DISTINCTIO XXX.

De charitate quantum ad meriti perfectionem.

Si melius est diligere amicos, quam inimicos, vel e converso ?

Hic solet quæri, Quid potius sit plurisque meriti, diligere amicos, an diligere inimicos ? Sed hæc comparatio implicita est. Si enim conferatur dilectio amicorum tantum dilectioni amicorum et etiam inimicorum, perspicua est absolutio. Sed si in aliquo uno homine qui diligit simul amicum et inimicum, quid horum potius sit quæratur, obscura est responsio : quia de motu mentis agitur, de quo non est nobis facile judicium, an unus et idem motus sit erga amicum et inimicum, sed erga amicum intensior : an duo, unus erga inimicum, qui dicitur difficilior, alter erga amicum qui videtur ferventior : nec incongrue putatur melior qui est ferventior. Vel si unus idemque est, idem potior ubi est ardentior, non improbe æstimatur. Augustinus tamen sentire videtur 1, majus esse diligere inimicum quam amicum : quia perfectorum esse dicit diligere inimicos, et benefacere eis : neque hoc a tanta multitudine impleri, quanta exauditur in oratione Dominica, cum dicitur : Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris 2. Illam enim sponsionem dicit a multis impleri, qui nondum diligunt inimicos. Ait enim sic : Magnum est ergo 3 eum qui tibi nihil mali fecerit, esse benevolum et beneficum : illud multo grandius et magnificentissimæ bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult et si potest facit, tu semper bonum velis, faciasque quod possis, audiens dicentem Jesum : Diligite inimicos vestros, et benefacite his qui odiunt vos : et orate pro persequentibus et calumniantibus

<--- Page Split --->

vos 1. Sed quoniam perfectorum filiorum Dei est istud, quo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere : tamen quia hoc tam magnum bonum tante multitudinis non est, quantam credimus exaudiri, cum dicitur in oratione : Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris : proculdubio verba sponsionis hujus implentur, si homo qui nondum ita profecit ut etiam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum ut ei dimittat, dimittit ex corde : qui etiam sibi roganti vult dimitti, cum orat et dicit : Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Quicumque vero rogat hominem in quem peccavit 2, si peccato suo movetur ut roget, non est adhuc deputandus inimicus : ut eum diligere sit difficile, sicut erat quando inimicitias exercebat. Quisquis vero roganti et poenitenti non dimittit, non aestimet 3 a Domino sua peccata dimitti, quia mentiri veritas non potest : quae cum docuisset orationem, hanc in ea positam sententiam commendavit dicens : Si dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et vobis Pater vester caelestis delicta vestra. Si autem non dimiseritis hominibus, nec Pater vester dimittet vobis peccata vestra 4. Ecce hinc 5 haberi videtur, quod et praetaxavimus, scilicet majoris virtutis esse diligere inimicum et benefacere ei, quam illum qui nihil mali fecit nobis, vel amicum. Quod si quis concedere simpliciter noluerit, dicens, intensius diligitur amicus quam inimicus, et ideo illud potius isto : determinet ista secundum praemissam intelligentiam, dicens ibi comparationem factam inter dilectionem qua diligitur tantum amicus, et illam qua amicus et inimicus diligitur. Illud vero quod sequitur, magis nos movet, quod scilicet dicit non esse tante multitudinis diligere inimicos, quanta exauditur cum dicitur : Dimitte nobis debita nostra, etc., ubi dat intelligi, quod alicui a Deo dimittuntur peccata non diligentii inimicum, si tamen fratri roganti qui in se peccavit, dimittit. Sed cum peccata non dimittantur alicui adulto, nisi charitatem habeat, sequitur quod 6 charitatem habeat qui non diligit inimicum. Quomodo ergo nomine proximi omnis homo intelligitur in illo mandato : Diliges proximum tuum sicut teipsum 7 ? Si enim omnis homo proximus est, tunc et inimicus : praecipimur

<--- Page Split --->

ergo et inimicos diligere. Et quia illud præceptum generale est omnibus, præcipitur omnes homines diligere, etiam inimicos. Quidam quod hic dicitur simpliciter tenere volentes, illud præceptum determinant dicentes, illic perfectis dari in præceptum diligere omnem hominem, etiam inimicum : minoribus vero in consilium. In præceptum vero, eos diligere, qui nihil mali fecerunt eis, et inimicos non odire. Sed melius est ut intelligatur omnibus illo mandato præcipi cunctos diligere, etiam inimicos : cui sensui attestantur superius positæ auctoritates, et aliae multæ. Illud vero Augustini novissime positum, de perfecta charitate dictum intelligitur, quæ tantum est perfectorum : qui non solum amicos, sed etiam inimicos perfecte diligunt, eisque benefaciunt. Quæ perfectio dilectionis non est tantæ multitudinis, quanta exauditur in oratione Dominica : et hoc revera grande est et eximiæ bonitatis, scilicet perfecte diligere inimicum. Ita et cum dicit impleri verba illius sponsionis ab homine, qui non ita profecit ut diligat inimicum, de dilectione perfecta accipiendum est.

DIVISIO TEXTUS.

ARTICULUS I.

« Hic solet quæri, Quid potius sit plurisque meriti, diligere amicos, etc. »

In ista distinctione non continetur nisi unum, scilicet quid majoris meriti sit diligere amicos, vel inimicos : et ideo nos quæremus hic ante Litteram duo, quæ etiam dependent a præcedenti lectione, scilicet an omnes tenentur ad dilectionem inimicorum ?

Et, si omnes tenentur, quæremus, Utrum omnes æqualiter debent exhibere affectum et effectum inimicis, vel soli perfecti ?

An omnes tenemur ad dilectionem inimcorum ?

Ad PRIMUM horum proceditur sic :

  1. Super illud Psalmi cxviii, 18 : Revela oculos meos, et considera mirabilia de lege tua, dicit Glossa, quod mirabilia quæ considerantur, sunt diligere inimicos. Constat autem, quod ad mirabilia non tenemur : ergo non tenemur diligere inimicos.

  2. Item, Luce, vi, 27 : Diligite inimcos vestros, dicit Glossa : « Hoc perfectorum est : » cum igitur non omnes tenemur ad perfectionem, non omnes tenemur diligere inimicos.

  3. Item, Glossa ibidem, « Hic Ecclesia non lacte nutritur, quod simplicium est et imperfectorum : sed validori cibo charitatis roboratur. » Ergo videtur, quod ad hoc non teneantur nisi perfecti.

<--- Page Split --->

  1. Item, Matthæi, v, 43 : Audistis quia dictum est: Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum. Cum igitur non ad plura teneamur nos, quam illi, videtur quod possumus habere odio inimicos. Quod autem non ad plura teneamur, quam illi, accipitur, Matth. xv, 36, super illud : Et accipiens septen panes et pisces, et gratias agens, etc. Glossa : « Non alia, quam quæ scripta erant, prædicat : sed legem et Prophetas graviora esse demonstrat. »

Item, Accipitur illud Matthæi, xix,17 : Si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Ergo illi suficiebant ad salutem mandata, quæ data erant veteribus.

Item, Hoc accipitur, III Regum, III, 23, super illud : Fecit quoque Hiram mare fusile decem cubitorum, etc. : ibi Glossa : « Decem præceptis Dominus in lege omnia quæ facere debemus, expressit. » Constat autem, quod nusquam ibi est de dilectione inimicorum. Ergo ad hoc non tenemur.

  1. Item, Ezechielis, xx, 11 : Dedi eis præcepta mea,... quæ faciens homo vivet in illis, Glossa interlinearis : « Nihil addens. » Cum igitur hoc non contineatur in decalogo, videtur quod non debemus addere.

  2. Item, Sepe legitur in Veteri Testamento, quod Dominus occidit, et præcepit occidit inimicos, sicut Amalec, et illos qui habitabant in terra promissionis ante filios Israel. Ergo videtur, quod inimicos velit nos odisse.

  3. Item, Ad hoc videtur esse ratio : Inimicitia enim est causa pugnae : causa autem pugnae et causa amicitiae contrariantur : ergo inimicitia non erit causa amoris, sed contrarii : ergo erit causa odii : non ergo diligendus est inimicus.

  4. Item, Hoc videmus in omni natura tam inanimatorum quam animalium, quod quælibet pugnat contra inimicum : ergo videtur, quod contra jus naturale inditum omni rei sit diligere inimicos :

ergo non tenemur ad illud ex charitate, quia charitas non contrariatur juri naturali.

Sed contra hoc sunt

  1. Illa quæ habentur in Littera, et quæ in præcedenti distinctione sunt habita.

  2. Item, Levit. xix, 18 : Non quæras ultionem, nec memor eris injuriae civium tuorum : ergo videtur, quod antiqui tenebantur ad dilectionem inimicorum.

  3. Item, Eccli. xxvii, 3 et 4 : Homo homini reservat iram, et a Deo quærit medelam. In hominem similem sibi non habet misericordiam, et de peccatis sus deprecatur. Quasi diceret : Nec medelam accipiet, nec exaudietur.

  4. Item, Proverb. xxiv, 17 : Cum ceciderit inimicus tuus, ne gaudeas.

SOLUTIO. Dicendum, quod omnes tenentur ad dilectionem inimicorum, et perfecti, et imperfecti.

Ad PRIMUM ergo dicendum, quod mirabile aliquid est, quod est insolitum tantum : et sic dicitur mirabile diligere inimicos : et ad hoc bene tenemur. Et est mirabile insolitum, et super facultatem admirantis apparens : et ad hoc non tenemur.

Ad ALIUD dicendum, quod Glossa illa loquitur de perfectione sufficientiae : sed si eos qui sunt in statu perfectionis vocat perfectos, tunc intelligitur de sequente, quod est : Benefacite his qui oderunt vos 1 : ut intelligatur de exhibitione familiaritatis per beneficia, et signa exteriora : quia ad hoc non tenentur nisi perfecti.

Ad ALIUD dicendum, quod simplices dicuntur ibi serviles illi, qui in Veteri Testamento sub litteræ cortice servierunt. Vel, si intelligatur de perfectis, tunc glossandum est sicut præcedens.

Ad ALIUD dicendum, quod numquam dictum est antiquis, Odio habebis inimicum tuum, nisi a suis Doctoribus, et non a lege : sed observabant sicut esset dicium, et ab illo Christus hoc assumpsit.

Sed contra.

Ad 3

Ad 4.

<--- Page Split --->

Vel dicatur, quod dictum erat eis hoc de inimico fidei, et non de inimico personæ et ipsi intellexerunt hoc de inimico personæ perverso intellectu. De inimico autem fidei dicebatur in præcepto, quod occiderent omnem masculum in terra quam Deus daturus esset in possessionem : sed Dominus intellexit hoc de bona occisione, quæ est per gladium spiritus, qui est verbum Dei.

tius inimicus, qui est imago Dei, ad hoc ut amplius non sit inimicus.

Ad aliud dicendum, quod hoc non est contra legem naturae humanæ : quia homo est animal mansuetum natura, conformabile Deo magis quam bestiis.

ARTICULUS II.

Ad id quod objicitur, quod nihil tenemur nisi quod illi, dicendum quod si explicite accipiatur id quod continetur in lege, tunc falsum est : quia ad multa tenebantur illi, ad quæ non tenemur nos : et ad multa tenemur nos, ad quæ non tenebantur illi. Si autem spiritualiter et implicite intelligatur, secundum quod veritas est in umbra : tunc verum est hoc : sed non idem per eadem opera implemus : quia illi tenebantur carnem sulilam non comedere, et tamen continere : nos autem continemus, et comedimus, et idem implemus : et hoc vult dicere Glossa, quando dicit, quod demonstrant legem spiritualibus sacramentis esse refertam.

Utrum omnes æqualiter tenentur exhibere signa affectus et familiaritatis, vel perfecti tantum ?

Secundo quæritur, Utrum omnes æqualiter tenentur exhibere signa affectus et familiaritatis, vel perfecti tantum ?

Videtur, quod hoc tantum præceptum sit perfectis.

  1. Per Glossam Matthæi, v, 43, prius inductam. Si forte dicatur, quod dictum est de perfectione sufficientiae. Contra videtur esse, quod Dominus ibi addit super statum imperfectionis Veteris Testamenti : ergo omnes tenentur ad id.

Ad aliud dicendum, quod continetur in illo mandato : Honora patrem tuum et matrem tuam 1, scilicet parentes : quia nomine parentum accipitur ibi omnis homo, ut dicit Augustinus. Et per hoc patet solutio ad sequens.

Ad aliud dicendum, quod Dominus in hoc ostendit, quod inimici fidei essent gladio spiritus occidendi, ut masculinum in quo notatur vigor peccati, occideretur, et infirmitas humana viveret, quæ notatur per virgines, quæ in coitu non cognoverunt viros, id est, non habentes appetitum fornicandi a fide. Si autem nolunt converti, non est aliud nisi quod in igne materiali luant pœnas damni, quod inferunt Ecclesiæ per subversionem simplicium.

Ad aliud dicendum, quod inimicitia ut inimicitia non est diligenda, sed po-

  1. Item, Ibidem, Alia Glossa dicit, quod « cumulus perfectionis est diligere inimicos, et orare pro ipsis : » ergo videtur, quod etiam non omnes perfecti teneantur, sed tantum illi in quibus est cumulus perfectionis.

Sed contra :

  1. Ibidem dicit alia Glossa : « Contra Ecclesiam peccatur tribus modis, odio, verbis, cruciatu corporis : e contra autem Ecclesia tria facit, diligit, orat, benefacit. » Ergo videtur, quod non sit membrum Ecclesiæ, qui hæc negligit : ergo omnes tenentur.

  2. Item, Etiam antiquis præceptum est hoc, Proverb. xxv, 21 : Si esurierit inimicus tuus, ciba illum.

  3. Item, Exod. xxiii, 4 : Si occurreris

<--- Page Split --->

bovi inimici tui, aut asino erranti, reduc ad eum. Glossa : « Hoc est, diligite inimicos vestros. » Et sequitur, 3. 5 : Si videris asinum odientis te jacere sub onere, non pertransibis, sed sublevabis cum eo. Glossa : « Hoc est benefacere his qui oderunt nos. »

SOLUTIO. Sine præjudicio dico, quod mihi videtur grave, si omnes dicuntur teneri ad exhibendum signa dilectionis. Unde videtur mihi, quod non tenentur nisi in casu, si viderint necessitatem patientem : tunc enim tenentur : sed tamen videtur mihi, si postulat veniam non irridens, quod tunc non negandum est ei signum dilectionis.

Item, Videtur mihi si salutat, quod resalutari debet, nisi homo timeat probabiliter, quod faciat irrisionem tamquam non curans, quod provocaverit fratrem.

Et per hoc patet solutio ad totum. Perfecti enim propter scandalum etiam ultro, præcipue coram his qui sciunt, quod offensi sunt, tenentur offerre signa dilectionis.

ARTICULUS III.

An melius sit diligere inimicum, quam amicum?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit in principio lectionis : « Hic quaeri solet, Quid potius sit plurisque meriti, etc. »

Videtur enim, quod diligere inimicos sit melius et majoris meriti : quia

  1. Dicit Glossa Matth. v, 43, quod hoc est cumulus perfectionis : ergo hoc est melius.

  2. Item, Glossa super illud Psalmi cxvii, 18 : Considerabo mirabilia de lege tua, dicit : « In operibus Dei nihil mira-

bilius est, quam diligere inimicos : » ergo nihil altius et melius.

  1. Item, Bernardus super illud Joannis, xv, 13 : Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis, addit : « Imo tu, Domine, majorem habuisti, qui animam tuam pro amicis et inimicis posuisti. » Ergo videtur esse melius et potius.

  2. Item, Matth. v, 46 : Si diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis ? Glossa : « Nullam in cœlo. » Ergo diligere inimicos est melius.

  3. Item, Ad Roman. v, 8 et 9 : Commendat autem charitatem suam Deus in nobis, quoniam cum adhuc inimici 1 essemus, secundum tempus Christus pro nobis, scilicet impiis, mortuus est. Si ergo Dei charitas in hoc est commendabilis, nostra erit commendabilis ex eodem.

  4. Item, Matth. v, 44, super illud : Diligite inimicos vestros, dicit Glossa : « Ecce ad quantam perfectionem nos provehit ! » Ergo penes illud est perfec tio : ergo est melius.

  5. Item, Virtus dicitur ultimum potentiae de re vel in re : sed majoris potentiae charitas est super naturam, cum diligit inimicum, quam cum diligit amicum : ergo major est virtus ejus : ergo est melius hoc, quam illud.

  6. Item, Quod est majoris pugnae, est majoris gloriae : diligere autem inimicum, est majoris pugnae : ergo majoris gloriae : ergo melius.

  7. Item, Ad amicum diligendum inclinat natura et gratia : sed quanto magis gratia elevat naturam, tanto motus purior et melior, quia sic magis accedit ad conformitatem gratiae : hoc autem maxime est in dilectione inimicorum : ergo diligere inimicos est melius absolute loquendo, quam diligere amicos.

SED CONTRA :

  1. Meritum esse in quantitate, est esse secundum quantitatem charitatis : sed in

<--- Page Split --->

gradibus charitatis dilectio inimicorum ponitur in ultimo loco : ergo hoc est meriti, ut videtur.

  1. Item, S1 sit comparatio unius ad alterum, hoc non potest esse gratia habitus : quia sine contradictione verum est, quod actus majoris charitatis in quantum sic, est majoris meriti : ergo hoc fuit in eodem actu vel æqualì. Sed tunc video, quod magis fervet dilectio amici : ergo videtur, quod majoris sit meriti propter fervorem.

  2. Item, Amicus et inimicus sunt contraria : diligere et odire sunt etiam contraria : sed odire amicum est magis malum, quam odire inimicum : ergo ejus oppositum est magis bonum et magis eligendum, quam oppositum alterius : est autem oppositum diligere amicum : ergo hoc est magis bonum, quam diligere inimicum : et hoc videtur Philosophus concedere.

eodem et in diversis sunt separati, et loquor de actu in comparatione ad objectum tantum : tunc dicunt, quod secundum quid est unus melior, secundum quid alius : cum enim sint æquales habitus sicut supponit comparatio, tunc propter dulcedinem et fervorem valet plus dilectio amici ad cumulum beatitudinis : propter difficultatem autem et laborem valet plus dilectio inimici ad peccati dimissionem quoad pœnam quam solvere tenemur pro peccato : et ad hoc redit solutio fere omnium Magistrorum. Sed mihi videtur, quod Christus intendit, quod melius simpliciter sit diligere inimicum : quia est fortioris charitatis super naturam, et quia præsupponit etiam diligere amicum : quia sicut ignis fortior est, qui agit in propinquum et remotum, quam qui agit in propinquum tantum, ita etiam ignis charitatis fortior est ad distans a natura, quam a propinquum naturae. Et ideo ego concedo rationes primo inductas.

Solutio. Solutio. Dicendum meo judicio, quod melius absolute et simpliciter est diligere inimicum, quam diligere amicum, sicut probant primæ rationes. Dicunt tamen aliqui, quod potest fieri in his duobus comparatio status ad statum, vel actus ad actum, vel habitus ad habitum : et hæc omnia vel in eodem homine, vel in diversis. Si fiat comparatio status ad statum in diversis hominibus, dicunt quod melius est diligere inimicum : quia hoc indicat statum perfectionis, aliud autem non. Si autem in eodem homine fiat comparatio, adhuc melius est : quia diligere inimicum præsupponit multo magis dligere etiam amicum, sed non convertitur : et sicut duo sunt meliora, quam alterum istorum, ita et hic tunc erit : qui enim est in tali statu, quod diligit inimicum, est etiam in statu illo, quod diligit amicum. Si autem fiat comparatio habitus ad habitum in eodem hominc, nulla est comparatio : quia idem est habitus, sed in diversis habent se ut excedentia et excessa. Si vero fiat comparatio actus ad actum : quia actus et in

Ad m quod contra objicitur, dicenAdò- dum quod Ambrosius ponit ordinem charitatis, non secundum quod charitas est fortioris potentiae in hoc vel illud, sed secundum quod congruit naturae quam perficit. Et ex hoc non sequitur, quod unum sit melius alio : quia meritum non attenditur penes charitatem secundum quod movet cum natura, sed potus secundum quod movet secundum modum gratiae tantum.

Ad aliud dicendum, quod ille fervor Adobg non accipit nisi præmium accidentale : quia comparatio supponit habitus utriusque actus esse æquales, quia aliter nulla esset ratio : sed huic accidentali puto præponderare posse charitatis in difficili.

Ad aliud dicendum, quod hæc ratio Adobg multipliciter peccat. Uno modo : quia a Philosopho ponitur secundum quod dicit diversitatem amoris alicujus stulti, qui diligit inimicum in quantum est unimicus, et non propter Deum vel ad Deum : et ille meretur vituperationes : et sic solvitur auctoritas. Sed Sancti di-

<--- Page Split --->

ligunt inimicos, ut fiant amici Deo, vel ad Deum. Alio modo : quia talis forma arguendi magis attenditur in consequentia e contrario, quam in consequentia in ipso : et in ratione est processus secundum consequentiam in ipso : et tunc sumitur odire amicos, et odire inimicos : et consequenter infertur ex quo antecedens est minus eligendum quam sequens, quod oppositum est ejus, scilicet diligere amicos sit magis eligendum quam oppositum consequentis, quod est diligere inimicos, et magis oppositum antecedentis sequeretur ad oppositum consequentis secundum magis et minus eligendum. Tertio, peccat : quia dato, quod consequentia sit bona secundum eligendum et non eligendum, adhuc nihil valebit in his quorum unum positum præsupponit alterum : et ita est hic, quia in charitate et viris sanctis diligere inimicos præsupponit diligere amicos : ideo non valet.

ARTICULUS IV.

An sit unus et idem motus erga amicum et inimicum ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, circa initium : « An unus et idem motus sit erga amicum et inimicum, etc. »

Hoc enim videtur impossibile, quod sit idem.

  1. Impossibile enim est unum motum comparari et terminari ad duos terminos : sed duo termini sunt amicus et inimicus : ergo simul non possunt esse unus motus.

  2. Item, Linea in una parte non terminatur ad duo puncta : ergo nec motus ad duos terminos. Si forte dicas, quod unus est ut terminus, alter ut finis : hoc ridiculum est : quia dilectio inimici non refertur ad dilectionem amici, vel ad

ipsum amicum, ut ad finem, sed potius ad Deum.

SOLUTIO. Dicendum mihi videtur, quod falsum est istud. Sunt tamen alii qui in contrarium objiciunt sic, quod sensibilis minus est potens quam intellectualis : sed sensibili plura simul accipimus, quia visu unum, et auditu alterum : vel visu duo quandoque ut duo, ut cum eruatur unus oculorum : ergo multo magis intellectuali contingit hoc fieri : voluntas autem partium intellectualium est. Item dicunt, quod hoc quod dicit Philosophus, « Scire quidem multa possumus, intelligere vero minime : » non est verum, sed probabile : quia hoc etiam in ista scientia probabile induxit Philosophus pro exemplo : multa enim inducit exempla in illo libro quæ non ad liquidum sunt vera. Ego autem puto hoc esse errorem. Non enim simile est pluribus organis et pluribus potentiis accipere plura, et una potentia componente ac si per plura. Omnia enim hæc bene concedo ad hoc quod est uno motu non componente, sed directe in objectum tendente, accipere plura : non enim una vis visiva secundum numerum est in utraque pupilla, sed in principio suo est una, scilicet in conjunctione nervi optci ad partem sensus communis. Similiter cum dicitur, Video album Diarri filium, vel album dulce, erit acceptio sensus communis componentis et dividentis : et in talibus non accipiuntur plura ut plura, sed plura in uno subjecto quod est magnitudo quæ per se objectum est sensus communis. Et idem est in intellectu componente : quia in illo plura accipiuntur in actu compositionis uno. Sed non est ita in intellectu simplici. Et ideo dictum Aristotelis verissimum est. Dato autem, quod hoc posset esse ex parte apprehendisve deintus, non deforis, non dabimus adhuc, quod hoc in affectu sit qui nihil confert : sed potius intentiones boni vel mali elicitas ex comprehcnsine, ipse prosequitur vel fugit.

<--- Page Split --->

ARTICULUS V.

SED CONTRA : Injungitur ei, ut faciat s quidquid boni potest, ut Deus cor ejus illuminet : ergo injungitur ei, quod oret : ergo debet dicere, Pater noster : quia illud præcipua est omnium orationum.

An tenentur omnes diligere inimicos suos ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, in prima parte : « Neque hoc a tanta multitudine, etc. »

Secundum hoc enim videtur, quod non omnes tenentur diligere inimicos, quod est contra prædeterminata.

SOLUTIO. Concedimus, quod debet dicere, Pater noster. Et clausula illa, Et dimitte nobis, etc., aut dicitur ab ipso, et verificatur in persona Ecclesiae : aut quia ipse petit futuram dimissionem, verificatur ab ipso præsens pro futuro, hoc est, sicut proponimus in futuro dimittere vel actu vel habitu.

SOLUTIO. Dicendum, quod intelligitur de dilectione ostendente effectum per signa familiaritatis : quia ad hanc non omnes tenentur.

ARTICULUS VII.

An opinio quorumdam, qui dicunt, quod præceptum de diligendo omnem hominem etiam inimicum sit solum datum perfectis, sit hæresim sapiens ?

ARTICULUS VI.

An non dimittens debitoribus suis, debet dicere, Pater noster ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, circa finem Litteræ : « Quidan, quod hic dicitur simpliciter, etc. »

Hoc enim videtur contra Evangelium : ergo est hæresis.

Deinde quæritur de hoc quod dicit, circa medium : « Si dimiseritis hominibus, etc. »

Per hoc enim videtur, quod qui non dimittit, non debet dicere, Pater noster : quia mentitur : sed si mentitur, occidit animam suam.

SOLUTIO. Puto, quod hæc opinio hæresicam habet pravitatem, nisi intelligatur de dilectione affectus in signis familiaritatis : quia hæc imperfectis datur in consilio tantum, et non est in præcepto.

<--- Page Split --->