TRACTATUS III

DE UNITATE ET CONTRARIETATE MOTUS.

CAPUT I.

Qualiter motus est unus genere et specie et numero.

Text et com. 31. Documentul juridic. Forma duplicter consecutii potest secundum essentiam et secundum esse.

Post hoc autem oportet nos investigare de unitate motus et contrarietate : quia hoc nobis plurimum erit utile ad sciendum de divisione motus, et an sit factus, an non, et ad alia quae tractaturi sumus in sequentibus libris.

Dicamus igitur quod motus multipliciter dicitur unus, eo quod ipsum unum multipliciter dicitur. Omisso enim uno quod dicitur per accidens unum, habemus unum secundum formam essentialem dictum : et hanc possumus considerare secundum esse et essentiam. Et si consideremus secundum essentiam, aut considerabimus ipsam secundum quod est pars essentiae rei, aut secundum quod est tota rei essentia : et secundum quod ipsa est pars essentiae rei, sic est genus, et ab ipsa causatur unum in genere quod est unum secundum figuram prædicamenti, et coordinationem prædicabilium. Si autem consideremus ipsum

secundum quod est tota rei essentia, sic est species : quia quidquid est post speciem in his quæ sunt formalia et non materialia, est de individuantibus. Et ab ea sic considerata causatur unum in specie individua, quæ est species specialissima quæ non 'dividitur in alias species, quemadmodum dividuntur species subalternæ. Et si nos consideremus esse hujus formæ secundum quod est actus et effectus ejus in suo proprio subjecto, tunc ipsa est forma individuata per subjectum : et sic considerata causat unitatem in numero. Istis ergo tribus modis dicitur motus unus. Et genere quidem unus est, cujus termini ad quos est motus sunt in genere uno, sicut omnis loci mutatio una est in genere cum loci mutatione, sicut circulatio una est in recto motu, et motus sursum hoc modo unus genere cum motu deorsum. Alteratio autem et loci mutatio non sunt unum in genere, quia finis alterationis est in genere qualitatis. Sed finis loci mutationis est in genere ubi. Specie autem unus est qui cum genere unus sit. Est etiam cum hoc unus per individuam speciem, quæ est species specialissima. Sunt enim coloris qui est finis alterationis multæ differentiæ secundum speciem : et ideo alteratio cujus finis est una species coloris, non est ejusdem speciei cum illa cujus finis est alia species, ut denigratio in alia

<--- Page Split --->

specie est quam dealbatio. Sed omnis dealbatio cum omni dealbatione erit eadem alteratio, et idem motus secundum speciem, et omnis denigratio eadem est cum omni denigratione in specie. Sed nigratio cum dealbatione non est eadem secundum speciem. Unde cum sit specie una dealbatio cum omni dealbatione, habet comparationem ad omnem dealbationem : quia non est comparatio nisi eorum quae conveniunt in aliquo uno in quo fit comparatio eorum ad invicem. Si autem sunt quidam fines motuum qui sunt simul et genera et species, sicut abalterna quae inter generalissimum et specialissimum sunt 1. Motus quidem ad tales fines dicitur quodammodo unus in specie, licet non dicitur absolute et simpliciter unus secundum speciem : quia absolute et simpliciter non est species nisi specialissima, sicut est motus qui dicitur doctrinatio, si dicatur scientia in communi sumpta esse species acceptionis, sive opinionis, prout opinio dicit omnem acceptionem per intellectum : licet enim scientia quae est habitus demonstrativus, secundum hoc sit species acceptionis vel opinionis, tamen est genus harum scientiarum, sicut geometriæ, arithmeticæ, musicæ, et astronomiæ : et ideo determinatio in communi non est motus unus secundum speciem specialissimam quae simpliciter species est, sed potius quodammodo unus : quia est unus secundum id quod est species ad quaedam, et genus ad quaedam alia : sic ergo secundum speciem est unus qui est ad idem secundum speciem motus.

mo vel aliquid mobile moveatur ex hoc loco in hunc locum iterum et iterum, ita quod bis vel ter semper diverso motu moveatur, ut ex a in b. Et prima quidem vice moveatur per arcum circuli, super quem sunt a et b. Secunda autem vice moveatur per diametrum, quae est inter a et b. Et tertio veniat forte volutatum. Et quarto veniat ambulans. Et dum omnes isti motus sint ab eodem in idem, videbitur secundum dicta, quod omnes isti motus sunt idem specie.

Dicamus autem ad hoc quod in veriText.et com. 33. tate non sufficit ad hoc quod motus sit idem in specie, quod sit ex eodem specie in idem specie : sed oportet addere quod etiam medium in quo solo est motus, ut supra diximus, sit idem. Et per illud patet quod circularis motus et rectus, etiamsi sint ex eodem in idem, non erunt idem specie. Et in alterationibus similiter est 2 : quoniam sicut testatur Avicenna, nigrum venit ad album multis viii. Aliquando venit per viride et glaucum et fuscum et subalbum. Aliquando per nivosum et rubeum et croceum. Aliquando per hyacinthinum et lucens. Et licet isti motus sint ad idem specie, et ex eodem, non tamen sunt idem specie : quia medium per quod est transitus in quo solo essentialiter est motus, est ad aliud et aliud specie. Modis ergo predictis dicitur motus esse unus secundum genus et secundum speciem.

Sed dubitabit aliquis utrum hoc sufficiat ? Si enim sufficit hoc quod dictum est, tunc specie unus motus est, qui est ex eadem specie in idem specie. Possibile est autem ut unum punctum vel ho-

Simpliciter autem et absolute et sine Text.et com. 34 determinazione est motus unus, aut substantia quidem, aut numero. Dico autem substantia unum qui ex substantialibus motui convenientibus est unus, eo modo quo omnia sibi substantialia sunt eodem

<--- Page Split --->