DISTINCTIO XVII.
Quomodo Verbi seu Christi incarnatio ordinatur ad nostram redemptionem quantum ad usum virtutis, praesertim de voluntate et oratione?
A. Si omnis Christi oratio vel voluntas expleta sit ?
Post prædicta considerari oportet, Utrum Christus aliquid voluerit vel oraverit quod factum non sit ? Hoc enim æstinari potest per hoc quod ipse ait : Pater mi, si possibile est, transeat a me calix iste. Verumtamen non sicut eyo volo, sed sicut tu vis 1. Hic namque voluntatem suam a Patris voluntate discernere videtur.
DIVISIO TEXTUS.
« Post prædicta considerari oportet, etc. »
In ista distinctione Magister determinat quamdam ulteriorem quaestionem ex præcedentibus habitam, scilicet, Utrum Christus aliquid petiit vel oravit, quod non est ei concessum? Ex quo enim naturaliter timuit passionem, consequens fuit ut fugeret naturaliter, et a se peteret transire.
turas et voluntates non fuisse pugnam carnis adversus spiritum. In secunda, probat triplicem voluntatem fuisse in Christo, scilicet sensualitatis, rationis, et deitatis, ibi, C, « Ex affectu ergo humano quem de Virgine traxit, etc. » In tertia, objicit contra verba Ambrosii, ibi, D, « Cæterum non parum nos movent verba Ambrosii, etc. » In quarta et ultima, objicit per verba Hilarii, ibi, E, « Illud etiam ignorantium non est, etc. »
Ex his patet sententia, quia Littera plana est.
Unde ista distinctio dividitur in quatuor partes : in quarum prima ostendit principaliter in Christo propter duas na-
<--- Page Split --->
ARTICULUS I.
An aliquid voluit Christus quod non sit factum ?
Dubitatur autem primo, Utrum aliquid voluerit Christus, quod non factum sit? Videtur enim, quod nihil.
Cujus enim voluntas semper conformis est voluntati Omnipotentis : sicut nihil fit contra voluntatem Omnipotentis, ita nihil fit contra voluntatem suam : sed voluntas Christi semper conformis fuit voluntati Omnipotentis : ergo sicut nihil fit contra voluntatem Dei, ita nihil fit contra voluntatem Christi. Prama patet per se. SECUNDA probatur per hoc quod de perfectione justorum est habere voluntatem conformem voluntati divinae. Cum igitur nihil sit perfectionis quod Christus non habuerit, ipse habuit voluntatem semper conformem.
Item, Hoc dixit matri, Luc. ii, 19 : Nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse? Et discipulis postea, Meus cibus est ut faciam voluntartem ejus qui misit me 1, scilicet Patris mei qui in cœelis est.
Item, Hoc videtur velle Apostolus, ad Hebr. v, 7 : In omnibus exauditus est pro sua reverentia. Ergo numquam aliquid petiit. quod non sit consecutus, ut videtur.
Sed contra
In Psalmo xxi, 3 : Clamabo per diem, et non exaudies : et nocte, et non ad inspinentiam mihi
Praeterea, Oravit ut calix transiret, et non transivit : ergo in omnibus non exauditus est.
plures sunt voluntates Christi : et quidquid voluit voluntate beneplaciti secundum divinam naturam, hoc consecutus est. Similiter quidquid voluit secundum rationem voluntatis deliberativae, totum est consecutus. Sed non quidquid voluit secundum voluntatem affectus naturalis, ut dicit Magister.
Ad 10 quod contra objicitur, dicendum quod conformitas est quadruplex qua voluntas nostra conformatur voluntati divinae, scilicet in volito : et haec secundum materiam est, et est minima, ut velim hoc quod Deus vult : et haec non facit meritum de se, quia quandoque quis male potest velle quod Deus vult, ut alicujus boni mortem.
Est etiam conformitas secundum formam volendi, ut ex eadem charitate velimus quod volumus, ex qua Deus vult quod vult : quia illa facit meritum, etiamsi quandoque non velimus quod Deus vult, ut dicit Augustinus : et ponitur in fine primi Seutentiarum.
Tertia conformitas est in fine volendi, ut propter idem velimus propter quod Deus vult, id est, propter gloriam suam : et haec iterum est laudabilis, et facit ad meritum, etiamsi sit difformitas in materia voliti : quia ad gloriam Dei possem aliquem velle vivere, quem ipse ad gloriam suam vult mori.
Quarta conformitas est in causa efficiente volendi, quando scilicet volo id quod Deus vult me velle, ut videndo pauperem, si volo ipsum esse miserum, jam non sum misericors, et tamen Deus vult eum esse miserum : ergo vult me velle quod ipse non vult : et haec non sunt contraria. Similiter quando elegit Virginem matrem, voluit suam ipsius animam pertransire gladium passionis suae corporalis 2, ut ipsa intus sustineret in affectu matris, quod ille foris pertulit : ergo voluit eam velle, quod Filius non pateretur.
Eodem modo dico, quod quando as-
<--- Page Split --->
sumere voluit Christum veram humanitatem, voluit eum velle fugere ea quae sunt periculorum gravia vitae humanae: et haec conformitas sufficit voluntati naturali : et haec conformitas disputata et
probata invenitur super primum hujus voluminis tractatum de conformitate nostræ voluntatis ad voluntatem Dei 1.
Et per hoc patet solutio ad totum.
B. De voluntatibus Christi secundum duas naturas.
Quocirca ambigendum non est, diversas in Christo fuisse voluntates juxta duas naturas, divinam scilicet voluntatem, et humanam. Humana voluntas est affectus rationis vel affectus sensualitatis : et alius est affectus animæ secundum rationem, alius secundum sensualitatem : uterque tamen dicitur humana voluntas. Affectu autem rationis id volebat quod voluntate divina, scilicet pati et mori : sed affectu sensualitatis non volebit, imo refugiebat : nec tamen in eo caro contra spiritum vel l'æum concupiscebat : quia, ut ait Augustinus 2, nonnullum est vitium, cum caro concupiscit adversus spiritum. Caro autem dicta est concupiscere, quia hoc secundum ipsam agit animam : sicut anima per aurem audit, et per oculum videt. Caro enim nihil nisi per animam concupiscit. Sed concupiscere dicitur, cum anima carnali concupiscentia spiritui reluctatur, habens carnalem delectationem de carne et a carne adversus delectationem quam spiritus habet. Ipsius autem carnalis concupiscentiæ causa non est in anima sola, nec in carne sola : ex utroque enim fit : quia sine utroque delectatio talis non sentitur. Talis ergo rixa talisque concertatio in anima Christi nullatenus esse potuit, quia carnalis concupiscentia ibi esse nequit 3. Dei etiam voluntas erat, et rationi placebat, ut illud secundum carnem vellet, quatenus veritas humanitatis in eo probaretur. Nam qui hominis naturam suscepit, quæ ipsius sunt subire debuit. Ideoque sicut in nobis duplex est affectus, mentis scilicet, et sensualitatis : ita et in eo debuit esse geminus affectus, ut mentis affectu vellet mori, et sensualitatis affectu nollet : sicut in viris sanctis fit. Petro enim ipsa veritas dicit : Cum senue-
<--- Page Split --->
ris, extendes manus tuas, et alius cinget te, et ducet quo tu non vis 1, scilicet ad mortem. Quod exponens Augustinus dicit 2, quod Petrus ad illam molestiam nolens est ductus, nolens ad eam venit : sed volens eam vicit : et reliquit affectum infirmitatis, quo nemo vult mori : qui adeo est naturalis, ut eum Petro nec senectus abstulerit. Unde etiam Dominus ait : Transeat a me catix iste 3. Sed vicit eum vis amoris. Ergo et in Christo secundum humanitatem, et in membris ejus geminus est affectus : unus rationis charitate informatius, quo propter Deum quis mori vult : alter sensualitatis, carnis infirmitati propinquus et ei conjunctus, quo mors refugitur. Ut enim Augustinus ait : Paulus mentis ratione cupit dissolvi et esse cum Christo 4, sensu autem carnis refugit et recusat. Hoc habet humanus affectus : quoniam qui diligit vitam, odit mortem. Secundum istum affectum Christus mori noluit, nec obtinuit quod secundum istum affectum petiit.
ARTICULUS II.
An in Christo fuerit sensualitas ?
Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, circa initium : « Humana voluntas est affectus totius rationis vel affectus sensualitatis. »
Quaeruntur hic quatuor sine quibus iste locus non potest intelligi : quorum primum est, Utrum sensualitas sit vel fuerit in Christo ?
Secundo, Utrum sit aliqua voluntas sensualitatis ?
Tertio, Utrum voluntas rationis conformis fuerit voluntati divinae, ut dicit in Littera ?
Quarto, de divisione voluntatum Christi, quas innuit Littera.
AD PRIMUM sic proceditur :
Videtur in Christo non fuisse sensualitas : quia
Dicit Augustinus in libro XII de Trinitate, quod sensualitas est in loco serpentis, in quo incepit primus motus peccati. Cum igitur Christus non habuit aliquem peccati instinctum, videtur in Christo non fuisse sensualitas.
Praeterea, Ad quid esset in ipso ? Meritum enim non ita perficitur tribus gradibus, sensualitatis, inferioris partis rationis, et rationis superioris, quemadmodum demeritum. Cum ergo ipse non assumpserit nisi ea quae sunt ordinata ad gratiam, et gratia sensualitatem non attingit, videtur quod sensualitatem non assumpserit.
Praeterea, Haec est quae semper pugnat adversus spiritum ; ergo cum in Christo nulla talis pugna fuerit, videtur sensualitatem non habuisse.
SED CONTRA :
Diabolus in Adam sensualitatem non fecit, sed inventam in eo corrupit : ergo cum Christus omnia naturalia nostra assumpserit in corpore et in anima, videtur quod etiam assumpserit sensualitatem.
Item, Augustinus : « Sensualitas est
1 Joan. xxi, 18. 2 S ArGUSTINUS, Tract. 123, in fine. 1 Matth. xvi, 39
4 Ad Philip. 1, 23 : Coavtor e duobus : desiderum habens dssolvi, et esse cum Christu, et
<--- Page Split --->
motus animae, qui intenditur in quinque corporis sensus: » constat autem, quod Christus hujusmodi motum habuit: ergo habuit sensualitatem.
Solutio. Solutio. Ultimis rationibus consentiendum est, quod Christus habuit sensualitatem, quae est vis animae sensibilis desiderii intenta in ea quae conferunt ad salutem naturae, et intenta in ea quae conferunt sensibus ad praesentandum.
Ad 1. Ad primum autem dicendum, quod Augustinus loquitur de sensualitate non secundum naturam, sed secundum corruptionem quae accidit ex peccato: et cum Christus non accepit peccetam, non accepit etiam illam corruptionem.
Ad 2. Ad aliud dicendum, quod fuit in ipso ad demonstrationem integritatis naturae nostrae: et ut nostra corrupta sensualitas, per assumptam suam incorruptam curaretur: quia non est curabile, ut dicit Damascenus, nisi quod est assumptibile.
Ad 3 Ad aliud dicendum, quod non ex sua natura pugnat adversus spiritum, sed in quantum est corrupta peccato: et sic Christus non accepit eam.
secundum proprietatem Graeci idiomatis, in quo non dicitur voluntas nisi rationis affectus. Contra : Augustinus in libro de Trinitate dicit : « Causae voluntarie aut Dei sunt, aut Angelorum, aut hominum, aut quorumcumque animalium, si tamen voluntates appellandi sunt animalium rationis expertium motus illi quibus aliqua faciunt secundum naturam suam, cum quid vel appetunt, vel evitant. » Ex hoc patet, quod abusive sensualitatis dicitur voluntas.
Solutio. Dicitur, quod voluntas sumitur large, et stricte. Stricte non dicitur voluntas, sicut volunt auctoritates, nisi motus et appetitus rationalis. Large etiam dicitur voluntas appetitus sensualitatis humanae. Sed omnis abusive dicitur voluntas appetitus brutorum. Unde Joannes Damascenus dicit, quod voluntas rationalis est: et si non est rationalis, non est voluntas: voluntas enim dicit id quod liberrimum est in anima: et ideo naturae sensibili quae magis agitur imperio rationis vel naturae instinctu, quam agat, non potest dici proprie voluntas inesse.
Et per hoc patet solutio ad totum.
ARTICULUS III.
ARTICULUS IV.
An voluntas aliqua sit sensualitatis ?
An aliqua voluntas in Christo non habuerit effectum suum ?
Secundo quaeritur, Utrum aliqua voluntas sit sensualitatis ?
Videtur autem, quod non : quia dicit Philosophus in Topicis, quod omnis voluntas est in ratione.
Item, Philosophus in III de Anima : « In rationali voluntas fit, in irrationali autem desiderium et animus. » Ergo videtur, quod nihil sit quod dicit unam voluntatem sensualitatis in Christo fuisse.
Si forte diceres, quod hoc est animal
Tertio quaeritur, Utrum aliqua voluntas rationis in Christo effectum non habuerit ?
Videtur, quod sic : quia supra determinatum est, quod etiam ratio, et quaecumque pars animae, potest considerari ut natura : et sic dolet incommoda et fugit : ergo cum in Christo ratio in illa consideratione fuerit, videtur quod aliquid rationis voluntate voluerit, quod
<--- Page Split --->
non voluit voluntate divina: ergo cum c. isladicappetitussithocpeterequodappeni , hocsecuniumillamvoluntatempeni , quodtamennonestconsecutus .
Soncon : R a :
Consiretasappetitusinanimanonestexiocquodipsiappetitussuntna - tureinnobiscontrarie , utManichæidichalt , quiponebantunumcreatumaprincipelucs , etalierumaprincipetene - brarum : ergorelnquitur , quodistacon - irarictassitexoppositionevoltorum . Hæcautemoppositioinnobisinducitpugnamcarnissiveinferiorispartisani - macontrasuperiorem , idest , contraspiritumergoinChristofuithujusmodipugna , quodabsurdumestponere : ergononfuitineotalisdifformitasvolunta - t u m .
sis, vocat velleitatem, et non voluntatem perfectam.
Sunt autem qui aliter solvunt, dicentes quod non est contrarietas : quia contraria sunt nata fieri circa idem, et sensualitas et ratio, vel ratio naturalis et ratio, non sunt circa idem ut idem. Sed hoc patet, quod nihil est : quia secundum hoc etiam in nobis numquam esset contrarietas pugnae. Unde contrarietas pugnae est ex contrariis volitis totam post se trahere nitentibus, quae quandoque volita (licet non sunt contraria in substantia) tamen per adjunctum sunt contraria, scilicet per rationem, ita quod unum est volitum ut honestum, alterum vero ut turpe.
Seluto . Consentiendoprimæobje - cioni , dicendum , quodnihilprohibet , quodsecundumvoluntatemrationisutnaturaest , homoilleinquantumhomo , aliquidappetieritquodnonestconsecu - t u s : etctiamoraviquodnonestdatum , coquodnonoravitutexdeliberationehocvolens , sedpotiusutnostraminfir - mitatemostendens : sicutipsedixitdisci - pulissuis : Spiritusquidempromptusest , caroauteminfirma 1 .
Ad object.
ADidautemquodcontraobjicitur , dicoquodnonestcontrarictaspugnæ , nisiinterquæestresistentiapertinax , sicutestinnobisinquibusvoluntasin - firmitatiscarnalisconfortaturexfomite , etquandoqueexreliquiispecactorum : inChristoautemnonfuittalisconforta - t i o : etideovoluntatisinfirmitaspro - gressanonestultranaturala , inhisiantumostendensseadnaturædemon - sirationem , etnonadhocquodpugnaretcontraraticem , sedpotiusquodseque - retur : ethocnotaturcumdicit : Sinonvolesihiccalixtransirenisubibamcilium , fatvoluntastua 2 . Ethocqui - cemantiquorum , scilicetAntisiodoren -
ARTICULUS V.
AnvoluntassecundumMagistrumsitbenedivisavnLittera 3
Quarto, Quæritur de divisione voluntatis quam innuit hic Magister.
Et videtur innuere triplicem voluntatem, scilicet divinam, et duplicem humanam, scilicet affectum ex carnis infirmitate, et affectum rationis :
Cum autem adhuc una sit, ut visum est, scilicet voluntas rationis, ut est natura : videtur, quod insufficiens sit Magister.
Item, A plurimis formis non est unus modus denominationis ejusdem, ut albedo Socratem denominat album, et grammatica grammaticum, et sic de aliis : ergo videtur a simili, quod a pluribus voluntatibus Christi ipse sit pluribus modis volens, vel plures volentes, quod negat Damascenus, qui dicit eum tamen unum esse volentem.
<--- Page Split --->
Item, Illæ plures, duæ, vel tres, vel quatuor voluntates Christi, omnes datæ sunt ad actum volendi : sed in inferioribus etiam una proprietas vel potentia sufficit ad unum actum : ergo videtur, quod omnes superfluant præter unam.
Item, Videtur relinqui ex hoc quod omnis actio Christi sit composita, et non una, sed plures : actus enim qui est a pluribus agentibus differentibus secundum essentiam, est plures, et non unus : istae autem voluntates agentes in Christo differunt secundum essentiam : ergo sunt actus, sui plures, et non unus. Et hoc etiam videtur, quia Dionysius loquitur de theandrica, id est, Dei virili actione : non autem est Dei virilis, nisi sit in eo aliquid Dei, et aliquid viri : ergo sunt plures actiones.
Item, Nos videmus, quod aliquid vult una voluntate, quod non vult alia : ergo voluntates istae non uno modo se habent ad actum volendi : et sic omnis actus ejus volendi est plures actus, ut videtur.
Solutio. Dicendum, quod Magister ponit trimembrem divisionem voluntatum Christi, quæ sic ad bimbembrem potest reduci. Voluntas Christi aut divina sive increatata est, aut humana et creata. Humana autem aut rationis, aut sensensualitatis est. Rationis vero aut est ut natura, aut ut deliberativa. Sed non facit mentionem de illa quæ est rationis ut est natura : quia secundum substantiam et esse potentiae non differt ab illa quæ est rationis ut deliberativa, sed potius est quidam modus considerationis ejusdem potentiae : quod enim sit ut natura, hoc accidit cuilibet potentiae animae rationalis in quantum est natura hominis : et ideo per esse potentiae non sunt nisi tres, ut dicit Magister. Sed tertia dividitur per duplicem respectum ipsius in duo secundum rationem, et non in duo secundum essentiam.
in formis determinantibus totum, et aliter in potentiis naturalibus : quia formae quae sunt in toto, non possunt unius rationis plures inesse : sed in potentiis naturalibus secundum unam rationem communem non specialem potest esse, quod plures potentiae nominantur uno nomine. Sed quia potentiae naturales licet insint secundum diversas partes naturae, tamen referuntur ad unum quod est subjectum : ideo denominatum ab eis non est nisi unum : et ideo Christus non est nisi unus volens, licet multis modis possit velle : quia volens dicit eum qui vult, hoc est subjectum, et non radicem in qua fundatur potentia illa : sed diversitas voluntatum cognoscitur in diversitate volitorum.
Ad aliud dicendum, quod in Christo 4Ati sunt actiones distinctae : non in comparatione ad agentem, scilicet quod Christus sit plures agentes : sed quoad rationem agendi, scilicet quia aliquando egit ut homo, aliquando ut Deus : semper tamen ipse egit ens Deus homo : unde agens ut agens attendit Dionysius : et actiones ipsas in comparatione ad potentias inclinantes ad actum attendit Damascenus, et ideo dixit Dionysius actionem theandricam, et Damascenus dixit esse duas actiones Christi, sicut duas naturas : nec facit plures actiones compositio potentiarum inclinantium ad actum, sed potius pluralitas agentium : et hoc etiam non semper, sicut patet in his quæ sunt actu relata ad diversas virtutes, ut tractus manus, et sonus modii granorum milii : et sic patet solutio ad ultimum. Et nota, quod hoc ipsum quod agens fuit unus Deus et homo, et inclinantia ad actum duo, scilicet creatum et increatum, facit omnem Christi actionem nobis salutarem : quia etiamsi comedit et dormivit, verum erat quod Deus hoc fecit : et ita pro nobis fecit, qui pro se non habuit quid faceret talium. Et idem est de tristitia, timore, et omnibus aliis.
Ad aliud ergo patet, quod aliter est
Ad aliud dicendum, quod non super-
<--- Page Split --->
liuunt : quia non sunt data ad unum uno modo : quia licet rauo deliberativa quandoque consentiat cum naturali et sensuali in eodem volito, et e converso, non tamen eodem modo.
ARTICULUS VI.
Quomodo et cur aliqui seipsos interimunt?
Deinde quaeritur de hoc quod dicit in Littera, ibi, B, sub finem : « Reliquit affectum infirmitatis, quo nemo vult mori. »
Hoc enim instantiam videtur habere in his qui perimunt seipsos :
- Quidam ex desiderio immortalitatis, sicut dicit Augustinus in libro I de Civilate Dei, sic : « Si hoc magno animo fieri putandum est, cum sibi homo ingerit mortem ille potius Cleombrotus in hac animi magnitudine reperitur :
quem ferunt lecto Platonis libro, ubi de immortalitate animae disputavit, se praecipitem dedisse de muro, atque ita cx hac vita emigrasse ad eam, quam creditit esse meliorem 1 .» Ergo videtur, quod quadam desiderent mortem.
- Item, Quidam praeter spem immortalitatis occidunt seipsos, ut Judas : et quidam etiam alii, ut melancholici quidam : ergo videtur, quod falsum sit quod dicit in Littera.
Ad hoc dicendum, quod secundum Augustinum et rei veritatem nullus occidit se ex tædio vitæ in quantum vita est : sed aliqui occiderunt se ex alquo quod accidit suæ vitæ, secundum quod credebant invenire post hanc vitam : et aliqui ex verecundia turpitudinis actus admissi vel admittendi, ut Judas ex turpitudine admissa, et Lucretia ex turpitudine admittenda. Melancholici autem ex tædio tristitiæ malunt non esse, quam sic esse : et Cleombrotus ex immortalitate quam sperabat se inventurum. Sed amor vitæ, cum vita naturaliter insertus est.
C. Auctoritatibus probat diversas in Christo voluntates.
Ex affectu ergo humano quem de Virgine traxit, volebat non mori, et calicem transire orabat. Unde Beda 2 : Orat transire calicem, quia homo erat, dicens : Pater, transeat a me calix iste. Ecce habes voluntatem humanam expressam. Vide jam rectum cor : Sed non quod ego volo, sed quod tu vis 3. Unde alibi, Non veni facere voluntatem meam, quam scilicet temporaliter sumpsi ex Virgine, sed voluntatem ejus qui misit me 4, quam
<--- Page Split --->
scilicet æternus habui cum Patre. Hic aperte dicit duas in Christo fuisse voluntates, secundum quas diversa voluit. Hieronymus quoque super illum locum, Spiritus vero promptus est, caro quidem infirma : dans intelligi hic duas voluntates exprimi, ita ait : Hoc contra Eutychianos, qui dicunt in Christo unam tantum voluntatem. Hic autem ostendit humanam, quæ propter infirmitatem carnis recusat passionem : et divinam, quæ prompta est perficere dispensationem 2. Augustinus 3 etiam duas in Christo asserit voluntates, dicens : Quantum distat Deus ab homine, tantum voluntas Dei a voluntate hominis. Unde hominem Christus gerens ostendit privatam voluntatem quamdam hominis, in qua et suam nostram configuravit 4, qui caput nostrum est, et ad eum sicut membra pertinemus. Pater mi, inquit, si possibile est, transeat a me calix iste 5. Hæc humana voluntas erat, proprium aliquid, et tamquam privatum volens. Sed quia rectum vult esse hominem, et ad Deum dirigi, subdit : Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu vis. Ac si diceret : Vide te in me : quia potes aliquid proprium velle, ut Deus aliud velit. Conceditur hoc humanæ fragilitati. Idem, alibi 6, Christus in passione duas expressit voluntates in se, secundum duas naturas. Ait enim : Pater mi, si possibile est, transeat a me calix iste. Ecce habes hominis voluntatem, quam ad divinam continuo dirigens ait : Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu. Ambrosius etiam in libro II de Fide : Pater, omnia Scriptum est, tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me 7. Veiba Christi sunt : sed quomodo el in qua forma dicantur adverte. Hominis substantiam gerit, hominis assumpsit affectum. Non ergo quasi Deus, sed quasi homo loquitur. Suscepit quidem voluntatem meam. Mea est voluntas, quam suam dixit, cum ait : Non sicut ego volo, sed sicut tu vis 8. Cum autem dixit, Omnia quæ habet Pater, mea sunt 9, quia nihil excipitur, sine dubio quam Pater habet, eamdem et Filius habet voluntatem. Eadem est Christi voluntas, quæ paterna. Una ergo voluntas est Patris et Filii. Sed alia est voluntas hominis, alia Dei : ut scias vitam in voluntate esse hominis, passionem autem Christi in voluntate divina, ut pateretur pro nobis 10.
<--- Page Split --->
His testimoniis evidenter docetur, in Christo duas fuisse voluntates : quod quia negavit Macarius Archiepiscopus in Constantinopolitana synodo, condemnatus est.
Et ex affectu humano sensualitatis quidem, non rationis, illud voluit et petiit, quod non impetravit. Nec ideo petiit ut impetraret, quia sciebat Deum non esse facturum illud : nec illud fieri volebat affectu rationis, vel voluntate divinitatis. Ad quid ergo petiit ? Ut membris formam praeberet imminente turbatione clamandi ad Dominum, et subjiciendi voluntatem suam divinae voluntati : ut si pulsante molestia tristentur, pro ejusdem amotione orent. Sed si nequeunt vitare, dicant quod ipse Christus. Non ergo ad insipientiam fuit, quod Christus clamans non exauditur ad salutem corporalem. Bonum quidem petiit, scilicet ut non moreretur : sed melius erat ut moreretur, quod et factum est.
ARTICULUS VII.
Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, § 2 . « Et ex affectu humano sensualitatis quidem, non rationis, illud voluit et petiit, etc. »
Ex hoc enim sequitur, quod illa petiuo sensualitatis fuit, et non rationis : sed quomodo potest hoc esse?
Cum sensualitatis non sit ordinare, et omnis petiti sit ordinata quaedam postulatio.
Item, Cum Damascenus dicit, quod « oratio est petitio decentium a Deo : » et decens sive honestum non sit objectum sensualitatis.
Item, « Oratio, ut dicit Damascenus, est ascensus intellectus ad Deum : » ergo orare non convenit sensualitati.
Item. « Sensualitas, ut dicit Augustinus, intenditur in quinque corporis sensus : » ergo non afficitur circa hoc quod non est præsens sensibus : sed mors illa tempore quo oravit, non erat præsens sensibus : ergo sensualitas non circa mortem affecta fuit : ergo non oravit.
Si dicas. quoniam præscivit omnia, et ita scivit omnia quæ ventura erant super eum : et ex illa præscientia causabatur timor et tristitia. CONTRA : Ab instanti conceptionis scivit omnia quæ ventura erant super eum : ergo si hæc scientia causabat hoc quod cœpit timere et mæstus esse, ab instanti conceptionis videtur cœpisse pavere, et mæstus esse.
Item, Si præscivit, hoc non fuit secundum effectum sensualitatis, sed potius secundum rationem unitam deitati : et cum secundum illam numquam timuerit, videtur quod nihil timuit, nec tristatus est, nec oravit, nec in agonia fuit.
SOLUTIO. Dicendum ad hoc, quod oratio fuit rationis ut est natura, et conjuncta in eadem substantia cum sensuali affectu : et hæc bene potest ordinare : et sic cessat objectio prima.
Ad aliud dicendum, quod non indecens est id quod ostendit natura : decen-
Solutio. Ad 1.
<--- Page Split --->
tia autem dicit in illa diffinitione proportionatum indigentiae petentis.
Ad 3. Ad aliud dicendum, quod illa diffinitio data est de oratione per effectum, et de oratione contemplantis, et non de quacumque oratione.
Ad aliud dicendum, quod ex pravisione, non ex sensu causabatur tristitia: sed ex colligatione inferiorum una cum superioribus accidit quod in ratione est scientia, quod hoc descendens et induens imagines corporales quibus determinantur, efficitur imaginatum per imaginationem, et tunc movet ad tristitiam et timo-
rem : et hoc nihil est inconveniens : quoniam sicut motus incipiunt a sensu et ascendunt ad intellectum, ita fit e converso per reflexionem intellectus ad sensum.
Ad id autem quod objicitur, quod ab instanti conceptionis debuit timere : dicendum quod non sequitur: quia non est causa timoris praevisio mali, sed potius imminentia mali pene. Unde licet praevideretur prius ab ipso mors, tamen non praevidebatur ut imminens.
Et per hoc patet solutio ad totum.
D. De eo quod Ambrosius dicit Christum dubitasse affectu humano.
Cæterum non parum nos movent verba Ambrosii, quibus significare videtur Christum secundum humanum affectum de Patris potentia dubitasse, sic diceus in libro II de Vide : De quo dubitat, de se, an de Patre ? De eo utique cui dicit, Transfer, dubitat hominis affectu. Nam Deus de Patre non dubitat, nec de morte formidat. Propheta etiam non dubitat, qui nihil Deo esse impossibile asserit : Omnia quæcunque voluit Dominus fecit 1. Num infra homines constitues Deum ? Propheta non dubitat, et Filium dubitare tu credis ? Ut homo ergo dubitat, ut homo locutus est 2. His verbis innui videtur, quod Christus non in quantum Deus vel Dei Filius, sed in quantum homo dubitaverit affectu humano. Quod ea ratione dictum accipi potest, non quia ipse dubitaverit : sed quia modum gessit dubitantis, et hominibus dubitare videbatur.
<--- Page Split --->
ARTICULUS VIII.
Utrum Christus dubitavit quando dixit, Si possibile est. etc.
Deinde quaeritur de verbis Ambrosii, ibi, « Ceterum non parum movent, etc. »
Dubitatio enim est interminatus motus rationis super utramque partem contradicionis : Christus autem certus fuit de altera parte : ergo non dubitavit.
SOLUTIO. Dubitatio hic non exprimit nisi tremorem sensualitatis inter hoc quod sequeretur rationem, et naturalem appetitum oppositi, scilicet quod evaderet mortem : quod nihil vituperabile ponit in Christo. sed potius ostensionem veritatis nostrae naturae.
E. Verba Hilarii longe diversam exprimentia sententiam a praemissa.
Illud etiam ignorandum non est, quod Hilarius asserere videtur Christum non sibi, sed suis orasse, cum dixit, Transfer a me calicem hunc : sicut nec sibi, sed suis timuit. Nec eum ' voluisse ut sibi non esset passio, sed ut a suis transiret calix passionis : ita inquiens, Si passio honorificatura eum erat, sicut Juda exeunte ait, nunc honorificatus est filius hominis 2, quomodo tistem eum metus passionis effecerat, nisi forte tam irrationabilis fuerit, ut pati mortem timuerit, quæ patientem se glorificatura esset ? Sed forte timuisse usque eo æstimabitur 3, ut transferri a se calicem deprecatus sit, dicens : Pater, transfer calicem hunc a me 4. Quomodo enim per patiendi metum transferri deprecaretur a se, quod per dispensationis studium festinaret implere ? Non enim convenit ut pati nolit, qui pati venit : et cum pati eum velle cognosceres, religiosius fuerat hoc confiteri, quam ad id impiæ stultitiæ prorumpere, ut eum assereres ne pateretur orasse, quem pati velle cognosceres. Non ergo sibi tristis fuit, neque sibi orat tranrire calicem, sed discipulis, ne in eos calix passionis incumbat quem a se transire orat, ne in his scilicet maneat. Non enim rogat ne secum sit, sed ut a se transeat. Deinde ait, Non sicut ego volo, sed sicut tu vis. Humanæ in se sollicitudinis significans consortium, sed non discer-
<--- Page Split --->
nens sententiam sibi communis cum Patre voluntatis. Pro hominibus ergo vult transire calicem, per quem omnes discipuli erant tentandi : et ideo pro Petro rogat, ne defieiat fides ejus 1. Sciens ergo haec omnia post mortem suam desitura, usque ad mortem tristis est : et scit hunc calicem non posse transire nisi biberit, ideo ait, Pater mi, si non potest hic calix transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua 2 : sciens in se consummata passione metum calicis transiturum, qui nisi eum bibisset, transire non posset : nec finis terroris nisi consummata passione, terrori succederet : quia post mortem ejus per virtutum gloriam apostolicae infirmitatis scandalum pelleretur. Intende, lector, his verbis pia diligentia ne sint tibi vasa mortis.
ARTICULUS IX.
Quomodo Christus sibi et suis oravit ?
Deinde etiam notandum circa verba Hilarii, ibi, « Illud etiam ignorandum non est, etc. »
Nota, quod Hilarius optime loquitur : quia discipulis et nobis oravit tripliciter, et uno modo sibi, scilicet ut naturam discipulorum in se ostenderet : hoc enim
erat ad gloriam nostram, non suam : quia nostra natura in eo est exaltata : et ut nobis, non sibi per hoc utilis esset : qui quandoque infirmitate circumdatu quaerimus evasionem persecutionis, et non desperamus, quia scimus fecisse caput nostrum. Tertio, ut nobis ordinandi nostrum sensualem effectum ad rationem, formam et doctrinam daret : ut cum ipso diceremus : Non quod ego volo fiat, sed quod tu vis. Sic igitur nullo modo sibi, id est, ad utilitatem sui petiit, sed nobis. Alio modo autem pro se petiit.
Et sic plana sunt quae dicuntur in Littera.
1 Luc. XXII, 32 : Ego rogavi pro te. ut non deficut fides tua.
2 Matth. xxvi. 12.
<--- Page Split --->