CAPUT XII.

Post magnam afflictionem tandem salvabuntur reliquiæ Judæorum, et ex mortuis quidam resurgent ad vitam, et quidam ad approbrium : docti vero ac doctores fulgebunt : de duobus ad ripas fluminis stantibus, et viro lineis vestito,qui temporis aperit determinationem : et de completione hujus prophetiæ post statutum tempus.

quasi splendor firmamenti 1 : et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stelle in perpetuas aeternitates.

<--- Page Split --->

neis, qui stabat super aquas fluminis : Usquequo finis horum mirabilium?

si ignis probabuntur multi : et impie agent impii, neque intelligent omnes impii : porro docti intelligent.

Hucusque Danielem in hebræo volumine legimus. Quæ sequuntur usque ad finem libri, de Theodotionis editione translata sunt.

IN CAPUT XII DANIELIS

COMMENTARIUS.

« In tempore autem illo. » Hic tangit finem omnium praebatiorum in judicio et gloria resurgentium.

Dividitur autem in duas partes : in prima parte tangit liberationem, in secunda parte mensuram temporis ultimæ persecutionis, ibi, y. 5 : « Et vidi ego» Daniel. »

Adhuc in prima duo sunt, revelatio scilicet resurrectionis, et præceptum de clausura visionis, ibi, y. 4 : « Tu autem, Daniel. »

In prima harum quatuor sunt paragraphi : in primo enim describitur Angelicum adjutorium, in secundo tribulatio sanctorum, in tertio resurrectio mortuorum, in quarto dispar claritas sanctorum.

Dicit ergo :

« In tempore illo, » ultimæ scilicet propitiationis, « consurget, » paratus scilicet ad adjutorium, « Michael princeps, » scilicet propitiationis, « magnus. » Isa. xxxu, 8 : Princeps ea quæ sunt digna principe cogitabit, et ipse super duces stabit. Et ideo magnus dicitur. « Qui stat pro filiis populi tui, » ut salventur scilicet. Daniel. x, 21 : Nemo est adjutor meus in omnibus his, nisi Michael, princeps vester.

Et subdit secundum paragraphum de tribulatione :

« Et veniet tempus quale non fuit, » tribulationis scilicet, « ex quo gentes esse ceperunt », hoc est, a principio mundi, « usque ad tempus illud : » cujus causa dicitur esse, quod tres persecutiones passa est Ecclesia, primo, a tyrannis qui occiderunt corpus, secundo, ab haereticis qui perverterunt fidem, tertio, a falsis fratribus qui mores subverterunt : illa autem ultima conflabitur ab omnibus

<--- Page Split --->

his. Matth. xxiv, 21 : Erit enim tunc tributatio magna, qualis non fuit ab initio mundi usque modo, neque fiet. « Et in tempore illo », hoc est, post tempus illud « salvabitur populus tuus, » Judæorum scilicet. Isa. x, 22 : Si fuerit populus tuus Israel quasi arena maris, reliquiæ convertentur ex eo. Tunc enim videntes se esse deceptos in Antichristo, omnes convertentur ad fidem. Et hoc est quod sequitur : « Omnis qui inventus fuerit scriptus in libro, » Dei scilicet : scripti autem sunt in libro ii de quibus præordinavit Deus, ut daret eis gratiam in præsenti et gloriam in futuro. Act. xiii, 48 : Crediderunt quotquot erant præordinati ad vitam. Psal. cxxxviii, 16 : In libro tuo omnes scribentur : dies formabuntur, et nemo in eis.

2

Et subdit tertium paragraphum de resurrectione : et hoc est :

« Et multi », non omnes scilicet, « de his qui dormiunt in terræ pulvere. » Mortui dicuntur dormire, quia vita occulta vivunt sicut dormiens, quidam in pœnis, quidam autem in gloria. Isa. xxvi, 19 : Expergiscimini, et laudate, qui habitatis in pulvere. Et hoc est : « Evigilabunt, » scilicet ad manifestam vitam in corpore, et animam demonstrandam. Job, xiv, 12 : Donec alteratur cœlum, non evigilabit, nec consurget de somno suo. Quando ergo alteretur cœlum, evigilabit. Et dividit inter mortuos, subdens : « Alii in vitam æternam, » boni scilicet et electi, « et alii in opprobrium » confusionis æternæ, « ut videant semper, » in pœnis scilicet : et videndo patiantur, quia, ut dicit Gregorius, Ignem eo « Hoc est eis in igne ardere, quod est ipsum patitur. « ignem videre 2. » Matth. xxv, 46 : Ibunt hi in supplicium æternum : justi autem in vitam æternam.

Et subdit de dispari claritate sanctorum :

« Qui autem docti fuerint, » intus scilicet a Deo per devotionem, sicut simplices sancti, de quibus dicitur, Joan. vi, 43 : Et erunt omnes docibiles Dei. « Fulgebunt quasi splendor firmamenti : » qui splendor tenuis est, et non condensati luminis, de quibus dicitur, ad Philip. ni, 20 : Nostra conversatio in cœlis est. Psal. xvii, 2 : Cœli enarrant gloriam Dei. « Et qui ad justitiam erudiunt multos. » Hieronymus : « Magistri « scilicet aliorum, non tantummodo « prædicando, sed et scriptis confirman- « do. » « Quasi stellæ in perpetuas æternitales », supple, fulgebunt : illi enim sunt quasi vasa luminis: undique perfundentia lumen. Baruch, iii, 34 et 33 : Stellæ dederunt lumen in custodiiis suis, et lætatæ sunt : vocatæ sunt, et dixerunt : Adsumus : et luxerunt ei cum jucunditate, qui fecit illas. Quod autem dicit, perpetuas æternitates, sciendum quod perpetuum est ex parte mensurati, æternitas autem ex parte durationis mensurantis : et quia multa sunt ad æternitatem pertinentia, ideo ponuntur in numero plurali.

« Tu autem, Daniel.» Tangit hic de significatione visionum, ne proferantur in publicum, sicut prima, secunda, tertia, quarta, in publico expositæ sunt : et hoc est : « Claude sermones, et signa librum : » sermones, ne exponas : librum autem, ut fideliter scribas. Isa. xxix, 11 : Erit vobis visio omnium sicut verba libri signati. Quare autem signari faciat librum, subdit : « Usque ad tempus statutum, » a Deo scilicet in fine mundi, « plurimi pertransibunt, » legendo scilicet, et studendo. Habacuc, ii, 2 : Scribe visum, et explana eum super tabulas, ut percurrat qui legerit eum. « Et multiplex erit scientia. » Mul-

<--- Page Split --->

tipex enim est spiritus, qui edidit eam 1. Multiplices, et multarum proprietatum sunt visiones, quibus revelantur. Jesus, filius Sirach, in prologo Ecclesiastici : Non solum ipsos loquentes necesse est esse peritos, sed etiam extraneos posse et dicentes et scribentes doctissimos fieri.

Græciæ, qui stabat in ripa quæſt contra Græciam : ripa enim significat stabilimentum immortalitatis, in quo stant Angeli, fluxus in medio descensum nostræ moralitatis. II Reg. xiv, 14 : Omnes morimur, et quasi 'aque dilabimur in terram.

« Et vidi, ego Daniel. » Tangit hic de revelatione visionis, et habet duas partes, in quarum prima. describit quaedam quae pertinent ad intellectum visionis : in secunda parte tangit quae pertinent ad dispositionem videntis, hoc est, Danielis, ibi, y. 13 : « Tu autem, Daniel, vade. »

In prima parte tres sunt paragraphi, in quorum primo dicit quantitatem temporis persecutionis. In secundo, claudenda dicit esse quaecumque alia sunt istius visionis, ibi, y. 8 : « Et dixi : Domine mi, quid erit post hæc ? » In tertio, revelat quantitatem temporis quod dabitur ad pœnitentiam conversis, ibi, y. 11 : « Et a tempore cum ablatum fuerit juge sacrificium. »

In primo duo dicuntur, scilicet descripio revelatorum, et descriptio revelationis. Et hoc est :

« Et dixi viro qui indutus erat lineis, » qui tertius erat, et creditur quod fuerit Gabriel, qui missus ad Prophetae instructionem fuit. Eccle. iv, 12 : Funiculus triplex difficile rumpitur. Descriptis revelatoribus, tangit revelationis inquisitionem : « Qui stabat super aquas fluminis, » tamquam subjiciens hujus vita mortalitatem : ab immortalibus enim scientia eorum requirenda est. Hoc significatum est, Joan. xxi, 4, ubi Dominus resurgens stabat in littore *. « Usquequo finis horum mirabilium ? » hoc est, usque ad quantum tempus finientur hæc mirabilia, de Antichristi persecutione. Psal. xii, 2 : Quamdiu ponam consilia in anima mea, dolorem in corde meo per diem.

« Et vidi, ego Daniel, » qui scilicet mundum habui cor ad videndum. Matth. v, 8 : Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. « Et ecce, » in visione scilicet sensibili, « quasi duo alii stabant, » Angeli scilicet, quorum unum dicit Hieronymus « fuisse principem « Persarum, alterum autem principem « Macedonum, sive Græcorum : » duo enim sunt mutuo se juvantes. Eccle. iv, 11 : Et si dormierint duo, fovebuntur mutuo. « Unus hinc super ripam fluminis, » quod est Tigris, supple, stabat, et ille erat princeps Persarum, qui versus Persidem stabat in ripa, « et alius inde ex alia ripa fluminis, » princeps scilicet

« Et audivi virum, » excellentiorem aliis scilicet. Job, 1, 3 : Erat vir ille magnus inter omnes Orientales. « Qui erat indutus lineis. » Linum candidum est, et lumini simile. Psal. ciii, 2 : Amictus lumine sicut vestimento. « Qui stabat super aquas fluminis, » altior scilicet mortalitate vitahujus : propter quod, Daniel. iv, 10, 14, 20, vigiles dicuntur, qui fumis Angeli, cur dicuntur vigiles? hujus mundi non deprimuntur. « Cum elevasset dexteram, » quae dispositionem æternorum significat, « et sinistram suam, » sinistra significat dispositionem temporalium, « in cælum, » quae in cælum elevatur, quoniam tempora secun-

1 Cf. Sapient. vii, 22 : Est in illa, scilicet sapientia, spiritus intelligentiae, sanctus, unicus, multiplex, subtilis, etc.

2 Joan. xxi, 4 : Mane autem fato, stetit Jesus in littore.

<--- Page Split --->

dum cœelestia disponuntur. Job, xxxviii, 33 : Numquid nosti ordinem cœli, et pones rationem ejus in terra? « Et jurasset per viventem in æternum, » hoc est, immobili veritate confirmasset. Psal. cxvi, 2 : Veritas Domini manet in æternum. « Quia in tempus, » unius scilicet anni, « et tempora, » duorum annorum scilicet : Hebraice enim hæc habent numerum dualem, qui duos annos significat : « et dimidium temporis, » hoc est, dimidium annum, ita ut pars pro toto ponatur. Hoc significatum est, Apocal. xii, 14, ubi mulier quae significat Ecclesiam, a facie draconis fugit in desertum, ut alatur ibi per tempus, et tempora, et dimidium temporis, tamdiu scilicet durabit Antichristi persecutio. « Et cum completa fuerit dispersio manus populi sancti, » hoc est, fortitudinis sanctorum per Antichristum, qui omnem fortitudinem sanctorum disperdet, exagitando illos scilicet in desertum, sicut prædixit Dominus, Matth. x, 23 : Cum persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam. « Complebuntur universa hæc, » hoc est, usque ad id tempus erunt completa omnia. Tob. xiv, 6 : Non excidit verbum Domini. Matth. v, 18 : Iota unum, aut unus apex non præteribit a lege, donec omnia fiant.

« Et ego audivi, » bella scilicet et persecutionem futuram, « et non intellexi, » per singulas scilicet circumstantias provinciarum, locorum, temporum, et negotiorum. Isa. vi, 9 : Audite, audientes, et nolite intelligere : et videte visionem, et nolite cognoscere.

« Et ait, » Angelus scilicet, « vade, Daniel, » viam universæ carnis, ut dicit Glossa, et hoc est ire ad patres : transitus enim est vita nostra : propter quod, I ad Corinth. ix, 24, dicitur cursus : Omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium. « Quia clausi, sunt, » ad dependentiam scilicet ad futurum, « signatique sermones, » per obscuritates allegoriarum. I ad Corinth. xiii, 12 : Videmus nunc per speculum, in ænigmate. Job, iii, 23 : Viro cujus abscondita est via, et circumdedit eum Deus tenebris. « Usque ad præfinitum tempus, » supple, quo in effectu complebuntur : sicut enim dicitur, Eccle. iii, 1 : Omnia tempus habent.

Et tangit profectum sanctorum ex tribulatione.

« Eligentur, » a Deo, « et dealbabuntur, » ut scilicet maculas peccati non habeant. Apocal. xiv, 5 : Sine macula sunt ante thronum Dei. « Et quasi ignis probabuntur multi, » hoc est, quasi per ignem tribulationis scilicet. I ad Corinth. iii, 15 : Ipse salvus erit : sic tamen quasi per ignem. « Et impie agent impii, » obstinati scilicet. Apocal. xxii, 11 : Qui in sordibus est, sordescat adhuc. I Reg. xxiv, 14 : Ab impiis egredietur impietas. « Neque intelligent omnes impii. » Sapient. ii, 21 : Erraverunt, excæcavit enim illos malitia eorum. Psal. xxxv, 4 : Noluit intelligere ut bene ageret. « Porro docti, » supple, a Deo, « intelligent. » III Reg. iii, 9 : Dabis servo tuo cor docile. Luc. xxiv, 43 : Aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas.

« Et dixi. » Secundus paragraphus, in quo fit inquisitio de tempore post persecutionem. « Domine mi, quid erit post hæc? » Diligenter inquirit, ut formam det discendi. Eccli. vi, 36 : Si videris sensatum, exigila ad eum, et gradus ostiorum illius exterat pes tuus.

Et subjungit de revelatione temporis persecutionis, et de diebus qui durabunt post mortem Antichristi in pœnitentia.

Et hoc est :

« Et a tempore cum ablatum fuerit juge sacrificium, » ab Ecclesia scilicet in divinis laudibus, et cultu, de quo dici-

<--- Page Split --->

tur, ad Hebr. xiii, 13 : Per ipsum ergo offeramus hostiam laudis semper Deo. Psal. cxvii, 164 : Septies in die laudem dixi tibi. « Et posita fuerit abominatio in desolationem, » hoc est, abominandum idolum Antichristi, qui causa desolationis est. Matth. xxiv, 15 : Cum videritis abominationem desolationis, quæ dicta est a Daniele propheta, stantem in loco sancto, qui legit intelligat. « Dies mille ducenti nonaginta, » supple, erunt, hoc est, tres anni, et dimidius, sicut jam ante dictum est : tamen non durabit Antichristi persecutio, sicut duravit Christi prædicatio : in omnibus enim volet se conformare Christo : unde, Isa. xiv,14, dicit : Similis ero Altissimo.

dictos mille ducentos et nonaginta, quadraginta quinque habent additos, qui reversis ad infidelitate Antichristi dabuntur in pœnitentiam, eo quod Deus nullum perire vult. I ad Timoth. ii, 4 : Qui omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire.

Et subdit de dispositione Prophetae : « Tu autem, Daniel, vade, » transeundo scilicet ab hac vita. Ad Hebr. xiii, 14 : Non habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus. « Et requiesces, » spe felici scilicet cum patribus. Apocal. xiv, 13 : Amodo jam dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis. « Et stabis in sorte tua, » hoc est, in sorte beatitudinis, quae tibi debetur loco præmii. Psal. xv, 6 : Funes ceciderunt mihi in præclaris : etenim hæreditas mea præclara est mihi. Psal. cxli, 6 : Portio mea in terra viventium. « In finem dierum, » hoc est, in temporibus novissimis, quando consummabitur mundus. Genes. vi, 13 : Finis universæ carnis venit coram me.

Et subdit de tempore pœnitentiae addito ad illud :

« Beatus qui exspectat. » Thren. ii, 24 : Pars mea Dominus, dixit anima mea : propterea exspectabo eum. Psal. xxvi, 14 : Exspecta Dominum, viriliter age. « Et pervenit ad dies mille trecentos triginta quinque, » qui ad superius