CAPUT X.

Ubi se afflixisset Daniel, videt virum lineis vestitum qui hic describitur, et territus ac tremens confortatur semel et iterum : de resistente principe regni Persarum, de principe Græcorum, et de Michaele principe Judæorum qui solus auxiliatur.

<--- Page Split --->

sionem grandem hanc : et non remansit in me fortitudo, sed et species mea immutata est in me, et emarcui, nec habui quidquam virium.

IN CAPUT X DANIELIS

COMMENTARIUS.

« Anno tertio regni Cyri, regis Persarum. » In isto capite agitur de impedimenti remotione orationis, et revelatione : et dividitur in partes duas, in quarum prima dicit dispositionem ejus

qui accipit revelationem, et revelatoris. In sequnda impedimentorum ponit revelationem, ibi, y. 12 : « Et ait ad me : Noli metuere. »

In prima parte triadicit, scilicet dispositionem Prophetae revelationem accipientis : secundo, dispositionem revelatoris, ibi, y. 5 : « Et ecce vir unus ». Tertio, magnitudinem exprimit visionis, ibi, y. 8 : « Ego autem relictus solus, vidi visionem. » In primo sunt tres paragraphi. In pri-

<--- Page Split --->

mo ponit Prophetae afflictionem, per quam meruit visionem: ponit etiam visionis magnitudinem et tempus: et tertio, qualiter et ubi vidit.

scilicet significaret. Job, xm, 1: Intellexi singula. Et subjungit causam : « Inproprio prorelum imatelligentia enim, » hoc est, illugnes tanum videt. et non visione, » sensibili scilicet et imaginaria, ineligit. si debet esse prophetalis. Psal. xxxi, 8:

1

Et hoc est :

« Anno tertio regni Cyri, » de quo scilicet, Isa. xlv, 1: Christo meo Cyro, cujus apprehendi dexteram, ut subjiciam ante faciem ejus gentes. « Regis Persarum, » quod cum regno Medorum in quo Darius regnabat, unum erat : quia simul regnabant Cyrus et Darius. Cyrus autem, quia benignissimus fuit in sanctos, meruit ut sub eo fieret ista revelatio : meruit autem de congruo, quamvis non de condigno : hoc enim modo existentes in mortali peccato aliquid mereri possunt. « Verbum revelatum est Danieli, » hoc est, res de qua verbum est. Revelare autem est velamen auferre, quo aliquid tegitur, II ad Corinth. m, 15 et seq.: Usque in hodiernum diem, cum legitur Moyses, velamen positum est super cor eorum : cum autem conversus fuerit, quis scilicet, ad Deum, auferetur velamen. Dominus autem spiritus est. Et dicit, Danieli, qui judicium Dei interpretatur : quia seipsum judicio Dei discussit, ut dignus esset. I ad Corinth. xi, 31 : Si nosmetipsos dijudicaremus, non utique judicaremur. « Cognomento Baltassar, » qui interpretatur absorbens divitias : divitias autem absorbuit, quando eleemosynas dedit. Ad Philipp. ut, 7 et 8 : Quæ mihi fuerunt lucra, hæc arbitratus sum propter Christum detrimenta... Omnia detrimentum feci, et arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam. Psal. lxi, 11 : Divitiæ si affluant, nolite cor apponere. « Et verbum verum, » veritate scilicet divina firmatum. Proverb. viii, 8 : Justi sunt omnes sermones mei, non est in eis pravum quid, neque perversum. « Et fortitudo magna, » in virtute scilicet verborum. Psal. lxvii, 34 : Dabit voci suæ vocem virtutis. « Intellexitque sermonem, » quid

Et subjungit de afflictione videntis : « In diebus illis. » Tacet de noctibus, quia in lumine diei nihil tenebrarum est. Proverb. iv, 18 : Justorum semita quasi lux splendens, procedit et crescit usque ad perfectam diem. « Ego Daniel. » Hieronymus : « Multo magis nobis lu- « gendum est. Luc. xxm, 31 : Si in vi- « ridi ligno hæc faciunt, in arido quid « fiet ? » « Lugebam, » præ captivitate scilicet populi. Matth. v, 5 : Beati qui lugent , quoniam ipsi consolabuntur. « Trium hebdomadarum diebus. » Glossa : « Pro mysterio Trinitatis : et « quia contra tria peccaverat populus, « scilicet contra gratiam, contra ratio- « nem, et contra naturam. » Psal. vi, 7 : Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo. Job, xxxm,29 : Ecce hæc omnia operatur Deus tribus vicibus per singulos.

« Panem desiderabilem non comedi. » Panis desiderabilis est delicata refectio. Hieronymus : « Abstinuit a cibis delica- « tis, quod nobis multo magis facien- « dum est tempore jejunii : qui enim « illicitis usi sunt, abstinere debent a li- « citis. » III Reg. xxii, 27 : Mittite virum istum in carcerem, et sustentate eum pane tribulationis, et aqua angustia. « Et caro, » quæ inter cibos cordi humano similior est, et ideo delectabilior. Isa. xxii, 12 et 13 : Vocavit Dominus Deus exercituum in die illa ad fletum, et ad planctum, ad calvitium, et ad cingulum sacci : et ecce gaudium et lætitia, occidere vitulos, et jugulare arietes, comedere carnes, et bibere vinum. « Et vi-

<--- Page Split --->

num » supple, luxuriae, ad libidinem movens. Ad Ephes. v, 18: Noliteinebriari vino, in quo est luxuria. « Non introierunt in os meum : » unde de Joanne dicitur, Luc. 1, 15 : Vinum et siceram non bíbet, et Spiritu sancto replebitur adhuc ex utero matris suae. Hieronymus : « Qui enim illicitis in concupi- « scentiis utuntur, tempore pœnitentiae « debent abstinere a licitis. » « Sed neque unguento unctus sum. » Glossa : « More Medorum, et Persarum, qui us- « que hodie pro balneis utuntur unguen- « tis. » Contrarium videtur, Matth. vi, 17 et 18 : Tu autem, cum jejunas, unge caput tuum, et faciem tuam lava, ne videaris hominibus jejunans. Sic sunt unguenta exhilarationis, in quibus homo bona hilaritate hilarem se exhibet in operibus pœnitentiae, et ea placent Domino, et de his dicitur, Eccle. ix, 8 : Oleum de capite tuo non deficiat. Et sunt unguenta lasciviam moventia : et haec detestatur Daniel. II Paralip. xvi, 14 : Posuerunt Asa super lectum suum plenum aromatibus, et unguentis meretriciis, quae erant pigmentariorum arte confecta. « Donec complerentur trium hebdomadarum dies, » ut hebdomada ad totum tempus vitae præsentis referatur, ternarius autem ad fidem Trinitatis. Psal. cxliv, 2 : Psallam Deo meo quamdiu fuero.

« Et levavi oculos meos. » Glossa : « Elevatione oculorum opus est, ut my- « stica videamus. » Isa. LX, 4 : Leva in circuitu oculos tuos, et vide. Et hoc est, quod sequitur : « Et vidi, » supple, levatis oculis. Apocal. in, 18 : Collyrio inunge oculos tuos ut videas. Et sic dixit, ubi, quando, et qualiter vidit, et describit revelationem : et hoc est :

« Et ecce vir unus. » Unum dicit, quia totus virtute virere videbatur. Job, 1, 3 : Erat vir ille magnus inter omnes Orientales. Unus, hoc est, unicus, unicae scilicet dignitatis, et singularis. Eccle. iv, 8 : Unus est, et secundum non habet. « Vestitus lineis, » ad naturae mundiuam demonstrandam : linum enim album est, et æterni luminis imago. Apocal. ni, 5 : Qui vicerit, sic vestietur vestimentis albis. Proverb. xxxi, 22 : Byssus et purpura indumentum ejus. « Et renes ejus accincti auro obrizo. » Aurum sapientiam significat, obrizum autem est obrude quod in ipsa puritate consistit, et significat munditiam sapientiae divinae. Renes autem loca delectationum sunt, et significant eos qui omnes suas delectationes ad sapientiam Dei referunt. Psal. lxxvi, 4 : Memor fui Dei, et delectatus sum.

« Et corpus ejus quasi chrysolithus. » Hieronymus : « Alii transtulerunt Thar- « sis, quia ille lapis marini coloris est : « Tharsis enim mare est. » Ezech. 1, 5 : Adspectus eorum, similitudo hominis in eis. Populi vero captivati significabant amaritudinem. « Et facies ejus velut species fulguris, » ut scilicet iram significaret praecedere inimicos. Matth. xxviii, 3 : Erat autem adspectus ejus sicut fulgur. Ezechiel. 1, 14 : Animalia ibant, et revertebantur in similitudinem fulguris coruscantis. « Et oculi ejus ut lampas ardens, » ut scilicet scintillantibus oculis zeli et amoris manifestaret ardorem. Apocal. 1, 14 : Oculi ejus tamquam flamma ignis. « Et brachia ejus, »

<--- Page Split --->

in quibus adjutorium designatur, « et quae deorsum sunt usque ad pedes, » in quibus designatur quod fulsit nos Deus, et proficere in suos nos fecit, « quasi species æris candentis, » ut in ære notetur sonoritas laudis, ut scilicet fortis et cito veniat in adjutorium nostrum. Isa. nu, 1 : Consurge, consurge, induere fortitudine tua, Sion. Ezech. 1, 7 : Pedes eorum pedes recti. Et, post pauca : Scintillæ quasi adspectus æris candentis. « Et vox sermonum ejus ut vox multitudinis. » Multi enim cum Angelo venerant ad consolationem Prophetae, et unus pro multis loquebatur. Ezech. 1, 24 : Audiebam sonum alarum, quasi sonum aquarium multarum, quasi sonum sublimis Dei. Apocal. 1, 10 : Audivi post me vocem magnam tamquam tubæ. Job, iii, 24 : Tamquam inundantes aquæ, sic rugitus meus. Aquæ enim multæ populi multi sunt.

montem divinæ majestatis et luminis. « Et fugerunt in absconditum, » latebras scilicet quærentes. Jonæ, 1, 10 : Cognoverunt viri quod a facie Domini fugeret, scilicet Jonas. Glossa inducit illud Joan. iii, 20: Qui male agit, odit lucem. Et illud Genes. iii, 10: Domine, vocem tuam audivi in paradiso: et timui eo quod nudus essem, et abscondi me.

« Ego autem relictus solus, » ab omnibus scilicet mundanis. Psal. xliv, 11 : Obliviscere populum tuum, et domum patris tui. « Vidi visionem grandem hanc, » hoc est, grandia significantem, et in grandi lumine demonstratam. Eccli. xlviii, 27 : Spiritu magno vidit ultima. Jerem. xxxiii, 3 : Clama ad me, et ego exaudiarn te : et annuntiabo tibi grandia et firma quæ nescis. « Et non remansit in me fortitudo. » Glossa : « Visa Dei « fortitudine.» I ad Corinth. 1, 25 : Quod infirmum est Dei, fortius est hominibus. « Sed et species mea immutata est in me, » hoc est, color et figura præ terrore. Esther, xv, 10 : Regina corruit, et in pallorem colore mutato, lassum super ancillulam reclinavit caput. « Et emarcui, » supple, destitutus viribus : intellectu enim festinante in contemplationem, derelinquitur et marcessit corpus. Sici corpus. Daniel. viii, 17 : Cum venisset Angelus, pavens corrui in faciem meam. « Nec habui quidquam virium. » Psal. xxxvii, 11 : Dereliquit me virtus mea. « Et audivi vocem sermonum ejus, » consolatoriam scilicet. Cantic. ii, 14 : Sonet vox tua in auribus meis : vox enim tua dulcis. « Et audiens jacebam, » supple, territus. Habacuc, iii, 1 : Domine, audivi auditionem tuam, et timui. « Consternatus super faciem meam, » ut scilicet adorarem. I ad Corinth. xiv, 23 : Cadens in faciem, adorabit Deum. « Et vultus meus hærebat terræ, » per humilitatem scili-

Et subdit de magnitudine visionis in tribus, scilicet quod solus vidit, quod videndo destitutus fuit, quod confortatione indiguit.

Et hoc est :

« Vidi autem, ego Daniel, solus visionem. » Genes. vii, 1 : Te, solum scilicet, vidi justum coram me in generatione hac. Bernardus : « Delicata est divina consola- « tio, nec datur admirantibus alienam 1. » « Porro viri qui erant mecum, » non conformitate gratie, sed in operibus regis vel mundi, « non viderunt. » Glossa inducit illud Apostoli, I ad Corinth. ii, 14 : Animalis homo non percipit ea quæ sunt Spiritus Dei. « Sed terror nimius irruit super eos : » humana enim infirmitas divina sustinet. Glossa inducit illud Apostoli, ad Hebr. xii, 20, secundum litteram Septuaginta: Si bestia tetigerit montem, lapidabitur 2 : vocans bestiam bestialem hominem, et

<--- Page Split --->

cet. Exod. iv, 31 : Proni adoraverunt, scilicet in terra.

9

Et subdit de confortatione :

« Et ecce manus tetigit me. » Hieronymus : « Manum humanam mittit ad « Prophetam, ut generis sui corpus re- « spiciens, non paveat. » Job, xiv, 15 : Operi manuum tuarum porriges dexteram. « Et erexit me super genua mea. » In genibus virtus gressiva est, sicut in pedibus fulliva. Ad Hebr. xii, 12 et 13 : Soluta genua erigite, et gressus rectos facite pedibus vestris. « Et super articulos manuum mearum, » ut scilicet starem quasi quadrupes, articulis manuum et genibus sustentatus. In articulis autem manuum diligentia operum significatur. Cantic. v, 14 : Manus illius tonalities aureæ, plenæ hyacinthis.

cibus tuis scilicet. II Paralip. xx, 17 : O Juda et Jerusalem, nolite timere. « Quia ex die primo : » statim enim Deus Deus adest obsecrationibus sanctorum. crationis sanctioin Deuter. iv, 7 : Deus noster adest cunctis obsecrationibus nostris. « Quo posuisti, » hoc est, firmasti, « cor tuum ad intelligendum, » divina scilicet, « ut te affligeres in conspectu Dei tui, » non in conspectu hominum. Ad Hebr. xi, 36 et 37 : Egentes, angustiati, afflicti, quibus dignus non erat mundus. « Exaudita sunt verba tua, » pro liberatione scilicet populi. Psal. xvii, 7 : Exaudivit de templo sancto suo vocem meam. Simile, Luc. i, 13 : Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua. « Et ego veni propter sermones tuos. » Argumentum, quod devotio orationis Angelos invitat. Psal. lxvii, 26 : Prævenerunt principes conjuneti psallentibus.

10 Daniel vir desideriorum.

« Et dixit ad me, » supple, subdens de revelatione : « Daniel, vir desideriorum, » a Deo scilicet et ab Angelis desideratus. I Petr. i, 12 : In quem desiderant Angeli prospicere. « Intellige verba quæ ego loquor ad te. » II ad Timoth. 11, 7 : Dabit enim tibi Dominus in omnibus intellectum. « Et sta in gradu tuo, » in pedibus scilicet locum tuum, quem apud Deum obtines, non dimittens. Eccle. x, 4 : Locum tuum ne dimiseris. « Nunc enim missus sum ad te. » Ad Hebr. i, 14 : Nonne omnes sunt administratorii spiritus, in ministerium missi ? « Cumque dixisset mihi sermonem istum, » consolatorium scilicet. Cantic. ii, 14 : Sonet vox tua in auribus meis : vox enim tua dulcis. « Steti tremens, » steti in rectitudine, tremens pavore reverentiae. Isa. viii, 13 et 14 : Ipse pavor vester, et ipse terror vester. Et erit vobis in sanctificationem.

« Princeps autem. » Ponit hic ablatio- 13 nem impedimentorum, tria dicens, scilicet impedimenta exaudiendæ orationis, tristitiam Prophetæ pro dilatione liberationis, ibi, §. 15 : « Cumque loqueretur mihi. » Et tertio, ablationem impedimenti ad spem consolationis, ibi, §. 16 : « Et ecce. »

Et hoc est :

« Princeps autem regni Persarum. » Posset dicere Daniel : Ex quo prima die exaudita est oratio mea, quare prima die non annuntiasti mihi, ne affligerem me tribus septimanis ? Et respondet Angelus : « Princeps regni Persarum restitit mihi viginti et uno diebus. » Viginti et unus dies sunt tres septimane. Ad hoc autem ut hoc intelligatur, notanda sunt verba Hieronymi et Gregorii qui dicunt, quod « Deus singulis provinciis Angelum de principem posuit, qui bona illius pro- « vinciae spiritualia et corporalia pro- « curat quantum potest, et procurata re- « fertad Deum, et sic princeps Persarum « coram Deo retulit quod gens Judæo- « rum plura in Persas peccavit, quam « luerat per captivitatem : et ideo diffe-

<--- Page Split --->

« renda esset Judæorum liberatio : et « hæc fuit resistentia qua resistit Ga- « brieli, qui ad Danielem missus fuerat, « et orationi Danielis. » Hoc modo loquitur Scriptura, III Reg. xxii, 19 : Vidi Dominum sedentem super solium suum, et omnem exercitum caeli assistentem ei a dextris et a sinistris. Psal. xlvi, 10 : Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham.

« Et ecce Michael. » Secundus paragraphus in quo aliquid interponit de consolatione, scilicet quod Michael juvat preces Prophetae. Et hoc est :

« Et ecce Michael unus, » hoc est, dignitate unicus, « de principibus primis, » hoc est, præcipuus præpositus, quia populo Dei, sive in synagoga, sive in Ecclesia, principum est principatum dirigere, ut secundum leges justitiæ populum regant, et jura decernant. Isa. xxxii, 1 : Ecce in justitia regnabit rex, et principes in judicio præerunt. « Venit in adjutorium meum, » quando scilicet preces tuas obtuli, et quando princeps Persarum restitit mihi. Tob. xii, 12 : Quando orabas cum lacrymis..., ego orationem tuam obtuli Domino. « Et, » ideo, supple, « ego, » viginti et uno diebus, « remansi ibi juxta regem Persarum, » hoc est, Angelum præpositum regno Persarum, quasi detentus fui, ne ille preces tuas impediret. Nec hoc dicitur, quasi Deus hujusmodi allegationibus indigeat, sed ideo quia quod Deus fecit per justitiam, demonstrari vult luminibus intelligentiæ ad cognitionem Angelorum : sicut et B. Augustinus dicit, quod « in creatione mundi factum est, » qui primo factus est in divina sapientia, « postea in Angelorum notitia, et tertio « in propria natura 1. » Sic ergo Michael allegat pro populo·liberando, cum Gabriele. Hoc significatum est, Genes. xxxii, 1 et 2, ubi cum Angeli cum armis apparuissent Jacob, venientes in adjuto-

rium ejus, dixit : Castra Dei sunt hæc.

« Veni autem. » Tertius paragraphus, in quo aliquid triste inseritur.

Et hoc est :

« Veni autem ut docerem te, » scilicet de effectu precum tuarum. Isa. xlviii, 17 : Ego Dominus Deus tuus, docens te utilia, gubernans te in via qua ambulas. Et hoc est quod sequitur : « Quæ ventura sunt populo tuo in novissimis diebus, » partim scilicet in fine captivitatis, et partim in fine mundi. Numer. xxiv, 23 : Heu! quis victurus est, quando ista faciet Deus ? Et quare dixerit, in novissimis diebus, subdit : « Quoniam adhuc visio in dies, » protelatur ante scilicet quam impleatur visio, tempus longum. Isa. xxx, 27 : Ecce nomen Domini venit de longinquo. Isa. xxiv, 22 : Post multos dies visitabuntur.

Et sequitur pars de destitutione Prophetæ. Audiens enim quod visio protrahatur, et populi impediatur liberatio, pro zelo quem habuit ad populum, destituitur. Psal. cxvii, 139 : Tabescere me fecit zelus meus.

Et hoc est :

« Cumque loqueretur mihi hujuscemodi verbis. » II ad Corinth. xi, 29 : Quis infirmatur, et ego non infirmor ? « Dejeci vultum meum ad terram, » confusus scilicet de peccato populi. Luc. xvii, 13 : Nobelat nec oculos ad caelum levare. Psal. cxxx, 1 : Neque elati sunt oculi mei. « Et tacui. » Job, ix, 35 : Neque enim possum metuens respondere. Psal. xxxviii, 3 : Obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis : et dolor meus renovatus est.

« Et ecce quasi similitudo filii homi-

<--- Page Split --->

nis, » ut scilicet familiarius consolaretur, « tetigit labia mea, » tactu scilicet virtutis. Labia autem tangit, ut per labia de mysteriis Dei loqui possit. Isa. vi, 7 : Ecce tetigit hoc labia tua, et auferetur iniquitas tua, et peccatum tuum mundabitur. « Et aperiens os meum, locutus sum. Psal. l, 17 : Domine, labia mea aperies, etc. « Et dixi ad eum, » scilicet Angelum Gabrielem, « qui stabat coram me. » Angeli enim assistunt orantibus. Hoc significatum est, Genes. xxvii, 12 et seq., ubi Jacob vidit in scala Angelos ascendentes et descendentes : descendentes ut consilium Dei sanctis revelent : ascendentes, ut vota sanctorum Deo offerant. Joan. 1, 31 : Videbitis cœlum apertum, et Angelos Dei ascendentes et descendentes supra Filium hominis.« D omine mi. » Hoc dicit, quia « Angelus in « persona Dei apparuit, » ut dicit Hieronymus. « In visione tua,» prae magnitudine scilicet tua claritatis, « dissolute sunt compages mea. » Alia translatio : « Conversa sunt interiora mea in me. » Psal. vi, 3 et 4 : Conturbata sunt ossa mea : et anima mea turbata est valde. « Et nihil in me remansit virium : » haec enim infirmitas humana est, quae excellentem lucem divinitatis sustinere non potest. Psal. lxxxiii, 3 : Concupiscit,et deficit anima mea in atria Domini. Act. ix, 3 et 4 : Subito circumfulsit eum lux de cœlo. Et cadens in terram audivit vocem, etc.

Deus. in æternum. Job, xxxiii, 19 : Increpat quoque per dolorem in lectulo, et omnia ossa ejus marcescere facit, quibus homo confortatur. « Sed et halitus meus intercluditur. » Ita enim in Dominum festinat spiritus, quod fere relinquit corpus, et vix spirat. Psal. lxxvi, 4 : Memor fui Dei, et delectatus sum : et exercitatus sum, et defecit spiritus meus. Glossa quaedam mystica supra id quod supra habitum est, γ. 3 : Caro et vinum non introierunt in os meum, dicit quod « caro corpus Christi est, et « vinum sanguis, quibus homo destitu- « tus deficit, » et videtur innuere, quod tempore luctus ab his abstinendum sit. Tempus autem luctus tempus pœnitentiae est. Et ita videtur Augustinus velle, qui dicit, quod « corpus Domini sumere « non debet, nisi confortatus bona con- « scientia. De novo autem pœnitens non « est confortatus bona conscientia. » De novo autem pœnitentem vocamus contritum, et non confessum, et qui non satisfecit. Et hoc videtur velle Magister Hugo de S. Victore, qui dixit : « Audacter « dico, quod etsi contritus sit, et non « confessus, corpus Christi sumere non « debet. » Contra hoc videtur esse, quod quando contritus est, culpa tota remissa est. Ezechiel. xvii, 21 et 22 : Si autem egerit pœnitentiam ab omnibus peccatis suis, quæ operatus est,... omnium iniquitatum ejus quas operatus est, non recordabor. Contritus ergo dignus est vita æterna. Ergo et communione dignus est. Ad hoc dicendum, quod contritus, et non confessus dignus est communione, dummodo non contemptus religionis, sed necessitas impedimenti alicujus rationabilis sit causa dilate confessionis. Et quod dicit Augustinus, quod debet esse confortatus bona conscientia, dicendum quod causam conforationis habet, et bonam coascientiam, qui conscientiam mortalis peccati non habet. Et quod dicit Magister Hugo, de eo intelligi-

Angeli assisunt orantibus.

Multipliciter humanæ natura ancilla est.

Et hoc est quod sequitur : « Et quomodo poterit servus .Domini mei, » homo naturae servilis. Aristoteles : « Multipliciter humana natura ancil- « la est 1. » « Loqui cum Domino meo? » Genes. xviii, 27 : Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis, et cinis. « Nihil enim in me remansit virium. » Psal. lxxii, 26 : Defecit caro mea, et cor meum : Deus cordis mei, et pars mea,

<--- Page Split --->

tur, qui in proposito non habet confiteri.

« Rursum ergo tetigit me, » tactu virtutis scilicet. Psal. cxliii, 3 : Tange montes, et fumigabunt. « Quasi visio hominis, » hoc est, Angelus in visu, et specie hominis. « Et confortavit me. » Psal. xxvii, 11 : Dominus virtutem populo suo dabit.

« Et dixit : Noli timere, vir desideriorum. » Simile, Luc. 1, 13 : Ne timeas, Zacharia. « Boni enim Angeli est pro- « pellere timorem ab his quibus apparet, » ut dicit Antonius. « Pax tibi, » supple, et ex pace confortatio. Ad Philip. iv, 7 : Pax Dei, quæ exsuperat omnem sensum, custodiat corda et intelligentias vestras. « Confortare, » corde, « et esto robustus, » opere. Josue, 1,6 : Confortare, et esto robustus : ego enim tecum sum. « Cumque loqueretur mecum, » Angelus scilicet, « convalui, » hoc est, ad valorem redii. Osee, xii, 4 : Invaluit ad Angelum, et confortatus est. « Et dixi, » jam scilicet confortatus. « Loquere, Domine mi. » I Reg. ii, 9 : Loquere, Domine, quia audit servus tuus. « Quia confortasti me, » ut scilicet stare et loqui possim. Isa. xl, 31 : Qui sperant in Domino, mutabunt fortitudinem.

« quam in lumine intellectuali justitiæ di- « vinæ demonstratio : et sedatio prælii, « voluntatis divinæ ostensio est, » ut dicit Gregorius. Judicum, v, 20 : Stellæ manentes in ordine et cursu suo, adversus Sisaram pugnaverunt.

Et subjungit aliquid consolationis : « Cum enim egrederer, » ut scilicet ad te venirem, « apparuit princeps Græcorum veniens, » allegans scilicet quod Medorum regnum juste destruendum sit, et Græcis subdendum : et si hoc in lumine Dei terminabitur, tui liberabuntur. Propter hoc dicitur, Judic. v, 8 : Nova bella elegit Dominus. Job, xxv, 2 : Qui facit concordiam in sublimibus suis. Sublimia dicuntur Angeli pro diversis diversa allegantes. Concordia autem est, ut diximus, divinæ diffinitionis ostensio.

Et hoc est quod sequitur :

« Verumtamen, » supple, rediens ad te,« annuntiabo tibi, »iterata revelatione, « quod expressum est in scriptura veritatis, » hoc est, in præordinatione divina : per hanc enim totum istud bellum ad concordiam revocatur. Jerem. xxxii, 3 : Annuntiabo tibi grandia et firma quæ nescis. Dicitur autem scriptura veritatis, quia nec fallit, nec fallitur. In apocrypho Esdr. iv, 38 : Veritas manet, et invalescit in æternum, et vivit1. « Et nemo est adjutor meus in omnibus his, » præliis scilicet,« nisi Michael, princeps vester : » ille enim pro propitiatu decertat. IV Reg. vi, 16, dixit Eliseus in Angelorum adjutorio confidens : Noli timere : plures enim nobiscum sunt quam cum illis. Multos enim in acie sua ducit vexillifer Michael, qui omnes decertant pro nobis. Hoc significatum est, Apocal. xii, 7 : Michael et Angeli ejus præliabantur cum dracone. Psal. xxii, 8 : Dominus fortis et potens, Dominus potens in prælio.

<--- Page Split --->