CAPUT II.

De contradictione Empedoclis plura mamaterialia ponentis, et de contradictione ejus quod dicit de movente principio.

omnium posuit, sicut dictum est Empedoclis qui posuit quatuor corpora simplicia esse omnium materiam : hinc autem Empedocli contingunt quaedam inconvenientia, quae sunt eadem cum his quae contingunt prehabitis, qui unum corpus ponunt esse numerum : quaedam etiam propria inconvenientia his accidere necesse est. Et illa quidem quae illis et isti contingunt, sunt inconvenienter dixisse de principiis, sicut et illi propter insufficientiam materiae, et efficientis, et forma. Proprium autem inconveniens est quod accidit Empedocli, quia nos cernimus elementa esse generata ex ad invicem, non salvata una elementi forma in subjecto generationis, quasi non semper in subjecto transmutationis igne et terra eodem secundum formam corpore permanente in tota transmutatione ignis : et terra et alia hujusmodi non existent prima materia generationis. De his autem et hujusmodi satis in Physicis nostris est dictum versus finem primi libri, ubi de principiis determinatum est.

Similiter Empedocles nec recte nec omnino irrationabiliter putandus est dixisse de causis eorum quae movent, utrum unum vel plura sint moventia. Quod enim moventem causam posuit, rationale fuit : et hoc fuit ipsa veritate coactus, sicut in ante habitis dictum est. Quod autem litem ponit et amicitiam quae sunt secundum prima moventia et non determinant subjectum actionis et passionis eorum, non rectum fuit. Adhuc autem sic dicentibus sicut dicit Empedocles, necesse est quod ex toto alteratio auferatur. Lis enim et amicitia non faciunt nisi congregationem et segregationem, et non alterationem in congregatis et segregatis. Similiter ex calido non exit frigidum, nec e converso ex frigido calidum secundum dicta Empedoclis. Ipse enim ponit quid ista patitur contraria quasi materia et subjectum : nec dicit quod est una natura sicut subjectum. manens in tota transmutatione

<--- Page Split --->

q u o facta est ignis quando fit ignis exaqua , etquefacta est aqua quando fitaquaex igne. Non enim ponit nisi agentialitumet amicitiam, et non dat eis materiamsubjectam, sed tantum congregationeet segregatione sine materia subjec t a , q u e una est sub utroque contrariorum : et sic patet quod insufficienterlocutusest de principio movente. Adhucaulemponere duo eque primo moventia, etpenitusinconveniens. Necesse estnumquod omnis multitudo moventiumetmotumreductor ad primummotumetad movens primum, sicut inVIIIPhysicorumostendimus. Adhuc autemquoniamsi demus litem movere et amicitiam , quid movebit litem aliquando utmoveatpostquamautem non moveat, Empedoclesnon determinavit : et eademratioest de amicitia : et sic antehaecduomoventia necesse est aliud movensponere : et his similia sequuntur inconvenientia .

CAPUT III.

De contradictione ad positionem Anaxagora.

Si quis autem suscipere voluerit Anaxagoram dicentem duo esse elementa sive principia, quorum unum est proprie principium, et alterum elementum, oportet quod suscipiat eum secundum Antiquorum positionem, quam tamen ipse Anaxagoras non articulavit. Dico autem articulare ad intellectum et intentionem exprimere et proferre. Secutus est enim iste Anaxagoras quosdam Antiquos direntes eam esse necessariam. Est autem illa quam diximus in Physicis, quod scilicet ex nihilo nihil fit : et cum non

album nihil supponatur esse de natura albi, album non fiet ex non albo. Et eadem ratio est de omnibus aliis : heterogenia autem fiunt ex compositione homogeniorum : omnia igitur homogenia sunt elementa prima. Cum autem multa et infinita sunt et distincta sicut facta et existentia, oportet quod ex aliquo fiant in quo actu sint omnia, sed lateant : et ideo oportet quod primum elementum sit mixtum ex omnibus homogeniis, in quo actu sint, sed lateant. Hanc ergo rationem ab Antiquis latentiam formarum ponentibus suscepit Anaxagoras et non articulavit eam, ut per intellectum videretur quid esset dictum, omnia esse permixta, et ad unum actum mixti redacta. Est enim mixtum, sicut in primo Peri genesees determinavimus 1, miscibilium alteratorum unio ad invicem : et hoc modo non articulavit Anaxagoras per intellectum probando quae miscibilia essent, et quae non, et quae essent natura mixti et mixtionis : sed simpliciter accepit haec ab Antiquis, ac si esset ex necessitate, sicut dixerunt. Accepit igitur ipsum, illo dicto tamen absurdo existente, quod scilicet secundum principium alicui uni fiunt permixta. Sequuntur enim ex hoc tria inconvenientia, quorum unum est quod accidit per syllogismum ea ante ea oportere praeexistere impermixta : quaecumque enim miscentur ad invicem, prius alterari necesse est ab invicem : non enim alterantur ab invicem, nisi quae separata sunt : igitur non miscentur ad invicem, nisi quae sunt separatim distincta. Secundum autem inconveniens est, quia non est quodlibet aptum secundum naturam permisceri cuilibet. Dicere igitur omnia permisceri ad invicem, est absurdum. Non enim miscentur ad invicem, nisi quorum una est materia et excellentiae qualitatum activarum et passivarum frangibiles et remissibiles ab invicem. Adhuc

<--- Page Split --->

autem tertium inconveniens est, quia secundum hoc dictum passiones et accidentia alia separantur a substantiis : quia per eamdem rationem sunt mixta accidentia, per quam alia mixta dicuntur esse : quia album non fit formaliter ex non albo, nec albedo ex non albedine. Igitur accidentia omnia mixta sunt, et latent actu existentia in mixto, sed eorum est permixtio et separatio : igitur accidentia sunt separabilia a substantiis : et sic accidentia sunt substantiae. Patet igitur quod ratio suscepta non fuit articulata.

Si quis tamen exsequatur articulans ea quae intendit dicere Anaxagoras, apparebit multo mirabilius dicens : quia invenietur contradicere sibi ipsi. Quoniam namque in illo mixto nihil penitus erit discretum, quia discretum non est mixtum, patet quia nihil erit verum dicere de substantia illa permixta nisi quod permixta est : sed nihil omnino poterit prædicari vere de ea. Dico autem quod neque nigrum, aut cæruleum, aut colorem poterit aliquis prædicare de ea, sed potius non colorata erit. Si enim colorata esset, ex necessitate haberet aliquid colorum supra dictorum extremorum vel mediorum. Similiter autem per eamdem rationem erit etiam sine humoribus : eadem quoque ratione non erit illa substantia mixta aliquod homogeniorum : non potest enim esse aliquod quale vel quantum, nec aliquod aliorum homogeniorum. Si enim aliquod talium inesset ei, oporteret quod inesset ei in parte aliqua dictarum entis specierum : hoc autem est impossibile, quod aliquod horum actu prædicetur de ipso, ideo quod hæc omnia ponuntur esse permixta. Si enim prædicantur actu de mixto, tunc jam sunt discreta secundum actum : et hoc est contra hypothesim, quia dicit omnia esse permixta præter

intellectum : hunc enim solum dicit impermixtum et purum. Patet igitur quod mirabilia dicit, et quod contradicit sibiipsi.

Ex his autem eisdem dictis accidit Tret, his qui sequuntur Anaxagoram dicere duo principia quae ponit. Unum quidem, quod est agens omnia intellectus : hoc enim dicit esse principium simplex et impermixtum. Alterum autem, quod secundum Anaxagoram et secundum veritatem, omnes ponimus velut indeterminate antequam determinetur et quadam specie participet. Sed Anaxagoras dicit hoc indeterminatum ex mixtura et latentia. Materia autem dicitur indeterminata ex privatione et potentia cujus ipsa est subjectum. Anaxagoras igitur nec plane nec recte dixit de principiis : maxime quia intellectum ponit aliquando movere, aliquando non : et tunc oportet quod intellectus habeat alium se motorem sui, sicut in VIII Physicorum ostendimus : et quia dixit mixtum interponens ipsum, sicut ostensum est hic. Dicit tamen velut aliquid dicto eorum qui posterius dixerunt de principiis propinquum, et his quæ nunc magis apparent : quia etiam Plato posuit datorem formarum Deum deorum aliquando movere et aliquando non, sicut Anaxagoras : et posuerunt multi mixtum, sicut testatur Ovidius tangens opinionem eorum dicens 1 :

Ante mare et terras et quod tegit omnia cæ- [lum,

Unus erat toto naturae vultus in orbe, Quem dixere chaos.

Sed hi sermones etiam si recipiantur proprii sunt sermonibus principiorum, qui sunt circa generationem et corruptionem et motum solum : omnes namque hujusmodi Epicurei Philosophi solum philosophantur, et quaerunt circa principia et causas talis substantiæ quæ est

<--- Page Split --->

generabilis et mobilis : et ideo inquisitio eorum est insufficiens de substantiis et principiis substantiae secundum quod est substantia. Quicumque enim speculationem faciunt de omnibus exitentibus, et ponunt quod existentium quaedam sunt sensibilia sicut naturalia, quaedam insensibilia sicut mathematica et divina, palam est quia faciunt percretationem de utrisque generibus sensibilium et insensibilium : propter quod magis nobis etiam investigandum est, quid bene aut quod non bene dicant ad ea quae conveniunt nobis ad perscrutationem propositorum quae modo inquirimus in sapientia ista quam prae manibus habemus nunc.

CAPUT IV.

De contradictione ad positionem Pythagoricum de numeris quos ponebant esse principia.

Ergo Philosophi qui primi fuerunt Stoicorum et vocati sunt Pythagorici, cupientes supplere hanc quae dicta est principiorum insufficientia, usi sunt eis principiis et elementis extranee ab eo modo quo usi sunt physiologi, qui naturaliter et per naturalia principia de naturis locuti sunt : quia devitantes rationem Heracliti et Xenophanis et quorumdam aliorum sophistarum, acceperunt principia sensibilium ex non sensibilibus : acceperunt enim principia de natura et genere mathematicorum : et haec non sunt naturalia. Nam mathematica de natura quidem sunt existentium sicut partes entis : sed sine motu sunt : quia principia mathematicorum non concipiuntur cum materiis quae in motu sunt

et ideo secundum principia suae existententiae sunt sine motu, et generaliter dicuntur esse sine motu, praeter ea quae sunt de astrologia, non quod astrologia considerat quae de mobilibus et motibus considerat per principia motus, sed potius quantitates et situs mobilium et motuum et quantitates temporum considerat in astris per principia quantitatis mathematicae, et non considerat naturas astrorum quibus disponuntur ad motum, nisi illa pars astrologiae quae mixta est physicae, de qua diximus in secundo Physicorum 1. Sed redeamus ad propositum dicentes quod Pythagorici quidem disputant et tractant de omni natura, et dicunt modum generationis cœeli, et observant ea quae accidunt circa partes cœeli, sicut circa solem et lunam et alias stellas, et observant ea quae accidunt circa passiones et operationes eorum. Dico autem passiones sicut eclipses et praventiones et situs eorum. Operationes autem voco quae faciunt secundum naturam in calore et frigore et imbribus et ventis et hujusmodi. Haec enim omnia diligenter observant Pythagorici, et omnes communes et proprias dispensant causas ex principiis mathematicis, non naturalibus, quasi consentiant physiologis, quod quantumcumque communiter accipiatur, quod non est nisi sensibile et naturale. Omne enim quod comprehendit id quod vocatur cœelum et continet, dicunt esse sensibile ens : et ideo licet non naturalia posuerunt principia, tamen ipsa eadem principia non attribuebant nisi naturali enti.

Haec enim principia quae ponunt, sicText. et eow. ut diximus, sufficientia dicunt esse, quod ascendant et exaltentur ad principiandum quae sunt superiora inter entia sicut est cœelum et partes cœeli, quae nobilitate et loco altiora sunt caeteris en-

<--- Page Split --->

tibus : et dicunt ea magis esse convenientia entibus quam rationes principiorum quæ sunt de natura et naturaliter sumptæ, eo quod principium perpetuum debet esse. In naturalibus autem naturaliter sumptum nihil est stans et perpetuum. Sic igitur dicunt de principiis entis sensibilis : sed non dicunt per quem modum causatur motus, non positis principiis, nisi fine sive finito et infinito, pro subjectis motus solum, et posito pare et impare numero pro principiis : ex his enim non causatur motus.

T e x t , etcom . 2 1 . Adhuc autem si dicatur non esse motus, non dicunt illi quomodo sit possibile sic generationem et corruptionem esse sine motu : cum tamen generatio et corruptio conveniant sensibilibus. Adhuc ex his quæ ponunt principiis, non dicunt quomodo possibile est esse operationes eorum quæ gestiuntur sive feruntur et moventur circa cœlum. Amplius sive demus et concedamus ex his principiis quæ ponit Pythagoras, esse magnitudinem sine probatione, sive etiam hoc ostendatur per apparentem aliquam probationem, et non fiat vis in hoc aliqua, quin magnitudines ex talibus constitui possint : tamen ex his sic existentibus magnitudinibus quæremus ab eis, qualiter ex his principiis quædam corporum fiunt levia et quædam gravia sive gravitatem habentia. Ex quibus enim principiis supponunt ista fieri, et dicunt ea ex illis esse facta, nihil magis dicunt fieri de mathematicis corporibus quam de sensibilibus : scimus autem quod mathematica nec levia nec gravia secundum quod talia, non constituuntur ab hujusmodi principiis. Et ex hoc ulterius sequitur, quod de igne secundum quod est corpus naturale leve, aut de terra secundum quod est corpus naturale grave, aut de aliis corporibus hujusmodi naturalibus, nihil penitus dixerunt per hujusmodi principia, sicut sunt di-

centes nihil existere de sensibilibus proprium principium.

Amplius quæramus ab eis, quomodoText , t oportet accipere illa quæ dicunt esse causas entium quæ sunt numeri passiones, et numerus ipse, quod sunt causæ et principia eorum quæ sunt circa naturam cœli et eorum quæ sunt facta ab initio mundi, et rerum quæ fiunt nunc, cum ipsi dicant nullum penitus esse numerum alium præter eum ex quo constat mundus a principio facturæ mundi ? Et hæc ratio fundatur super hoc quod non est principium essentialiter constitutivum alicujus corporis, nisi quod incorporatur illi. Si ergo numerus constituit a principio mundi corpora incorruptibilia quæ in motu reiterantur secundum eamdem manentem substantiam, et non sit alius numerus nisi ille : tunc oportet quod aut ille numerus excorporetur illis, et illa corrumpantur, quod est absurdum. Aut oportet quod alius sit numerus quo ista et illa constituuntur : et hoc est contra hypothesim et contra veritatem : quia cum uterque sit mathematicus, una species numeri non differt ab alia simili specie, sicut nullæ formæ ejusdem speciei acceptæ sine materia differentiam habent.

Dicunt tamen Pythagorici numeroText , etcom . mathematico res constitui. Nam cum in hac parte entis sit res mota non habens esse habile, de qua non potest esse firma et stans conceptio scientificis, sed potius est de ea opinio, et tempus mensura esse ipsius, sicut dicunt Pythagorici : parum vero desuper aut subtus est injustitia : cum tamen sic non diversificet : id enim quod est subtus, non subjacet ordini recto : et sic injustitia dominatur in eo, et hoc quod est supra, ordini subjacet recto : et sic patet quod subtus et supra differunt, ut justitia, et injustitia. Similiter autem discretio rerum, quod quæ-

<--- Page Split --->

dum res stant discretae suis formis et suo esse : quaedam autem sunt permixtae sumper, et semper est in eis permixtio. Omnia enim haec, ut dicunt Pythagorici, cum per situm non causentur, demonstrationem faciunt quod horum diversorum unumquodque est numerus, et diversitas numeri secundum quod numerus generatur ex numero, hanc facit rerum diversitatem : et accidit secundum hunc locum jam quamdam pluralitatem esse constitutarum magnitudinum : quia passiones numeri tales sequuntur singula loca, ita quod alius numerus est in uno loco, et alius in alio secundum Pythagoricos. Quaeramus igitur utrum idem est hic numerus qui est in cœelo constituens cœelum, quem eumdem specie et numero oportet accipere, quod est horum unumquodque quae modo fiant et generantur quae sunt sensibilia : aut ille numerus est alius qui est praeter sensibilia : et tunc redit superius inducta ratio contra Pythagoram.

uniuscujusque generis principia oporteret reduci in idem genus, sicut principia substanstantia in substantiam, et principia quantitatis in quantitatem, et principia corporis mobilis ad corpus mobile : nec videbant corruptibilia reduci ad principia incorruptibilium, sicut omnis motus reducitur ad primum motum qui est causa ejus, et motus primus ad motum primum quod est incorruptibile et simplex. De Pythagoricis ergo dimittatur ad praesens. Sufficit enim quae dixit tangere tantum nunc quoad praesentem speculationem.

CAPUT V.

De contradictione contra Platonem, qui posuit ideas, et sumitur contradictio ex hoc quod separatae ideae non possunt esse substantiae rerum sensibilium formales, per quas sensibilia numerantur et ponuntur in numerum, sicut numeratur res per suam formam.

Liet autem Pythagoras eumdem numerum utraque constituentem esse dixerit, tamen Plato motus praeinducta ratione dixit esse alium et alium numerum incorruptibilium et corruptibilium. Sed dixit, quod illi qui sunt intellectuales et incorruptibiles numeri sunt causae : et alios autem dixit esse rerum corruptibilium sensibilium, et hos dixit esse sensuales et corruptibiles. Omnis autem ista diversitas provenit ex hoc quod Pythagoras ponit numeros mathematicos principia, et non vidit quod mathematica aliquam differentiam haberent a mathematicis quae sunt ejusdem generis et speciei : et ideo dixit perpetuorum et fientium eosdeus esse numeros Numeros autem res materialas principia dixit esse Plato : et ideo diversorum numeros dixit esse diversos, et praecipue incorruptibilium et corruptibilium. Ambo autem hujusmodi principia posuerunt, ut evaderent sophisticata Heracliti. Non enim videbant quod

Qui vero posuerunt quod ideae sunt Text. et com. principia entium, multipliciter peceant. Primum quidem, quia cum ipsi sint quaerentes causas existentium horum quae sunt sensibilia, attulerunt alla ab his aequalia numero istis. Dico autem alia, quia separata quae cum istis sensibilibus etiam sunt, nec habent esse idem : et hoc est ac si quis velit per formas rerum numerare res, sive in numerum ponere, sicut quaelibet res per suam formam ponitur in numerum, putet quod non possit res istas numerare sive in numerum ponere paucioribus existentibus numeris idearum sive formarum per quas ista res ponuntur in numerum : quia res numeranda supersunt numero numeranti : sed cum plura facit quibus numeret, putet se posse numerare. Species enim ideales sunt fere aequales his quae sensibilia

<--- Page Split --->

numeramus. Non enim sunt pauciores eis. Dico tamen fere, quoniam essentialibus horum sensibilium æquales ponuntur esse species : sed individuantia excrescunt super numerum idearum.

De quibus ideis quaerendo causas sensibilium, processimus ad ideas, rationem Heracliti fugientes : unaquæque enim idearum nomen habet commune cum istis quorum causa est, et rationem diversam : quia separati et sensibilis non est una ratio, quod unum est perpetuum, et aliud corruptibile : circa substantias enim rerum quæ suñt alia ab ideis, et hæc sunt individua sub communibus speciebus contenta, est unum quod est species in multis et de multis tam in sensibilibus quam in sempiternis separatis. Hæc igitur quæ in sempiternis sunt, et substantialia prædicata sunt sempiternorum, attulerunt Platonici ad sensibilia, ut per ea ponantur in numerum, sicut res in numero ponitur per suam formam, et sicut per suam formam numeratur : et sic id quod est a re separatum, numerat eam et dat ei esse : et id quod æquivocæ convenit ei, numerat rem et dat ei esse. Sicut si diceremus quod homo unus numeratur forma hominis picti, quod est magnum inconveniens.

Aliter autem dicit Averroes objicere Aristotelem contra Platonem, dicens quod Aristoteles vocat numerum æqualem numerum parem, et quod inconveniens sit dicere, quod par numerus numeretur, et non impar, cum uterque sit numerus, et dicta illa non sunt curanda : quia non est verum quod Plato posuit numerum mathematicum esse rerum principium, sed potius numerum rerum, sicut dictum est in ante habitis : et hæc perversitas contingit ex translatione Arabica quæ mendosa et corrupta est. Objectio ergo est, quod numerus sensibilium est numerus suarum formarum : formæ autem sunt separatae : ergo numerantur sensibilia alio quodam ab eis allato nu-

mero : res autem numeratae formis suis non numerantur paucioribus quam ipsa res sunt : oportet igitur formas tot esse ad quas a sensibilibus processimus, quot sunt sensibilia. Est autem hoc inconveniens, quod quælibet istarum formarum quæ ponitur separata, est æquivoca ad sensibilia ejusdem nominis existentia, cum ea quæ sunt de esse separato, non sunt univoca ad ea quæ per esse concepta sunt cum materia : sed in separatis multis est unum prædicatum univoce de illis : et similiter in multis conceptis cum materia est prædicatum commune univoce prædicatum de ipsis : sed non est unum univoce prædicatum in separatis, et cum materia conceptis. Si ergo ista per separata sicut per formas suas numerantur per alia in ratione ab ipsis quæ non conveniunt cum eis nisi in multitudine et paucitate numeri, quod est absurdum : quia sic eadem ratione decem lupi possent numerari per formas decem ovium, et sic forma canis vel lupi esset forma ovis, quod absurdissimum est et falsum.

CAPUT VI.

Et est secunda contradictio contra Platonem ex hoc quod ideæ ponuntur non esse præter proprium rei intellectum, per quem de re syllogizatur.

Amplius secundum quos modos secun- 27. dum Platonem ostendimus, quia sunt et esse habent species ideales, secundum nullum eorumdem modorum videtur quod aliqua species separata esse possit : propter syllogismum enim et scientiam ostendimus secundum Platonem species esse. Scimus autem quoniam ex quibusdam non est necesse fieri syllogismum. Ex speciebus enim et intentionibus particularibus ad nihil possumus syllogizare.

<--- Page Split --->

Ex quibusdam vero est syllogismus : quia «x speciebus et notionibus universalibus rerum quae sunt ubique et semper, syllogizamus ad quamlibet rem demonstrandam. Sed istae species et notiones ex quibus syllogizamus, non sunt eorum quorum nos Platonici putamus eas esse : quia species ex quibus syllogizamus omnia, quorumcumque sunt scientiae secundum rationes illarum scientiarum sumptae, hae rationes sunt secundum id quod in affirmationibus est unum de multis non habens esse separatum ab illis, et in negationibus est similiter secundum diversionem : quia illud quod est unum in multis non habens esse separatum, negatur de quibusdam : hoc autem est illud secundum quod per intentionem acceptam aliquod particularium corruptibilium intelligitur, quod universale habet esse in ipso, et est esse ipsius : igitur syllogismus non it per notionem et speciem separatam. Horum enim sensibiliter demonstrator est quidem intentio et forma quae est phantasia : sed per universale abstractum quod est in intellectu ab eis, syllogizatur de eis, nec posset de eis syllogizari, nisi esset esse ipsorum : igitur per hoc quod separatum est ab eis, nihil potest syllogizari de ipsis : igitur ideae non sunt ponenda eo modo quo ponuntur propter syllogismum.

stens, sicut patet ex ipsa talium notionum diffinitione : quoniam species est eorum quae principaliter in quid praedicatum magis proprium, et genus eorum quae principaliter in quid praedicatum magis commune, et sic facile est videre in aliis : igitur species ex quibus rationes certissimae procedunt, secundum esse dependent ad ea quorum sunt esse et notiones : ergo non habent esse absolutum et separatum, sicut dicimus loquentes secundum Platonem : et haec est una pars notionum et specierum ex quibus procedunt rationes certissimae, quae de rebus per ea quae sunt essentialia rebus, de rebus syllogizantes. Alia pars earumdem rationum quae de rebus sensibilibus syllogizat, est quae de homine per formam hominis concludit : et cum homo in eo quod homo, sit solus et simplex intellectus, per quem concluditur delectatio quae est ex contemplatione theorematum esse pura et firma, non habens contrarium : et haec sola notio sive species in syllogismo posita, habet esse separatum, sicut in sequentibus hujus scientiae probavimus : et ideo secundum ordines specierum per quas res, quia sunt sensibilium secundum quod sensibilia, de quibus non est intellectus, sed phantasia, sicut diximus : et sunt notiones universales essentiales sensibilibus, de quibus est intellectus, et per esse non sunt separatae, et est intellectus ipse qui est species et notio hominis per quem opera propria homini, et passiones concluduntur : et hic solus habet esse separatum. Nullo igitur modo per rationem et syllogismum certissime de re concludentem potest esse demonstrari idea, quam nos Platonici ponimus : et omnino rationes quas inducunt illi qui ponunt species ideales propter quas ponunt ideas, auferunt ea quae magis esse volunt, quoniam ideas ipsas quas ponunt hi qui dicunt esse ideas. Cum enim idea non sit inventa nisi propter universale praedicatum et essentiale quod substantialiter similitudo sensibilium, oportet quod om-

<--- Page Split --->

ne commune prædicatum essentiale colligens multitudinem contentorum sub ipso, prius sit ipsius natura, tempore, et ratione, sicut in principio Physicorum ostensum est. Tale autem prædicatum est numerus ad omnem numerum sub ipso acceptum, qui est binarius, ternarius, et sic de aliis : et hoc prædicatum commune est separate existens extra particularia : igitur idea numeri erit ante primam dualitatem : ergo dualitas non est numerus primus, quod absurdum est et secundum rei veritatem et secundum ponentes ideas. Supra enim ostendimus quod post monadem luminis causæ primæ, primum quod constituitur est bias intelligentiæ. Quod autem numerus separatus sit ante primum binarium, est simile ac si dicamus elementatum esse ante elementum, cum tamen elementum sit principium elementati. Componitur enim numerus ex primo elemento pluralitatis quod est binarius, et ipse principium pluralitatis suæ, sicut unitas est principium discretionis : quia sicut unitate divisa ab aliis et in se indivisa fit discretio in omnibus unis, ita pluralitas aggregatione discreti cum discretum sit principium pluralitatis : et hoc magis volunt esse Platonici quam omnes ideas, eo quod hoc est principium primum unde causant et constituunt multidinem idearum secundum quod ideæ sunt formæ separatæ et discretæ facientes et discernentes ideata sensibilia : et numerus in his quæ constituunt ideas, a prima qualitate constituitur. Sequitur autem secundum rationes secundum quas ponunt ideas, quod aliquid prius sit natura et tempore et ratione, eo quod est secundum se absolutum. Diximus enim prædicatum commune per hoc quod est elementalis natura quorumdam, non esse sine respectu ad illa : prima autem sunt secundum se sicut prima unitas binarius : idea igitur numeri quæ separata est, et ad aliquid est, prior est primo binario qui absolute et simpliciter : et ut universaliter dicamus, hæc quæ dicta sunt inconvenientia sequuntur : et omnia

alia inconvenientia quæcumque aliqui qui opiniones quæ sunt de ideis et rationes opinionum sequuntur, opponendo his qui dicunt de principiis. Sequens enim et examinans rationes eorum de principiis plurima ex ipsis rationibus eorum concludet inconvenientia talia.

Amplius ad eamdem æstimationem Text.et com 29. rationis secundum quam et propter quam dicimus esse ideas, non solum ponentur ideæ esse species substantiarum, sed etiam multorum aliorum. Intelligentia enim sive notio una in multis existens quæ est scientiæ principium propter quam ponimus ideam non solum esse circa substantias individuales et sensibiles, sed etiam de aliis et scientiæ quarum principium est universale, non solum sunt de substantiis, sed aliorum sunt multorum quæ sciuntur. Oportet igitur quod idea quæ est quidditas accidentium, habeat esse separatum, per hoc quod oportet quod habeat ideam quæ est principium sciendi ipsum : hoc autem absurdissimum est quidditatem alicujus quæ ad aliquid est, habere esse separatum, et per se existere, et substantiam esse non habere nisi ab alio. Accident autem mille talia inconvenientia si quis sequatur rationes quas ponunt de principiis, sicut diximus.

CAPUT VII.

Et est tertia contradictio contra Platonem accepta simul ex veritate rei, et ratione opinionis ponentium ideas.

Considerando autem ea quæ dicunt seText.et com. 30. cundum necessitatem et secundum opinionem sive opinionis rationem, qua ponunt ideas, dicimus quod ideas nihil aliud esse

<--- Page Split --->

necesse est, nisi species participabiles substantiis particularibus substantialiter: non enim ideae participantur secundum accidens aliquod, sed oportet quod ideam unumquodque participet in quantum non de subjecto prædicatur de illo, sed substantialiter: potest enim aliquid participare aliquod prædicatum et substantialiter et per accidens. Et hoc explanando dico, ut si quid particulare subjectum per se duplo vel binario participat quod est substantiale prædicatum ejus, participabit etiam sempiterno, sed per accidens: accidit enim duplo quod sit sempiternum quia separatum est, ut dicunt: igitur species prædicata de multis erit substantia ipsorum, et non participata per accidens. Species autem illae sic de substantiis prædicatae, substantiam significant tam hic in sensibilibus quam illic in separatis: quia etiam in illis multitudo colligit ad unum aliquod prædicatum de ipsis: igitur in separatis necesse est apparere aliquid unum in multis prædicutum de illis, quod sit habens esse præter ea de quibus prædicatur, secundum rationes per quas ponunt ideas. Et tunc quaeremus de illo communi: quoniam siquidem una et eadem species idealis est idearum habentium unum commune prædicatum, et sensibilium participantum ideis: tunc oportet quod aliquod commune sit univoce prædicatum desensibilibus participantibus ideas, et de ideis quas participant sensibilia. Et per hoc exemplum videre possumus. Quod enim magis est in dualitatibus hic demonstratis corrutibilitibus singulis et in aliis dualitatibus quae multae sunt, sed sempiternae sunt, est ipsa dualitas, quae commune prædicatum est unum et idem? aut quod magis est prædicatum commune unum et idem in ea dualitate quae est sensibilis, et in alia quae est in sempiternis incorruptibilis? Non enim potest dici quod prædicatum commune unum et idem, quod est dualitas, contra participata magis insit illis quam istis. Ostendimus enim quod accidit dualitati illi, quod sit sempiterna: et

hoc non facit magis inesse illis quam istis : et ex hoc sequitur quod idearum sint ideae, et quidditatis quidditas, et formae forma, quae omnia sunt absurda. Si vero dicatur propter hoc quod non est eadem species participata ab his et illis, tunc non conveniunt ista et illa nisi nomine et non ratione : quoniam tunc idea non dicetur de sensibilibus secundum suam substantialem rationem : et sic dicetur de sensibilibus æquivoce : et hoc est si aliquis vocat communi nomine Calliam sive Socratem hominem, et statuam ligneam hominem, nullam inspiciens rei et naturæ communicationem : et sequitur quod ideæ non sunt formæ essentialiter participatae et substantialiter, sicut vero Callias homo per intentionem et naturam hominis lignei vel idoli, quod similitudo quaedam est ejus. Veritas ergo rei et ratio qua ponitur idea simul accepta probant ideas omnino esse nihil : et hoc intendimus.

CAPUT VIII.

Et est contradictio sumpta ex hoc quod sunt inutiles ideæ ad motum et scientiam, et est ratio sensibilium.

Maxime autem inter omnia præhabita Text. et com. 31. aliquis considerans subtiliter dubitabit, quid utilitatis conferre possunt species ideales sempiternæ secundum esse his quæ sunt facta vel corrupta de numero sensibilium existentibus : talis enim species idealis supposita nec potest esse causa motus qui est de subjecto ad subjectum : nec potest esse causa transmutationis alicujus quæ est de non subjecto ad subjectum, vel de subjecto ad non subjectum : et hoc est ideo, quia mo-

<--- Page Split --->

Movensma - teriamestinmateria . vensmateriamestinmateria 1 , etaliternonmovereteam , sicutpatetquodse - menmovensingeneratione , uniturma - teriægenerabilium , etingrediturineam , sicutspiritusingrediturincorpus , etvirtutescœlestesnonmoventmateriamnisipriusingredianturmateriamcumvir - tutibuselementalibus , sicutostendimusinXVIdeAnimalibus : quoniamsinonessentintus , nontangerent : etsinonagerent , nonagerent : etsinonagerem , nonsequereturalteratio . Separatumau - temessehabensnecintusest , nectangit , necagit . Ergonihilconfertadmotumveltransmutationem . Sednecadscien - tiamsensibiliumauxiliabituridea : eoquodsecundumessedenumeroaliorumestquæsuntseparatimessehabentia . Nonenimpossuntseparataessesubjectaeorumquæsensibiliasunt : quianulliussubstantiaquæestesseipsius , separatumhabetesseabipso . Sienimessentsub - stantiæetquidditatesipsorumsensibi - l i u m , procertononhaberentessenisiinipsis : etmotiseismoverentur , eteisdestructisimpossibileessetaliquodillo - rumremanere . Sicautemnonsunt , sedpermanentiaetseparatasunt . Ergodis - tinctumessehabentiahissensibilibusni - hilconferuntutilitatisadesseistorum . Sicautemseparatimexistentianecadscientiam , necadesseconferunt , cumeademsintprincipiaessendiesseetcog - noscendiipsum : necistaseparatain - suntparticipantibuseasensibilibus , sicutcausaadessequæestcausaformalis . Sictamenfortassecansasesseopinaban - turilliquiponebantideas , sicutdicimusfierialbumexhocquodmisceturcoloralbussubjectoabextrinsecoadveniens , sicutessemixtumpriusestseparatum : etadhocfaciliusintelligendum , oportetnoshicanticipareeaquæposteriusinhujusscientiælibrononoprobandasunt . DicimusigitursecundumdoctrinamAri - stotelis , quodnullaformamixtaestcum

subjecto quod est materia : sed omnibus formis in materia potentia existentibus fit reductio earum ad hoc quod in effectu et actu sint per motum qui est actus existentis in potentia secundum quod est in potentia : quod sic probat Aristoteles. Quoniam enim hyle est subjectum mutationis et motus primum, oportet in hyle ipsa tria supponi, sine quibus nullo modo est transmutatio vel motus : est in transmutatione quod continue abjicitur, et hæc est privatio : et est in ea quod continue fit et educitur, et hoc est esse formæ : et est quod unum et idem numero manet in toto actu, et hæc est substantia materiae : et quodcumque horum desit, non est hyle subjectum mutationis et motus : igitur in intellectu materiae clauditur esse formæ in ea secundum inchoationem, quia aliter non exiret continue accepta per motum : forma igitur non est ei immixta per adventum ab extrinseco, sed intrinseca in intellectu ejus : et hæc est causa, quod unum est unius naturæ constitutum ex materia et forma : sed non constituunt ex subjecto et accidente : et ideo dicit Aristoteles quod materia non intelligitur nisi per analogiam ad formam.

Duæautemaliæsuntopinioniesdeformis 2 . UnaquidemPlatonis , quodscilicetomnesaliæformæsintadatoreabextrinsecoinfluxæmateriæ : ethocdicitPlato : etsecundumhocformæsuntsicutmateriæsuperlinitæetnonintrin - secæperesseetintellectummateriæ , etsicsuntsicutmixtæ . AliaautemestAnaxagoræ , quidixitomnesinmateriaesseactu , sedlatere , etquoadhocite - rumcummateriamixtasunt , etutin - trinsecænaturæperesseetintellectummateriæ : etquoadhocPlatoetAnaxa - gorasunumponunt , licetcausasuæpo - stionisnonsitunaeteadem . OmniaautemistaortasuntexpropositionequamomnesconcesseruntAntiqui , q u o d

<--- Page Split --->

scilicet ex nihilo nihil fit omnino : et id quo cum forma actu fiat, dicebant opor- tore praeexistere formam ex qua fit : et tunc diverterunt Plato quidem ad dato- rum et ideas, Anaxagoras autem ad la- tentiam,et dixerunt formas praeexistentes esse mixtas materiae : et Aristoteles videns inconvenientia quae sequuntur, elegit verum dicere, quod sunt in potestate ma- teriae. Dicere igitur praedicto modo mix- ta esse cum materia, ratio mobilis valde et subvertibilis est, quam, sicut per an- tcedentia patet, primus dixit : licet per hoc motivum ante se causam sic dicendi haberet, et postea in ea successorem ha- buit Eudoxum, et alii quidam consense- runt istis : facile namque est colligere multa et valde impossibilia ad talem opi- nionem destruendam : quia jam dictum est unum inconvenientissimum, quod ex forma scilicet et materia non sit unum : et secundum est, quod motus non est ac- tus ejus quod est in potentia, sed effi- ciens : nec motus est exitus de potentia ad actum, sed est influxus agentis secuin- dum formam : et quia materia non est subjectum motus proprium, sed est tan- tum in quantum influit agens formam : et quia materia non desiderat formam, eo quod nihil desiderat aliquid nisi per ali- quid similitudinis quod habet cum ipsa : et quod quaelibet forma potest fieri in quacumque materia, cum nihil formae approprietur haec forma huic materiae : et quod generatio non est compositi, sed formae tantum, quia generatio nihil est nisi dato formae a datore : et quod mate- ria non movetur, sed potius in eam quie- tam ingreditur forma : et multa talia fa- cile inveniuntur quae vidit Aristoteles, cum abhorruit istam positionem. Adhuc autem non est aliquis consuetus modus dici, quo ex speciebus sempiternis fiant alia ab eis quae sunt sensibilia corrupti- bilia. Patet igitur omnino ad esse et scien- tiam rerum inutilem esse idearum posi- tionem.

CAPUT IX.

De contradictione contra. Platonem sumpta penes ideas secundum quod dicunt esse exemplaria opificis.

Dicere vero quod species sunt paraText, et com. 32. digmata sive exemplaria esse, ad quae re- spexit opifex quando fecit istum sensibi- lem mundum, et quod ista ab exempla- ribus participant existentiam in isto mundo sensibili : et ideo istae formae sunt imagines illarum quae sunt in mundo archetypo, sicut dicit Plato, vaniloquium est : et est hoc dicere fabulosas et poe- ticas fabulas : poemata enim figmentis talia sub integumentis mentiuntur, vo- lentes corruptibili metaphora significare universalitatem virtutis operativa primi intellectus, qui omnia recte producit ac si producit ad exemplar unumquodque. Dicere autem hoc simpliciter et sine me- taphora esse unum, vaniloquium est : quia ad perfectam rationem agentis non requiritur, nisi quod formam, quae est principium actionis, apud se habeat : hanc autem formam habet agens intelle- ctus per formam quae est scientia sua : et naturaliter agens habet eam, quia ipsa est forma per quam inest ei agere : et ideo neutrum agens indiget exemplari extra ad quod inspiciat quando agit. Quae- ramus igitur a Platone quid sit nqens vel operans in tota natura, i: si ad ideas respiciens ? sine enim onu: cxem- plari convenit, quod aliquando sit in na- tura simile illi, et aliquando non, sed sit dissimile : fit enim aliquando quod ge- neratur simile generanti, aliquando non: igitur etiam existente exemplari, So- crate separato, et non existente eo, fit iste Socrates ex Domonis patris sui, qua- lis in natura est iste sensibilis Socrates.

<--- Page Split --->

Similiter autem palam est, quando secundum Platonem exemplaria ponantur propter communia prædicata quibus uniuntur particularia, erunt tot exemplaria, quot sunt prædicata communia, quæ sunt prædicata per se, ex quibus scitur et syllogizatur : ergo etsi ponatur Socrates sempiternus ad quem respiciens operato fecit istum sensibilem Socratem, oportet concedere quod illius sempiterni Socratis sint exemplaria plura : ergo et species plures erunt exemplaris Socratis sicut sunt hominis prædicata communia per se, animal, et substantia, et hujusmodi : hæcenimsimiliter erunt et aòtòç àvòçwtoç,(1) hoc est, per se homo, qui est homo separatus : ergo speciei erit alia species prior ea : quod non dicunt qui ponunt exemplaria esse.

Amplius etiamsi dentur existere speText. 21 cies, tamen hæc singularia non participabunt ea, nisi ponatur aliquid movens in materia, quod faciat separata venire in ista singularia : et hoc jam in superiori capitulo ostendimus esse impossibile . Adhuc autem multa fiunt per artem quæ sunt alia a specicibus : quia non dubitamus quin formæ artificialium sint accidentes materiae : et ideo scimus talia non habere species quæ per se existunt : et sic domus et annulus fiunt sine speciebus separatis : quia horum non dicimus species esse, sicut jam diximus. Igitur cum artificialia imitentur naturam, palam quia contingit et alia quæ naturalia sunt, et esse, et fieri, propter tales causas conjunctas cum materia, quales et nunc dictæ sunt esse in artificialibus.

Amplius species erunt non solum 33. exempla sensibilium, sed etiam exempla specierum, sicut genus exemplatum est speciei : et hoc ibi cum illud quod fit ad ejus exemplar, sit imago, et non idea, sive forma, sive species, sicut patet per prædicta exempla specierum quæ ponit Plato, erunt imagines sicut et illæ formæ quæ sunt in materia : et hoc est contra Platonem dicentem formas formantes, quæ sunt separatae, non esse imagines. Amplius quilibet recte opinans opinabitur impossibile esse, quod forma substantialis quæ est rei quidditas, et id cujus est illa substantia, sint secundum, rem separata : substantia enim est esse ejus cujus est substantia, et non habet aliud esse ab ipso, ita quod de subjectis illis quorum est substantia, impossibile est remanere aliquod substantialium secundum esse : quomodo ergo erunt ideæ separatim secundum esse, cum sint substantiae rerum ? Et licet hoc absurdum sit et contra opinionem omnium, tamen in Phædone sic dicitur, quod species separatae sint causæ esse rerum et fieri earumdem.

CAPUT X.

De contradictione contra positionem Platonis, quod numerus idearum est principium.

Plato autem non solum posuit ideas Text. et cum. 35. esse formas rerum et principia, sed etiam dixit species esse numerum, sicut diximus superius. Non autem dixit numeNota quem. numerum rum illum qui in genere est discretae Plato posurit princiquantitatis esse principium, sed potius pium rerum et quomodo. illum numerum qui est specierum et triplex est numerus senumerare adicarum. Has enim dixit numeris et nucundum iusum. merorum proportionibus junetas constituere res in harmonicis compositionibus tam ex parte formæ quam ex parte materiae : propter quod triplicem dixit esse numerum, instrumentalem scilicet, quo redditur et mensuratur entium discreta quantitas : et formalem, quo res quælibet ponitur in numero et constituitur in

<--- Page Split --->

proportione numeri : et materialem , quae est res sensibiles in proportione constitutae. Procedamus igitur nunc contra istam positionem, dicentes quaecumque inconvenientia sequuntur. Nec curamus hic de his quae dicit Averroes : quia non videntur nobis esse secundum litteralem Aristotelis intellectum. Dicamus igitur, quia si numeri quidam formales sunt ideales species, per quem modum erunt isti numeri causae rerum existentium ? Queramus utrum sint sicut causae rerum ? quia res ipse constitutae sunt alii quidem causati ab illis numeris, sicut si dicamus quod unus numerus causatus ab illis est homo qui est species et esse individuorum, et alius numerus etiam ab illis causatus est Socrates individus, et alius iterum numerus sub communi numero hominis acceptus est Callias, et sic de omnibus individuis et communibus speciebus et generibus acceptis ac individuis. Si autem sic dicatur, tunc quaeramus quid causalitatis habent illi numeri separati ad istos conceptos cum materia ? Non enim est sufficiens differentia quam dicunt, quod illi sunt sempiterni, et isti non, ad hoc quod illi sunt causae, et isti causati. Quod enim aliquid sit sempiternum, non confert ei quod sit causa, praecipue prout causa et principium est forma : sed potius hoc quod essentialiter constituit ipsum, et sit de esse ipsius, sicut et in ante habitis diximus saepius.

Si vero dicatur quod proportiones sive rationes numerorum sunt hoc in sensibili bus substantiis constitutis, sicut symphonia quaedam proportio numerorum in sonis, ita etiam in harmonia principiorum constituitur substantia, illud non longe est a veritate : sed secundum hoc, cum omnis proportio sumatur in aliqua natura, palam est esse aliquem numerum cujus est ista proportio, et ea sensibilia constituta quorum sunt ista proportiones, sunt illa natura : et si illa natura

quae sic proportionata constituit substantias, est materia corporum sensibilium, oportet quod et ipsi numeri sint proportiones illius materiae, et sint proportiones alterius ad aliud. Omnis enim proportio est habitudo unius ad aliud, sicut est proportio partium materiae carnis ad formam carnis. Dico autem partes materiae sicut tot partes terrae ad tot aquae, et tot aeris ad tot ignis, et in complexionatis omnibus et compositis est similiter. Dico autem generaliter, quod hoc dictum est sicut si est Callias proportio in numeris partium ignis, terrae, et aquae, et aeris : tunc oportet etiam quod aoroc avoovtooc, hoc est, per se homo sive separatus homo, sive ponatur esse numerus, sive non : tamen oportet quod proportio sit in numeris quarumdam rerum, quae aliud sunt quam numerus, quae non nisi in proportione constituunt ipsum : constat enim quod non est simplex, sed est in eo potentia genus et actus : nec ista conveniunt ad invicem in proportione potentiae ad actum et actus ad potentiam. Sicut autem in proportione existens rerum quae non sunt numerus, non erit ille homo aliquis numerus qui sit praeter res illas ex quibus in proportione convenientibus constituitur : et sic male homo separatus numerus esse ponitur a Platone.

Amplius si numerus dicitur esse ideae Text, et com, quas ponit Plato, ita quod esse idearum sit esse cujusdam numeri facientis ideas, sicut anima dicitur esse numerus seipsum movens, sicut dicit Plato : tunc oportet quod ea quae conveniunt numero communi, conveniant et formis idearum. Videmus autem quod ex multis numeris fit unus per aggregationem, et ex quibuscumque numeris aggregatis fit unus numerus: quomodo autem ex quibuscumque speciebus pluribus fit una species ? Et si forte dicat Plato quod non constituitur numerus ex numeris primis, sed ex unis sive unitatibus numeri, eo quod numerus est aggregatio unitatum, et ita

<--- Page Split --->

dicat fieri in formis, sicut millenarius constituitur ex decies centum, et centum ex decies decem, et decem ex decies uno, et recurrit constitutio omnis numeri usque ad unitatem quae primum constituens. Tunc quaeramus quomodo se habent unitates in numero qui formas constituit ? Si namque illæ conformes sunt unius speciei secundum naturam, multa sequuntur inconvenientia, quorum principale est, quod ex his quæ sunt unius speciei et naturae, nihil fit omnino : quia ex homine et asino nihil fit omnino : et non est inter ea proportio nisi æqualitatis et similitudinis : proportio autem in qua res constituitur, est habitudo diversorum ad unum secundum aliquam medietatem arithmeticam, vel geometricam, vel musicam. Secundum autem est, quod si ponamus aliquod fieri in talibus totum esse ejusdem speciei : et sic omnia essent ejus speciei : quia ex eisdem unitatibus fierent et ejusdem speciei ideæ : et ex ideis ejusdem speciei fierent ejusdem speciei ideata sensibilia. Et alia infinita sequuntur inconvenientia.

Et si propter hoc dicatur, quod unitates non sunt conformes, sequitur statim quod nec eaedem sibi invicem sunt unitates separatae quae constituunt formas : et sequitur propter hoc, quod nec aliae possunt esse omnes omnibus ad invicem, ita quod quælibet sit alia in specie ab alia.

concessa intelligentiæ, sicut sunt principia per se nota : ergo forma non sunt sicut formas numerus constituens. Amplius autem cum numerus circa quem est arithmetica, sit genus discretae quantitatis, qui nullum ens vel formam constituit, oportet ad genus aliquod a numero formas faciente numerum illum facere, circa quod est arithmetica : illius enim unitatis nihil constituunt nisi numerum : et sic habemus quatuor numeros : unum arithmeticum, qui est determinati generis : et unum indeterminati generis, qui in esse formali constituit ideas : et tertium numerum idearum : et quartum numerum ideatorum constitutorum, et hæc est derisio : et ideo ideæ numeri esse non possunt.

Adhuc autem secundum ea quae ul- 39. timo diximus, numerus qui constituit, medius est inter numerum simplicem arithmeticum, et ipsas ideas constitutas : omnia autem quae sunt infra aliqua sive media aliquorum secundum naturam sunt composita aut ex his quibus est simpliciter compositio mediorum, et hæc sunt quae maxime distant in genere illo. Aut enim sunt ex aliquibus quae sunt principia ad ipsa media, licet non sint principia et prima simplicia absolute : sicut componuntur media quaedam ex mediis, quae comparata ad ipsa, sunt extrema, sicut docuimus in V Physicorum.(1) Aliter enim non posset dici quare numeri formarum essent medii inter formas et præsentia sensibilia secundum Platonem : quia formæ ideales non constituunt res præsentes, nisi mediante ratione numeri, quia ligantur cum sensibilibus : et sicut illi numeri medii sunt inter eas et sensibilia præsentia, ita necesse est numeros qui constituunt formas, esse medios inter numeros mathematicos et ideas.

<--- Page Split --->

Amplius secundum haec quae dicta sunt, unitates quae sunt in dualitate contitutae, ideas habent alias priores se unitates dualitatis quae prior est ea : et hoc est impossibile, cum una unitatum nihil addat super aliam, eo quod utraque ab omnium materia materiata separata est, sicut patet per ante dicta. Amplius in isto numero medio quaeramus, quare ille numerus est unum simul collectum sive comprehensum ? Dico autem unum, quod simpliciter est unum : et hoc est quod forma unum est : hoc enim non crit assignare, quia discretio non est causa unitatis simpliciter, cum ipsa sit simpliciter multitudo : et multitudo in eo quod hujusmodi, non est causa unitatis simpliciter : igitur idea est multa simpliciter, et non unum, eo quod ejus causa est multitudo simpliciter.

tunc sequitur quod substantiae formales rerum non sunt numeri, sed potius illud unum quodcumque est illud. Palam autem, quia si universitas rerum est aliquid unum et idem, et hoc est principium omnium formale, oportet quod illud unum multipliciter dicatur, et non uno modo : aliter enim impossibile est omnia dicere unum, sicut patet in ipso ente : quia,sicut dicit Porphyrius, si quis omnia entia vocet, æquivoce nuncupabit : et ita est de lumine primæ causæ quod sementem omnium dixit Plato : hoc enim non omnibus uno modo acceptum erit principium.

CAPUT XI.

Amplius autem ad omnia quae dicta sunt si in numero constituente ideas unitates sunt differentes secundum speciem et formam, cum illa sint elementa prima rerum, tunc oportebit eum aliquid simile dicere, quemadmodum dicunt quicumque quatuor dicunt aut duo specie differentia. Horum enim quilibet si plura dicit elementa specie differentia : quia non dicit primum elementum esse corpus quod commune est his quae ponunt esse principia : sed dicit ignem et terram esse elementa, sive sit eis commune, sive non : et ita dicit Plato unitates difformes esse principia prima, non considerando communem eis numerum, sicut patet per ante dicta. Et sic aliquando dictum fuit : sed nunc dicitur a Platoniris, quod unitates quae sunt principia idem, sunt similes : et hoc est dicere, ac si diceremus quod quasi uno in forma existente elemento fiant tres, sicut ex igne, vel aqua quae sunt similium partium secundum formam. Si autem sic dicant aliquid unum esse elementum, et non unitatem absolutam, sed suppositum et subjectum unum homogenium :

De contradictione contra Platonem de reductione substantiarum ad principium numerorum.

Nos autem volentes substantias sensi- 42. biles corporeas reducere ad principia prima praememorati numeri secundum Platonicos, tunc ponimus lineæ longitutudines constare ex primis contrariis lineæ, quæ sunt productum sive longum, et breve : et hoc dicimus esse ex contrariis primis quantitatis quæ sunt magnum et parvum, ut dicit Plato : et planum sive superficiem dicemus constare ex primis suis contrariis, quæ sunt latum et arctum sive strictum, quæ etiam sunt magnum sive parvum in superficie. Corpus vero dicimus componi ex profundo sive alto, et humili sive imo. In unoquoque enim genere principia proxima ad constituendum res generis illius, prima contraria sunt. Primum autem omnium in genere continui, quæ sunt ut primum subjectum sive materia eorum quæ sunt in quantitate, est magnum et parvum, inter quæ est motus augmenti

<--- Page Split --->

et diminutionis. Secundum igitur Platonis philosophiam corpus reducitur cum sua contrarietate ad superficiem et contrarietatem suam sicut ad principium, et superficies cum sua contrarietate ad lineam cum sua contrarietate, et linea cum sua contrarietate reducitur ad magnum et parvum, magnum et parvum reducuntur ad prima contraria numeri, quae sunt multum et paucum. Magnum enim diffiniunt, quod componitur ex multis : et parvum, quod componitur ex paucis : et sic omnia reducimus ad numeros sicut ad prima constituentia.

profundi latum esse, profundum esset latum, sed etiam corpus latum quoddam est sive superficies, quod impossibile est. Amplius puncta quae prima continui sunt principia, ex quo sicut ex principio exeunt, si omnia continua reducuntur ad numeros sicut ad prima constituentia. De hoc enim genere principiorum contendebat Plato, ac si tota naturalium doctrina et existentium universaliter esset geometrica : sed aliquando vocabat punctum principium materiale lineae : et videns impossibilia quae sequuntur, scilicet quod longitudo componitur ex non longis, et quod rectum recto continuaretur, et punctum puncto tangeretur, et punctum consequens sive habitum esset ad punctum, et multa alia quae in VI Physicorum a nobis determinata sunt 1, mutavit sententiam : et hoc quod est principium lineae, indivisibiles lineas esse posuit. Sed non evadit per hoc praenductam quaestionem, quid sit principium puncti? et quia si concedamus indivisibiles esse lineas, quod tamen falsum est, quælibet indivisibilium linearum habebit necessario terminum punctum : igitur ex qua ratione numeri linea est numerus aliquis, ex eadem ratione etiam punctum erit numerus aliquis. Non enim unitas sola punctum constituit : quia sic differret constitutum a constituente, hoc est, punctum ab unitate. Oportet igitur quod punctum sit quidam numerus : et sic id cui penitus pars non est, numerus est, quod absurdissimum esse judicatur ab omnibus. Sic igitur numeri non possunt esse principia ad quae substantiae rerum quantitatem habentium reducuntur, nec ipsæ quantitates continuæ ad se invicem causantur.

Attamen licet hoc ita dicamus secundum eos, quaeramus ab eis quomodo sic principium se materialiter constituens, habebit aut planum sive superficiem lineam quae nullam habet latitudinem? Aut quomodo habebit solidum corpus sicut principia sic constituentia lineam et planum quae nihil habent profunditatis. Aliud enim genus contrariorum est latum et arctum sive strictum : et aliud genus contrariorum profundum sive altum, et humile sive imum : et non subalternatim posita ista, nec reducibilia ad se invicem, nec sunt unius motus principia, sicut patet ex his quae in Cælo et Mundo determinavimus. Quemadmodum ergo numerus in eis non est sicut principium, eo quod multum et paucum ab his per aliud genus divisum est, cui nihil horum subalternatim positum est : ita nihil eorum quae sunt sub numero, et super numerum, contingit istis quasi inferioribus sub numero constitutis : et ita non reducitur ad numerum quasi ad principium aliquod prædictorum. Sed nec est profundi latum : si enim hoc daretur, tunc oporteret quod esset aliqua superficies. Quando enim alterum de altero ut de subjecto prædicatur, quæcumque prædicantur de prædicato, et de subjecto prædicantur. Si autem genus esset

<--- Page Split --->

CAPUT XII.

Ir contradictione contra Platonem serundum quod ideæ dicuntur esse cause generationis.

Ommium autem et universaliter omni -apientia quaerente causam de manifetis, eo quod occultum non probatur nisi per manifestum, nos qui philosophantes -unius secundum Platonis scientiam, praetermisimus haec quae manifesta sunt inquirere : eo quod nihil omnino dicinus de causa movente quae est principium transmutationis materiae ad formun : hanc enim, sicut in ante habitis diximus, in materia esse necesse est. Sed philosophando putantes nos dicere horum quae sensibilia sunt, substantiam formalem, et opinantes formas quae in transmutationibus sunt, non posse principii esse eorum quae sunt et scientiae, divinus sine magna ratione alias quasdum a sensibilium formis esse separatas substantias. Sed omnino supervacaneo dicimus quomodo illae separatae substantie sint horum quae in sensu demontruntur, substantiae formales : cum sine transmutatione nihil sensibilium participare conveniat hujusmodi separatis, sicut in ante habitis prius diximus. Sic igitur frustra ponuntur esse ideae sicut causae formales sensibilium. Adhuc autom nullam prorsus ex istis positionibus in scientiis videmus causam existentem propter quam omnis intellectus rerum et omnis natura facit, sicut ponit Plato idem, propter quas omnis intellectus farit scire res esse : intellectus enim non facit scire per separatas : eo quod separatum secundum esse non est quid et propter quid rerum, et natura non facit esse res hoc quod sunt per separata :

quia non conjunguntur rebus, ita quod sint esse rerum sensibilium. Nec videmus in tota ista philosophia Platonis, quod species ideales tangant illam causam quam dicimus esse unum principiorum rem constituentium et facientem scire eam quae est causa quae vera est rei quidditas, sicut paulo ante diximus. Sed secundum dicta Platonis mathematica, sive separata, secundum rem facta sunt praesentibus in sensu, philosophiam adjicientibus Platonicis oportere tractare hujusmodi separata gratia aliorum ab eis quae sunt separabilia. Cum enim in sensibilibus non inveniatur aliquid permanens unum in multis et de multis existens, oportere judicabant ponere mathematicas, hoc est, separatas formas quae immobiles existentes unum essent in multis et de multis : et sic facere res esse quae sunt et sunt principium sciendi quae sciuntur. Et sic oportebat, ut dicunt, mathematicas formas tractari propter sensibilia.

Amplius autem si rei sequantur con- 45. venientiam, magis rationabiliter suscipiet aliquis mathematicam esse substantiam illam quae subjecta est ut materia, quam formam rerum esse mathematicam . Materiam enim mathematicam quam posuit Plato esse magnum et parvum, sicut diximus in ante habitis, suscipiet aliquis prædicari communiter de materia sensibilium, et ipsam esse subjectum primæ contrarietatis formæ et materiae : hoc enim convenit dictis Physiologorum, qui ponunt rarum et spissum, dicentes ea esse primas subjecti materialis differentias. Cum enim omnia contraria quae principia sunt transmutationis et motus, reducantur ad privationem et habitum per hoc quod unum est superabundantia et alterum defectus, dicebant Philosophi spissum esse defectum et rarum superabundantiam, qui ponebant principia elementa magis formalia : et illi qui ponebant principium

<--- Page Split --->

esse materiale, magis dicebant e converso spissum esse abundantiam, et rarum esse defectum : et huic convenire videtur dictum Platonis : quia ex hoc quod magnum est secundum eum quod componitur ex multis, parvum quod componitur ex paucis, erit spissum sicut magnum, et rarum sicut parvum. Spissum enim est quod ex multis constantibus proprie, et rarum quod ex paucis distantibus longe : et sic ad minus congregatione in spissum et segregatione in rarum possit fieri generatio et transmutatio. Et de motu quidem aliquid fit rationabiliter susceptibile dicit Plato. Squidem enim ea quae materialia dicit Plato, fuerint motus principia, palam quia species quas ponit, moventur. Dico autem moveri, sicut moveri dicunt ea quae per motum accipiuntur, et non sicut illud quod subjicitur motui : et hoc multo magis susceptibile esset quam species dicere mathematicas nullo modo motus. Si enim species prædicto modo non moventur, unde ergo venerunt in ista generata sensibilia ? Non enim erit assignare speciem quam non semper habuit, nisi per motum accipiat eam : et si sic non dicantur venisse in materiam, non potest dici unde venerint : quia per hoc quod separata esse et immobiles ponuntur, tota perscrutatio qua de materia proprie est, aufertur et destruitur per istam positionem. Licet ergo etiam ex parte materialis principii non satis bene dixerit Plato, tamen susceptibilius et tolerabilius dixit quam ex parte forma quam posuit esse separatam secundum esse.

CAPUT XIII.

De contradictione contra Platonem in hoc quod formas easdem secundum esse separatum et distinctum dicit esse in omnibus et in pluribus.

Quod autem Plato dicit unum esse seretu, paratum acceptum in multis esse et praedicari de illis, et hoc dicit propter universalem et simplicem naturam qua invenitur in multis et de multis prædicari in ratione una, et hoc maxime dicit de magis universalibus qua sunt ens et unum, improbare illud non est difficile : facile namque videtur esse monstrare parum studentibus in philosophia, quod unum secundum esse acceptum non sit omnia. Nam ex suppositione qua per se intellecta concedenda sit, non potest dici quod unum secundum esse distinctum omnia sunt, sicut dixit Plato : sed si quis dicit concedendo, quod omnia sunt id aliquid demonstratum unum, quod habet esse separatum, sicut dicit Plato unam ideam entis omnia informare, sicut unus masculus implet multas fecminas secundum esse separatus ab eis : quod non faceret si uni fecminæ per materiam esset conjunctus, sicut masculinum et fecmininum non implet in plantis : et ideo masculinum non implet in plantis nisi unum fecmininum. Sic dicenti objiciemus dicentes, quod hoc non potest esse verum, nisi det illud unum quod in omnibus existendo idem de omnibus prædicatur esse universale, sicut genus quod una ratione prædicatur de omnibus in quibus est : hoc enim esse oportet unde illud quod secundum esse unum est numero in omnibus : et hoc non potest diversa ratione prædicari de eis. Sic autem unum in omnibus multis esse est

<--- Page Split --->

impossibile, sicut patet in quibusdam : nullum enim unam unius naturae secundum esse habent rationem ea quae sunt omnia : nec etiam ea quae in quantitate sunt post numeros, ut dicit Plato, longitudines scilicet, et latitudines, et profunditates hujusmodi unius generis habent unam rationem. Probavimus enim jam pridem hoc in unum genus non reduci, nec reduci ea ad genus numeri : similiter autem nec ea quae modo sunt, et ea quae post futura sunt, hujusmodi unius generis habent unam rationem : quia sic dicrudo unum et idem actu secundum esse acceptum et formam reiteraretur in his quae secundum substantiam corrumpuntur, quod est impossibile : quia in secundo Peri genescos probatum est quod quacumque corporalem substantiam habenti motam, non reiterantur eadem numero 1. Eodem autem modo nec illa quae aliquam habent potentiam ad esse, possunt hoc modo esse unum : eo quod potentia eorum non est una et uniformis : ista enim quae sic sunt in omnibus, non possunt aliquae species esse separatae. Dictum enim Platonis est, quod species sunt numeri quidam constituti a numeris simplicibus : et ista quae insunt rebus secundum suum esse, non sunt numeri, nec possunt esse media quae dicunt esse infra duo extrema, sensibilia scilicet, et numeros ideales. Si enim essent media, tunc essent mathematica materialia quae dicit Plato esse, et non in omnibus esse eadem. Nec etiam possunt corporalia esse ista sensibilia : quia tunc, ut dicit, nec ad esse proficerent, nec ad scire. Oportet igitur quod ista quae in omnibus sunt eadem secundum rem, sint quartum genus entis : et sic erit de ipsis quartum genus scientiae theoricae : quia nec est divinum, nec mathematicum, nec physicum : et cum illa quae in omnibus sunt sicut causa prima et propria entis universaliter, erit ista scientia universalis ad

divinam, et omnes alias, et habebit stabilire principia et causas tam divina scientiae quam aliarum : et haec est absurditas maxima.

Adhuc omnino et universaliter si aliText. et com. 47. quis quaerat elementa sive principia quae in esse existentium omnium ingrediuntur, sicut principia rerum existentium sunt forma et materia, et non dividat multipliciter dicta ens et unum, quae sunt in multis, impossibile est invenire, eo quod nihil unum per unam rationem et esse unum sit in omnibus, quin potius nihil unum secundum esse est in pluribus omnibus. Et si considerentur etiam ea quae ut genera sunt in pluribus, quae secundum esse tamen non sunt in eis, cum sint eadem per unam communem rationem existendi in multis : unde in libro de Anima diximus 2, quod ratio animalis universalis secundum unumquodque speciale animal cui inest, altera est : et si secundum unam communem rationem sumptam penes intentionem simplicem et absolutam animalis est in multis, ista ratio logica est et non physice sumpta. Multo ergo minus unum secundum esse distinctum et separatum ab esse ejus cui inest, potest esse in omnibus vel pluribus. Et aliter adhuc in ista positione est peccatum. Quarentes enim secundum dictum modum de rebus physicis, ex quibus sicut principiis suum esse elementatis non convenit accipere causas aliquas, ex quibus est facere, aut pati physica, aut ex quibus causatur corpus rectum, cujus est facere, aut pati : sicut enim dicitur corpus rectum propter motum rectum quem habet. Separata enim secundum esse actionis et passionis et rectorum corporum principia : licet enim causas habent in materia secundum esse agentes, sicut in omnibus physicis demonstratum est. Si autem quis dicat

<--- Page Split --->

quod non oportet dividere multipliciter dictum quod est in omnibus vel pluribus, quia talia principia non dicuntur esse nisi solarum substantiarum, et illis insunt per unum modum : tunc etiam si hoc concedatur, quod tamen verum non est, si aliquis quaerens solius substantiae elementa, putet se habere omnium existentium elementa, deceptus est : et non est verum si hoc dicat, quia secundum diversitatem existentium differunt elementa rerum quae sunt ingredientia esse ipsorum. Patet ergo ad esse non proficere hujusmodi unum, quod in omnibus vel pluribus esse dicitur, et tamen habet esse separatum et distinctum ab esse ipsorum.

CAPUT XIV.

De contradictione contra Platonem in hoc quod dixit ideas principium scientiae.

Quod autem ad scire ideæ non conferant, sic ostendimus. Si enim formæ per quas scimus quid est vel propter quid est quælibet rerum, extra animam habent esse separatum, oportet quod sint singulares, et comparatio earum ad intellectum non est ita quod intellectus abstrahat eas a rebus, sed potius sicut comparatur ad sensata, ita intellectus comparabitur ad intellecta extra eum entia : unde sicut habentes per naturam facultatem sentiendi non discimus videre, sed præsente sensibili sine doctrina accipimus sensatum, ita omnino non discimus scire, sed præsente forma separata scimus. Non enim tunc ex multis sensibilibus memoria, nec ex multis memorii s experimenttum, nec ex multis experimentis acceptis universale, sed omnino per nihil prius acceptum doctrina vel natura statim præ-

sente idea scimus. Quæramus igitur, cum non fiat scientia in nobis nisi per principia, et præcipue per essentiales causas et proprias quæ sunt elementa, quomodo volens discere et scire disce istas ideas, quas Plato posuit omnium esse elementa. Palam enim, quia non est possibile sic dicere, quia sit quædam præcognoscens prius : cum tamen omnis scientia et omnis doctrina fiat ex præexistenti intellectiva cognitione quorumdam, ex quibus sicut ex principiis cognoscimus alia de quibus quærimus et dubitamus : sicut enim geometram discentem conclusiones geometricas oportet præscire alia quæ sunt principia, quorum sicut principiorum est scientia conclusionum quam addiscit, et non procognoscat quæsita de quibus futurus est discere nisi per præsentia præcognita : ita est etiam in omnibus aliis quæ addiscimus. Si autem ideæ principium sunt sciendi, unaquæque idearum immediatum ordinem habebit ad intellectum, sicut immediatum ordinem ad sensum habent sensibilia : et sicut non accipimus unum sensibilium per aliud præexistens in sensu, ita non sciemus in intellectu per aliud præexistens in intellectu : igitur si aliqua per ideas omnium est omnium scientia, quæ ideæ sunt particulares formæ secundum esse separatae motiva intellectus,sicut sensibilia movent sensum,sicut aiunt quidam, hinc taliter et ex talibus omnia non præexistit aliquid cognoscens : sed omne per seipsum cognoscit, et nullum per aliud prius cognitum cognoscit.

Cum tamen omnis disciplinaliter cog- 48. noscens, non disciplinatus, nisi per cognita, aut omnia, aut quædam, quæ maxime prima sunt aliorum : hoc enim in omni disciplina complexorum et incomplexorum tam secundum viam intellectus quam secundum viam sensus. In demonstratione enim quæ est cognitio complexi secundum viam intellectus, oportet prin-

<--- Page Split --->

ripia praecognoscere, et in diffinitione per quam scitur incomplexum secundum viam intellectus, oportet praescire et esse nata ea ex quibus est diffinitio. Similiter autem et in his quae sciuntur per indutionem quae est ex prioribus secundum viam sensus. Sed si dicat Plato, quod ea quae sunt principia sciendi omnem rem, non accipiuntur ab intellectu, sed sunt in nobis connaturalia nobis existentia : et tunc cum illa sint quid est et propter quid est res quaelibet connaturalis, erit vientia quid et propter quid est quaelibet res : et sic potissima omnium scientiarum connaturalis est nobis. Connaturalia enim naturam non derelinquunt.

Mirum ergo est quomodo alicujus rei aliviscimur, aut aliquid nos latet, cum connaturaliter in nobis habeamus potis- simum omnium scientiarum de qualibet rerum : quae enim connaturaliter haben- tur et perfecta per naturalem habitum, magis habentur facultate et usu quam ea qua acquireuntur doctrina vel assuetudi- ne. Amplius his suppositis, quomodo cognitionem aliquam potest suscipere aliquis ? hoc enim non potest videre, quia manifestum habet apud se ex tali- bus formis ex quibus est res quaelibet, et quomodo est ex illis : et hoc est cogno- vere perfecte et de nullo dubitare. Quod falsum sit, patet : quia videmus multas dubitationes et opiniones diversas esse de nullis rebus. Ambigit enim aliquis de rebus quemadmodum et circa quasdam vlllubas ambigunt grammatici : cum nimisyllaba sit comprehensio litterarum, quidam opinantur ? quae una est littera Graeca, elemento composito venire in compositionem syllaba, et dicunt com- pui ex s et e : vel secundum hoc nomen litterae ex s y in a, sicut grammatici no- tri dicunt,et esse duplicem consonantem v s et e. Alii vero dicunt alium esse duplicem sonum, qui nullis sit cognita- rum in aliis litterarum. Si enim, ut di- cunt Platonici, omnia perfecte scimus,

nulla debet esse dubitatio de una et eadem re, nec diversorum diversa opinio, sed de omnibus una omnium perfectae scientiae conceptio. Amplius autem ea scibilia quorum est sensus aliquis, sicut colorum, quomodo potest illa cognoscere non habens illum sensum ? cum in posterioribus Analyticis ostendimus quod omnis nostra cognitio oritur ex sensu : et tamen si verum dicunt Platonic, hoc oportet accidere. Si enim illae quas dixerunt ideas, sunt omnium elementa et immediata principia et quid et propter quid omnium dicentia et existentia,quemadmodum compositae voces syllabarum et dictionum sunt ex propriis elementis, et haec sunt apud nos connaturaliter, caecus natus et omnino nullum sensum habens, per ideas colorum demonstrabit de coloribus, quod absurdum patet esse omnibus. Ex omnibus igitur inductis, est manifestum quod ideae naturaliter nihil ad scire proficiunt.

CAPUT XV.

Et est digressio declarans positionem Platonis, ut melius intelligatur contradictio contra ipsum.

Ad intelligentiam autem eorum quae dicta sunt, interponere nos oportet quaedam de opinione Platonis. Quia igitur superius diximus qualiter Deus opifex et pater deorum sementem deorum facit, et diis filiis tradit, et illi ad par exsequuntur. Dicebat Plato primas rerum formas, quae verae forma dicuntur, esse lumina intelligentiarum quae a nullo formantur, sed omnia formant alia, quamvis quibusdam virtutibus materialibus determinentur et approprientur materia: tamen quidquid illae virtutes formativae virtutis habent, ab istis est: et

<--- Page Split --->

sic conferunt istae virtutibus materiae determinantibus eas et ab eis nihil accipiunt : et hoc est quod in libro de Causis dicitur, quod omnis intelligentia est plena formis : verumtamen ex intelligentiis est quae habet formas magis universales, et quaedam quae habet formas minus universales : quoniam quo illud lumen fuerit intelligentiae superioris, eo erit magis universalis virtutis, et plura informans, et virtutem prehabens in se inferiorum, ita tamen quod formae illae non distinguuntur ab essentiali lumine intelligentiae, et non sunt concepta quaedam variata secundum res quarum sunt formae, sed potius lumen formans, sicut diximus animam se habere ad formas membrorum quas facit, et lucem se habere ad formas colorum.

Propter hoc dicebat Plato, quod res sensibiles sunt nobilius in suis formis separatis quam in seipsis et numeris : quia in seipsis sunt per casum et obtenebrationem lucis intelligentiae : in lumine autem intelligentiarum sunt lux quae est ratio conformativa formae eorum quae formas attingunt : et dicebat quod principium cognitionis est forma prout lumen est, et non prout obruitur materia et occumbit, quod forma per hoc quod est separata, est principium cognitionis, et non per hoc quod est conjuncta cum materia. Nec tamen intendebat, quod simpliciter esse haberet separatum secundum rem in natura existentem particulariter, sed intendebat esse formae in eo quod forma est : hoc enim esse formae eo verius est, quo magis separata forma est : esse autem formae non habet forma, nec a materia, nec in materia per se, ita quod non habeat ipsum extra materiam. Si enim non haberet nisi in materia, non esset aliqua forma, nisi esset virtus in materia, quod falsum est : nec esset aliqua forma, nisi esset virtus materialiter operans, quae omnia falsa sunt. Sed forma habet esse formae in eo quod separatum lumen est hypostasis formarum :

sicut lux corporalis est hypostasis colorum : per hoc enim nullo modo dependent ad materiam. Sic igitur separatum esse formae habens per hypostasim suam quae in esse formali substantificat eam, habet quod principium est et scientiae, sicut patet per ante dicta. Quia autem anima intellectualis sacramentum est luminis intelligentiae, habet forma per lumen quod est in ipsa quasi hypostasis cognitionem ad intellectum, qui est imago intelligentiae, cujus lumine est hypostasis formarum omnium, et sic connaturales animae Plato posuit ideas intellectui nostro, et studium nihil aliud esse dixit, nisi quod anima abstrahendo a sensibilibus quibus intendit, hoc lumen inveniet in seipsa, et non abstrahat ista a sensibilibus rebus, sed potius quod seipsam a sensibilibus quibus intendit, avertat, et lumina veritatum omnium in seipsa inveniat. Quia tamen haec lumina sunt imagines primae lucis, formae rerum sensibilium sunt imagines formarum sic separatarum.

Bene autem oportebat in acquisitioneAdtqdiumcemsentplatquem demonstrari ad formas rerum per sensum acceptas, et sic fieri propriam uniuscujusque cognitionem : quia dicebat Plato quod intellectus universalia retinet, et singularia perdit, et sic cognitionem omnium esse apud nos, et tamen studio indigere propter haec duo, scilicet ut intellectus se in se convertens et a sensibilibus abstrahens, lumina formarum apud se inveniat : et ut lumina illa ad formam rerum determinata propriam rei cognitionem perficiant : et hoc modo intelligendo Platonem, non multum deviavit a vero : quia etiam Aristoteles non multum diversa dicitur ab hoc intellectu. Secundum dicta igitur omnis contemplationis nostrae finis est, quod anima hypostasis formarum omnium, quae est lumen intelligentiae purum ab omni eo quod materiale est vel virtutis

<--- Page Split --->

materia, inveniat : quia tunc recte invenit seipsam prout ipsa est solus et purus intellectus sine continuo et tempore.

De his autem locuti sumus in epistola nostra de Natura intellectualis animae et contemplatione, et perfectius de hoc traulemus notitiam in ultimo scientiae hujus. Aristoteles autem ivit contra illa non in hoc quod sic formas a prinius luminibus intelligentiarum dixit derivari, sed potius in hoc quod istas non ex materia educi dicebat, sed a datore formarum extrinsecus dari : quia sic non esset motus, sicut superius ostenminus. Ivit etiam contra ista in hoc quod unum secundum esse Plato in multis esse dixit, et non multipliciter dictum : volebat enim Plato quod unitas formae esset ab unitate luminis quod est hypostasis ejus. Aristoteles autem dicebat, et verum est, quod licet lumen hoc sit hypostasis formarum, tamen determinantia lumen illud sunt esse naturalia formae in quantum est forma rei illius : et ideo materia participatur esse luminis in formis et formatis, sicut et lux corporalis multipliciter esse accipit in coloribus diversis : et quia sicut resolutio colorum est ad hypostasim unicam lucis coloris, ita dicebat Plato quod resolutio formae est ad hypostasim unicam primae lucis : et ideo aliquando objicit contra eum Aristoteles, ac si dicat omnium esse unam ideam quae per unicum esse sit in omnibus eadem : et scias quod non perficitur homo in philosophia nisi ex scientia duarum philosophiarum Aristotelis et Platonis. Ex his igitur praeinducta facile possunt intelligi, tam ex parte Platonis, quam etiam ex parte Aristotelis. Haec igitur dicta sufficiant.

CAPUT XVI.

Quod non sunt inventæ ab Antiquis nisi quatuor causæ extra superius dictas.

Quoniam ergo omnes dictas a nobis Text, et com. 50. in secundo Physicorum causas omnes Philosophi præinducti nisi sunt quaerere, et quia extra has nullam penitus ex dictis eorum habemus dicere novam causam, palam est et nunc et ex superius dictis a nobis. Sed licet nisi sint dicere istas et nullam extra eas, tamen obscure, et modo quodam obscuro omnes istae causæ prius dictæ sunt : quia etiam finalem apposuit Socrates, licet quicumque efficientem. Cum enim omnis efficiens ad finem moveat determinatum, implicite etiam et obscure dixit causam finalem : modo ergo quodam omnes ab eis dictæ sunt, modo autem alio nullatenus secundum veritatem sunt dictæ.

Primi enim temporis philosophia visa Text, et com. 51. est ut infans adhuc balbutiens de omnibus his causis, velut adhuc nova existens circa principia qua quesivit, et praecipue circa primum entis principium, quod homini cognoscere est difficile : hoc autem patet ex hoc, quia etiam Empedocles ante nos diu os dixit inesse ratione qua est forma dans esse et rationem : hoc autem quod dixit, est ipsum formale principium, quod erat esse, et substantia formalis rei quælibet est id quod est. Sicut autem dixit ens secundum id quod est inesse rationis, similiter necessarium est carnem sic dicere inesse rationi et aliorum singula, qua distinctum habent esse in natura : aut enim omnia sic sunt a forma hoc quod sunt, aut nihil eorum suum esse habet

<--- Page Split --->

a forma : propter hoc enim principium formale et caro et os est hoc quod est et aliorum unumquodque, et non propter materiam in qua non distinguuntur ab invicem : hanc autem materiam Empedocles dixit esse ignem et terram et aerem et aquam, sicut patet ex dictis in opinione Empedoclis. Sed ista sic dixit esse de necessitate duo principia sine quibus non est res, quod alium ante se dicentem hoc causam habuit dicendi, manifesta vero et propria determinatione secundum naturam rei non dixit : de talibus autem quid et qualiter dixerit quilibet. dictum est a nobis in praecedentibus. Causa autem quod non nisi quatuor dicere putaverunt, est quia quaerentes principium entis sicut fecit Empedocles, non nisi duo intrinseca elementa invenerunt, scilicet formam quae esse confert et id cui confert quod est subjecta materia : considerantes autem principia motus et fieri, omnia ista quatuor ipso motu extraxerunt. Motus est actus imperfectus : et cum sit actus, et actus fluens et non permanens, et omne quod fuit, aliquando erit in termino fluxus. Per hoc igitur quod est actus, viderunt quod non estagentis nisi in actu existentis: cum autem quod-

libet imperfectum, actu sit agens perfectum, et ab hac veritate compulsi posueverunt causam moventem et agentem. Per hoc autem quod est imperfectus actus, erit actus existentis in potentia, quod est subjecta materia : et per hanc necessitatem posuerunt materiam. Per hoc autem quod est continue fluens actus secundum ipsum esse ipsius motus, quod non competit nisi formae, posuerunt formam. Per hoc autem quod ad finem fluit intentum ab efficiente, causam finalem esse posuerunt. Nec plura sunt in motu, et ideo veritas compulit causas quatuor quae dictae sunt quaerere, et nullam eis quae dictae sunt, potuisse invenire. Quaecumque vero de his causis et principiis dubitaverunt, recapitulabimus iterum de causis intendentes secundum illas dubitationes, utrum scilicet finitae sunt vel infinitae, et utrum sunt primae et ultimae in eis vel non, et quem ordinem habeant primae ad sequentes, et de aliis hujusmodi quaeremus in sequenti libro : forsitan enim in talibus causarum demonstrationibus aliquid investigabimus utile ad determinandas dubitationes posteriores, quas in tertio hujus scientiae libro disponemus.

<--- Page Split --->