DISTINCTIO XIX.

De redemptione nostra facta per passionem Christi quantum ad efficaciam et utilitatem.

A. Hic qualiter a diabolo et a peccato nos redemit per mortem.

Nunc ergo quaeramus, Quomodo per mortem ipsius a diabolo, et a peccato, et a pœna redempti sumus ? A diabolo ergo et a peccato per Christi mortem liberati sumus : quia, ut ait Apostolus, in sanguine ipsius justificati sumus 1, et in eo quod sumus justificati, id est, a peccatis soluti, a diabolo sumus liberati, qui nos vinculis peccatorum tenebat. Sed quomodo a peccatis per ejus mortem soluti sumus ? Quia per ejus mortem, ut ait Apostolus 2, commendatur nobis charitas Dei, id est, apparet eximia et commendabilis charitas Dei erga nos, in hoc quod Filium suum tradidit in mortem pro nobis peccatoribus. Exhibita autem tantæ erga nos dilectionis arrha, et nos movemur accendimurque ad diligendum Deum, qui pro nobis tanta fecit : et per hoc justificamur, id est, soluti a peccatis justi efficimur. Mors ergo Christi nos justificat, dum per eam charitas excitatur in cordibus nostris. Dicimur quoque et aliter per mortem Christi justificari, quia per fidem mortis ejus a peccatis mundamur. Unde Apostolus : Justitia Dei est per fidem Jesu Christi 3. Et item, Quem Deus proposuit propitiatorem per fidem in sanguine ipsius, id est, per fidem passionis, ut olim adspicientes in serpentem æneum in ligno erectum, a morsibus serpentum sanabantur 4. Si ergo rectæ fidei intuitu in illum respicimus, qui pro nobis pependit in ligno, a vinculis diaboli solvimur, id est, a peccatis, et ita a diab. 5 liberamur, ut nec post hanc vitam in nobis inveniat quod punia 6. Morte quippe sua, uno verissimo sacrificio, quidquid culparum

<--- Page Split --->

erat, unde nos diabolus ad luenda supplicia detinebat, Christus exstinxit, ut in hac vita tentando nobis non prævaleat. Licet enim nos tenlet post Christi mortem, quibus modis ante tentabat : non tamen vincere potest, sicut ante vincebat. Nam Petrus, qui ante Christi mortem voce ancillæ territus negavit 1, post mortem ante reges et præsides ductus non cessit. Quare ? quia fortior, id est, Christus, veniens in domum fortis, id est, in corda nostra ubi diabolus habitabat, alligavit fortem, id est, a seductione compescuit fidelium, ut tentationem quæ ei adhuc permittitur, non sequatur seductio 2. Itaque in Christi sanguine, qui solvit quæ non rapuit, redempti sumus a peccato, et per hoc a diabolo. Nam, ut ait Augustinus 3, in ipso vincuntur inimicæ nobis invisibiles potestates, ubi vincuntur invisibiles cupiditates. Fuso enim sanguine sine culpa, omnium culparum chirographa deleta sunt, quibus debitores qui in eum credunt, a diabolo ante tenebantur. Unde ait, Qui pro multis effundetur 4. Per illum ergo redempti sumus, in quo princeps mundi nihil invenit 5. Unde Augustinus 6 causam et modum nostræ redemptionis insinuans, ait : Nihil invenit diabolus in Christo ut moreretur : sed pro voluntate Patris mori Christus voluit, non habens mortis causam de peccato : sed de obedientia et justitia mortem gustavit, per quam nos redemit a servitute diaboli. Incideramus enim in principem hujus sæculi, qui seduxit Adam et servum fecit, cœpitque nos quasi vernaculos possidere : sed venit redemptor, et victus est deceptor. Et quid fecit redemptor captivatori nostro ? Tetendit ei muscipulam crucem suam : posuit ibi quasi escam, sanguinem suum. Ille autem sanguinem suum fudit, non debitoris, per quod recessit a debitoribus. Ille quippe ad hoc sanguinem suum fudit, ut peccata nostra deleret. Unde ergo nos diabolus tenebat, deletum est sanguine redemptoris. Non enim tenebat nos, nisi vinculis peccatorum nostrorum : istae erant catena captivorum. Venit ille : alligavit fortem vinculis passionis sua : intravit in domum ejus, id est, in corda eorum ubi ipse habitabat, et vasa ejus, scilicet nos, eripuit, quæ ille impleverat amaritudine sua 7. Deus autem noster vasa ejus eripiens et sua faciens, fudit amaritudinem, et implevit dulcedine, per mortem suam a peccatis redimens, et adoptionem gloriae filiorum largiens.

<--- Page Split --->

autem non est ab eo justificans gratia : ergo passio Christi non justificat, ut videtur.

DIVISIO TEXTUS.

« Nunc igitur quaeramus, Quomodo per mortem ipsius a diabolo, etc. »

Hic incipit pars illa in qua exsequitur alia tria, quae meruit nobis, scilicet de liberatione a peccato, a diabolo, et a piena.

Et dividitur in tres partes : in quarum prima uno capitulo longo simul ostendit, qualiter nos liberavit a peccato, et a diabolo. In secunda parte, ut magis hoc explanetur, ostendit cur Deus homo factus et mortuus sit, ibi, B, « Factus est ergo homo mortalis, etc. » In tertia ostendit, quomodo nos liberavit a piena, ibi, C, « A qua piena ? temporali, et æterna. »

ARTICULUS I.

Utrum justificatio nostra a peccato sit opus passionis Christi?

Primo igitur incidit hic quaestio, Utrum justificatio nostra a peccato, sit opus passionis Christi, vel non ?

Videtur enim, quod non :

Præterea, Justitia justificat animam : ergo majorem convenientiam habet cum resurrectione, quam cum morte : ergo magis causatur a resurrectione, quam a morte.

Quod si concedatur, in contrarium obsed contra. jicitur :

<--- Page Split --->

SEDADHUCvidetur , quodjustificationeutriusistorumsit , sedpotuscharita - tisetgratiæ : sicutetiamvideturinnuiinLittera : quiaomnismutatioestpercontrarium : siigiturinnobisdebeatfieritranstusapeccato , etadelectatio - nepeccatu , oportetquodhocfiatpercontrarium : hocautemsuntvitutes : ergojustificatiodebeturvirtutibus , etnonpassioni , velresurrectioni .

accendimurcharitateergaDeum , quidateisitaconstanterpati : etillachari - tatejustificamur : etsicparumvelnihilfecissetnobisChristus .

I T E M , MagisterinLitteratangittert - t i u m - modum , dicensexverbisAugu - stini , quodmortesuaunosacrificiove - rissimo , quidquideratculparumdele - v i t : ergovidetur , quodipsejustificavitnosofferendosacrificiumpronobis : etsicnonvideturjustificasseaccendendoadcharitatem , etilluminandoperfidem .

Solutio . Dicendum , quodjustificatioconsideraturdupliciter , scilicetingene - r e , proutreferturadtotamnaturam

<--- Page Split --->

damnatam in Adam : et in particulari, prout scilicet valet illi vel illi qui justificatur in particulari.

Item, in relatione ad causam potest considerari quatuor modis, scilicet in relatione ad causam efficientem, vel in relatione ad causam meritoriam, vel in relatione ad causam sacramentalem, vel in relatione ad causam formalem. Et adhuc in relatione ad causam meritoriam, duobus modis. scilicet meritoriam de congruo, et meritoriam de condigno. Similiter ad causam sacramentalem, duobus modis, scilicet quae est causa et signum ex parte justificantis, vel quae est causa et signum ex parte suscipientis.

Hac habita distinctione facile est determinare totum. Dico enim, quod justificatio naturae ad causam meritoriam relata, quae est meritoria secundum condignum, refertur ad passionem Christi : quia meruit nobis solutionem a peccato, ad quam sequitur justificatio. Relata autem ad causam meritoriam ex congruo, refertur ad merta Sanctorum justificatio particularis, non generalis quae respicit naturae debitum ex Adam, quod solum solvere potuit Christus. Relata ad causam efficientem, refertur ad solum Deum, qui solus efficienter delet peccata, et efficit justitiam. Relata vero ad causam formalem, utraque justificatio fit per gratiam et virtutes. Relata autem ad causam sacramentalem, quae causa est et signum ex parte suscipientis, secundum debitum originalis refertur ad baptismum, secundum debitum actualis refertur ad penitentiam, si est post baptismum. Relata autem ad causam sacramentalem ex parte justificantis, refertur ad Deum et hominem, resurgendo, vitam animae et corporis in se præsignantem.

Unde jam planum est solvere ad totum.

Ad 1. AD PRIMUM ergo dicendum, quod passio Christi corporalis et spiritualis fuit, et divina et humana. Corporalis, quia vulnera fuerunt in corpore. Spiritualis,

quia dolor erat in anima et spiritu. Humana fuit, quia homo erat qui patiebatur. Divina autem, quia verus Deus patiebatur. Tangere autem est duobus modis, scilicet per substantiam, et per effectum : et hoc secundo modo tetigit nos, et egit in nos. Si autem quaeratur, Quid effectum hunc continet a Christo in animas justificatas, infra in hac eadem solutione patebit.

Ad ALIUD dicendum, quod passio Christi per aliquid in justificato spiritualiter conjungitur cuilibet quoad effectum et virtutem passionis, scilicet fide, et charitate : et ideo objectio procedit ex falsis.

Ad ALIUD dicendum, quod licet pati conveniat ei secundum humanam naturam, non tamen patiens homo tantum, sed etiam Deus . et ex illa parte profluit gratia sanctificans in passione in omnes justificatos.

Ad ALIUD dicendum, quod ad resurrectionem pertinet modo quo dictum est, exemplariter, et sacramentalter quodammodo.

Ad ALIUD dicendum, quod mors Christu causa est per modum oblationis sacrificii meritoii : et hoc modo dicitur sacramentum nostrae justificationis, large sumpto sacramento pro sacro secreto, et non pro similitudine et causa. Vel, potest dici (ut quidam dicunt) quod duae sunt partes justitiae, scilicet amotio mali, et adeptio boni. Et passio per mortem ponit similitudinem ad ablationem peccati : quia sicut mors separat a vita mortali animali, ita justificatio separat a mortali vita peccati, in qua animaliter ut bruta viximus. Resurrectio autem ponit similitudinem ad justificationem ex parte alterius termin, scilicet adeptionis vitae et justitiae : et hoc videtur velle Apostolus, dicens ad Roman. vi, 4 : Consequuti sumus cum illo per baptismum in morte, ut quomodo Christus surrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in moritate vitae ambu lemus. Et alibi. Eristumate vos mortuos quidem esse peccato,

<--- Page Split --->

viventes autem Deo, in Christo Jesu Domino nostro 1.

Ad object. Ad omnia sequentia quibus probatur passio Christi esse causa nostrae justificationis, jam patet solutio per distinctionem ante habitam.

Ad in autem quod ulterius objicitur de causis a Magistro inductis ex parte charitatis et fidei, dicendum quod Magister tribus modis ostendit, quod passio Christi justificat : sed justificatio consideratur duobus modis, scilicet quoad sufficientiam : et sic sola una causa justificat, scilicet oblatione salutaris sacrificii pro nobis. Consideratur etiam quoad efficientiam : et sic oportet adesse fidem et charitatem : non enim effluet nobis effectus passionis, nisi fuerimus de corpore mystico patientis. Hoc autem non potest facere nisi charitas : et ideo Magister inducit de charitate, ut considerata charitate sua erga nos, uniamur patienti per charitatem, quia sanguis suus non habet effectum extra corpus suum mysticum. Quia autem a capite fluit sacramentum redemptionis, ideo oportet adspiciendo attendere ad caput : et ad hoc elevat oculos fides. Et sic patet qualiter rationabiliter procedit Magister in Littera.

ticulo ponitur in nobis fons justificationis, licet fides quoad omnem articulum purificet disponendo ad justificationem : et ideo illa objectio non procedit.

Ad aliud dicendum, quod caetera virtutes non sunt attingentes Deum, sicut istae duae : et de cardinalibus patet, quod actus illarum sunt in his quae sunt ad finem, et non immediate in finem. De spe autem patet : quia licet ipsa sit respectu finis, tamen est exspectando, non habendo, vel uniendo. Fides autem attingit qualitercumque veritatem articuli divini : et charitas unit per amorem : et ideo alia virtutes formaliter quidem justificant, sed non ita per actus suos uniunt ipsi justificanti, ut charitas, et fides.

Et sic patet solutio ad totum.

ARTICULUS II.

Utrum morte sua quidquid culparum fuit, Christus uno sacrificio destruxit ?

Ad 12. Ad in ergo quod contra hoc objicitur, dicendum quod non est per accidens : quia charitas non facit sufficientiam, nec ponit fontem salutis : sed facit efficientiam, et unit nos fonti salutis : ut in suo corpore existentes, hauriamus de fontibus Salvatoris, et confiteamur Domino.

Ad aliud dicendum, quod martyres licet accendant nos ad charitatem, non tamen illa charitas prout sic consideratur, unit nos patientibus eis, sed potius Christo patienti.

Ad aliud dicendum, quod beneficia sunt adminicula charitatis : non tamen influitur eis in nos unda salutis lavantis nos, sicut per passionem fit.

Ad 14. Ad aliud dicendum, quod in omni ar-

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa medium : « Morte quippe sua, uno verissimo sacrificio, quidquid culparum erat, unde nos diabolus ad luenda supplicia detinebat, Christus exstinxit, etc. »

Hoc enim falsum videtur : quia

<--- Page Split --->

contra poenam, et non contra culpam, ut videtur : et ita non delevit quidquid culparum erat, sed potus quidquid erat pecnarum.

Solutio. Dicendum, quod in peccato quatuor sunt, quorum tria ita sunt conjuncta, quod unum non solvitur sine alio : quartum autem solubile est ab aliis tiibus. Primum est culpa quae contrariatur gratiae. Secundum est macula fœdans imaginem. Tertium est reatus poenae æternæ : et ista tria sunt conjuncta. Quartum est reatus poenæ temporalis. Bene igitur concedo, quod passio Christi sufficienter delet culpam : sed tamen actio passionis in culpam incipit ex parte reatus poenæ æternæ, sicut probat objectio. Sed quia non est solubilis reatus, nisi solvatur macula et culpa, ideo posterius vis passionis agit in culpam et maculam : sed hoc habet passio in quantum in ipsa affluit nobis gratia ab ipso patiente : quia directe est operari contra culpam, et per consequens contra maculam et contra reatum. Et per hoc patet solutio ad secundum.

Ad aliud dicendum, quod argumentum illud Anselmus facit, et solvit, dicens, quod ignorantia illa qua credebant eum esse purum hominem excusabat a tanto : et ideo minorabatur peccatum : et cum aliis expiabile esse potuit, sicut dixit ipse : Pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt 1. Sed tamen in argumento est suppositio falsi duabus de causis : quarum una est, quia malum non pensatur ex circumstantiis negotii tantum, sed ex circumstantia facientis : et similiter bonum : sed semper in infinitum excedit illud in bono.

Et si dicas, quod factum hominis erat occisio Dei, et ex parte illa erat infinitum malum. Dicendum, quod hoc nihil est : quia ex parte patientis erat bonum, et non malum : sed ex parte facientium malum tantum : et ideo actus peccati eorum attenditur, prout est in faciente, et non in patiente : et sic stat ratio inducta.

Secunda ratio est : quia si etiam ponatur æqualitas, adhuc potentius erat bonum in malum destruendo, quam e converso : quia bonum habet virtutem de se impugnandi : malum autem non habet virtutem de se, sed ex alio, ut dicit Dionysius 2.

ARTICULUS III.

An fuso Christi sanguine sine culpa, omnium culparum chirogrppha deleta sunt ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, post medium : « Fuso enim sanguine sine culpa, omnium culparum chirographa deleta sunt, etc. »

Chirographum enim est instrumentum

Ad primum dicendum, quod passio Christi delet sufficienter per seipsam : sed efficienter delet cum fide et charitate, sicut in praecedenti quaestione dictum est.

1 Luc. xxiii, 34. 2 S. Dionysius, Lib. de Divinis nominibus,

<--- Page Split --->

quod tenetur manu ad confirmationem testimonii pactionis. Unde dicitur a y_ετ quod est manus : et γ_αζ_φω quod est scribo. Talem autem scripturam nullam dedimus diabolo : ergo videtur, quod nihil sit dictum, quod deleta sunt chirographa culparum.

Solutio. Ad hoc dicendum, quod metaphorica locutio est. Nos enim peccando reatu penæ æternæ constringimur : et sic debitò- res per sententiam Dei efficimur tortori judicis : sicut latro furando dicitur dare chirographum tortori, quo tenetur ei luere supplicia : ita nos debito peccati obligamus nos dæmonibus ad luenda supplicia, eis torquentibus : et non habet firmitatem nisi in sententia Dei, et reatu nostro.

ARTICULUS IV.

An passione Christi liberati sumus a potestate diaboli ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, A, sub finem : « Cæpit nos quasi vernaculos possidere, etc. »

Hic enim introducitur modus, qualiter liberati sumus a potestate diaboli.

Videtur autem in nullo profusse nobis passio ad liberationem a diabolo,

legitur, quod tàæmones etiam ab obsessis corporibus expellebant etiam post passionem.

Item, in Apocalypsi, xx, 7, dicitur quod solvetur Satanas de carcere suo, et exibit, et seducet gentes quæ sunt super quatuor angulos terræ, Gog et Magog. Quid est ergo quod dicit, quod ablata est ei potestas in nos ?

Sed contra :

In Apocal. xx, 1 et seq., dicitur quod Christus Angelus fortis descendens ab ortu solis, ligavit dæmonem, ut non seducat amplius gentes.

SOLUTIO. Dicendum, quod multiplex Soluti

<--- Page Split --->

est liberatio a daemone. Una est quoad potestatem tenendi ex reatu naturae : et hac liberatione omnes liberati sumus sufficienter per mortem Christu, licet non efficienter liberenur nisi per lidem et charitatem. Ante passionem autem omnes detinebamur ad minus in limbo. Alia est quoad potestatem pugnandi : et illa non est ablata, sed debilitata principaliter quoad quatuor : quorum unum est victoria qua victus est. Ex hoc enim minus potens effectus est Alterum est collatio adjutoriorum in contrarium, sicut passio et sanguis Christu, quae interpellant pro nobis : et alia merita Christi qui in eo in quo passus est ipse et tentatus, potest et his qui tentantur auxiliari. Tertium est confortatio pugnantium contra daemonem per ablationem homitis, et collationem majoris gratiae. Quartum autem quod non est negligendum, est figura salutis in signaculo sanctae crucis : quod accipitur a Gregorio in dialogo, ubi daemones leguntur non potuisse accedere ad Judaeum in templo idoli jacentem, eo quod signasset se cruce. Unde dixerunt principi suo, quod esset vas vacuum, sed signatum. Sic ergo sumus liberati a forti infinitis aliis modis quos non videmus.

Ad primum ergo et secundum, et tertium, et quartum dicendum, quod adhuc pugnat : sed non habet pugna ejus tan-

tam efficaciam. sicut haberet, si haec quatuor a Christi passione non haberemus.

Ad aliud dicendum, quod hoc dicit Apostolus propter hoc quod homines se indignos reddunt adjutorio passionis, et debilitant multitudine peccatorum : sed non minus propter hoc operatur passio Christi, licet in illis non operetur.

Ad aliud quod objicitur de tempore Antichristi, dicendum quod illa persecutio laxata potestate in tota Ecclesia grassabitur : sed hoc non est ex aliqua debilitate passionis auferentis potestatem, sed ex justitia laxantis ad tempus, propter enormia peccata hominum adhaerentium Antichristo.

Ad aliud dicendum, quod in veritate nullo justo titulo possedit nos daemon : sed tamen juste Deus permisit propter peccata nostra : et quia mundus totus in maligno postus est, et nos nascimur in mundo maligno filii iræ ex matre Cethæa et patre Amorrhæo, qui sunt servi dialobi : ideo vernaculi ejus dicimur, tamquam ex domo sua, ex ancilla et servo nati : sed Christus passione sua emit nos, faciens de filiis ancillæ filios liberæ : ut jam non simus filii ancillæ, sed liberæ : qua libertate Christus nos liberavit, ut dicit Apostolus, ad Galat. iv, 31.

Ad, 2, 3 et 4.

Ad 5.

Ad 6 et 7.

Ad 8.

<--- Page Split --->

cecidisse. Ideo Dei Filius hominem passibilem sumpsit, in quo et mortem gustavit, quo cœlum nobis aperuit, et a servitute diaboli, id est, a peccato (servitus enim diaboli peccatum est 1) et a poena redemit.

Luttera, quod homo satisfacerenon potuit, nisi Deus esset in eo.

ARTICULUS V.

An Christus debuit fieri homo mortalis, ut sic hominem a potestate diaboli liberaret ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, « Factus est ergo homo mortalis, etc. »

Videtur enim non fuisse necessarium : quia

Præterea, Quare Angelus in homine non potuit satisfacere ? Angelus enim magis est homini unibilis (licet non Deo) quam Deus : quia eorum quorum minor est distantia, facilior est unio : minor autem est distantia hominis et Angeli, quam hominis et Dei : ergo unibilior est homo Angelo, et e converso, quam Deus homini.

SOLUTIO. Dicendum ad primum, quod Deus quidem juste potestatem diaboli retrahere potuit, quando voluisset : sed non homo juste retraheretur : quia homo bene meruit, ut in potestate diaboli esset, licet diabolus nullum jus in eo haberet : unde justitia (de qua loquitur hic Magister) est ex parte hominis retracti, non ex parte daemonis injuste hominem sibi vindicantis.

Per hoc patet solutio etiam ad secundum.

Ad TERTIUM dicendum, quod supra assignata est ratio, quare homo non potuit liberari nisi a Deo homine : et haec sufficiant.

Ad OBJECTUM autem, quod hoc falsum est, dicendum quod si Angelus incarnaretur, ille esset creatum bonum simpliciter : ergo totum quod esse, et faceret, et posset, pro seipso deberet Creatori : nec adhuc responderet unum pro mille : ergo justitia ejus non sufficeret sibi, et omnibus aliis.

Præterea, Supra ostensum est, quod offensa in Deum secundum unam circumstantiam est infinita, et secundum damnum illatum est etiam infinita potentia saltem, quia abstulit omnes qui de ipso possunt nasci, non tamen omnes qui de ipso nascerentur : unde oportet satisfacientem esse bonitatis et pretii infiniti aliquo modo : et hoc non competeret alicui creato : ergo nulla creatura redimere potuit : et sic verificatur quod hic dicitur in Littera.

<--- Page Split --->

C. Quomodo et a qua pœna Christus nos redemit per mortem ?

A qua pœna ? temporali, et æterna. Ab æterna quidem, relaxando debitum : a temporali vero penitus nos liberabit in futuro, quando novissima mors inimica destruetur. Adhuc enim exspectamus redemptionem corporis : secundum animas vero jam redempti sumus ex parte, non ex toto, a culpa non a pœna, nec omnino a culpa. Non enim ab ea sic redempti sumus, ut non sit, sed ut non dominetur.

ARTICULUS VI.

An passio Christi liberavit nos a pœna æterna et temporali ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit in Littera, ibi, C, « A qua pœna ? temporali, et æterna. »

Hic enim tangit quartum a quo liberati sumus per mortem Christi.

Videtur autem falsum quod dicit pro prima parte, scilicet quod liberavit a pœna æterna, debitum mortis relaxando. Si enim dicitur æterna mors, ignis gehennae, vel damnatio æterna : videtur, quod nec tunc eos liberavit, qui in igne gehennae erant : quia non liberavit nisi eos qui erant in limbo : et illi non erant in morte, cum viverent charitate, et adventum ejus spe felici exspectabant, ut dicit Augustinus.

Item, Nec post nec ante debitum æternae mortis relaxatum est alicui per solam mortem : ergo videtur falsum quod dicit.

cit de liberatione a pœna temporali in spe, quando in resurrectione inimica mors destruetur : videtur nihil esse : quia

SOLUTIO. Dicendum, quod mors Christi solvendo vinculum quo detinebamur, liberat ab utraque morte, scilicet temporali, et æterna : vinculum autem illud est obligatio ex originali peccato.

AD PRIMUM ergo quod quæritur, Quid vocetur ? dico sine præjudicio, quod separatio a vita æterna quæ est in visione faciei ad faciem : et hoc debitum relaxatum est in solutione pretii per passionem : et non est inconveniens quod sancti Patres fucrunt in morte illa.

Solutio.

Quæst. ITEM, Quoad alteram partem, quod di-

<--- Page Split --->

Si autem tu quaeras, Qualiter illa fuit aeterna mors, cum transierit? Dicendum, quod fuit aeterna in causa ex parte nostra, licet transierit virtute pretii infiniti, quod solvit Christus pro nobis : a nobis enim numquam transisset uisi illo vel alio modo simili liberationis quem Deus determinasset.

pretio, et quando ad hujusmodi solutionem liberati sumus per mortem Christi.

Ad hoc quod objicitur de fide resur- 4 rectionis, dicendum quod articuli fidei ordinati sunt, ita scilicet quod resurrectio mortuorum creditur virtute Dei futura, soluto pro nobis pretio, et facto vinculo quo detinebamur ne gloriari possemus.

Ad qaest.

Ad hoc quod quaeritur de altera parte, dicendum eodem modo, quod corpora nostra pertingere ad gloriam resurrectionis nullo modo poterant, nisi soluto

Ad aliud dicendum, quod modo quoad 4 exemplar dotium corporis refertur ad Christi resurrectionem : sed quoad solutionem impedientis gloriam corporis, refertur ad passionem ut ad causam.

D. Quomodo peñam nostram portavit ?

Peccata quoque nostra, id est, peenam peccatorum nostrorum dicitur in corpore suo super lignum portasse : quia per ipsius peenam quam in cruce tulit, omnis peena temporalis, quae pro peccato conversis debetur, in baptismo penitus relaxatur 1, ut nulla a baptizato exigatur, et in poenitentia minoratur. Non enim sufficeret illa peena qua poenitentes ligat Ecclesia, nisi peena Christi cooperaretur, qui pro nobis solvit. Unde peccata justorum, qui fuerunt ante adventum, in sustentatione Dei fuisse usque ad Christi mortem dicit Apostolus 2, ad ostensionem justitiae ejus in hoc tempore.

Ecce aperte expositum est, quomodo et quid Christus per mortem nobis meruit et impetravit.

<--- Page Split --->

ARTICULUS VII.

An per passionem Chrusti deletur omnis pœna?

Solutio a d primum . Baptismus n o n requirit gemitum e t planctum exterio - r e m : e t q u o d interiorem quærit i n a d - ultis , h o c n o n e s t propter impotentiam baptismi , s e d n e s i t fictus accedens q u i a fictio p o n t obicem Spiritu sancto discuplnæ , u t habetur , Sapient . 1 , 3 1 .

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, D, circa initium : « Omnis pœna tenporalus, quæ pro peccato conversis debetur, in baptismo penitus relaxatur, etc. »

Hoc enim videtur falsum : quia requiritur contrito et dolor de peccatis : et illa sunt pœnae.

QUEST. PRATEREA , Quæestpœnaillaquæminoraturinpœnentita ? Pœnentitaenuminfligitursecundummodumcrimi - n u m : ergovidetur , quodnonsitmino - r a t a .

Item, Cum passio Christi remittat aliquid, et dolor contriti aliquid, et vis clavium aliquid : videtur quod nulla pœna ulterior in afflictione debeat infligi : cum tot et tanta adjutoria sufficere videantur.

A d allud dicendum , q u o d pœnade - A d quest . bitapropeccatomortali , infinita e s t , etimproportonabilis : infinita duratione , quiainæternummeruit puniri : impro - portionabilis , propteracerbitatem . Dicoergo , quodDeusrelaxando culpam , perseremititpœnææternitatem etimpro - portionabilitatemacerbitatis : s e d adhucremanetpœnaexplationismagna , quamnecesseestrecompensari , s e d nonsuf - ficit homodese : e t i d e o quantutatemmaximamtollitpassioChristi , proutsa - tusfecitpronobis : etadhucremanetpœ - nasolubilisinhacvita , sitantumdurat , sedgravisnobis : etideoilludquodgra - v e e s t , tollit passio Christi i n vicla - v i u m : etremanet adhuc pœnasatisfa - ctorianonmultum gravis , s e d arbitra - r n a p r o viribus nostris , e t qualitate etquantitate delictu .

E. Si solus Chrustus debet diri redemptor, ut solus dicitur medator ?

Unde ipse vere dicitur mundi redemptor, et Dei hominumque mediator. Sed mediator in Scriptura dicitur solus Filius : redemptor vero aliquando etiam Pater vel Spiritus sanctus. Sed hoc propter usum potestatis, non propter exhibitionem humilitatis et obedientiae. Nam secundum potestatis simul et obedientiae usum, Filius proprie dicitur redemptor : quia et in se explevit per quae justificati sumus, et ipsam justificationem est operatus potentia deitatis cum Patre et Spiritu sancto. Est ergo redemptor, in quantum est Deus, potestatis usu : in quantum homo, humilitatis effectu. Et

<--- Page Split --->

sæpius dicitur redemptor secundum humanitatem, quia secundum eam et in ea suscepit et implevit illa sacramenta, quæ sunt causa nostræ redemptionis. Proprie ergo Filius dicitur redemptor.

DIVISIO TEXTUS.

« Unde ipse vere dicitur mundi redemptor, etc. »

Hic incipit pars illa in qua agit, qualiter Christus ex ratione meriti sui vere dicitur mundi redemptor et mediator.

Et ideo dividitur in duas partes : in quarum prima ostendit qualiter est redemptor. In secunda, qualiter dicitur mediator, ibi, F, « Quod solus dicitur mediator, etc. »

Et illa ulterius dividitur in duas : in quarum prima ostendit effectum mediationis qui est reconciliatio. In secunda autem ostendit in qua natura mediet, et in qua ratione medii, ibi, G, « Unde et mediator dicitur secundum humanitatem, non secundum divinitatem, etc. »

Et in hoc terminatur distinctio ista.

ARTICULUS VIII.

An Christus vere dicitur redemptor?

Incidit autem dubium circa primam partem, secundum quam rationem dicatur Christus redemptor.

SOLUTIO. Dicendum, quod in veritate dupliciter dicitur redemptor, ut dicit in Littera, scilicet usu potestatis, et humilitatis effectu : sed usus potestatis absolute non facit redemptorem, sed usus potestatis in illo opere per quod est redemptio : nisi enim in passione Christi fuisset divina potestas, non mortem morte superasset, nec infernum vicisset, sed solus inter mortuos liber fuisset : et in hoc potestatis usu cum Christo operabatur Pater et Spiritus sanctus, licet non in sustinentia passionis, et effectu humilitatis. Et hoc intendit Magister. Unde ipse Christus dicit, Joan. xiv, 10 : Pater in me manens, ipse facit opera. Et, Luc. xi, 20, dicit de Spiritu sancto : Si in digito Dei ejicio demonia, profecto pervenit in vos regnum Dei.

Et per hoc patet solutio ad omnia objecta.

<--- Page Split --->

cramenta quæ suscipimus : et de illis loquimur hic.

ARTICULUS IX.

An sacramenta quæ sunt causa nostræ justificationis, Christus in se receperit ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit, ibi, E, sub finem : « In ea suscepit et implevit illa sacramenta, etc. »

Sacramenta enim quæ sunt causa nostrae justificationis, sunt pœnitentia, unctio extrema, et hujusmodi, de quibus non legitur, quod ea susceperit Christus.

Vel potest dici, quod Christus exhibuit sacramentorum rem dando eis effectum : licet non suscepit sacramenta, ut nos suscipimus ea. Baptismum enim suscepi dando vim regenerativam aquis : rem autem confirmationis et actum pro nobis : pœnitentiæ lamentum, flendo et orando, et jejunando pro nobis, ut nostrum lamentum posset habere effectum : distributionem Eucharistiæ, corpus suum dando discipulis : ordinem autem, faciendo eos participes potestatis suæ in ligando et solvendo et consecrando corpus suum : actum unctionis extremæ non legitur recepisse, quia unctio Mariæ non fuit facta oleo : sed illius exhibuit rem perfectam, quando surrexit oleo exsultationis gloriæ plene delibutus.

Билото.

Sed ad hoc dicendum, quod duplicia sunt sacramenta, scilicet ex parte nostra quæ sunt quasi medicina ut vasa apportantia nobis medicinam : et sacramenta in Christo, ut nativitas, passio, et resurrectio, et hujusmodi, quæ sunt causa nostrae redemptionis ex parte satisfacientis pro nobis, a quo virtutem habent sa-

Tamen prior solutio est de intentione Litteræ.

Alii dicunt, quod exhibuit sacramenta, quando sanguis et aqua profluxerunt de latere, Joan. xix, 34 : Unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua, scilicet aqua expiationis, et sanguis redemptionis

F. De mediatore.

Qui solus dicitur mediator, non Pater vel Spiritus sanctus. De quo Apostolus, Unus mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus 1, id est, per hominem quasi in medio arbiter est ad componendam pacem, id est, ad reconciliandum homines Deo. Hic est arbiter quem Job desiderat: Utinam esset nobis arbiter 2. Reconciliati enim sumus Deo (ut ait Apostolus) per mortem Christi 3. Quod sic intelligendum est, quasi nos ei sic reconci-

<--- Page Split --->

liaverit Christus, ut inciperet amare quos oderat: sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici qui ante se oderant: sed jam nos diligenti Deo reconciliati sumus. Non enim ex quo ei reconciliati sumus per sanguinem Filii, nos cœpit diligere: sed ante mundum, priusquam nos aliquid essemus. Quomodo ergo nos diligenti Deo sumus reconciliati? Propter peccatum cum eo habebamus inimicitas, qui habebat erga nos charitatem, etiam cum inimicitias exercebamus adversus eum, operando iniquitatem 1. Ita ergo inimici eramus Deo sicut justitiæ sunt inimica peccata: et ideo dimissis peccatis tales inimicitiæ finiuntur: et reconciliamur 2 justo quos ipse justificat. Christus ergo dicitur mediator, eo quod medius inter Deum et homines ipsos reconciliat Deo. Reconciliat autem, dum offendicula hominum tollit ab oculis Dei, id est, dum peccata delet, quibus Deus offendebatur, et nos inimici ejus eramus. Sed cum peccata deleat non solus Filius, sed et Pater et Spiritus sanctus, quorum deletio est nostra ad Deum reconciliatio, quare solus Filius dicitur mediator? Nam de Patre legitur, quod reconciliaverit sibi mundum. Ait enim Apostolus : Deus enim erat in Christo, mundum reconcilians sibi 3. Cum ergo reconciliet, quare non dicitur mediator? Quia nec medius est inter Deum et homines, nec in se habuit illa sacramenta, quorum fide et imitatione justificamur, id est, reconciliamur Deo. Reconciliavit ergo nos tota Trinitas virtutis usu, scilicet dum peccata delet: sed Filius solus impletione obedientiæ, in quo patrata sunt secundum humanam naturam ea per quæ credentes et imitantes justificantur.

G. Secundum quam naturam sit mediator ?

Unde et mediator dicitur secundum humanitatem, non secundum divinitatem. Non enim est mediator inter Deum et Deum, quia tantum unus est Deus: sed inter Deum et hominem, quasi inter duo extrema: quia medius esse non potest nisi inter aliqua. Mediator est ergo in quantum homo. Nam in quantum Deus, non mediator, sed æqualis Patri est, hoc idem quod Pater, cum Patre unus Deus. Mediat ergo inter homines et

<--- Page Split --->

Deum Trinitatem, secundum hominis naturam, in qua suscepit illa pcr quae reconciliamur Deo Trinitati : et secundum eamdem habet aliquid simile Deo, et aliquid simile hominibus, quod mediatori congregebat : ne per omnia similis hominibus, longe esset a Deo : aut per omnia Deo similis, longe esset ab hominibus : et ita mediator non esset. Verus ergo mediator Christus inter mortales peccatores et immortalem justum, apparuit mortalis cum hominibus, justus cum Deo, per infirmitatem propinquans nobis, per justitiam Deo. Recte ergo mediator dictus est, quia inter Deum immortalem et hominem mortalem est Deus et homo, reconcilians hominem Deo : in tantum mediator, in quantum est homo : in quantum autem verbum non est medius, quia unus cum Patre Deus. Si ergo Christus secundum vos, o haeretici, unam tantum habet naturam, unde medius erit? et nisi ita sit medius, ut Deus sit propter divinitatis naturam, et homo propter humanitatis naturam : quomodo humana in eo reconciliantur divinis? Nam ipse veniens prius in se humana sociavit divinis per utriusque nature conjunctionem in una persona. Deinde omnes fideles per mortem reconciliavit Deo, dum sanati sunt ab impietate quicumque humilitatem Christi credendo dilexerunt, et diligendo imitati sunt.

Ecco hic aliquatenus insinuatur, quare Christus solus mediator Dei dicitur et hominum : et secundum quam naturam mediet, scilicet humanam : et cui mediet, scilicet Deo Trinitati. Trinitati enim nos reconciliavit per mortem, pe: quam etiam nos redemit a servitute diaboli. Nam, ut Petrus ait, Non corruptibilibus auro vel argento redempti sumus, sed pretioso sanquine quasi Agni immaculati 1.

ARTICULUS X.

An Christus sit mediator inter Deum et hominem ?

Deinde quaeritur de altera parte ubi dicitur, ibi, F. « Qui solus dicitur mediator, etc ».

potius dei extremum, quam medium : quia homo est extremum.

<--- Page Split --->

« dius ut Deus sit propter humanita- « tis naturam 1. » Ergo videtur, quod propter conjunctionem utriusque naturæ medius sit. Et hic dicit, quod propter humanam tantum. Ergo sibi contrarius est.

Solutio. Solutio ad hæc omnia fere est per quamdam auctoritatem Augustini in libro IX de Civitate Dei, quæ quidem longa est, sed bona : ubi dicit sic, « Mediaforem inter nos et Deum, et mortalitatem habere oportuit transeuntem, et beatitudinem permanentem : ut per id quod transit, congruenter morituris, et ad id quod permanet, transferret ex mortuis. Boni igitur Angeli inter miseros mortales et beatos et immortales medii esse non possunt : quia ibi quoque et beati et immortales sunt. Possunt autem esse medii Angeli mali, quia immortales sunt cum illis, miseri cum istis. His contrarius est mediator bonus, qui adversus corum immortalitatem et miseriam, et mortalis esse ad tempus voluit, et beatus in æternitate persistere potuit. Ac sic

eos et immortales superbos et miseros noxios, ne per immortalitatis jactantiam seducerent ad miseriam, et suæ mortis humilitate, et suæ beatitudinis benignitate destruxit in eis, quorum corda per suam lidem mandans, ab illorum immundissima damnatione liberavit 2. » Ex hoc patet, quod nec Angelus bonus, nec Angelus malus mediator est : quia Angelus bonus nobiscum non convenit, sed Angelus malus, licet convenit, tamen actum mediatoris in conjungendo beatis non habet, sed potius actum seductoris. Unde ibidem infra dicit Angustinus : « Ad hoc quippe se interponit medius immortalis et miser, ut ad immortalitatem beatam transire non sinat, quoniam persistit quod impedit, scilicet ipsa miseria. Ad hoc autem se interponit mortalis et beatus, ut mortalitate transacta, et ex mortuis faceret immortales, quod in se resurgendo monstravit, et ex miseris beatos, unde numquam ipse discessit. » Ex hoc accipitur, quod illud medium est medium, quod est ut via in extremum, et medium conjunctionis, et non per æquidistantiam ab utroque.

Dicendum ergo ad primum, quod Christus in quantum homo, convenit cum extremo : et ex virtute unionis habet aliquid in quo convenit cum alio, scilicet justitiam et gratiae plenitudinem : quia sine illa non esset medium conjungens, sed distans, et faciens distare, sicut angelus malus : convenit autem cum homine per mortalitatem, quæ est via per solutionem pretii. Et sic utrumque est medians, scilicet id in quo convenit cum homine, quia mortalitas transiens in immortalitatem, et id in quo convenit cum Deo, quod plenitudo gratiae est de qua omnes accepimus gratiam pro gratia 3. Unde non dicitur hic medium per respectum ad naturam, sed potius ad naturæ sic unitæ proprietates duas, in

<--- Page Split --->

quarum altera convenit cum uno extremo, et in altera cum reliquo, et in utraque est via inferiori extremo in superius extremum.

Ad aliud dicendum, quod est medium per abnegationem et commixtionem : et tale non habet in se extrema, sed illud quod est ita medium, quod habeat actum mediatoris, qui est unire inferius extremum superiori : sed Christus est ita medium, quod ipse est mediator, et conjungens unum cum altero : et ideo oportet in se habere extrema actu.

Ad aliud dicendum, quod ipse non est sibi contrarius : quia medium sonat inferioritatem : Christus autem secundum hoc quod Verbum est, non est inferior Patre, sed æqualis : tamen unio Verbi exigitur ad esse mediatorem : quia unum extremum habet ille per naturam, scilicet immortalitatem . et aliud per unionem ad divinam naturam, licet tamen insit humanæ naturae secundum gratiae plenitudinem, quia datus est ei spiritus non ad mensuram, et quia cessante unione humana natura non haberet illam plenitudinem gratiae : et ideo Augustinus loquitur contra hæreticos, dicens, quod non esset mediator, nisi haberet utramque naturam : non quod gratia utrusque mediator sit : sed quia ut esse possit mediator in altera natura, quæ via est in ipso ad reliquam, utra-

que exigitur. Quod autem ita sit, accipitur ab Augustino, qui sic dicit in libro IX de Civitate Dei : « Nec ob hoc mediator est, quia Verbum : maxime quippe immortale, et maxime beatum Verbum longe est a mortalibus miserii s : sed mediator per quod homo, eo ipso ostendens utique ad illud non solum beatum, verum etiam beatificum bonum non oportere quæri alios mediatores, per quos arbitramur nobis perventionis gradus esse moliendos : quia beatus et beatificus Deus, factus particeps humanitatis nostræ, compendium præbuit participandæ divinitatis suæ 1. »

Ad aliud dicendum, quod medium quod est mediator et via (ut ita dicam) non ita dicitur per æque distantiam : quia hoc oppositionem habet cum utroque extremorum.

Ad aliud dicendum, quod dæmon habet quamdam convenientiam cum utroque : sed immortalitas sua non est vera immortalitas : et ideo non convenit nisi secundum quid. Præterea, Ipse non est via, sed potius abductio : et ideo non convenit ei mediare.

Ad aliud dicendum, quod Angelus bonus non convenit : quia hoc quod est esse creaturam, non est convenientia sufficiens. Præterea, Mediare inter Deum, hominem reconciliando non potuit, sicut prius habitum est.

<--- Page Split --->