DISTINCTIO XI.

De communicatione idiomatum et proprietatum respicientium personam prout sonat indefectibilitatem, ut praedestinatio, creatio, inceptio.

A. Utrum Christus sit creatura, vel creatus, vel factus ?

Solet etiam quaeri, Utrum debeat simpliciter dici atque concedi Christum esse factum, vel creatum, vel creaturam ? Ad quod dici potest, hoc simpliciter et absque determinatione minus congruenter dici. Et si quandoque brevitatis causa simpliciter denuntietur, numquam tamen simpliciter debet intelligi. Quia ut Augustinus in libro I de Trinitate ait : Cum de Christo loquimur quid secundum quid, et propter quid dicatur, prudens et diligens ac pius lector intelligere debet . Qui Christum vel Dei Filium non esse factum vel creaturam, in libro I de Trinitate 2 ostendit, ita inquiens : In principio erat Verbum : et, Verbum caro factum est : et, Omnia per ipsum facta sunt 3. Neque dicit omnia nisi quae facta sunt, id est, omnem creaturam. Unde liquide apparet ipsum factum non esse, per quem omnia facta sunt : et si factus non est, creatura non est. Si autem creatura non est, ejusdem cum Patre substantiae est. Omnis enim substantia quae Deus non est, creatura est : et quae creatura non est, Deus est. Sed si Filius non est ejusdem substantiae cujus Pater, ergo facta substantia est : et si facta substantia est, non omnia per ipsum facta sunt. At omnia per ipsum facta sunt : facta ergo substantia non est, sed una cum Patre infecta substantia est. Idem, in eodem : Si vel Filium fecit Pater quem non fecit ipse Filius, non omnia per Filium facta sunt. At omnia per Filium facta sunt. Ipse ergo

<--- Page Split --->

factus non est, ut cum Patre faceret omnia quae facta sunt. Idem in libro LXXXIII Quæstionum : Dicitur creatura quidquid fecit Deus Pater per Filium : qui non potest appellari creatura, quoniam per ipsum facta sunt omnia 1. Ambrosius in primo libro de Fide : Probemus, inquit, creaturam non esse Dei Filium. Audivimus enim in Evangelio Dominum mandasse discipulis, Prædicate Evangelium universæ creaturæ 2. Qui universam creaturam dicit, nullam excipit, et ubi sunt qui creaturam Christum appellant ? Nam si creatura esset, sibi mandaret Evangelium prædicari, et subjectus esset vanitati : quia, testante Apostolo, Omnis creatura vanitati subjecta est 3. Non ergo Christus creatura est, sed Creator : qui docendæ creaturæ discipulis mandat officium 4.

DIVISIO TEXTUS

« Solet etiam quærì, Utrum debeat simpliciter dici, etc. »

In hac parte determinat Magister consequentia Christum unitum ex natura humana per relationem ad causam efficientem, sive ad actum causæ efficientis, qui ex parte efficientis est creatio. Ex quo relinquitur naturam humanam esse creatam et creaturam. Ex parte autem effecti sive causati sequitur inceptio esse in natura humana.

propter hoc quod Christum creaturam esse dixit : et ibidem continetur ex quo sensu creatura dicatur, cum quandoque dicatur factus, ibi, B, « Arii hæc fuisse perfidia legitur, etc. » In tertia et ultima parte solvitur quaedam argumentatio sophistica, quæ videtur probare quod Christus sit creatura, ibi scilicet, B, § 3 : « Nec ex eo quod Christus secundum hominem dicitur esse creatura, etc.

ARTICULUS I.

Et ideo sunt hic duæ quæstiones, scilicet utrum sit concedendum Christum esse creaturam? et hæc determinatur in ista distinctione. Et, Utrum Christus inceperit? et hæc determinatur in primo capitulo sequentis distinctionis, ibi, A, « Post prædieta quæritur, Utrum homo ille cæperit esse, etc. »

Ista distinctio tria continet, quorum primum est non esse concedendum simpliciter, quod Christus sit creatura. Secundum est de perfidia Arii et poena,

Utrum vere potest dici, Christus, vel hic homo, demonstrato Christo, est creatura ?

Objicitur autem de hoc quod dicit, ibi, A, post pauca : « Ad quod dici potest, hoc simpliciter et absque determinatione minus congruenter dici, etc. »

Ex hoc enim videtur dicere, quod vere potest dici, licet incongrue propter hæreticos.

<--- Page Split --->

Quod etiam ratione videtur posse ostendi :

Item, Quæro cum dicitur, Homo est creatura, si dissonantiam habeant prædicatum et subjectum? Videtur, quod non : quia dissonantia vel erit ratione formarum disparatarum, vel ratione oppositionis : sed patet, quod forma hæc et forma creationis, nec disparatæ nec oppositæ sunt : ergo videtur, quod sit concedenda ista, Hic homo vel homo iste est creatura.

nis : ergo si hic homo non est creatura, sequitur quod hic homo non est homo, quod falsum est : ergo debet concedi ista, Hic homo est creatura.

SOLUTIO . Dicendum , quodomnesfal - solutiosæsunt propositiones si sine determinationeproponantur . Sienimhomositexpartesubjecticumnotademonstrationis , stabitnecessarioprosuppositoetperso - n a , duplicidecausa , scilicetpropterde - monstrationem , quianondemonstraturnisipersona : etetiamrationesubjecti , quianonsubjiciturgratianaturæ , sedgratiapersonæ : etideocumpersonanonsitcreatavelcreatura , illalocutioeritfalsacumdicitur , Hichomovelistehomoestcreatura . SiautemsubjiciaturChristusvelJesusinproprionomine , nomenilludetiampersonæetsuppositiest : etideoiterumeritfalsasisinede - terminationeproponantur . Siautemsup - ponaturcumsubjectonominanteperso - namvelpersonalitatemæternam , tunciterumeritfalsa , utcumdicitur , FiliusDeiestcreatura , velJesusvelChristusestcreatura . Siautemcreaturasitexpartesubjecti , ethichomosecundumaliquodnominatorumexparteprædica - t i , iterumeritfalsa : quiainartificialistuncerit : quiapropterdemonstrationemvelnomenprædicatumstabitproperso - n a , etsubjectumproformacreationis : etideotuncitentiligiturconvertipropo - sitio , utcumdicitur , Aliquacreaturavelcreaturaesthichomo : etideoiterumtunceritfalsa : etergoonnicasucon - tingentifalsaestsinedeterminatione .

ADOBJECTAergodicendum , adprimumquodhæcestvera , Deusesthichomo : sedlyDeussupponitpropersonaFiliiDeivelpronatura : quiaverumest , q u o d - naturadivinaesthichomo , licetsecun - dumrationemintelligendinonsitadeoperseista , Deusesthichomo , sicuthæc , FiliusDeiesthichomo . Etquodposteadividendoinfertur : autcreatusho - m o , autincreatushomo : dicendumquod , lyhichomosupponitpropersonacom -

<--- Page Split --->

posita : et ideo illa persona simpliciter est increata, et secundum quid creata : unde simpliciter danda, non est creatus homo : sed istae duae, est creatus homo, est non creatus homo, non opponuntur per affirmationem et negationem, cum ambae sint affirmativae. Sed si haec datur, non est creatus homo, non potest inferri, ergo est non creatus homo, ita quod non creatus tantum valeat quantum increatus : quia sicut Magister dicit in libro I Sententiarum : « Cum igitur Deus genuit Deum : ergo eumdem Deum vel alium Deum, quod non sequitur, alium Deum, propter identitatem naturae : nec sequitur, eumdem, propter distinctionem persona : » ita videtur hic dicendum propter diversitatem naturarum in una persona, cum ly homo vel hic homo supponit personam compositam in duabus naturis, propter increatam naturam non sequitur, quod sit creatus : et propter creatam non sequitur, quod sit increatus : unde nec sequitur, quod sit creatus homo : nec sequitur, quod increatus homo.

Ad aliud dicendum, quod ista recipitur, quod sit creator, hoc est verum : quia creator imponitur ab actu qui proprie est persona secundum quod persona : sed creatum esse vel increatum esso dicitur gratia naturae : unde non est simile de creatus et increatus, et ly creator.

Ad aliud dicendum, quod cum dicitur, Christus secundum quod homo est creatura, ly secundum quod notat conditionem naturae : non enim oportet, quod cum ly secundum quod praedicatur in recto, quod haec simpliciter in recto praedicetur, nisi ly secundum quod notaret semper identitatem vel unitatem personae : et hoc non est verum : et quod convenit Christo secundum ly secundum quod, non oportet quod conveniat ei absolute : sicut patuit in distinctione praecedenti.

Ad aliud dicendum, quod cum dicitur, Iste homo est creator, nulla est repugnantia intellectuum : quia ly iste homo supponit personam, et huc convenit esse creatorem : sed hoc verum est, quod supponit personam compositam eo modo compositionis quo secunda opinio dicit : et ideo istam non reciperem, Iste homo est increatus : sicut nec hanc, Iste homo est creatus, nisi adderetur determinatio. Tamen sunt quidam qui dicunt, quod dissimile est : quia humana natura exaltata est in Christo, et habet se insuper ut adveniens divinae persona, et ita vergit quasi in accidens : et ideo sua attributa non ita conveniunt persona, sicut attributa divinae naturae quae est quasi substantia et in ratione substantiae ipsa persona. Sed hoc non videtur : sed potius considerandum in attributis, quia quaedam sunt prima et per se persona, sicut illa quae dicunt actum vel possessionem persona, vel imponuntur ab illis : sicut creator, creat, et hujusmodi. Quaedam autem conveniunt ratione naturae, sicut esse creatum, vel increatum esse. Et illa quae conveniunt persona per se, illa attribuuntur ex parte utriusque : non autem illa quae ratione naturae, quando dicunt repugnantiam a parte subjecti.

Si autem objicias, quod invenitur a Sanctis ista, Hic homo fuit ab aeterno, dico quod esse ab aeterno convenit personae sicut naturae : et ideo illud attribuitur.

Praeterea, Esse aeternum non ita repugnat, sicut esse increatum : quia aeternitas communicari potest ratione incommutabilitatis, ut dicit Augustinus : sicut Angeli participant aeternitatem, eo quod aeternitas dicit per modum mensurantis extra : et ideo homini ratione persona convenit. Sed esse increatum absolute ponit repugnantiam ad naturam : quia nihil est creatum nec increatum nisi ratione sua naturae. Tamen de hoc sunt opiniones : et quidam concedunt simpli-

<--- Page Split --->

citer, quod hic homo sit increatus : sed nolunt concedere, quod hic homo sit creatus nisi cum determinatione.

Ad aliud dicendum, quod creatura non est superius ad hunc hominem secundum quod supponit personam compositam, nisi cum determinatione : et ideo si negatur, non propter hoc oportet quod homo negetur ab ipso.

ARTICULUS II.

An possumus vere dicere Christum esse factum?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit Augustinus, ibi, A, circa medium : « Sed

si Filius... facta substantia est, non omnia per ipsum facta sunt. »

Hoc enim non videtur sequi : quia Filius Dei est factus homo, haec concessa est supra, distinctione sexta : et homo est facta substantia.

SOLUTIO. Substantia quae est Christus, praedicatur de Christo in recto : et ideo illa non potest esse nisi persona et suppositum : quia natura facta de eo cujus est natura in recto non praedicatur : et ideo Christus non potest esse substantia facta : quia persona et substantia facta esse non potest. Et sic intelligit Augustinus.

Ad aliud dicendum, quod (ut dictum est) Filius non potest esse substantia quam ipse fecit : sed potest esse substantia quam fecit in natura, vel secundum naturam, vel cujus naturam fecit.

B. De perfidia et poena Arii.

Arii haec fuisse perfidia legitur, ut Christum creaturam faceret. Ideo effusa sunt Arii viscera, atque crepuit medius, prostratus in faciem, ea quibus Christum negaverat fœda ora pollutus ».

His aliisque pluribus testimoniis instruimur non debere fateri simpliciter Christum esse factum vel creaturam : sed addita determinatione recte dici potest, ut si dicatur factus secundum carnem vel secundum hominem, ut factura humanitati, non Deo altruibuatur. Ut enim ait Ambrosius in libro I de Fide : Non Deus factus est, sed Deus Dei Filius natus est : postea vero secundum carnem homo factus ex Maria est. Misit enim Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege 2 : Filium, inquit, suum, scilicet non unum de multis. Cum dicit suum, generationis æternæ proprietatem signavit. Postea factum ex muliere asseruit, ut factura non divinitati, sed assumptioni corporis adscriberetur. Factum ergo ex muliere dicit, propter

<--- Page Split --->

carnis susceptionem : sub lege, propter observantiam legis. Generatio generationi non præjudicat, nec caro divinitati. Deus enim æternus incarnationis sacramentum suscepit, non dividuus, sed unus, et in utroque unus, scilicet divinitate et corpore. Non enim alter ex Patre, alter ex Virgine : sed idem aliter ex Patre, aliter ex Virgine : sed qui factus est secundum nostræ susceptionem naturæ, non secundum æternæ substantiam vitæ, quem legimus primogenitum et unigenitum. Primogenitum, quia nemo ante ipsum : unigenitum, quia nemo post ipsum ' .

Ex his evidenter traditur, qua intelligentia accipiendum sit, cum dicitur Christus factus, vel simpliciter, vel cum additamento : ut factura scilicet, vel creatura, non ad assumentem Deum, sed ad assumptum hominem referatur. In Deo enim creatura esse non potest, ut Ambrosius ait in libro I de Fide * : Numquid dicto factus est Christus ? Numquid mandato creatus est Christus ? Quomodo autem creatura esse in Deo potest ? Etenim Deus naturae simplicis est, non conjunctæ atque compositæ : cui nihil accidat, sed solum quod divinum est in natura habeat sua. Etsi ergo Christus secundum hominem dicitur creatura, non tamen simpliciter prædicandus est creatura.

Nec ex eo quod Christus secundum hominem dicitur esse creatura, potest quis progredi sic argumentando : Si secundum quod homo Christus est creatura : vel rationalis, vel non : vel quæ est Deus, vel non : nitens per hoc probare Christum esse aliquid non divinum, quia quod ipse est secundum hominem, ipse est. Et ideo si secundum hominem est aliqua substantia non divina, est utique aliquid non divinum. Sed ex tropicis locutionibus non est recta argumentationis processio. Illa autem locutio tropica est, qua Christus dicitur creatura, vel simpliciter, vel cum adjunctione.

ARTICULUS III.

An in Deo creatura esse possit ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit in secunda parte distinctionis, ibi, B, § 3 :

« Quomodo autem creatura esse in Deo potest ? »

Hoc enim videtur esse contra prædeterminata : quia

<--- Page Split --->

scenus, quod creatura vocari non dedignatur. Et Magister Rodolphus de sancto Victore : « Potestate non natura fit creatura. » Ergo videtur, quod et creatura sit in ipso Creatore.

Solutio. Dicendum, quod intentio Augustini est, quod in Deo, id est, in Trinitate et in unitate non potest esse creatura : quia aut esset persona, aut natura : et ita neutrum potest esse : et ideo Christus non est creatura : quia est nomen personæ quæ non est creatura nec creata : sed non intendit, quin hæc persona sit in natura creata, et natura creata in ipsa.

Ad aliud dicendum, quod hujusmodi auctoritates sunt cum determinatione intelligendæ, non simpliciter, quamvis simpliciter sint prolata.

conclusio intenta, et debet sic argumentari, Christus secundum quod homo est creatura : quia hæc est conclusio intenta, et debet sic argumentari, Christus secundum quod homo est rationalis creatura : sed rationalis creatura est creatura : ergo Christus est creatura. Tunc patet, quod hic non est peccatum ex tropo aliquo, sed tantum ex hoc quod non repetitur reduplicatio in conclusione.

RESPONSIO ad hoc est, quod impropriam vocat Magister tropicam : quia in veritate id quod naturae per se est, praedicari de persona non debet simpliciter : et si fiat, fit improprie.

Solutio.

ARTICULUS V.

ARTICULUS IV.

An Christus sit aliquid non divinum ?

Quid intelligit Magister per argumentationem tropicam ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, § 4 : « Christum esse aliquid non divinum, etc. »

Deinde quaeritur de argumentatione quam dicit Magister esse ex tropicis, ibi, B, § 4 : « Sed ex tropicis locutionibus, etc. »

Supra enim dixit Christum non esse hominem dominicum 1 : ergo eadem ratione videtur, quod non debeat dici aliquod divinum.

Solutio.

Si enim tropüs est figuralis sermo, videtur esse ex figurativis propositionibus ista, Christus secundum quod homo est creatura, vel rationalis, vel irrationalis, etc. : imo non videtur esse peccatum, nisi quod in conclusione non repetutur reduplicatio sic, Christus secundum quod homo est creatura : quia hæc est

Solutio. Non est simile : licet enim utrumque sit possessivum, tamen unum notat suppositionem : alterum notat habitum naturae ut forma : et bene conceditur, Christus est divinum aliquod, quia habens deitatem : non autem conceceditur esse dominicus, quia hoc sonat in subditum domino et servum.

<--- Page Split --->