DISTINCTIO XLVII.

De judicio extremo quantum ad modum secundum quem dabitur.

A. De sententia judicii.

Solet etiam quaeri, Qualiter dabitur judicii sententia? Sed non est perspicuum id explicare. Non enim Scriptura aperte diffinit an voce illa proferantur : Venite, benedicti : et, Discedite a me, maledicti ' : an virtute judicis ita fiet, conscientiis singulorum attestantibus : ut modo dicitur futurum, ut judicis potentiae effectus ipsius dictione significentur. Illa etiam, Esurivi, et non dedistis mihi manducare 2, et hujusmodi, magis conscientiis exprimenda plurimi putant quam verbis : quia Apostolus in momento et in ictu oculi mysterium consummandum tradit 3. Sed illud ad resurrectionis statum tantum referunt, non ad judicium : qui aliis judicii sententiam, et malorum increpationes, et bonorum praemia verbis exprimenda asserunt.

tio, de consequentibus judicium, et incipit distinctione penultima hujus libri.

In prima harum partium quaeruntur quinque, scilicet qualiter dabitur judicii sententia?

Secundo, De sanctis qui cum Domino judicabunt.

Tertio, De ordine judicandorum.

Quarto, De ministerio Angelorum in judicio.

Et quinto, An daemones malis praesint in inferno?

« Solet etiam quaeri, Qualiter dabitur, etc. »

Hic agit de judicio. Et dividitur in tres partes. In prima agit de judicio. In secunda, de judice, et incipit in sequenti distinctione. Ter-

<--- Page Split --->

Et hæc secundum ordinem inducuntur hic in Littera in quinque capitulis.

ARTICULUS I.

An sententia judicis in extremo judicio sit vocalis, vel mentalis?

CIRCA PRIMUM incidit quaerendum, Utrum sententia illa sit vocalis, vel mentalis? Et de hoc etiam quaerit Magister in Littera.

Videtur autem, quod mentalis : quia

  1. Maxima erit multitudo in loco illo : sed maxima multitudo audire vocem unam corpoream nou posset : ergo videtur, quod vox illa corporea non est.

Si quis dicat, quod miraculose virtute divina fiet, quod omnes audiunt vocem illam. CONTRA : Compendium eligit omnis natura, et omnis sapienter operans : sed compendiosus est, quod fiat virtute divina in mente, quam in sermone : ergo videtur, quod mente non voce exteriori sententia exprimatur.

  1. Item, Licet in Evangelio Joannis, v, 28, dicatur, quod omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei : non tamen intelligitur de voce vocali, sed mentali : ergo a simili licet de ista sententia Evangelium dicere videatur, quod sit vocalis, mentaliter tamen debet intelligi.

  2. Item, Supra', habitum est in auctoritatibus a Richardo inductis, quod illa sententia est mentalis : ergo et ista.

  3. Item, Testes non deponent vocaliter, sed mentaliter : ergo et sententia est in mente. PRIMA probatur per hoc, quod conscientiae erunt testes.

In contrarium hujus est, quod

  1. Evangelium dicit expresse, Matth. XXV, 41. Tunc dicet rex his qui a sinistris erunt, etc. Ergo ita est tenendum.

  2. Item, Sicut patebit in sequenti distinctione, judex judicabit in forma servi : sed formae hominis est judicare judicio hominis : hoc autem est, quod sententia scripto proferatur, et voce sedentis judicis exprimatur post consilium vel auditum testium in aure facta : ergo videtur, quod sententia illa erit vocalis.

Responsio. Dicendum, quod de ista quaestione nihil est perspicuum dicere : et tamen melius credo, quod erit mentalis, quam vocalis.

Ad m autem quod objicitur in conAd object 1 trarium, dicendum quod Evangelium rudibus loquitur, qui spiritualia non capiunt, nisi corporalibus similitudinibus exprimantur : et tamen spiritualiter intelligi debent, sicut et vox tubae, quae erit in resurrectione, et alia quae corporaliter circa resurrectionem exprimuntur : de quibus supra habitum est 2.

Ad aliud dicendum, quod in forma Ad object 2, servi judicabit, ut videatur judex et cognoscatur : et non ad hoc ut judicium tanquam servus vel homo exerceat : quinimo exercebit judicium secundum occulta cordium, et hoc est judicium divinum et non humanum : et ideo hoc argumentum non valet.

<--- Page Split --->

Non autem solus Christus judicabit, sed et sancti cum eo judicabunt nationes 1. Ipse enim Apostolus ait : Sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel 2. Nec est putandum, quod duodecim Apostolis tantum hoc promiserit Christus. Ubi enim sedebit Paulus, qui plus omnibus laboravit 3, si non ibi sedebunt nisi duodecim? Per duodecim ergo sedes perfectio tribunalis, id est, universitas judicantium intelligitur, scilicet omnes perfecti, qui relictis omnibus secuti sunt Christum 4. Per duodecim tribus universitas judicandorum. Judicabunt vero eos Sancti, non modo cooperatione, sed etiam auctoritate et potestate. Unde, Gladii ancipites in manibus eorum 5, id est, sententia de bonis et malis in potestate eorum.

Si vero quaeritur, Quae erit eorum potestas vel auctoritas in judicando? Puto non ante sciri, quam videatur, nisi divina revelatione quis didicerit.

Secundum, De modo judicii Sanctorum.

Tertium, Utrum alii Sancti aliquo modo se habeant ad judicium confirmando vel judicando ?

ARTICULUS II.

An Sancti aliqui judicabunt cum Domino?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, « Non autem solus Christus judicabit, etc. »

Et de hoc in hoc capitulo quaeruntur tria.

Primum, Unde quidam Sancti habeant judicare ?

An PRIMUM objicitur :

  1. Per hoc quod dicitur in Littera ; quod illi qui relictis omnibus secuti sunt Christum 6, cum Domino judicabunt : ergo illi Sancti a paupertate voluntaria habent, quod cum Domino judicabunt.

  2. Item, Job, XXXVI, 6 : Deus... non salvat impios, et judicium pauperibus tribuit. Ergo ut prius.

  3. Item, Hoc videtur ex modo loquendi

1 Sapient. III, 8. 2 Matth. XIX, 28. 3 I ad Corinth. XV, 30 et 31. 4 Cf. Matth. XIX, 27 et seq. ; Marc. X, 28 et

seq.

5 Psal. CXIX, 6.

6 Cf. Matth. XIX, 28.

<--- Page Split --->

in Matthæo, xix, 27 et 28, ubi Petrus hoc meritum allegat, dicens : Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te : quid ergo erit nobis? Et Christus subjungit : Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, etc. Ergo videtur, quod a paupertate spiribus habent, quod cum Domino judicabunt.

  1. Item, Glossa ibidem dicit : « Qui reliquerunt omnia, et secuti sunt Christum, hi judices erunt, qui licita habentes, recte usi sunt. Ideo judicabunt. » Ex hoc sequitur idem quod prius.

Ied contra. In contrarium est,

  1. Quod dicit Richardus de sancto Victore : « Aperlio librorum est manifestatio conscientiarum : his libris inscribitur, quidquid ab eis memoriter retinetur : his libris quasi inscriptum tenetur, quidquid ab eis plena intelligentia comprehenditur. In aliis itaque huhujusmodi libris merita humana, in aliis vero judicia divina, in illis qualitas actionum, in illis vero etiam qualitas retributionum : unusquisque enim in sua conscientia quasi scriptum gerit, unde eum sua conscientia vel accusat, vel defendit. Qui autem divinae contemplationi assistunt, qui in libro sapientiæ quotidie legunt, velut in cordium voluminibus transcribunt quidquid jam perspicua veritatis intelligentia comprehendunt. Quid itaque sunt judicandorum conscientiæ, nisi quædam, ut ita dicam, actiones Scripturæ? Vel quid vero sunt judicantium corda divinitus in omnem veritatem edocta, nisi quædam canonum decreta ? » Ex hoc accipitur, quod Sancti judicabunt ex merito contemplationis, qua efficiantur exempla canonum justitiæ divinæ, et non ex paupertate voluntaria.

  2. Item, Judicabunt, ut communiter dicitur, Apostoli et Apostolici viri : Apostoli autem fuerunt, qui decreta vitæ dederunt, et auctoritatem in Ecclesia habuerunt : ergo ab apostolica doctrina et vita et auctoritate in eis est potestas judiciaria : hoc autem non est pauper-

tas spiritus in quantum hujusmodi : ergo paupertas non est meritum proprium, quo potestatem judiciariam promerentur.

Responsio. Dicendum, quod tria exiguntur meo judicio ad merendam judiciariam potestatem. Primum est abdicatio temporalium curarum, ut studere possit sapientiæ secundum quam dictanda est sententia judicii. Secundum est habitus luminis, justitiæ, et sapientiæ, qui judicium statuit et observat. Et tertium est meritum, quod acquiit in justitiæ illius promulgatione per prædicationem.

Et horum primum tangunt objectiones primæ, licet alia duo supponantur : et propter hoc dicit Dominus : Et secuti estis me. Unde Hieronymus dicit, quod imperfectum est omnia relinquere : hoc enim et Socrates fecit Philosophus : et ideo jungit quod perfectum est, dicens, : Et secuti sumus te.

Sequens autem tangit Richardus.

Et tertium tangit objectum ultimum. Et per hoc patet solutio ad totum.

ARTICULUS III.

Quis erit modus judicandi Sanctorum ?

Secundo, Quæritur de modo judicii Sanctorum.

Et videtur, quod non judicabunt, nisi sicut qui ostendunt sententiam : quia

  1. Ita dicit Richardus : « Duodecim judices coram judicandis decretorum suorum libros aperire et ad cordium inspectionem inferiorum quorumlibet visum admittere, sensumque suum in his quæ ad judicii pertinent rationem revelare. Judicandi vero dum in hujusmodi Scriptura quasi canonum decretis legunt

<--- Page Split --->

retributionis sententiam sententiaeque rationem quam quisque meretur, inveniunt. Hujusmodi itaque Scripturam legere, hoc erit eis judicis sententiam accepisse. Hoc autem erit Apostolicos viros judicandorum quemlibet judicare, quod dandae sententiae rationem oculis eorum ingerere. » Ex hoc expresse accipitur, quod non judicabunt nisi sicut libri.

  1. Item, Ibidem, parum infra : « Judicantis itaque sententiam ad cordis ejus inspectionem vidisse et intellexisse, hoc est judicium didicisse et accepisse. » Ex hoc accipitur idem quod prius.

Sed contra. SED CONTRA hoc est, quod hic est imperfectus modus judicandi : sed imperfectus modus judicandi non debet respondere perfectissimo merito quod est meritum Apostolicum : ergo videtur, quod non competat eis iste modus judicandi.

Solutio. RESPONSIO. Dicendum, quod in veritate plus est ibi, quam modus inspectionis sicut in libro : et hoc significat Richardus quando dicit : « Oculis eorum ingerere : » verbum enim ingerendi nutum quemdam significat ad judicandos, qui aequipollet cuidam probationi et inflictoni sententiae : quod etiam in Littera significatur, ubi dicitur, Psal. cxlix, 6 : Gladii ancipites in manibus eorum.

Et per hoc patet solutio ad totum.

ARTICULUS IV.

An alii Sancti habebunt se alio et alio modo?

Tertio quaeritur, Utrum alii Sancti se

aliquo modo habeant ad judicium confirmando vel judicando ?

Videtur, quod non : quia

  1. Non est eadem persona judicans et judicata in aliquo judicio uno : sed alii Sancti judicabuntur : ergo non judicabunt in eodem judicio.

  2. Item, Non unus est modus judicii accusantis et accusati in judicio humano : sed judicium humanum est exemplatum a judicio divino : ergo in judicio etiam divino non est unus modus judicii illarum duarum personarum. Sed idem modus est si judicati Sancti erunt judicantes in eodem judicio : ergo Sancti alii non judicabunt in eodem judicio.

INCONTRARIUMEST ,

  1. Quod dicitur, Sapientiæ, III, 6 : Judicabunt Sancti nationes, et dominabuntur populis. Et ibi nullus excipitur : ergo judicabunt omnes.

  2. Item, Matth. xii, 42 : Regina Austri surget in judicio. Et supra, §. 41 : Viri Ninivitæ, etc. : sed Sancti sunt meliores, quam regina Austri vel viri Ninivitæ : ergo multo magis Sancti omnes judicabunt et condemnabunt damnatos.

RESPONSIO. Dicendum, quod omnes Sancti judicabunt judicio approbationis et confirmationis sententiæ, sicut probatum est : sed non sicut ingerendo sententiam in lumine cordis sui dictatam et inflictam : quia sic Apostolici viri tantum judicant.

Ad PRIMUM ergo, dicendum, quod diversa specie judicii potest una persona esse judicans et judicata respectu diversorum. Et diversam speciem voco judicii, judicium approbationis et inflictionis sententiæ, et diversos respectus quorum est, quia judicabuntur a Deo et Christo et viris Apostolicis, et judicabunt damnandos tantum.

Et per hoc patet etiam solutio ad sequens.

<--- Page Split --->

C. De ordinibus eorum qüi judicandi erunt.

Erunt autem quatuor ordines in judicio. Duae quippe sunt partes, electorum scilicet,et reproborum, ut Gregorius in Moralibus ait 1. Sed bini ordines eisdem singulis partibus continentur. Alii enim judicantur, et pereunt : alii non judicantur, et pereunt. Alii judicantur, et regnant : alii non judicantur, et regnant. Judicantur, et pereunt, quibus Dominica inclamatione dicetur : Esurivi, et non dedistis mihi manducare, etc. 2. Non judicantur, et pereunt, quibus Dominus ait : Qui non credit, jam judicatus est 3. Eorum enim damnatio toti Ecclesiae nota est, et certa : et ideo dicuntur tunc non judicari, quia ad conspectum districti judicis cum aperta damnatione suae infidelitatis accedent. Qui vero professionem fidei sine operibus habent 4, judicabuntur, et peribunt, id est, redarguentur ut pereant. Qui vero nec fidei sacramenta tenuerunt, inceptionem judicis in se fieri non audient : quia infidelitatis suae tenebris praejudicati, ejus quem despexerant invectione redargui non merentur. Illi autem saltem verba judicis audient, qui ejus fidem saltem verbo tenuerunt. Illi autem in damnatione sua aeterni judicis nec verba percipient, qui ejus reverentiam nec verbo tenus servare voluerunt : et ideo illi judicandi, sed isti non judicandi dicuntur. Ex electorum vero parte alii judicantur, et regnant, scilicet qui vitae maculas lacrymis tergunt, et eleemosynarum superinductione operiunt : quibus judex veniens in dextera consistentibus dicet : Esurivi, et dedistis mihi manducare 5. Alii autem non judicantur, et regnant, qui etiam praecepta legis perfectionis virtute transcendunt : quia non hoc solum quod lex praecipit, implere contenti sunt, sed et quod ad perfectionem consulitur, implere student. De quibus Propheta ait : Dominus adjudicium veniet cum senibus populi sui 6. Salomon de Ecclesiae sponso loquens ait : Nobilis

<--- Page Split --->

in portis vir ejus, quando sederit cum senatoribus terræ 1. Et Job ait: Deus non salvat impios, et pauperibus judicium tribuit 2. Hi ergo recte sub generali judicio non tenentur, sed judices veniunt: quia et præcepta generalia vivendo vicerunt, et omnibus relictis Christum secuti sunt. Recte pauperibus judicium tribuit, qui quanto huic mundo magna humilitate despecti sunt, tanto tunc majori culmine potestatis excrescent. De talibus dicitur: Qui vicerit, dabo ei sedere mecum in throno meo : sicut et ego vici, et sedi cum Patre meo in throno ejus 3. Vincens Dominus cum Patre, in throno sedit: quia post passionis certamen et resurrectionis palmam, quod Patri esset æqualis, omnibus claruit. Nobis vero in throno Filii sedere, est ex ejusdem potestate judicare. Quia enim judicandi principatum ex ejus virtute percipimus, quasi in throno ejus residemus. Ex his apparet, quod etiam perfectiores Sancti cum Christo judicabunt potestate: et quare quidam di cuntur judicandi, alii non judicandi.

ARTICULUS V.

An in judicio erunt quatuor ordines judicandorum ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, a Erunt autem quatuor ordines in judicio. »

Prius enim in Littera ex verbo Gregori i habetur, quod sunt quatuor ordines judicandorum.

  1. ULTERIUS, Videtur quod sint tres ordines : quia ita dicit Richardus : « Videntur enim omnes judicaturi aut judicandi : et de judicandis quidem alii sunt salvandi, alii damnandi videntur. » Itaque in illo judicio futuro tres tantum erunt ordines.

  2. ULTERIUS, Videtur quod sint quinque : sunt enim quorum salus est certa, non judicaturi, ut decedentes infantes post baptismum : et sunt quorum salus incerta, judicandi : et sunt quorum damnatio certa, non judicandi : et sunt quorum damnatio incerta. judicandi : ergo quinque ordines in judicio. Hos etiam quinque ordines ponit Richardus.

SED CONTRA HOC videtur quod

  1. Dicitur in symbolo Apostolorum, quod Christus est judicaturus vivos et mortuos : ergo omnes judicabuntur : et sic non est nisi unus ordo.

RESPONSO. Ad hæc omnia solvitur per distinctionem dicendo, quod triplex est judicium, scilicet uniforme, multiforme, et omniforme.

  1. Item, Idem accipitur, II ad Corinth, v, 10 : Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum.

Dicitur autem judicium uniforme præsentis Ecclesiæ quo cogitatur de judicio futuro, cui non innotescit de ipso judicio nisi qualitas causæ et retributionis in genere, scilicet quia bona bonis,

<--- Page Split --->

et mala malis. Multiforme autem est judicium particulare, quod quilibet in morte accipit, quod est secundum qualitatem et quantitatem : quia tantum recipit, quantum meruit, et talia qualia meruit : sed non in omnibus, quia non in corpore : et ideo multiforme, et non omniforme dicitur. Omniforme autem est judicium futurum : quia talibus respondebunt talia, et tanta quantis, et in omnibus, quia in corpore et anima : et ideo omniforme dicitur.

De illo autem judicio ultimo, quod dicitur omniforme, est dicendum, quod dupliciter consideratur, scilicet secundum causam, et secundum effectum.

Et si quidem in comparatione ad effectum consideratur : tunc non sunt nisi duo ordines et ambo judicandi, scilicet vivi, et mortui : salvati, vel damnati : et sic intelligitur dictum Apostoli, II ad Corinth. v, 10, et id quod adductum est de symbolo.

Si autem in comparatione ad causam accipitur judicium : aut ergo accipitur per comparationem ut nunc, vel ut tunc. Et si primo modo : tunc sunt quinque ordines quos Richardus tangit, sicut cui-

libet etiam per se patet : nec unum ordinem sexto loco pueri in originali decedentes facere possunt, quia nulla propria habent, propter quae ad tribunal venient : nec veniunt ad tribunal, nisi habentes propria, vel beneficio judicis gaudentes de salute, sicut pueri qui post baptismum decedunt.

Si vero consideratur ut tunc : tunc erunt quatuor ordines, ut dicit Gregorius, eo quod meritum quod est causa judicii, tunc aut erit excellens in bono, aut in malo : aut mediocriter bonum, aut mediocriter malum : et hæ quatuor considerationes meriti, quatuor complent ordines judicandorum.

Si autem consideratur judicium secundum quod erit exercitum et apparebit in actu : tunc sunt tres ordines, ut dicit Lucas, quia Apostoli judicabunt, et alii judicabuntur omnes vel ad vitam, vel ad mortem, eo quod per sententiam rectam a lumine cordis Apostolici inflictam, vel mortem æternam vel vitam æternam accipient.

Et per hoc patet solutio ad omnia quaesita et plurima alia quae quæri possunt.

D. De ordine judicii, et ministerio Angelorum.

Cum autem in Evangelio legatur, quod Dominus mittet Angelos suos qui colligent de regno ejus omnia scandala et mittent iniquos in caminum ignis 1. Et item, Exibunt Angeli, et separabunt malos de medio justorum, et mittent eos in caminum ignis 2. Et item, Mittel Angelos suos cum tuba et voce magna : et congregabunt electos ejus a quatuor ventis 3. Et Propheta dicit : Congregate illi Sanctos ejus 4 : ministerio Angelorum illa impleri

<--- Page Split --->

dubitandum non est. Domino enim veniente ad judicium, praecedet ante eum ignis, quo comburetur facies mundi hujus : et peribit cœlum et terra, non secundum substantiam, sed secundum speciem quae immutabitur : cœlum quidem aereum, non æthereum. Tantum enim ascendet ignis in judicio, quantum ascenderunt aquæ in diluvio 1. Ille autem ignis malis qui reperti fuerunt vivi, erit consumptio, bonis vero non, ut ait Augustinus 2 : Hoc erit incendium mundi Sanctis, quod fuit caminus tribus pueris. In quibus si aliquid purgandum fuerit, per illum ignem purgabitur. Aliis vero nullam ingeret molestiam. Purgato vero per ignem mundo, et ad judicium veniente Domino, emittetur vox illa magna, qua resurgent omnes mortui : et tunc ministerio Angelorum ventilabitur area 3, quia boni congregabuntur ibi de quatuor partibus mundi Angelico ministerio 4 : quo et rapientur obviam Christo in aera 5, reprobis in terra quam dilexerunt, remanentibus. Et tunc praeconia illa bonorum : Esurivi, et dedistis mihi manducare : et increpationes illæ malorum, Esurivi, et non dedistis mihi manducare, etc. 6, proferentur vel sono vocali, vel alio modo. Denique proferetur sententia super utrosque : Venite, benedicti : et, Discedite a me, maledicti, etc. 7. Et ministerio Angelorum virtute Dei cooperante mittentur mali in caminum ignis 8, hoc est, infernum.

E. Si post judicium dæmones præerunt hominibus ad puniendum ?

Et solet quæri, Utrum in inferno malis ad puniendum præsint dæmones post judicium, quos carnifices tortoresque animarum Scriptura appellat ? Apostolus dicit, quod Christus tunc evacuabit omnem principatum, et potestatem, et virtutem 9. Dum enim durat mundus, Angeli Angelis, dæmones dæmonibus, et homines hominibus præsunt. Sed omnibus

<--- Page Split --->

collectis, jam omnis prælatio cessabit. Hinc quidam putant, post judicium dæmones non habere potestatem cruciandi homines, sicut modo. Sed ut dæmones virtute Dei cruciari sine creaturæ ministerio asserunt, sic reprobos homines ibi non per operationem dæmonum, sed virtute divina tantum æternis subjici cruciatibus. Præmissa tamen auctoritas non id cogit sentire : quæ etsi asserat tunc nec dæmones dæmonibus, nec homines hominibus præesse, non diffinit tamen an dæmones præsint hominibus ad torquendum. Unde quibusdam videtur, eos sic exstare hominibus tortores in pœna, sicut exstiterunt incentores in culpa.

ARTICULUS VI.

An ignis qui præcedet judicium, sit ejusdem speciei cum igne elementali ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, D, post initium : « Domino enim veniente ad judicium, etc. »

Quod enim dicit de ministerio Angelorum, patet per ea quæ in distinctione XLIII dicta sunt.

Quæruntur autem circa illum ignem sex, scilicet an sit ejusdem speciei cum igne elementali ?

Secundo, Quis sit effectus ejus in mundo?

Tortio, Quis sit ejus effectus in hominibus ?

Quarto, Quo deveniet post peractum officium ?

Quarto, Utrum aliquid molestiae inferet bonis? quia de hoc loquitur in Littera.

Sexto, Utrum resurrectionem præcedet, vel sequetur?

speciei cum igne qui est elementum : sed ille ignis dominabitur extra sphæram propriam : ergo non erit ignis ille elementum. PROBATUR prima per Aristotelem, qui dicit, quod res in forma perfecta et actione, est in loco proprio. SECUNDA supponitur a dictis in Littera et a fide.

  1. Item, In circulari generatione elementorum probat Aristoteles, quod unum elementum agit in aliud, et numquam agit ultra suam speciem : sed ignis ille aget ultra suam speciem : ergo non est elementum. SECUNDA probatur ex hoc, quod aget ad mundi glorificationem : quæ gloria multo melior est, quam forma ignis.

  2. Item, Actio ignis elementi non est nisi in corpus habens materiam univocam sibi : sed ille ignis aget etiam in non univocam habens materiam : ergo non est ignis elementum. PRIMAM dat Boetius in fine libri de Duabus naturis in una persona Christi : quia non est conversio aliquorum ad invicem, nisi quorum est materia una. SECUNDA scribitur, II Petr. in, 12, sic : Cæli ardentes solventur, et elementa ignis ardore tabescent. Et Aristoteles probat quod cælum cum elementis non habet materiam unam nec univocam.

Ad PRIMUM objiciitur sic :

  1. Virtus ignis dominans super alia elementa, non est nisi in sphæra propria : ergo si dominatur alius ignis extra sphæram propriam, non est ejusdem

  2. Item, Ignis non agit in fortius se secundum virtutem ignis elementalis : sed ille ignis aget in fortius se, quia in cœlum : ergo non est ignis elementum.

<--- Page Split --->

Sed contra.

IN CONTRARIUM hujus est : quia

  1. Quorum est unus actus essentialis, illorum est una essentia secundum speciem : sed ignis illius et elementi operatio naturalis est una : ergo sunt unius essentiae secundum speciem. SECUNDA probatur : quia comburere est actio una secundum speciem. Et PRIMA a Damasceno scribitur.

  2. Item, Aqua in diluvio purgans mundum, ejusdem naturae fuit cum alia aqua : sed duo judicia divina sunt, unum per ignem, et aliud per aquam : ergo et secundum judicium est futurum per ignem ejusdem speciei cum igne clemento.

Solutio.

RESPONSIO. Dicendum, quod ille ignis erit ejusdem speciei cum igne elementali.

Ad omnia autem quae objiciuntur in ista quaestione, est fere una solutio.

Ad 1.

DICENDUM igitur ad primum, quod ignis ille sicut et ignis inferni agit in duplici virtute, scilicet elementi, et instrumenti justitiae divinae. Et primo quidem modo habet comburere. Secundo autem modo habet ferri sursum, deorsum, a dextris et sinistris, ubicumque invenerit cremabile ex justitia divina, et dominari illi.

Ad 2.

AD ALIUD dicendum, quod non agit nisi comburendo et disponendo, et non speciem inducendo : quia speciem inducet Deus, speciem dico qua est glorificatio elementorum et mundi.

Dixerunt tamen quidam, quod ignis inclusus in vase, ageret ad inducendam speciem coeli : et dicunt hoc esse apud alchimicos expertum. Sed hoc falsum est, et alchimia non dicit nec probat hoc experimentum.

Ad 3.

AD ALIUD dicendum, quod omnes creaturae infectae ex peccato, habent materiam ignis secundum quod est instrumentum justitiae divinae : sicut etiam dictum est de igne inferni. Et quod dicit Boetius, intelligendum est de igne agente in virtute naturae sua tantum.

AD ULTIMUM dicendum, quod sicut dicitur in Littera, coelum hoc dicitur colum aerum : et hoc non est fortius igne, quia hoc ab ipso est solvendum.

ARTICULUS VII.

Quis erit effectus conflagrationis in mundo ?

Secundo quaeritur, Quis sit ejus effectus in mundo ?

Videtur enim, quod duo elementa ignis absumet :

  1. Sicut enim dicit Beda in Glossa Petri : « Ultimus ille ignis, duo elementa in toto absumet : duo vero in meliorem speciem mutabit. »

  2. Item, Apocal. XXI, 1 : Primum calum et prima terra abiit, et mare jam non est. Ex hoc videtur, quod ille ignis absumet tria elementa, scilicet terram, aerem, qui per coelum intelligitur, et mare quod stat loco aquae. Ergo videtur, quod de elementis nullum manebit nisi ignis.

  3. Item, Aristoteles, in principio libri IV Meteororum dicit : « Omnia enim haec materia erunt igni. » Ergo videtur, quod omnia tria elementa ignis consumet.

  4. Item, Videtur hoc secundum rationem : in illa enim mundi conflagratione ignis est ut agens, et tria elementa infecta per ignem ut patientia : patiens autem habet immutari per agens : ergo tria elementa transibunt in ignem : ergo videtur, quod tria absumentur.

  5. Item, Ista tria elementa sunt se contingentia in loco generationis : ergo infecta sunt peccatis hominum : omnia autem infecta debent absumi ab igne : ergo illa tria elementa debent absumi.

  6. Item, Glossa super epist. ad Roman. vim, 21 et 22, dicit, quod in melio-

<--- Page Split --->

rem speciem convertet elementa : sed non potest esse melior species inferiorum elementorum, nisi quod accipiant speciem elementorum superiorum : ergo tria inferiora accipient speciem ignis : ergo tria absumentur, et solus ignis manebit.

M contra. IN CONTRARIUM hujus est,

  1. Quod dicit Glossa super epist. I ad Corinth. vii, 31, super illud : Præterit enim figura hujus mundi. Glossa : « Non substantia. » Ergo elementa non dimittent substantiam, sed figuram. Constat autem, quod si speciem amitterent, substantiam amitterent : ergo speciem non amittent.

  2. Item, Glossa super Apocal. xxi, 1, super id : Primum caelum, etc., dicit sic : « Status ille in quo prius erant, non est necessarius. » Ergo videtur, quod secundum statum transeunt, et non secundum substantiam.

  3. Item, Glossa super illud : Mare jam non est 1, dicit sic : « Secundum superiorem statum. » Ergo ut prius.

  4. Item, Glossa marginalis ibidem : « Immutatio aeris et terrae dubitabilis non est quin per ignem fiet : sed de aqua dubitatur, nam purgationem in seipsa habere creditur. »

  5. Item, In Littera dicitur, quod peribit caelum et terra non secundum substantiam, sed secundum speciem suam quae immutabitur.

  6. Item, Ex Littera habetur, quod ignis ille non ascendet nisi quantum ascenderunt aquae diluvii : ergo non comburet totum orbem : ergo aereum caelum non omnino transibit.

ita manebit. Alia est secundum virtutem activarum et passivarum qualitatum, et illa non manebit, nisi ut in radice subjecti manet passio quae non potest venire in actum. Hujus autem causa est : quia qualitates primae activae et passivae data sunt elementis ad generationem et corruptionem, quae sibi succedunt in mundo, donec tot colligantur electi, ut numerus ille impleatur quem implendum Deus ab aeterno praevidit : et illo impleto stabunt elementa in alio statu sine permixtione ad invicem, et sine actione et passione in pleno lumine.

Sunt tamen diversi diversa dicentes de transitu elementorum. Quidam enim dicunt, quod transibunt aqua et ignis : et hoc ideo, quia ista in excellenti habent virtutes activas et passivas : et tunc actio et passio non erunt. Alii dicunt, quod aer et aqua in toto transibunt : et hoc ideo, ut puto, quia illa duo media existentia determinatum motum non habent et statum : et fluunt in ipsis motus multi valde, eo quod aqua sequitur planetarum mutationem lunae quae velocissima est, et aer sequitur quinque planetarum orbes, in quibus est plurima motuum diversitas : et haec tunc non erunt, et ideo dicunt, quod tollentur. Est autem veritas, ut puto, quod non tollentur, sed immutabuntur, ut dictum est : ita quod erunt elementa continue luminosa, et terra in superficie exteriori pervia sicut vitrum, et aqua sicut crystallus, aer vero luminosus ut caelum, et ignis ut ipsum lumen cœeli tunc esse videbitur.

Resposnio. Dicendum, quod in veritate hic potius est divinatio, quam quaestio habens scientiam aliquam : quia neminem puto scire, qualiter hoc erit, nisi qui viderit quando fiet : tamen non puto, quod aliquod elementorum in toto consumetur.

Sed est duplex species elementorum. Una est secundum specificum esse, et

Et per hoc patet solutio omnium objectorum, quae per auctoritates sunt facta : et haec solutio colligitur ex Glossa super Apocal. xxi, 1, et I ad Corinth. vii, 31, et ad Roman. vni, 21 et 22.

AD PRIMAM autem rationem dicendum, quod omnia alia erunt materia igni : eo quod ignis habet qualitatem activam simpliciter, et alia secundum quid.

<--- Page Split --->

Ad 5 et 6. Ad aliud dicendum, quod ignis non agit nisi consumendo infectionem peccati, et non speciem inducendo glorificationis, ut prius dictum est.

Et per hoc patet etiam solutio ad ultimum : quia glorificatio mundi non est ad speciem elementi, sed ad formam gloriae quae respondebit homini secundum statum gloriae resurrectionis.

ARTICULUS VIII.

Quis erit effectus ignis in hominibus?

Tertio quaeritur, Quis sit ejus effectus in hominibus ?

Dicit autem in Littera, quod malis erit consumptio, etc.

Et videtur, quod diminute dicat :

  1. Constat enim, quod post diem judicii janua claudetur : ergo videtur, quod nullus remanebit in purgatorio : ergo ille ignis etiam purgandos purgabit. Sed tunc videtur, quod hoc sit impossibile : quia multi sunt qui habent multa purganda : sed ille ignis est momentaneus : ergo non poterit brevi temporis spatio vitia purgare.

  2. Item, Videtur quod sit bonis consumptio sicut et malis : quia comburet eos et incinerabit, sicut et prius est habitum : ergo non verum dicit, quod malis sit tantum consumptio.

  3. Item,Elementa conflagrabunt : sed elementa mixta in corpore hominis magis indigent purgatione, quam extra : ergo illa etiam quae sunt in corpore hominis purgabit : ergo incendet et bonos et malos.

  4. Item, In Littera dicit, quod peccati comburet infectionem : sed fomes est peccati infectio : ergo comburet fomitem : sed hunc comburere non potest, nisi incendat corpora humana : ergo corpora humana incendet.

Responsio. Puto esse verum, sicut probatum est, quod omnium corpora tam bonorum quam malorum incendet, ut consumatur penitus fomes peccati per ignis incinerationem qui in aliis consumptus est per putrefactionem corporum.

Ad 10 autem quod quaeritur de purgatione purgandorum, dicendum quod virtute illa qua aget ut instrumentum justitiae vindicantis, aget in animas talium, et subito purgabit eos.

Ad objectum contra, dicendum quod tres sunt causae, quare subito purgare potest. Una, quia pauca purganda in elementi inveniet : tot enim terrores et signa et persecutiones praecedent, quod pauca remanebunt quae illo igne purganda sint, propter fervorem penitentiae praesentis. Secunda est, quod vivi voluntarie sustinebunt, et piena vivi plus purgat, etiam necessaria, quam piena mortui. Tertia est, quia recuperabit calor ejus in intensione quod omittet in prolongatione temporis. Et ideo subito poterit hoc efficere quod ignis purgatorius diutius facit prolongatus.

ARTICULUS IX.

Quo abibit ignis conflagrationis ?

Quarto quaeritur, Quo deveniet ignis post actum officium ?

Videtur autem, quod debeat remunerari cum Sanctis : quia

  1. Deo servivit in mundi conflagratione. Et Glossa super epist. ad Roman. vni,21 et 22,dicit, quod « omnis creatura quae cum labore suo facit officia, tunc remunerabitur. »

  2. Item, Ignis nobilissimum est elementum : quia dicit Aristoteles, quod ignis est subtilissimum corporum sphaerae : sed omne nobile glorificabitur cum Sanctis sursum : ergo ille ignis manebit sursum.

<--- Page Split --->

  1. Item, Habet proprietates convenientes corpori glorioso, scilicet luminositatem, et subtilitatem, et quod est sursum in loco: sed Deus non deprimet nobile in innovatione mundi, sed potius exaltabit: ergo ipse ignem glorificabit in loco sursum.

ARTICULUS X.

An ignis conflagrationis aliquid molestiae inferat bonis ?

Incontrariumest ,

  1. Quod dicunt Sancti, quod involvet impios: ergo remanebit in inferno, ut videtur.

  2. Item, Afflictivum impiorum debet esse secundum congruitatem in loco impiorum: sed afflictivum impiorum est ignis: ergo in loco impiorum manebit, hoc est, in inferno.

Quinto quaeritur, Utrum aliquid molestiae inferat bonis?

Videtur, quod non : quia

  1. Dicit in Littera, quod hoc erit incendium mundi Sanctis, quod fuit caminus tribus pueris. Sed de illis scribitur, quod non tetigit eos omnino ignis, neque contristavit, nec quidquam molestiae intulit 2 : ergo nec Sanctis inferet aliquid molestiae, ut videtur.

Respondeo . adhoc , quodsicutdicitBasiliussuperillud : VoxDominiinter - cidentisflammamignis 1 , Dominusin - tercidetignem , sicutetaliascreaturas , etcalidumustivumcumsiccofacietdescendereillomotuignisquosequiturmateriamsuam , secundumquodestinstrumentumjustitiæjudicantisadlo - cumdamnatorum : etquoadhæcduoetmateriamquæillissubstat , manebitininferno .

Et per hoc patet solutio duarum ultimarum objectionum.

  1. Item, Ignis ille non insequitur nisi infectionem peccati, sicut in Littera dicitur: ergo nihil inveniet in quod agat in his qui sunt sine peccato: ergo illos non laedit.

  2. Item, Agit in quantum est instrumentum justitiae divinae: sed secundum justitiam divinam non sunt puniendi Sancti: ergo illis non nocebit.

Sed quoad luminosum subtile et leve faciet ascendere sursum, et ibi clarificabitur cum aliis elementis ad decorem hominis: quia congruum est ut glorificato habitatore, domus ejus glorificetur: homo autem in mundo est sicut habitator, et mundus sicut domus.

Et per hoc patet solutio ad primam partem objectionum.

Incontrariumest , quodSanctorumcorporaquituncvivireperientur , eruntinfectafomitehabitualiadminus : ergonecesseest , quodpurgentur : nonestautempurgansnisiignis : ergoperignempurgabuntur .

Responsio . Hocultimumvideturmihiconcedendum .

Etadprimumdicendum , quodintel - ligiturdehocactuquemhabebitpostjudiciumquandoinvolvetdamnatos : tuncenimnihilnocebitSanctis , quiani - hilcremabileineisinvenietur .

Adsecundumettertiumdicendum , quodinvenietincorporehabitualemconcupiscentiamquamexterminabit .

1 Psal. xxviii, 7.

2 Cf. Daniel. iii, 30.

<--- Page Split --->

ARTICULUS XI.

An præcedet judicium ignis conflagrationis, vel sequetur ?

Sexto quaeritur, Utrum præcedet judicium vel subsequetur ipsum ?

Videtur, quod sequatur : quia

  1. Dicit Augustinus, quod sequitur judicium et resurrectionem : ergo videtur, quod ita sit.

  2. Item, Augustinus in libro XXII de Civitate Dei, quaerit quare ignis non exurit bonos? et reddit rationem : quia corpora eorum erunt impassibilia, quibus ignis nocere non potest : et illa ratio Augustini non staret, si ignis resurrectionem et judicium præcederet : ergo videtur, quod sequatur et resurrectionem et judicium.

  3. Item, Ignis ille involvet impios, ut dicunt Sancti : sed impii non involventur, nisi post sententiam judicii : ergo videtur, quod sequatur judicium.

IN CONTRARIUM est, quod

  1. Incendendo incinerabit vivos : hoc autem fiet ante resurrectionem : ergo ille sed contiignis erit ante resurrectionem et judicium.

  2. Item, In Littera dicit, quod præcedet faciem judicis : ergo et judicium.

RESPONSIO. Dicendum, quod quoad incendium mundi præcedet, sed quoad quemdam actum sequetur, scilicet quoad soluit. involutionem malorum : ipse enim, ut dicit Chrysostomus, congregabitur circa thronum judicis : et est ille fluvius igneus de quo legitur, Daniel, vn, 10, qui est in circuitu sedis. Et ille secum in infernum trahet impios. Et propter hoc ab Augustino post judicium ordinatur.

Et per hoc patet solutio ad totum.

De sequenti autem capitulo 1 habitum est in libro II Sententiarum, quaestione de choris Angelorum, et etiam in tractatu de pænitentia, quaestione de igne purgatorio 2.

4 Scilicet cap. E, Si post judicium cla mons, etc.

1 Cf. IV Sententiarum, Dist. XX, Art. 5 et seq. Tom. XXIX hujusce novæ editionis.

<--- Page Split --->