etiam ante quod nihil est : potentia enim materiæ primo est ad substantialem formam, et ad alias per accidens, scilicet propter illam : et sic primum dicit ante quod nihil est. Similiter primum subjectum in generatione manens idem numero, hoc est materia : non enim est eadem corporeitas numero quæ est in genito, et in eo ex quo fit transmutatio, sicut est in semine et in homine. Quod probat Avicenna in Su/- fcientia per dimensiones quæ alterius rationis sunt in semine, et in eo quod fit per generationem ex illo.

Ad hoc quod objicitur, quod quantitas est ante mutationem et abstrahit a motu et mutatione. Dicendum, quod ista est quantitas accepta secundum intelligentiam, et non secundum esse quod habet in materia.

Ad hoc quod objicitur, quod quantitas non habet contrarium, et ideo non mutatur. Dicendum, quod ex hoc non sequitur, nisi quod non mutetur per se : sed per accidens mutatur mutatione subjecti.

Ad 4. Ad aliud dicendum, quod compositum est subjectum primum in aliis mutationibus : sed tamen hoc ipsum compositum rationem subjecti habet a materia : materia autem est subjectum remotum : et hanc diversitatem notat Philosophus cum dicit, modo autem alio 1.

Ad 5. Ad aliud dicendum, quod susceptibile generationis et corruptionis dupliciter

dicitur, scilicet ut quod generatur et corrumpitur : et sic susceptibile generationis et corruptionis est compositum. Dicitur etiam susceptibile generationis et corruptionis, sicut subjectum in transmutatione quæ est generatio et corruptio : et sic materia est susceptibilis generationis et corruptionis : et sic non est contrarietas istius diffinitionis, ad aliud quod dicitur in primo Physicorum in fine : ibi enim probatur, quod non est generabilis et corruptibilis quemadmodum compositum. Si enim generaretur, cum omnis generatio sit ex materia, esset materia antequam generaretur, quod est inconveniens. Similiter si corrumperetur, cum omnis corruptio sit ad materiam, esset materia postquam corrumperetur : et ita concluditur, quod est incorruptibilis et ingenerabilis : nihilominus tamen est subjectum generationis et corruptionis.

Ad aliud dicendum, quod passio quæ est transmutatio secundum contraria, non est communis nisi secundum genus : et hoc modo prout contraria reducuntur ad privationem et habitum, quemadmodum docet Philosophus in X primæ philosophiæ 1. Sed secundum determinatam rationem non est communis passio : quia in formis substantialibus absentia et potentia formæ facit mutationem, ut dicit Philosophus in primo Physicorum 2 : in aliis autem mutationibus non est sic, sed privatio salvatur in illis in natura contrarii : unde privatio albi nigrum est, vel medium. Et propter hoc etiam ratio subjecti determinata non est una, sed communis. Et propter hoc dicit naxime quidem et proprie : et dicit maxime, quia materia perficitur essentialiter a forma substantiali. Proprie autem dicit in comparatione ad alias formas quas non desiderat nisi propter istam.

Ad aliud quod contra diffinitionem Ad dii

<--- Page Split --->

citur, dicendum quod inmateria in ordine ad forma, quod, sicut est ordo calidissimili, et in sensu ignis : et ita non procedit in ordine, quoad materia quae est in potentia ad ordine, et, semetria remota. Quod diuersam mentorator super Metaphysicis, sed quod quodque est in potentia, quod, quoad ducitur uno motore, quemadmodum quod in potentia est in cupiditate, quo motore, hoc est, arte educitur, et illo : et cuprum in potentia est in terra, quia uno motore, hoc est, motu uno superiorum educitur de illa. Sed idolorum est in potentia in terra : quia adhuc exiguntur plures motores ut educant, scilicet natura et ars.

forme in composito 2 : quia subjectum non habet esse nisi a forma. Et propter hoc dicit, secundum quod videtur : quia iste est solus modus intelligendi perfectus, quo intelligitur materia, ut dicit Commentator ibidem 3.

Ad aliud dicendum, quod haec propositio falsa est, quod omnis materia determinetur secundum ordinem : materia enim secundum quod est in ente, non determinatur secundum ordinem : sed verum est, quod omnis potentia materiae determinatur secundum ordinem : et ita intelligitur praecedens diffinitio. Unde patet, quod non est contrarietas. Ad aliud dicendum, quod contactus dicitur praecepto, et communiter. Proprie autem, quod, ut ultima sunt sinus, in VI Physicontrarietates, non sunt contingere se, quod, etiam, non sunt

Ad illud quod objicitur contrariaturtam, dicendum ut supra, quod primum ponitur utroque modo : et si idem est quod ante quod nihil est, tunc solvendum est argumentum quod est contra : quia materia prima sola est subjectum : haec enim sola salvatur eadem numero in utroque termino transmutationis. Unde non oportet, quod sub eisdem formis quibus fuit, maneat in eo cujus est materia. Si autem est idem, quod proximum : tunc dicendum, quod proxima sunt illa inter quae non est medium : inter materiam autem primam et formam substantialem non est medium, et dispositiones secundum esse quod habent in composito, consequuntur formam substantialem : sed secundum esse quod habent in transmutando materiam, praecedunt formam substantialem : sed illae quae praecedunt et quae sequuntur, non sunt eadem numero, sicut non est eadem qualitas in numero intensa et remissa.

Ad id. 3. Ad id quod objicitur contra tertiam diffinitionem, dicendum quod licet entitas materiae in se considerata, perfectum intellectum non habeat, cum intellectus ejus est quod est in ente per formam vel analogiam secundum quod ex materia artificiali cognoscitur materia in natura, sicut dicitur in ' auctoritate Philosophi, sicut ad statuam es et ad lectulum lignum se habet. Et dicitur in illa auctoritate, quod sic se habet informe et materia ad substantiam, et hoc aliquid et quod est. Et intelligit per informe rationem privationis in materia, per materiam autem naturam subjecti, per substantiam autem intelligit formam, per hoc aliquid determinatam et compositam substantiam : hoc aliquid enim est forma contracta per materiam. Per hoc quod est, intelligit rationem subsistentiae, quam habet composita substantia a compositione materiae et formae. Unde quod est idem quod nunc est apud naturam. Per formam autem intelligitur materia secundum quod accipit esse a forma : secundum Philosophum enim in VII Metaphysicae, idem est esse subjecti et

<--- Page Split --->

sed potius inter ea in quibus esse praecedit non esse. Ad quod intelligendum, notandum est, quod veritas non univoce est in affirmativis: et negativis, sed per prius et posterius: negationis enim intellectus non est nisi per affirmationem. Similiter, negationis veritas non est nisi per veritatem affirmationis : dicit enim Philosophus, quod unumquodque sic se habet ad verum, sicut se habet ad esse. Unde cum esse negationis non sit nisi per esse affirmmationis, veritas negationis non erit nisi per veritatem affirmationis. Verbi gratia, veritas compositionis quae secundum iem componibilia sunt, sicut idem cum seipso, et superius cum inferiori, et propria passio cum subjecto, et effectus cum causa propria : et talia praedicata ex natura sui oppositionem habent ad praedicata extranea illi subjecto. Unde cum removetur a subjecto illo, causatur veritas illius negationis a materia praedicatorum illius subjecti. Unde haec : Homo non est asinus, veritatem habet ab hac, quod homo est homo : et quia homo opponitur asino, quidquid est homo non est asinus. Et sic patet qualiter veritas in negativis est a veritate in affirmativis. Unde in oppositione contradictionis esse praecedit non esse, et non e converso. Unde antequam mundus esset, haec propositio : Mundus non est, neque vera neque falsa est : et hoc ideo, quia non est propositio : compositio enim propositionis causatur a compositione rerum : res autem compositae ante mundum non sunt : et quia affirmativa quando non est, etiam negatio sibi opposita non est, si mundus non est. Et similiter dico de his : Mundus non erit, et, Mundus non fuit. Et sic patet, quod sophistica est probatio, qua probatur propositio prima.

Ad aliud dicendum, quod haec propositio est falsa : Causatum prime causae verius est ens quam causatum secundae causae. Et si quis probet eam sic : sicut se habet causa prima ad secundam, ita

causatum prime causae ad causatum secundae causae. Dicendum, quod propositio falsa est. Si ergo quaeritur, In quo attenditur nobilitas causae prime respectu secundae? Dicendum, quod in modo causandi : quia causa prima causat per seipsam, et non causa secunda : sed secunda causa non causat nisi supposita prima.

Ad ultimum dicendum, quod materia prima in ratione materiae accepta non potest abstrahi a ratione potentiae : quia ipsa secundum seipsam habet rationem potentiae : secundum seipsam enim subjectum est, et ratio potentiae et ratio subjecti in ipsa sunt idem, et sic habet formam quamdam rationis : eo quod privatio non est absolute res, sed ordo ad rem quae est forma : haec autem ratio ordinis est forma secundum quld : et hoc est quod dicit Philosophus 1, quod principia secundum naturam sunt duo, ratione autem tria : materia enim semper est una numero, sed conjuncta privationi et potentiae est duo secundum esse. Et haec forma rationis non diminuens simplicitatem materiae secundum rem sufficit idea : unde habet ideam quodammodo, et est ideata secundum quid. Et hoc est quod dicit Augustinus in libro XII Confessionum : « Sicut fatemur majus bonum esse quod creatum atque formatum est, ita dicimus minus bonum quod creatum informe formabile est, sed tamen bonum 2. » Hoc est etiam quod dicit Rabbi Moyses in prima collatione libri qui dicitur, Dux neutrorum : « Tu scis, quod principia rerum generabilium sunt tria, materia, forma, et privatio determinata quae semper materiam concomitantur : quia nisi tunc adhaeserit, non esset materia receptibilis forme : et idcirco privatio est unum principium, et in acquisitione forme destruitur privatio ejusdem forme, et adharet ei alia privatio : et sic est semper, sicut explanatum est in naturali scientia. »

<--- Page Split --->

ARTICULUS IV.

visibile et primum s. Ergo in genere materia invenietur unum indivisibile et primum : sed quod est indivisibile, non est compositum : ergo principium primum in genere materia quod est materia prima, erit non compositum.

  1. Item, In primo Physicorum 8 dicitur, quod principium est, quod non est ab alio, sed alia sunt ab ipso : sed omne compositum est ab aliis, hoc est, a suis componentibus : ergo materia prima non est composita.

CONTRA : Sed conti* 1. Materia quae est principium, est desiderans formam sicut femina virum masculum, et turpe bonum, sicutdict Philosophus in fine primi Physicorum 7 : sed inter desiderans et desiderium compositio est : ergo materia est composita. Quod autem inter desiderans et desiderium compositio est, probatur ex eo quod omne desiderium ponit principium desiderii in desiderante : principium autem desiderii cum desiderante numquam est idem : quia unum est passio, alterum subjectum : et sic probatur, quod cuicumque inest desiderium, quod illud est compositum.

  1. Praeterea, Dicit Boetius in libro de Hebdomadibus : « Nihil appetit aliquid nisi per hoc quod est simile : » materia appetit formam : et ergo per hoc quod est simile : sed similitudo est convenientia duorum in una forma : unde Anselmus dicit, quod « quaecumque sunt similia, habent similitudinem per aliquod unum quod est in utroque. » Cum igitur materia prima appetat formam, habebit similitudinem cum illa : et ita materia prima habebit formam.

  2. Praeterea, Videtur quod materia prima non posset abstrahi a quantitate : ex non quantis enim numquam fit quantum. Cum igitur materia sit principium

Ad quartum proceditur sic : 1. Dicit Augustinus in libro XII Confessionum : « Verum est informitatem ipsam quae prope nihil est, vices tempoporum non habere 9 » Quia ubi nulla forma est, vices temporum esse non possunt. Ergo materia non est composita forme substantiali nec accidentali. Et sic infertur ulterius, quod etiam non habebit quantitatem : ergo non habebit compositionem partium, et ita simplex est.

  1. Item, Ibidem, Augustinus : « Nonne tu, Domine, docuisti me, quod prius quam istam informem materiam formares atque distingueres, non erat aliquid, non color, non figura, non corpus, non spiritus? Non tarnem omnino nihil erat : erat enim quaedam informitas sine ulla specie 3. »

  2. Item, Quidquid est compositum, resolubile est in principia componentia : materia prima non est resolubilis in aliquid ante ipsam : ergo materia non est composita. Major patet per se, et soribitur in primo Physicorum 4. Minor probatur ex hoc, quod si materia prima resolubilis est in aliud, hoc non est nisi in materiam praecedentem et formam, et sic ante primam materiam esset alia, quod est inconveniens : quia in nullo genere est aliquid prius primo.

  3. Praeterea, Dicit Philosophus, quod in omni genere est accipere unum indi-

4 I Physicorum, tex. com. 65. 5 X Metaphys. tex. com. 7. 6 I Physicorum, tex. com. 42. 7 I Physicorum, tex. com. 81.

<--- Page Split --->

corporis, et ex ipsa fiat corpus, videtur quod non separetur a quantitate nisi secundum rationem. Et hoc est quod dicit Aristoteles in primo Physicorum', objiciens contra Melissum, qui ponebat, quod principium esset infinitum unum : et objecit Aristoteles in contrarium sic : Infiniti ratio quantitati congruit, id est, convenit, sed non substantiae, neque qualitati : si quidem ergo substantia quantum, supple, est, illud principium quod ponit Melissus, duo et non unum est quod ens positum a Melisso. Si vero substantia est solum, non est infinitum, neque magnitudinem habebit ullam. Ergo a simili si materia prima est substantia tantum, non habebit ullam magnitudinem, et ita non erit principium.

. . . 1. ITEM quaeritur, Utrum materia prima fuerit quandoque sine omni forma ? quia

  1. Si ipsa numquam est sine omni forma, nisi secundum intellectum, sed potius secundum rem, videtur quod ipsa simpliciter non debet poni principium naturae.

  2. Praeterea, Quando ex semine generatur homo, eadem est materia quae est sub forma seminis et sub forma hominis. Cum ergo non sit sub utroque simul, oportet quod per successionem sit subjectum illius et istius. Aut ergo corrumpitur forma seminis in instanti, vel in tempore. Si in tempore, tunc forma substantialis susciperet intensionem et remissionem, quod falsum est: ergo relinquitur, quod in instanti corrumpatur : et eadem ratione forma hominis generatur in instanti.

que inest forma hominis, illud est homo : sed in instanti generationis inest forma hominis, cum non sit successivum : ergo in instanti generationis est homo. Et ex hoc sequitur, quod non sit semen.

Similiter, Quidquid corrumpitur, habet formam quae corrumpitur in ipso in instanti illo : quia si non haberet eam, non corrumperetur in instanti, sed esset ante corruptum : et quidquid habet formam seminis, est semen : ergo in illo instanti est semen et non semen, et est homo et non homo. Cum ergo hoc sit inconveniens, relinquitur, quod generatio et corruptio non sunt in eodem instanti : ergo in diversis. Sed dicit Aristoteles, quod inter quælibet duo instantia est tempus medium. Ergo in medio illo tempore materia sub nulla forma est, et ita materia quandoque est nuda, non tantum secundum intellectum, sed secundum rem.

Paetereaquæriturjuxtahoc , UtrumQuæst . 2 . aliqua forma accidentalis eadem numero sit in corrupto et generato cum materia? Si enim sic est, tunc non solum hyle esset subjectum generationis, sed corruptionis hyle cum aliquibus formis. Quod autem sic sit, videtur ex secundo de Generatione et Corruptione 2 , ubi probatur, quod. habentium symbolum facilior est transmutatio. Et assignatur causa ibidem : quia in habentibus symbolum non destruitur nisi altera qualitas, scilicet contraria, et altera manet, cum non inveniat contrarium in agente in ipsa, sed potius conveniens.

Quæritur ergo, Utrum in eodem instanti in quo corrumpitur forma seminis, generetur forma hominis, aut diverso? Si in eodem, tunc contradictoria verificabuntur de eodem in eodem instanti, scilicet quod sit homo et non sit homo, et sit semen et non sit semen : quia quicum-

Solutio . Dicimus , quodmateriaquæsolutio . setsubclumgenerationisetcorruptio - n i s , etprincipiumhocmodoquosubje - ctumpotestesseprincipium , simplexest , nonhabenscompositionempenitus , s i c - utdicuntauctoriatesAugustini , etpro - bantrationesinductæ , nisitantumordi -

<--- Page Split --->

nis ad formam cum substantia materiae : et hic ordo differt ab ipsa, sicut potentia ab eo quod est in potentia, et est imperfectio ipsius et dependentia ad formam : et ideo non dicit ens simpliciter, sed secundum quid, ita scilicet quod non habet compositionem in aliquo quod sit res simpliciter : quia non est absolute res a qua scilicet secunda est inchoatio rei quae est forma, et est secundum veritatem ordo ad formam, qui ordo medium est inter ens et non ens.

Ad object. Ad id quod contra objicitur, dicimus 1. quod materia seipsa est principium desiderii : desiderium enim illud nihil aliud est nisi privatio formae cum potentia habendi illam, quae potentia est ipsa materia : ipsa enim entitas materiae est subjectum subjicibile formae : quae subjicibilitas est potentia et desiderium sive appetitus, et non differt ab ipsa nisi secundum rationem dictam.

Et si quaeritur, Utrum illa ratio aliquid ponat? Dicendum, quod secundum rem quae simpliciter res sit, nihil ponit super subjectum : et hoc contingit ideo, quia non est ratio rei sed privationis rei : et privatio nihil relinquit nisi subjectum cum ordine et aptitudine ad formam. Unde Anselmus : « Orbitas nihil aliquid majus ponit in oculo, quam in lapide, nisi quod in oculo relinquit prout est subjectum habitus1. »

Ad object. Ad id quod objicitur de bono, dicen- 2. dum quod duplex est similitudo. Una est secundum convenientiam completam, et talis non ponit appetitum : quia appetitus est rei non habitae, quae tamen potest haberi. Alia est similitudo secundum convenientiam in ordine ad complementum : et haec ponit appetitum rei non habitae, ad cujus tamen habitum per potentiam ordinata est res appetens. Et haec similitudo non ponit nisi ordinem illum cum negatione contrarii sic quod non appetit contrarium. Et quod ita intellingendum sit, patet inspicienti finem

primi Physicorum, ubi ostendit Aristoteles, quod appetitus non est respectu contrarii : sed existente quodam, scilicet forma, divino et optimo, appetitus materiae est respectu illius tamquam perfectibilis ad perfectionem.

Ad aliud dicendum, quod materia ali 3 prima numquam tempore est sine quantitate : et accipitur quantitas secundum esse, et non secundum quod considerant eam mathematici. Dicimus ergo, quod materia numquam est tempore sine quantitate, tamen nulla eadem quantitas est subjectum in generato et corrupto : accidens enim est post substantiam secundum naturam, et forma accidentalis post formam substantialem, et compositio accidentalis post compositionem substantialem ex materia et forma. Unde cum materia non habeat esse substantiale ex compositione quam habet ad hanc formam substantialem vel illam : tunc etiam non habet esse accidentale ex compositione ad quantitatem hanc quae consequebatur formam illam substantialem vel compositionem materiae cum hac forma substantiali. Unde sicut corrumpitur haec forma substantialis, ita etiam corrumpitur haec quantitas. Et hoc patet, quia quantitas seminis non. est in homine generato.

Ad hoc autem quod objicitur, quod secundum hoc materia non erit principium corporum naturalium. Dicendum, quod hoc non sequitur : licet enim non maneat eadem quantitas secundum esse, tamen est semper conjuncta quantitati isti vel illi, sicut etiam semper est conjuncta formae substantiali isti vel illi. Unde non est simile de positione Melissi : quia Melissus ponit unum ens tantun, quod nullo modo est aliud nec per quantitatem, nec per qualitatem, nec per aliquam formam prædictam.

Ad aliud dicendum, quod materia Ad qua- 1. numquam tempore est sine forma sub-

<--- Page Split --->

stantiali, et tamen sola est subjectum idem numero manens sub formis diversis.

Ad hoc autem quod quaeritur, Utrum generatio et corruptio sint in eodem instanti vel non? diversi diversimode respondent.

Quidam dicunt, quod non semper extrema contradictionis mensuratur eadem mensura. Cum enim dicitur, est homo, non est homo, esse hominem mensuratur instanti : sed non esse hominem, praecipue si sonet corruptionem, mensuratur tempore : et similiter est de esse semen et non esse semen. Et illi dicunt, quod homo generatur in instanti et est : sed semen corrumpitur in toto tempore quod continuatur ad hoc instans : et non est inconveniens, quod tempus continuetur ad instans : inter tempus enim et instans nihil est medium. Sed haec solutio non videtur satisfacere etiam objectioni : quia objectio probat, quod impossibile est formam substantialem corrumpi in tempore : nulla enim mutatio mensuratur tempore, nisi quae habet medium a quo et in quod : et in formis inter quas est mutatio, nulla est talis, nisi illa quae habet contrarium, ex cujus interceptione per intensionem et remissionem fit medium. Forma autem substantialis nullum habet contrarium : sed unaquaeque formarum substantialium immediata est ad materiam, quod non est in formis habentibus contrarium : materia enim non movetur a contrario in contrarium nisi per medium : et ita videtur, quod non esse formae substantialis ita mensuretur instanti sicut esse.

Ideo dicunt alii, quod in eodem instanti est generatio et corruptio duarum formarum seminis et hominis : et ideo dicit Aristoteles 1, quod generatio unius est corruptio alterius, et e converso reflectens unum super alterum.

Ad hoc autem quod objicitur, quod

contradictoria videntur simul esse vera in eodem instanti, et de eodem, dicunt quod hoc nihil est inconveniens : quia non sunt secundum idem ambe partes contradictionis : licet enim instans indivisibile sit quantitate, tamen divisibile est per rationem : est enim in ratione finis et principii, et secundum quod est in ratione finis, sic est corruptio unius : secundum autem quod in ratione principii, sic est generatio alterius. Sed solutio ista improbatur per hoc quod dicit Aristoteles in IV Physicorum 2, scilicet quod quando quis puncto medio ut duobus ulitur uno, tunc quiescere accidit : unde si in eodem instanti accipitur finis et principium, erit quies in medio : ergo et tempus : et hoc infra explanabitur in quaestione de instanti sive de nunc.

Si quis vellet subtilius dicere, diceret quod tempus diffinitur ex motu. Unde sicut motus non dicitur univoco de mutatione quae habet medium, et de illa quae non habet medium, ita tempus non dicetur univoco de mensura unius et illius : tempus enim quod mensurat mutationem quae est per medium, est mensura divisibilis per praeteritum et futurum, secundum quod in motu tali semper accipitur prius et posterius. Unde sicut in tali motu numquam est accipere primum et ultimum indivisibile, in quo salvetur esse motus, ita in mensura ejus numquam est accipere aliquod instans indivisibile, in quo salvetur esse mensure : sed mutatio quae non habet medium, illa est indivisibilis : et ideo mensura ejus est indivisibilis, et esse mensura ejus salvatur in indivisibili sicut ipsa mutatio. Unde generatio est in nunc indivisibili sicut ipsa corruptio : et sicut ipsa generatio et corruptio non sunt una mutatio numero, ita mensura ejus non est eadem cum mensura illius numero, et ita sunt in diversis nunc generatio et corruptio.

<--- Page Split --->

Et si objicitur, quod inter duo nunc est tempus medium. Dicendum, quod hoc intelligitur de nunc quod est substantia temporis, quod habet præteritum et futurum ex priori et posteriori in motu compositum. Cujus ratio est, quod nunc illud est conjunctum priori et posteriori : et ideo semper inter ipsum et aliud erit prius et posterius quæ sunt partes ipsius temporis : sed nunc quod est mensura generationis et corruptionis, est mensura mutationis simplicis non habentis partem post partem : et ideo ipsum non erit conjunctum priori et pesteriori : et ideo nihil prohibet, quod in talibus unum nunc immediate consequatur alterum nunc, quemadmodum forma generati immediate consequitur formam corrupti. Et sic patet qualiter materia numquam est sine forma, et tamen non est sub eadem forma.

Utrum autem aliquod tempus componatur ex instantibus, vel aliqua generatio sit sine motu formarum habentium medium, ita quod sit mutatio et non motus, non est præsentis negotii determinare.

Ad quæst. Ad ILLUD quod ultimo quæritur, dicendum quod nulla forma eadem numero est in corrupto et in generato.

Ad hoc autem quod contra objicitur ex libro de Generatione et corruptione, dicendum quod non dicuntur habere symbolum, ideo quod forma illa in qua conveniunt, non destruatur : sed quia minor est contrarietas contrarii ad medium, quam contrarii ad extremum : et ideo faciilor transmutatio. Unde caliditas aeris est sicut caliditas media, et caliditas ignis sicut caliditas extrema.

dierum secundum quod intelligentia angelica cognoscendo ea in Verbo et in seipsis fulget super ipsa opera secundum cognitionem matutinam et vespertinam : et secundum hunc modum materia prima bene accipitur sine omni forma, sed secundum hoc non est nisi in cognitione : et ita remanet adhuc, quod in re numquam est sine forma.

ARTICULUS V.

Utrum omnium creaturarum sit materia una 1 9

Ad quintum proceditur sic :

  1. Omne creatum non ens in alio prius est omni creato ente in alio : sed omne creatum est ens in alio præter materiam, materia autem non est ens in alio : ergo materia prius est omni creato.

Quod autem omne creatum præter materiam sit ens in alio, probatur sic : Ens creatum præter materiam, vel est substantia, vel accidens. Accidens autem est ens in alio : substantia vero præter materiam, vel est forma, vel compositum : forma vero est ens in alio. Similiter compositum : quia in suis componentibus. Tunc probatum est, quod materia sit prior omni creato, cum sola sit ens non in alio. Sed quidquid est prius, et non est prius tempore vel ordine solum, secundum quod ipsum est prius ad alia, habet causalitatem ad illam, et non causalitatem efficientis, vel formæ, vel finis : ergo materiae : et ita causa materialis est una in omnibus.

Ad 1 et 2. Ad AUCTORITATES Augustini dicendum, quod Augustinus distinguit opera sex

  1. Item, Potentia materialis est, quae seipsa non reducitur in actum : hæc es'

<--- Page Split --->

in omnibus spiritualibus et corporalibus substantiis : ergo materia erit in omnibus : potentia enim materialis non est sine materia.

  1. Item, Post unum indivisibile in essentia et substantia, non est nisi multitudo sub.tantiæ et essentiae : sed unitas indivisibilis essentiae et substantiae est in prima substantia quae est Deus : ergo in omnibus substantiis quae sunt post primum, est multitudo : sed prima multitudo est materiae et formae : ergo in omnibus erit materia et forma.

  2. Item, Dicit Boetius, quod « quidquid est citra primum, est hoc et hoc : » sed citra primum, hoc et hoc est materia et forma : ergo in omni quod est citra primum, est materia et forma. Quod autem una materia sit in omnibus, hoc videtur expresse dicere Augustinus in auctoritate supra posita in praecedenti articulo immediate, ubi dixit : « Non erat aliquid, non color, non figura, non corpus, non spiritus : non tamen omnino nihil : erat enim quaedam informitas sine ulla specie. » Ubi ad eamdem materiam videtur aptare formam coloris, et figurae, et corporis, et spiritus.

  3. Item, In omni ordine secundum supponit prius : ergo in ordine compositionis secunda praesupponit primam : sed secunda, compositio est substantiae et accidentis, prima autem materiae et formae : ergo ubicumque est reperire secundam, et primam : sed in corporalibus et spiritualibus creatis invenitur secunda : ergo in omnibus erit reperire est primam : et sic omnia habebunt materiam et formam.

Quod autem in omnibus sit compositio secunda, per inductionem patet : corpora enim habent proprietates et accidentia. Similiter spiritus recipiunt bonitates et illuminationes fluentes a primo.

illorum non est eadem materia, sicut dicit Aristoteles in primo Metaphysica 1 : sed corruptibilis et incorruptibilis non est idem genus, sicut ibidem habetur : ergo non est eadem materia : ergo substantiae spiritualis et non spiritualis, corporei et non corporei non erit genus unum neque materia una.

Solutio . Quidamconcedunt , quodsolutio . omniumestmateriaunaetspiritualiumetcorporaliumsubstantiarum . Quodau - teminquibusdamestcumquantitate , etinquibusdamcumcontrarietate , etinquibusdamcamformasubstantialietaccidentibusspiritualibus , sicutsuntscientia , etilluminatio , ethujusmodi , hocacciditmateriaexperfectionesuiaforma : quandoqueenimperficituritaquoddeterminaturtotapotentiamateriaexcreatione : etsicnullomodopostperfectionemeritinpotentiaadaliud . Undeoportet , quodtuncsitsinequanti - t a t e : quiaomnequantumestinpoten - tiaadnotum . Quandoqueautemitaperficitur , quodremanetinpotentiaadubietnonadformam , ettuncestcumquantitatesinecontrarietate , utestinsuperioribuscorporibus . Quandoqueau - temremanetinpotentiaadubietadformam , ettuncestcumquantitateettuncdicunt , quodse - cundumquodperfectioejusdescenditaprimacausa , itadeterminaturpotentiaejusplusvelminus .

Ad argumentum autem quod contra est, respondent quod Augustinus loquitur de materia prout proportionalur ad actum. Unde cum potentia talis diffiniatur per actum, secundum differentiam ipsorum actuum ponit diversitatem potentiarum : nihilominus tamen substantia materiae non proportionata actu una est.

Si quis aliter vellet dicere, dicet quod non omnium substantiarum est materia una, quemadmodum dicit auctoritas Ari-

<--- Page Split --->

stotelis : et secundum hoc substantia dupliciter componitur : in quibusdam enim substantiis est compositio ex materia et forma, sicut in generabilibus et corruptibilibus, quorum neutrum predicatur de substantia composita : compositum enim neque materia est, neque forma : unde in talibus universale quod prædicatur de composito, non accipitur a forma materiae, sed a forma totius conjuncti. In quibusdam autem non est talis compositio, sed ex quo est et quodest, quemadmodum dicit Boetius : et quo est est forma totius, quod est autem dicit ipsum totum cujus est forma : et haec compositio est in incorruptibilibus et in ingenerabilibus, in quibus forma totius non differt a forma materiae : quia non habet materiam : ergo ipsum totum quod supponitur per quod est, non habet distinctionem a materia propter eamdem causam. Et hoc præcipue verum est in spiritualibus substantiis, in quibus non est accipere compositionem nisi suppositi et naturae cujus est suppositum illud.

Si autem quaeritur, qualiter debeat significari? Dicendum quemadmodum dicit Aristoteles in primo de Cælo et Mundo 1, quod cum dico hoc cælum, dico materiam : sed cum dico cælum, dico formam. Similiter cum dico hunc Angelum, vel hanc animam, dico suppositum : et cum dico Angelum vel animam, dico naturam cujus est suppositum illud : et ideo in talibus et quod est et quo est prædicantur de supposito.

enim materialis, vel potentia habens aliquam proprietatem materiae, ut recipere, et non seipsa reduci in actum sed per alterum : et haec est potentia in spirituali substantia principiata ex quod est, et ideo ex materia.

Ad ALIUD dicendum, quod prima mulAd 3. titudo non est materiae et formae, nisi in quibusdam, ut prædictum est.

Et per hoc patet solutio ad sequens.

Ad ULTIMUM dicendum, quod prima compositio substantiae est ex quo est et quod est, vel materia et forma : unde hanc vel illam semper supponit compositio secunda, sed non hanc determiminate.

ARTICULUS VI.

Utrum omnium compositorum sit una materia ?

Ad sextum proceditur sic :

  1. Supra 1, in diffinitione materiae quae sumitur ex libro I de Generatione et Corruptione, dicitur, quod alio modo est subjectum in aliis transmutationibus, quam in generatione et corruptione : ergo omne quod transmutatur, habet materiam : sed omne corpus est transmutabile : ergo omne corpus habet materiam, secundum hanc rationem, quod materia est subjectum transmutationis : et ita videtur materiam unius rationis habere omne corpus.

Dicimus ergo ad primum, quod ratiociatio bona est : sed ens non in alio non est descriptio tantum materiae, sed est descriptio materiae et quod est : et ideo non oportet, quod in omnibus sit una materia.

Ad ALIUD dicendum, quod materiale minus dicit 'quam materia. Potentia

Item. In fine primi Physicorum 3 ponuntur principia rei mobilis generaliter, et non hujus vel illius : et ibi ponitur materia pro subjecto : ergo materia erit subjectum in omni mobili in quantum est mobile : et ita cum mobile sit corpus corruptibile et incorruptibile, materia erit subjectum in utroque.

<--- Page Split --->

  1. Item, Quorumcumque passio una est unius rationis, illa passio supponit unam rem subjecti sui in illis, ut habere tres angulos æquales duobus rectis, supponit unam rationem trianguli : sed transmutatio est passio communis omni corpori naturali : ergo subjectum transmutationis secundum unam rationem erit commune omnibus corporibus : sed hoc subjectum est materia : ergo una est materia in omnibus corporibus.

  2. Hoc idem videtur haberi ex Prædicamentis, ubi dicitur, quod proprium secundum sui mutationem esse susceptilbilem contrariorum, cum sit una et eadem numero.

1. 1. 1. 1. 1. 1. 1. 2. 2. 2. 2. 2. 2. 2.

Dicit Aristoteles 1, quod potentia non dicitur secundum unam rationem de potentia quæ est ad ubi tantum, et de potentia quæ est ad formam : ergo materia non erit unius rationis in cœlo et in generabilibus et corruptibilibus.

SOLUTIO. Dupliciter contingit loqui de materia corporum, scilicet logice, et secundum esse rei. Logice secundum quod accipitur universale abstractum ab hoc et ab illo : et secundum hujus rationem communem consuevit dici, quod una est materia corporum. Sed Averroes in commento super XI Metaphysicae culpat hunc modum intelligendi materiam, sic dicens : Formæ communes in quibus inveniuntur universalia, sunt entia in potentia : et ideo scire aliquid secundum quod est universale, est scire in potentia tantum : communitas igitur quæ est in formis communibus intellecta, non habet esse extra animam, nisi in potentia : ista autem communitas quæ intelligitur in materia, est pura privatio, cum non intelligatur nisi secundum ablationem formarum individualium ab ea materia : ergo non haberet intellectum extra animam secundum hunc modum secun-

dum quem est communis : et cum ita sit, oportet quod habeat determinationem aliam, scilicet quod sit subjectum individui sensibilis quod videtur, non id quod intelligitur ex ea : et hæc est perfecta imaginatio materia 1. Loquendo ergo realiter de materia et non logice, adhuc contingit loqui dupliciter de materia. Uno modo prout super ipsam opetur creator opus distinctionis et ornatus, quod determinatur in operibus sex dierum : et sic ipsa est una in substantia differens secundum esse quod accipit per ornatum et distinctionem a creatore : et sic de ea loquuntur Sancti super primum capitulum Genesis. Aliter loquunratur Philosophi de materia, scilicet secundum quod est principium corporis mobilis, in quantum hujus principium dico ut subjectum : et secundum hoc differt materia per esse secundum quod differunt mobilia in genere, secundum quod quoddam mobile est secundum locum tantum, et quoddam transmutabile secundum formam : et secundum etiam hunc modum differt potentia materiae, ut habitum est in auctoritate Philosophi.

Et ex his patet solutio ad omnia quæsita : quia omnes illæ rationes sunt logicae et communes, non considerantes ipsam secundum esse quod habet in corpore naturali.

ARTICULUS VII.

Utrum omnium ingenerabilium et incorruptibilium sit una materia?

Ad septimum proceditur sic : 1. Illorum est materia una, quorum idem est genus : sed ingenerabilium et

<--- Page Split --->

frigidi, humidi, et sicci : ergo ipsorum est materia una.

  1. Præterea, Si materia esset diversa, oporteret quod secundum differentem modum determinarentur principia generationis et corruptionis : quia materia quae esset principium generationis in uno, non esset principium generationis in altero.

  1. Per superiorem auctoritatem 4, scilicet quod id est in potentia, quod uno motore educitur de illo : sed non omnia uno motore educuntur ex eodem, ut idolum ex terra non educitur uno motore : ergo non omnium corruptibilium et generabilium est potentia una : ergo neque materia una.

  2. Præterea, Si eorum est materia una, quare non est eorum transmutatio ad invicem ?

  3. Item, Secundum perfectiones different perfecta : sed perfectiones non sunt

eædem in generationibus et corruptionibus : ergo nec perfectæ : sed materia est perfecta : ergo materia non est una.

SOLUTIO. Dicimus, quod omnium generabilium est materia una secundum potentiam.

AD PRIMUM quod est contra, dicimus quod Aristoteles loquitur ibi de potentia propinqua disposita, et non de potentia absoluta in se considerata.

AD ALIUD dicimus, quod omnium Ad object. potest esse transmutatio ad invicem, sed 2. non immediate, ut materia hominis in elementa, et ex elementis in arborem, et sic de aliis.

AD ULTIMUM dicendum, quod illa objectio est sophistica : quia considerat materiam secundum esse quod habet in actu sub forma, et non secundum quod est subjectum transmutationis.

Et haec de materia dicta sufficiant.

<--- Page Split --->