CAPUT IX.

Post orationem Danielis, qua confitetur Judæos propter sua et patrum peccata venisse in magnam afflictionem, petens Dei misericordiam erga populum suum, fit ipsi revelatio de 70 hebdomadibus usque ad unctionem Sancti sanctorum, et de Christi morte, populoque ejus perdendo, et abominatione desolationis in templo.

tuo regibus nostris, principibus nostris, patribus nostris, omnique populo terræ.

<--- Page Split --->

stillavit super nos maledictio et detestatio quae scripta est in libro Moysi, servi Dei 4, quia peccavimus ei.

<--- Page Split --->

exitu sermonis ut iterum ædificetur Jerusalem, usque ad Christum ducem, hebdomades septem et hebdomades sexaginta dua erunt : et rursum ædificabitur platea, et muri in angustia temporum.

sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo : et finis ejus vastitas, et post finem belli statuta desolatio.

IN CAPUT IX DANIELIS

COMMENTARIUS.

« In anno primo Darii. » Ab hoc loco incipit agere de visionibus ad liberationem populi Dei, et habet tres partes. In prima revelantur termini liberationis quantum ad tempus. In secunda revelatur oblatio impedimenti liberationis infra, x, 1, ibi, « In anno tertio regni Cyri. » In tertia, decursus tribulationis futuræ, per Antichristum, et prænuntios ejus, infra, xi, 1, ibi, « Ego autem ab anno primo Darii Medi. »

Prima istarum in duas dividitur : primo enim ponitur confessio cum oratione, ut revelationem mereatur : secundo, consolatio quæ oranti revelatur, ibi, y. 20 : « Cumque adhuc loquerer, et orarem. »

Adhuc prima duas partes habet : primo enim ponit quod eum ad orationem induxerunt : secundo, ponitur confessio, et oratio, ibi, y. 4 : « Et oravi Dominum Deum. »

« rium esse eum, qui fuit filius Hysta- « spis, secundus Darius cognomento No- « thus, nec eum 'qui ab Alexandro, rege « Macedonum, superatus est : ne enim « hoc putemus, et nomen patris, et vi- « ctoriam addidit. Tres enim Darii re- « gnaverunt in Perside : primus fuit « filius Hystaspis, secundus Darius cog- « nomento Nothus, de quo hic videtur « facere mentionem, tertius fuit|Darius, « filius Arsami, quem Alexander inter- « fecit. Et cum dicitur, filius Assueri, « non intelligitur ille Assuerus, de quo « in Esther legitur, i, 1, et deinceps, sed « fuit Assuerus, qui et Astyages alio no- « mine dicebatur. » Et describit genus ejus : « De semine Medorum, qui imperavit super regnum Chaldæorum, » primus scilicet, de quo dicit, Isa. xii, 17 : Ecce ego suscitabo super eos Medos, qui argentum non quærant, nec aurum velint, sed sagittis parvulos interficient.

« Anno uno regni ejus, » hoc est, anno primo, « ego Daniel intellexi in libris, » Jeremiæ, scilicet, cap. xxv, et in epistolis Jeremiæ. Et admonet nos ad studium librorum divinorum. Ad Roman. xv, 4 : Quæcumque enim scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt. « Numerum annorum, » septuaginta sci-

<--- Page Split --->

licet : « de quo, » scilicet numero, « factus est sermo Domini ad Jeremiam Prophetam. » Habacuc, iii, 2, ubi nos habemus, In medio annorum notum facies : Septuaginta habent, « Cum appropinquaverint anni, cognoscetis. » « Ut complerentur, » completione finitionis scilicet, « desolationis. » Sic ordina litteram : « Ut complerentur septuaginta anni desolationis Jerusalem. » In epistola Jeremiae, Baruch, vi, 2 : Ingressi itaque in Babylonem, eritis ibi annis plurimis, et temporibus longis, usque ad generationes septem. Jerem. xxix, 10 : Cum caperint impleri in Babylone septuaginta anni, visitabo vos, et suscitabo super vos verbum meum bonum, ut reducam vos ad locum istum.

1

« Et posui,» hoc est, firmavi, « faciem meam ad Dominum Deum meum. » Luc. xviii, 1 : Oportet semper orare, et non deficere . Ad Dominum dicit, quia Domini est subditos elevare : Deum vero, quia Dei est corrupta restaurare : meum vero dicit, quia suum fecit cultu et charitatis privilegio. Joan. xx, 28 : Dominus meus, et Deus meus. Psal. xliv, 12 : Ipse est Dominus Deus tuus, et adorabunt eum. « Rogare, » pro adipiscendis bonis, « et deprecari, » pro amovendis malis, « in jejuniis, sacco, et cinere, » 'ut jejunio petulantia carnis dometur, sacco, ut deliciae carnis in asperitatem convertantur, cinere, ut spiritus humilietur. Jonae, iii, 8 : Operiantur saccis homines, et jumenta, et clament ad Dominum in fortitudine. Tob. xii, 8 : Bona est oratio cum jejunio et eleemosyna. Psal. xxxiv, 13 : Humiliabam in jejunio animam meam, et oratio mea in sinu meo convertetur. Jonae, iii, 6 : Rex abjecit vestimentum suum a se, et indutus est sacco, et sedit in cinere. Joel, ii, 12 : Convertimini ad me in toto corde vestro, in jejunio, et in fletu, et in planctu.

« Et oravi. » In hac parte, primo ponit confessionem : secundo, orationem, ibi, y. 13 : « Et nunc, Domine Deus nester. »

In confessione primo ponit confusionem peccati : secundo, considerationem justitiae divinae : tertio, confusionem quam peccatum inducit : quarto, inflictionem penae quam peccatum meruit : quinto, justitiam judicis qui peccato penam induxit.

Dicit ergo : Et oravi Dominum Deum meum. » Augustinus : « Oratio est pius « affectus mentis in Deum directus. » Ad Coloss. iv, 2 : Orationi instate, vigilantes in ea. Dominum autem suum Oratio de contestione incompleti. conestione incompleti.

de legis est dilectio. Et quia probatio di-

<--- Page Split --->

lectionis exhibitio est operis, ideo subdit : « Et custodientibus mandata tua. » Joan. xiv, 23 : Si quis diligit me, sermonem meum servabit. I Joan. in, 18 : Non diligamus verbo, neque lingua, sed opere et veritate.

« Peccavimus, » deformi actu scilicet in nos ipsos. « Iniquitatem fecimus, » hoc est, injuriam in proximum. « Impie egimus, » in te scilicet, sive in Deum. Psal. cv, 6 : Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus. « Et recessimus, » a bono scilicet in regionem dissimilitudinis divinæ. Zachar. vii, 11 : Averterunt scapulam recedentem. Jerem. vii, 11 : Elongaverunt a me, et ambulaverunt post vanitatem, et vani facti sunt. « Et declinavimus, » per omissionem, « a mandatis tuis, » affirmativis scilicet, « ac judicüs, » hoc est, judicialibus legibus. Isa. 1, 4 : Væ genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis!

pes. « Patribus nostris, » qui filios et domesticam disciplinam subverterunt. Isa. xlui, 27 : Pater tuus primus peccavit, et interpretes tui prævaricati sunt in me. Thren. v, 7 : Patres nostri peccaverunt, et non sunt : et nos iniquitates eorum portavimus. « Omnique populo terræ : » omnes enim declinaverunt. Psal. xii, 3 : Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt.

« Tibi, Domine, justitia. » Secundus paragraphus, in quo contitetur Deo justitiam, et sibi confusionism : et hoc est : « Tibi, Domine, justitia, » supple,attribuenda est. Deuter. xxxii, 4 : Deus fidelis, et absque ulla iniquitate, justus et rectus. « Nobis autem confusio faciei, » ut scilicet nec te, nec cœlum audeamus respicere. Luc. xvii, 13 : Nolebat nec oculos ad cœlum levare, sed percutiebat pectus suum, dicens : Deus, propitius esto mihi peccatori.In Oratione Manasse, versus medium : Non sum dignum intueri et adspicere altitudinem cœli, præ multitudine iniquitatum mearum. « Sicut est hodie, » supple, confusio, « viro Juda, » duabus tribubus scilicet, « et habitatoribus Jerusalem, » prælatis scilicet, regibus, et sacerdotibus, « et omni Israel, » hoc est, toti populo. Ad Roman. in, 23 : Omnes peccaverunt, et egent gloria Dei. « His qui prope sunt, et his qui procul in universis terris : » in diversis enim terris longe et prope distracti fuerunt, vel prope sunt qui parum peccaverunt, longe qui multum. Ad Ephes. n, 17 : Evangelizavit pacem vobis qui longe fuistis, et pacem iis qui prope. « Ad quas, » scilicet terras, « ejecisti eos, » supple, de patria. Jerem. xv, 1 : Non est anima mea ad populum istum : ejice illos a facie mea, et egrediantur. « Propter iniquitates eorum. » Psal. cvi, 17 : Propter injustitias enim suas humiliati sunt. « In quibus peccaverunt in te : » omne enim peccatum redundat in contemptum Dei, contra cu-

<--- Page Split --->

jus mandatum fit. Genes. xlII, 36: In me hæc omnia mala recidunt.

Terlius paragraphus, in quo de sua re petit confusionem, et laudem justitiæ divina: et hoc est:

« Domine, nobis confusio faciei. » Jerem. xxxi, 19. Confusus sum, et erubui, quoniam sustinui opprobrium adolescentia mea. « Regibus nostris, » hoc est, prælatis majoribus, « et principibus nostris, » prælatis inferioribus. Isa.1, 23 : Principes tui infideles, socii furum. « Et patribus nostris, qui peccaverunt, » supple, est confusio. Ezech. xvi, 3 : Pater tuus Amorrhæus, et mater tua Cethæa.

« Tibi autem, Domino Deo nostro, misericordia, » supple, reponenda est. Psal. lxxvi, 10 : Aut obliviscetur misereri Deus ? aut continbit in ira sua misericordias suas ? « Et propitiatio, » super peccato scilicet. Psal. lxxvii, 9 : Propitius esto peccatis nostris. « Quia recessimus a te. » Exod. xxxii, 8 : Recesserunt cito de via quam ostendisti eis.

varicans prævaricaberis, et transgressorem ex utero vocavi te. « Et declinaverunt ne audirent vocem tuam. » Jerem. vii, 28 : Hæc est gens quæ non audivit vocem Domini Dei sui, nec recepit disciplinam.

« Et stillavit. » Quartus paragraphus, ubi dicit de inflictione pœnae : et per stillam nota, quod citra condignum punit in præsenti, et quod præsens pœna stilla est, futura autem quasi mare : et hoc est :

« Et stillavit super nos maledictio, » hoc est, pœna maledictionis tuæ. Job, xxvi, 14 : Cum vix parvam stillam sermonis ejus audierimus, quis poterit tonitruum magnitudinis illius intueri ? Tonitruum illud est, quod dicit, Matth. xxA, 41 : Discedite a me, maledicti, in ignem æternum. « Et detestatio, » supple, stillavit super nos, quæ scripta est in libro Moysi 1 : ibi enim describuntur maledictiones super eos, qui non servant legem.« Servi Dei.» Numer.xii,7 : Servus meus Moyses, qui in omni domo mea fidelissimus est. « Quia peccavimus ei, » hoc est, contra eum, scilicet librum : unde, ibidem, xxvii, 26, dicitur : Maledictus homo qui non permanet in sermonibus legis hujus.

« Et non audivimus vocem Domini Dei nostri. » Contra quod dicitur, Isa. xxx, 21 : Et aures tuæ audient verbum post terga monetis : Hæc est via, ambulate in ea. « Ut ambularemus in lege ejus, » per profectum scilicet virtutis, et operis. Psal. cxviii, 1 : Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. « Quam posuit nobis per servos suos Prophetas. » Eccli. xxiv, 33 : Legem mandavit Moyses in præceptis justitiarum.

« Et omnis Israel prævaricati sunt legem tuam.» Isa.xlviii, 8 : Scio quia præ-

« Et statuit, » hoc est, per effectum firmavit, et verificavit, « sermones suos, » de maledictionibus scilicet, « quos locutus est super nos, » in Deuteronomio scilicet. Isa. xxxi, 2 : Ipse sapiens adduxit malum, et verba sua non abstulit. « Et super principes nostros, » malos, « qui judicaverunt nos. » Glossa : « Non secundum Deum. » Sapient. vi, 3 : Cum essetis ministri regni illius, non recte judicastis, nec custodistis legem justitiæ, neque secundum voluntatem Dei ambulastis. « Ut superinduceret in nos, » hoc est, contra nos.

1 Deuter. xxvii, 15 et seq. Cf. ibidem, ix, 11

<--- Page Split --->

Et quod dicit, ut, non est causale, sed consecutivum : pcna enim sequitur ad culpam. « Malum magnum, » hoc est, captivitatem. Sapient. v, 13: In malignitate nostra consumpti sumus. « Quale numquam fuit sub omni coelo, » simile scilicet malum, in fame scilicet, pestilentia, et gladio. Thren. 1, 12 : O vos omnes qui transitis per viam, attendite, et videte si est dolor sicut dolor meus ! « Secundum quod factum est in Jerusalem. » Thren. ii, 13: Magna est velut mare contritio tua : quis medebitur tibi ?

pulatus a vino. « Et adduxit eam, » scilicet malitiam, « super nos, » per pœnam scilicet opprimentem. Hieronymus : « Malitia et nequitia nostra inebriant Do- « minum ut dormiat, quæ quando in no- « bis corripitur, evigilare dicitur. » Psal. xlii, 23 : Exsurge, quare obdormis, Domine ?

Et revertitur ad confessionem justitiae judicis, et est quintus paragraphus.

« Justus Dominus Deus noster in omnibus operibus suis, quæ fecit,» circa nos scilicet et circa omnes. Psal. x, 8 : Justus Dominus, et justitias dilexit.« Non enim audivimus vocem ejus. » Contra quod dicitur, in Psal. xciv, 8: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra.

« Sicut scriptum est in lege Moysi i, » Isa. xxxiv, 16 : Requiritc diligenter in libro Domini, et legite: unum ex eis non defuit. Et hoc est quod sequitur : « Omne malum hoc venit super nos. » Job, iii, 26 : Venit super me indignatio. Et sic, supple, flagellis attriti, tamen in peccatis obstinati, « « non rogavimus faciem tuam, Domine Deus noster, » conversi scilicet per pœnitentiam. Jerem. ii, 30 : Frustra percussi filios vestros, disciplinam non receperunt. « Ut reverteremur ab iniquitatibus nostris. » Isa. lv, 7 : Derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas, et revertatur ad Dominum. « Et cogitaremus veritatem tuam, » quam scilicet tenes in comminationibus, et severitate judiciorum tuorum. Ad Hebr. ii, 2 et 3 : Si... omnis prævaricatio et inobedientia accepit justam mercedis retributionem, quomodo nos effugiemus, si tantam neglexerimus salutem ?

« Et nunc, Domine Deus noster. » Orationem subjungit post confessionem, et in hac oratione quatuor facit, scilicet petit, indignitatem orantis ostendit humiliter, per bonitatem Dei obtinere intendit, cito exaudiri petit.

Et hoc est :

« Et nunc, Domine Deus noster. » Quasi dicat: Quidquid fuerit in præterito, nunc conversi sumus. Ezech. xviii, 21 et 22: Si impius egerit pœnitentiam ab omnibus peccatis suis, quæ operatus est,... vita vivet et non morietur: omnium iniquitatem ejus, quas operatus est, non recordabor. « Qui eduxisti populum tuum de terra Ægypti. » Glossa: « Antiquum recolit beneficium, ut ad « simile provocet eum. » Mich. vi, 3 et 4: Popule meus... eduxi te de terra Ægypti. « In manu forti, » hoc est, Manus mi signis fortissimis. Exod. iii, 19: Ego scio quod non dimittet vos rex Ægypti ut eatis, nisi per manum validam. « Et fecit tibi nomen, » supple, cœleste, « secundum diem hanc, » in qua scilicet omnibus notum est quod fecisti. Isa. lxiii,

14 Deum vigilare super malitiam, qu. d f

« Et vigilavit Dominus, » qui primo deum viris vest, per similitudinem. Jerem. i, 12: Vigilabo ego super verbo meo, ut faciam illud. « Super malitiam, » vindicandam scilicet. Psal. lxxvii, 65: Excitatus est tamquam dormiens Dominus, tamquam potens cra-

<--- Page Split --->

14: Sic adduxisti populum tuum, ut faceres tibi nomen gloria. « Peccavimus, » in nos scilicet, « iniquitatem fecimus, » in proximum scilicet.

subsannationem et derisum his qui sunt in circuitu nostro.

« Nunc ergo exaudi, Deus noster, orationem servi tui. » Eccli. xxxv, 21 : Oratio humiliantis se nubes penetrabit. II Machab. 1, 3 : Exaudiit Deus orationes vestras, et reconcilietur vobis. « Et preces ejus, » in amovendo scilicet malum. Psal. xvn, 7 : Clamor meus in conspectu ejus, introivit in aures ejus. Baruch, iii, 1 : Spiritus anxius clamat ad te, Domine. « Et ostende faciem tuam, » luminosam scilicet in lumine gratiae tuae. Psal. xxx, 17 : Illustra faciem tuam super servum tuum. « Super sanctuarium tuum, quod desertum est, » hoc est, super templum, et legis sanctificationem, quam ipse, supple, dedisti. Psal. lxiv, 5 et 6 : Sanctum est templum tuum, mirabile in aequitate. Item, Psal. lxxvnl, 1 : Polluerunt templum sanctum tuum.

Et subdit de pietate Dei, in qua totam spem ponit. Et est tertius paragraphus, et hoc est : « Propter temetipsum, » hoc est, propter pietatem tibi connaturalem. Ezech. xxxvi, 22 : Non propter vos ego faciam, domus Israel, notum sit vobis, sed propter nomen sanctum meum.

« Propter peccata enim nostra. » Secundus paragraphus, in quo ostendit suam indignitatem, et humilitatem.

Et hoc est :

« Propter peccata enim nostra, » supple, quae fecimus nos, « et iniquitates patrum nostrorum : » sumus enim peccatores, et peccatorum filii. Psal. L, 7 : Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea. « Jerusalem, » civitas scilicet sanctificationis nostrae, et gloriae nostrae, ubi te laudaverunt patres nostri, facta est in exustionem ignis 1. « Et populus tuus, » qui scilicet te colebat. Isa. lxiv, 9 : Ecce, Domine, respice, populus tuus omnes nos. « In opprobrium sunt omnibus per circuitum nostrum. » Psal. xlii, 14 : Posuisti nos opprobrium vicinis nostris,

« Inclina, Deus meus, aurem tuam, » 18 appropinquando nobis scilicet per exauditionem. Psal. lxxxv, 1 : Inclina, Domine, aurem tuam, et exaudi me. Et hoc est : « Et audi, » hoc est, exaudi. Isa. xxxvii, 3 : Audivi orationem tuam, et vidi lacrymas tuas. « Aperi oculos tuos, » quos propter peccata clausisti, « et vide, » per compassionem, « desolationem nostram. » Exod. iii, 7 : Vidi afflictionem populi mei. « Et civitatem, » supple,vide,« super quam invocatum est nomen tuum. » Jerem. xiv, 9 :

1 Isa. lxiv, 41 : Domus sanctificationis nostrae et gloriae nostrae,ubi te laudaverunt patres nostri,

facta est in exustionem ignis.

<--- Page Split --->

Tu autem in nobis es, Domine, et nomen tuum invocatum est super nos : ne derelinquas nos. Psal. xxiv, 16 : Respice in me, et miserere mei.

Et subjungit de humilitate quae meretur exauditionem : « Neque enim in justificationibus nostris, » in quibus scilicet confidamus, vel præsumamus, « prosternimus preces, » hoc est, prostrati offerimus preces, « ante faciem tuam, » sicut fecit Pharisæus. Luc. xviii, 11 : Deus, gratias ago tibi, quia non sum sicut cæteri hominum, et ideo non fuit exauditus. Ad Tit. iii, 3 : Non ex operibus justitiæ, quæ fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit. Et hoc est quod sequitur : « Sed in miserationibus tuis multis. » Judith, ix, 16 : Nec superbi ab initio placuerunt tibi, sed humilium et mansuetorum semper tibi placuit deprecatio.

« Cum adhuc loquerer. » Tangitur hic Prophetae illuminatio, et populi Dei consolatio, et habet partes duas. In prima tangitur summa temporis, usque ad consolationem perfectam. In secunda distinctio illius summae tangitur per partes, et ostenditur quid in qualibet factum sit, ibi, y. 23 : « Scito tu ergo, et amimadverte. »

In prima tres sunt paragraphi : primo enim dicit quomodo revelationem obtinuit, quia oratione : secundo, a quo revelatore : tertio, qualiter.

Et hoc est :

« Cum adhuc loquerer, » Deo scilicet Daniel in oratione : et hoc est quod sequitur : « Et, » id est, « orarem. » Joan. iv, 23 : Veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. « Et confiterer peccata mea. » Glossa : « Quia est quaedam « confessio laudis, et quaedam confessio « peccati, propter hoc determinat peccata « mea. » De confessione laudis dicitur in Psal. xxv, 6 : Confessio, et pulchritudo in conspectu ejus. De confessione peccati, Genes. xii, 9 : Confiteor peccatum meum. Et non dicit propter hoc, peccata mea, quia ipse fecerit ea, sed quia cum populo in poena portavit ea. Glossa : « Et « si non peccavit, populo se adjungit, « ut veniam consequatur. » Et hoc est : « Et peccata populi mei Israel. » Populum, suum dicit sanguine, et affectu. Simile, Apostolus ad Roman. ix, 2 et 3 : Tristitia mihi magna est, et continuus dolor cordi meo. Optabam enim ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem. « Ut prosternerem preces meas, hoc est, prostratus preces offerrem. Exod. iv, 31 : Proni adoraverunt. « In conspectu Dei mei, » hoc est, in abscondito, ubi solus Deus videt, non coram hominibus sicut hypocrite. Matth. vi, 3 : Amant in angulis platearum stantes orare. Psal. xxx, 21 : Abscondes eos in abscondito faciei tuæ a conturbatione hominum. « Pro monte sancto Dei mei. » Materia est orationis de monte reædi-

Et subdit in quarto paragrapho, de velocitate audiendi : et hoc est :

« Exaudi, Domine. » Psal. vi, 10 : Exaudivit Dominus deprecationem meam. « Placare, Domine, » ne scilicet malum inducas amplius. Exod. xxxii, 14 : Placatus est Dominus ne faceret malum quod locutus fuerat adversus populum sum. « Attende. » Psal. xxxiv, 23 : Intende judicio meo, Deus meus, et Dominus meus, in causam meam, ut scilicet cor apponas.« Et fac,» opere perficiendo. Psal. lxxxv, 17 : Fac meum signum in bonum, ut videant qui oderunt me, et confundantur. « Ne moreris propter temetipsum, Deus meus. » Psal. lxix, 6 : Domine, ne moreris. Psal. xxxix, 18 : Deus meus, ne tardaveris, in exaudiendo scilicet. « Quia nomen tuum invocatum est super civitatem,» Jerusalem scilicet,« et super populum tuum. » Jôel, ii, 32, et ad Roman. x, 13 : Omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Jerem. xxix, 12 et 14 : Orabitis me, et ego exaudiam vos : et reducam captivitatem vestram.

<--- Page Split --->

dificando, quem destructum plangit Jeremias, Thren. v, 18 : Propter montem Sion, quia disperiit, vulpes ambulaverunt in eo.

« est visio, ut etiam Propheta doceri « egeat. »

Et subdit, qualiter facta est illuminatio : et hoc est :

21

Et subdit de revelatore :

« Adhuc me loquente in oratione mea, » scilicet antequam finirem, ut et concluderem orationem meam. Glossa inducit secundum Septuaginta illud Isa. lxv, 24 : « Adhuc loquente te dicam, Ecce adsum. » Littera nostra habet : Antequam clament, ego exaudiam : adhuc illis loquentibus, ego audiam. Et hoc est quod sequitur : « Ecce vir Gabriel. Glossa : « Quod dicit vir, non sexum, « sed virtutem significat in honorabiliori « sexu. » Unde Socrates cum moreretur, amicis dixit : « Ibimus ad deos, ad illos « optimos viros. » Et hoc est scriptum in libro qui dicitur Phædon. « Quem, » scilicet Gabrielem, « videram in visione a principio, » hac eadem scilicet hora quando confortavit eum, « cito volans : » propter velocitatem adventus, dicit eum volare. Simile, Isa. vi, 6 : Volavit ad me unus de Seraphim. « Tetigit me, » tactu scilicet virtutis et luminis. Cantic. v, 4 : Venter meus intremuit ad tactum ejus, id est, infirmitas carnis meæ imbecillis fuit. « In tempore sacrificii vespertini. » Glossa Hieronymi : « Quia a « sacrificio matutino usque ad vesperti- « num oratio duravit, et ideo Dominum « ad misericordiam flexit. » Unde, Jacob. v, 16 : Multum valet deprecatio justi assidua. Luc. xviii, 1 : Oportet semper orare, et non deficere.

« Daniel, » o Daniel, « nunc egressus Angei quon.odo disum, » ab intimis scilicet contemplatiocuntur egredi! nis divinæ, ubi accepi illuminationem, « ut docerem te, » ea scilicet quæ ibi accepi. Isa. xxx, 22 : Egredere, dices ei. Hieronymus : « Ab invisibilitate factus « sum visibilis, et egressus a facie Dei, « non ut ab eo recederem, quia ubique « est. » Et hoc est : « Et intelligeres : » et docere refertur ad imagines vocum, intelligere autem ad acceptionem veritatis significate. Psal. xxxi, 8 : Intellectum tibi dabo, et instruam te.

« Ab exordio precum tuarum. » Ego 23 te docebo, et ibi est versus. Unde Glossa : « Ex quo rogare cœpisti, impetra- « sti. » Psal. x secundum Hebræos, 17 : Desiderium pauperum exaudivit Dominus : præparationem cordis eorum audivit auris tua. » « Egressus est sermo. » Ecce instructio, et debet legi sub uno versu, ac si dicat : Scias, quod jam egressus est sermo a Deo, complens omne quod petis. Isa. xlv, 23 : In memetipso juravi, egredietur de ore meo justitiæ verbum, et non revertetur : quia mihi curvabitur omne genu, et jurabit omnis lingua. Isa. lv, 11 : Verbum meum, quod egredietur de ore meo, non revertetur ad me vacuum, sed faciet quæcumque volui. Iste autem sermo egressus est, quando, I Esdræ, i, 1 et seq., Cyrus dedit licentiam ædificandi templum : ab hoc tamen tertio non computatur, sed quando Artaxerces, vigesimo regni sui anno, Nehemiæ suo pinceræ licentiam dedit ædificandi muros civitatis, et civitatem exstruendi. Tunc enim sermo egressus est in cor regis Artaxercis, sicut legitur, Nehem. seu II Esdræ, ii, 1 et seq. Ab illo enim vigesimo Artaxercis regis anno debet incipere computatio.

Secretatis dictum.

« sexu. » Unde Socrates cum moreretur, amicis dixit : « Ibimus ad deos, ad illos « optimos viros. » Et hoc est scriptum in libro qui dicitur Phædon. « Quem, » scilicet Gabrielem, « videram in visione a principio, » hac eadem scilicet hora quando confortavit eum, « cito volans : » propter velocitatem adventus, dicit eum volare. Simile, Isa. vi, 6 : Volavit ad me unus de Seraphim. « Tetigit me, » tactu scilicet virtutis et luminis. Cantic. v, 4 : Venter meus intremuit ad tactum ejus, id est, infirmitas carnis meæ imbecillis fuit. « In tempore sacrificii vespertini. » Glossa Hieronymi : « Quia a « sacrificio matutino usque ad vesperti- « num oratio duravit, et ideo Dominum « ad misericordiam flexit. » Unde, Jacob. v, 16 : Multum valet deprecatio justi assidua. Luc. xviii, 1 : Oportet semper orare, et non deficere.

« Et docuit me, » interius scilicet illuminando. Sapient. vii, 21 : Omnium artifex docuit me sapientia. « Et locutus « est mihi, » exterius scilicet in oraculo : unde etiam Seraphim, Isa. vi, 3, clamantia dicuntur, Sanctus, sanctus, sanctus.« Dixitque » articulatim scilicet exprimendo. Hieronymus : « Tam obscura

<--- Page Split --->

« Ego autem veni. » Ac si dicat : Jamdudum sermo égressus est, ut petitio tua fiat : sed quia hoc occultum est tibi, « ego veni. » Jerem. xxix,11 : Ego scio cogitationes quas ego cogito super vos, ait Dominus, cogitationes pacis, et non affictionis. « Ut indicarem tibi, » quæ ignoras scilicet. Cantic. 1, 6 : Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie. Exod. xxxiii, 19 : Ego ostendam omne bonum tibi. Mich. vi, 8 : Indicabo tibi, o homo, quid sit bonum, et quid Deus requirat a te. « Quia vir desideriorum es, » hoc est, a Deo desideratus, et amatus. Glossa inducit illud quod habetur, II Reg. xii, 25 : Vocavit nomen ejus, Amabilis Domino, eo quod diligeret eum Dominus. « Tu ergo, » qui scilicet a Deo es amatus, et illuminatione dignus, « animadverte sermonem, » hoc est, saepe ad animum verte, ut singulariter per partes intelligas, et a sermone intus totus capiaris. Psal. 1, 2 : In lege ejus meditabitur die et nocte : meditatio enim est frequens reditus mentis super idem. « Et intellige visionem, » hoc est, visionis significatum. Isa. 1, 10 : Quis ex vobis timens Dominum, audiens vocem servi sui ? hoc est, intelligens. Proverb. 1, 5 : Audiens sapiens, sapientior erit : et intellingens gubernacula possidebit.

Et subdit de summa temporis usque ad consummationem desolationis : hoc enim quæsivit sanctus qui alteri sancto loquebatur, supra capite præcedenti, y. 13, quando dixit : Usquequo visio, et juge sacrificium, et peccatum desolationis ?

Dicit ergo quasi respondens :

Septuaginta « Septuaginta hebdomades abbreviatae hebdomades sunt. » Septuaginta hebdomades sunt abbreviatae septuagesies septem, et intelligitur de hebdomadibus annorum : unde septuaginta hebdomades sunt septuagesies septem anni. Dicuntur autem abbreviatae, non numero, quod pauciores sint, sed

quantitate, quia, non ut quidam dicunt, computandi sunt secundum annos solares, sed computandi sunt secundum annos lunares, quibus Hebrei utuntur. Cum enim annus solaris undecim diebus vincat annum lunarem, et annus lunaris habeat trecentos quinquaginta quatuor dies, necesse est ut annus solaris habeat trecentos sexaginta quinque dies : et secundum hoc computum septuaginta hebdomades annorum lunarium faciunt quadragintos et nonaginta annos lunares, qui si reducantur ad annos solares, non faciunt nisi quadragintos septuaginta et quinque annos : et ideo lunares anni dicuntur abbreviati, solares vero prolongati sunt. « Super populum tuum, » supple, consolandum perfecta consolatione. Ex his autem annis lunaribus, ab anno vigesimo Artaxercis regis, Persæ tenuerunt regnum annis centum et octodecim, Macedones annis trecentis : Romani usque ad annum decimum octavum Tiberii Cæsaris, quando passus est Dominus, tenuerant regnum annis sexaginta duo : qui simul juncti faciunt annos quadringentos et nonaginta. In passione autem Domini omnia ista completa sunt, non quod omnia ista post annos illos completa sint, sed quia in ipsis pro temporum congruitate implebantur. Et dicit, populum tuum, non meum, quia tunc populus Dominum projecerat, et Dominus populum, quamvis per affectum Propheta populum suum reputaret. Osee, 1, 9 : Vos non populus meus, et ego non ero vester. « Et super urbem sanctam tuam, » non meam scilicet : urbem vocat Jerusalem, quia in ea præsidium fuit sanctorum in gratia Dei. Isa. xxvi, 1 : Urbs fortitudinis nostræ Sion : salvator ponetur in ea, etc. « Ut consummetur prævaricatio, » consummatione consumptionis, et finitionis : et prævaricationem vocat transgressionem primi mandati, quod fuit Adæ. Ad Roman. iii, 24 : Justificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem, quæ est in Christo Jesu. « Et finem accipiat pec-

<--- Page Split --->

buit, hoc est, usque ad baptismum, hoc est, usque ad decimum quintum annum Tiberii Cæsaris, sicut dicitur. Luc. iii, 1. « Hebdomades septem et hebdomades sexaginta duæ erunt, » quæ simul junctae sunt sexaginta novem hebdomades : sed septem dividit, quia in illis, et Angelus ad Zachariam, et Angelus ad Mariam missus est : et ea quæ de infantia Christi, et de juventute ejus erant, expleta sunt : et forte desiderium patrum et suspirium fuit ad Dominum, sicut Simeonis, et Annae 1. De his triginta annos Salvator vixit, et miracula fecit, in aliis autem decem et novem quæ restant, desideria patrum et suspiria manifestata sunt.

Et postea sub alio versu subjungit instruens Prophetam : « Et rursum ædificabitur platea, » non quidem post septem et sexaginta duas hebdomades, sed longe ante, scilicet sub Nehemia, et Esdra, et Zorobabel, et Jesu magno sacerdote, tempore Artaxercis regis. Plateam autem vocat Jerusalem, quia in Græco πλάτῳ est latum, quia ille totam latitudinem civitatis jussit reædificari, cum Cyrus ante eum non dederit licentiam nisi reædificandi templum, sicut legitur, I Esdræ, 1, 1 et seq. Unde exponendo subdit : « Et muri in angustia temporum : » cogebantur enim una manu ædificare, alia manu tenere gladios ad defendendum, sicut legitur, II Esdr. iv et v.

Sicut ovis ad occisionem ducetur. Et, ibidem, 3. 3 : Ipse vulneratus est propter iniquitates nostras, attritus est propter scelera nostra. « Et non erit populus Judæi situm, non ejus qui eum negaturus est, » populus verum scilicet synagogæ. Negavit autem quando dixit, Joan. xix, 15 : Non habemus regem nisi Cæsarem. Osee, 1, 9 : Vos non populus meus, et ego non ero vester.

Et postea subjungit sub alio versu : « Et, » supple, priusquam occideretur Christus, « civitatem et sanctuarium, » hoc est, templum jam reædificatum, « dissipabit, » hoc est, destruet, « populus, » scilicet Romanus, « cum duce venturo, » post scilicet occisionem Christi, hoc est, cum Vespasiano et Tito, anno quadragesimo post passionem Christi. Isa. xxiv, 19 et 20 : Confractione confringetur terra, contritione conteretur terra, commotione commovebitur terra, agitatione agitabitur terra, sicut ebrius. « Et finis ejus, » terrae scilicet, « vastitas, » per Titum et Vespasianum. Isa. xxi, 2 : Qui depopulator est, vastat. Jerem. iv, 7 : Egressus est de loco suo ut ponat terram tuam in desolationem : civitates tuæ vastabuntur. « Et post finem belli, » Romani scilicet, « statuta, » supple, a Deo confirmata in æternum, « desolatio, » supple, erit : et tunc impletum est quod dictum est, Isa. i, 8 : Derelinquetur filia Sion ut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario, et sicut civitas quæ vastatur.

Facta enim instructione ædificandæ civitatis, redit ad ea quæ facta sunt, post sexaginta duas hebdomades : et hoc est :

« Et post hebdomades sexaginta duas, » supple, non statim, sed expletis septem de quibus dictum est, et incepta septuagesima hebdomada, quando jam fluxit decimus octavus annus imperii Tiberii Cæsaris, « occidetur Christus, » in cruce scilicet Deo oblatus. Isa. liii, 7 :

Et postea subjungit de hebdomada una remanente post septem et sexaginta duas, et hæc est quæ est ultima inter septuaginta.

Et hoc est :

« Confirmabit autem pactum. » Christus scilicet, et vocat pactum positionem legis novæ. Ad Hebr. viii, 8 et 9 : Consummabo super domum Israel 2, et super domum Juda testamen-

4 Cf. Luc. ii, 25 et seq.

2 Cf. Jerem. xxi, 31.

<--- Page Split --->

tum novum : non secundum testamentum quod feci patribus eorum. « Multis, » quia non omnes receperunt. Joan. 1, 11 et 12 : In propria venit, et sui eum non receperunt. Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri. « Hebdomada una, » in qua una, et ultima remanet, in qua et passus est : in illa enim prædicavit, et miracula fecit, et discipulos vocavit : « et dimidio, » hoc est, in dimidio, « hebdomadis, » supple, ejusdem : hebdomas enim habet septem annos, et in quarto anno passus est Christus. Quartum autem medium est in septem. « Deficiet hostia, et sacrificium, » hoc est, virtus hostiarum et sacrificiorum : hæc enim omnia in passione Christi mortua sunt. Isa. 1, 11 :

Quo mihi multitudinem victimarum vestrarum, dicit Dominus ? plenus sum. « Et erit in templo, » hoc est, in sacrificiis, et ritibus templi, « abominatio desolationis : » ex passione enim Christi facta sunt mortua, et fide publicata per Apostolos facta sunt mortifera, et ideo abominata et desolata. Isa. 1, 13 : Incensum abominatio est mihi. Neomeniam, Abominatio desolationiset sabbatum, et festivitates alias non quid ? feram. « Et usque ad consummationem, » supple, mundi, « et finem, » extremi scilicet judicii, « perseverabit desolatio, » supple, et durabit lex Christi. Isa. xxv, 2 : Posuisti... domum alienorum, ut non sit civitas, et in sempiternum non ædificetur.