DISTINCTIO XXXVII.

Utrum actio substrata, id est, in qua peccatum committitur, sit a Deo, etc. ?

A. Aliorum ponit sententiam qui dicunt malos actus nullo modo esse a Deo, nec esse bonos sive in eo quod sunt, sive alio modo.

Sunt autem et alii plurimi longe aliter de peccato et de actu sentientes : asserunt enim voluntatem malam et actum malum peccata esse, et nulla ratione bona, nec secundum aliquam rationem ex Deo auctore esse, quia sine Deo fiunt. Sine eo namque (ut ait Evangelista) factum est nihil, id est, peccatum, quod dicitur esse nihil : non quia non sit actio vel voluntas mala, quae aliquid est, sed quia a vero esse separat homines, et ad malum trahit : et sic ad non esse deducit. Qui enim a summi boni participatione recedunt, quod solum vere ac proprie est, merito non esse dicuntur. Ideoque Augustinus dicit super Joannem 1, peccatum nihil esse, nihilque fieri cum peccant homines. Hac ergo ratione adstruunt peccatum nihil esse, quia a vero esse hominem elongat. Voluntatem malam atque actionem sive locutionem malam peccatum esse dicunt : quia praevaricatio et inobedientia haec sunt, et contra legem Dei fiunt, quae tamen sunt, sed ab homine, vel diabolo, non a Deo. Nullatenus enim haec a Deo esse dicunt, sive in quantum sunt, sive alio modo.

<--- Page Split --->

sui est causa salutis navis, absentia autem est causa periclitationis ejusdem.

« Sunt autem et alii plurimi, etc. » Hic tangit aliorum opinionem circa actus peccatorum, dicentium, quod non causantur a Deo, sed a libero arbitrio. Et habet duas partes : in quarum prima in quatuor capitulis prosequitur istam opinionem. In secunda autem dicit, quod est omnium concors sententia, omnem pœnam esse a Deo, ibi, E, « Cum igitur omnes in hoc consentiant, etc. »

In prima parte sic procedit. In primo capitulo explicat opinionem. In secundo, respondet verbis Augustini pro prima opinione inductis. In tertio, ostendit rem aliquam esse quae non est a Deo. In quarto, ponit objectionem contra pœnam.

SED CONTRA :

Sed contra.

ARTICULUS I.

Utrum peccatum in quantum peccatum, sit a Deo ?

Quoad hanc partem remanent duo quaerenda, scilicet, Utrum peccatum in quantum peccatum, sit a Deo ? et, Utrum peccatum sit res aliqua, propter ea quae determinat in tertio et quarto capitulo.

Ad PRIMUM obiicitur sic :

<--- Page Split --->

Solutio. Solutio. Ad hoc facile est solvere, si ad memoriam revocentur præhabita 1 : quia actus sub deformitate conjunctim non potest referri in Deum ut in causam, nec etiam deformitas secundum se : sed actus in se potest esse ab ipso, ut supra probatum est ratione, et exemplis ostensum.

sicut nec claudicatio in virtutem moventem tibiam. Quod autem objicit, quod nihil est in opere quod non sit in causa operis, dicendum quod hoc verum est de his quae simpliciter sunt : sed defectus et deficere bene est in secundo, ita quod non redit in primum, et ita incidit peccatum in quantum est peccatum.

Ad 1 et 2: Ad PRIMUM ergo et secundum dicendum, quod non est simile de causis naturalibus : quia illæ præsentes sunt et absentes, sed Deus semper potens et paratus est dare gratias : et ideo nihil mali fit sua absentia : et hoc est etiam notatum supra finem primi libri.

Ad 3 et 4. Ad ALIUD dicendum, quod peccatum, quod est opus operis Dei, transit per opus Dei : nec tamen potest referri in Deum,

Ad ALIUD dicendum, quod Deus tradidit non impartiendo malitiam, sed non influendo gratiam ad oppositum : et hujus non influentiae gratiae non est causa ipse, sed peccator avertens se ab influxu gratiae, ut saepius supra dictum est.

Ad ALIUD dicendum, quod illud intelligitur de permissione potestatis, et non de opere vel jussu mendacii : potestas autem et justa et bona erat.

B. Qualiter determinent verba Augustini praemissa quibus ait, « Omne quod est, in quantum est, bonum est. »

Illa quoque Augustini verba quibus dicit, « Omne quod est, in quantum est, bonum esse, et Deum habere auctorem, » de naturis sive de substantiis tantum accipienda fore tradunt. Substantiae vero nomine atque naturae dicunt significari substantias ipsas, et ea quae naturaliter habent, scilicet quae concreata sunt eis : sicut anima naturaliter habet intellectum et ingenium et voluntatem et hujusmodi : quod ex verbis Augustini praemissis colligitur, ubi hominem appellat bonam naturam, et malum hominem malam naturam. Secundum hanc ergo assertionem vel acceptionem mali actus non sunt naturae vel substantiae, nec etiam boni actus : quod utique videtur Augustinus innuere in libro Retractationum 2, distinguens inter substantias sive naturas, et bonas actiones sive malas. Aperiens enim quomodo intelligendum sit quiddam in libro de Vera Religione 3 ab eo traditum, ait : Hoc de substantiis atque naturis dictum est. Inde enim disputabatur, non

<--- Page Split --->

de bonis actionibus atque peccatis. Aperte hic videtur dividere inter naturas sive substantias, et actiones sive peccata. Ideoque asserunt praefati Doctores, actiones interiores vel exteriores non esse naturas vel substantias : quae si male sunt, peccata sunt, neque a Deo sunt. Quod vero mali actus non sint naturae, Augustinus videtur notare in prima responsione contra Pelagianos ita dicens : Opera diaboli quae vitia dicuntur, actus sunt, non res '. Idem in quarta responsione : Omne malum natura non est, sed actus accidens alicui ex defectu boni. Quamobrem quod natura non est, Deus non fecit : quia natura est omne quod fecit. Item, Omne quod natura bonum est, Deus ex nihilo fecit, non diabolus.

C. Secundum hos 2 res aliquae sunt quae a Deo non sunt, quibus homines mali sunt.

Ex quo colligitur, res aliquas esse quae a Deo non sunt, eisque homines mali sunt. Quod nihilominus et ipsi concedunt, innitentes verbis Augustini superius positis, qui in Enchiridion determinans illa verba Prophetae, Vae qui dicitis malum bonum, et bonum malum 3 ! dicit de ipsis rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus hoc esse intelligendum 4. Sunt ergo aliquae res quibus homines mali sunt. Id autem quo homo fit deterior, a Deo non est : quia, ut ait Augustinus in libro LXXXIII Questionum, Deo auctore non fit homo deterior 5. Non est ergo Deus auctor rerum quibus homo deterior fit. At sunt aliquae res ut dictum est, quibus homines mali fiunt. Sunt ergo aliquae res quae a Deo non sunt, quia peccata ipsae sunt. Ideoque Scriptura in pluribus contestatur locis, Deum non esse auctorem malorum, id est, eorum quae peccata sunt.

<--- Page Split --->

D. Ex parte eorum præmissæ opponitur sententiæ in illo verbo, « Deus auctor malorum non est. »

n hoc autem verbo superiorum sententiæ recte opponitur, qui dicunt Deum non esse auctorem eorum quæ mala sunt, in quantum mala sunt, sed in quantum sunt : et in quantum mala sunt, dicunt ea nihil esse. Quid ergo mirum, si Deus dicitur non esse auctor eorum in quantum nihil sunt, cum nihil nullus auctor existere queat ? Ideoque cum dicitur Deus esse auctor omnium quæ sunt, bonorum isti subintelligi volunt. Bona autem illa esse dicunt, quæ naturaliter sunt. Ea vero naturaliter esse dicunt, non solum quæ substantiæ sunt vel concreata substantiis, qualiter supra acceperunt, sed et omnia quæ naturam non privant bono. Et ita secundum eosdem multiplex in Scripturis fit intelligentia, ubi de natura sive de substantia, vel de his quæ naturaliter sunt, sermo occurrit. Sed super illum locum Psalmi LXVIII, Non est substantia, ita Augustinus de substantia disseruit, ut præmissæ sententiæ videatur consentire dicens: Substantia intelligitur illud quod sumus, quidquid sumus, homo, pecus, terra, sol : omnia ista substantiæ sunt, eo ipso quo sunt naturæ ipsæ substantiæ dicuntur. Nam quod nulla est substantia, nihil omnino est : substantia ergo est aliquid esse. Deus fecit hominem substantiam, sed per iniquitatem lapsus est homo a substantia, in qua factus est : iniquitas quippe ipsa non est substantia. Non enim iniquitas est natura quam formavit Deus, sed iniquitas est perversio quam fecit homo. Naturæ omnes per ipsum factæ sunt : iniquitas per ipsum facta non est, quia iniquitas non est substantia. In illo hymno trium puerorum 1 universa creatura laudans Deum commemoratur. Laudant enim omnia Deum, sed quæ fecit Deus. Laudat ibi serpens Deum, sed non avaritia. Omnia reptilia ibi nominata sunt, sed non aliqua vitia. Vitia enim ex nobis et ex nostra voluntate habemus, et vitia non sunt substantia 2. Intendant diligenter his verbis præmissarum assertores sententiarum, et percipere poterunt rationem et causam dictorum, ubi Scriptura de natura vel

<--- Page Split --->

substantia mentionem facit. Illarum vero sententiarum judicium prudentis lectoris, cui utriusque sententiæ notitiam plenarie dedimus, arbitrio relinquimus, ad ea quæ adhuc nobis supersunt tractanda festinantes.

ARTICULUS II.

Utrum peccatum sit res, vel natura, vel substantia ?

Secundo quaeritur, Utrum peccatum sit res, vel natura, vel substantia ? quia circa hoc versatur tota intentio tertii et quarti capituli.

Videtur autem, quod non : quia

Sed contra : Fulgentius dicit, « Illius rei Deus non est auctor, cujus est ultor. »

Item, Sapient. xii, 11, Semen erat maledictum ab initio : dicit Glossa, ex quo fuerunt in præscientia, fuit in illis aliqua qualitas : et hæc est res : ergo peccatum est res.

Ad hoc etiam objicit Magister in principio quarti capituli.

per formam : et sic quod caret forma, non est res, ut privatio, et peccatum in quantum peccatum. Dicitur etiam res a reor, reris, non quod sit in opinione sola, sed a re ipsa quæ tamen est privata, et sic peccatum est res deficiens : et hoc modo accipitur res in auctoritate Fulgentii, et aliis auctoritatibus inductis.

Substantia autem dicitur a natura substantiae : et tunc res est per se existens : et hoc modo nullus actus est substantia : dicitur etiam quasi ab effectu, quia facit subsistere : et hoc modo bonum opus dicitur substantia, sed non malum : quia malum facit deficere, et bonum facit subsistere in ordine naturalis boni, et confert ad illud : et hoc modo dicitur malum non ens, et non habere fundamentum. Quandoque etiam dicitur substantia effective per negotionem exponendo, scilicet quod non facit deficere a subsistentia : et sic indifferens dicitur substantia, sed malum non est substantia. Quarto modo dicitur substantia quod habet quocumque modo quidditatem in esse : et hoc modo malum est substantia.

His etiam modis dicitur natura dupliciter, scilicet quod est causa ordinis : et sic malum et peccatum non est natura, et sic sumitur a Philosopho in VIII Physicorum, ubi dicit, quod natura est causa ordinis in omnibus. Alio modo dicitur natura illud quod quocumque modo intelligitur : et sic privatio est natura et peccatum.

Solutio. Solutio. Totum hoc solvitur per distinctionem rei, naturae, et substantiae.

Res enim potest dici quasi ens ratum

Et hoc modo per distinctionem solutio patet ad totum.

1 I ad Corinth. viii, 4 : Scimus quia nihil est

<--- Page Split --->

E. Quod de peccato non de poena intelligitur cum dicitur, « Deus non est auctor mali. »

Cum igitur in hoc omnes consentiant Catholici tractatores, scilicet quod Deus non est auctor malorum, cavendum est tamen ne malorum nomine pœenas sicut peccata, generaliter includas. Pcenarum enim Deus auctor est, sicut ipse per Prophetam ait, Non est malum in civitate quod Dominus non fecerit '. Item, alibi ex persona sua ait, Ego sum Deus creans malum, et faciens bonum 2. Ecce hic dicitur creasse et fecisse malum : sed mali nomine pœen a intelligitur, non peccatum : sicut e converso cum dicitur Deus non esse auctor malorum, nomine mali peccata intelliguntur. Ideoque Augustinus qui dixerat in libro LXXXIII Questionum , quod Deus auctor mali non sit, in primo libro Retractationum, quomodo intelligendum sit aperit, dicens : Videndum est ne male intelligatur quod dixi, Deus auctor mali non est, qui et omnium quae sunt auctor est : quia in quantum sunt, in tantum bona sunt : et ne hinc putetur non ab illo esse pœenam malorum, quae utique malum est his qui puniuntur : sed haec ita dixi, sicut dictum est, Deus mortem non fecit ' : cum alibi scriptum sit, Vita et mors a Deo sunt 3. Malorum ergo pœen a quae a Deo est, malum est quidem malis : sed in bonis Dei operibus est, quoniam justum est ut mali puniuntur : et utique bonum est omne quod justum est 4. Sic ergo dicitur Deus non fecisse mortem, quia non fecit illud pro quo mors infligitur, id est, peccatum. Audisti, lector, causam dictorum : ex qua sana intelligentia formatur cum dicitur, Deus non est auctor mali, et Deus mortem non fecit.

<--- Page Split --->

IN II SENTENT. DIST. XXXVII, E, ART. 3.

homine, ut dicunt. Inflicta autem simpliciter est a Deo, sicut inflictio ignis.

ARTICULUS III.

An omnis poena sit a Deo ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit in ultimo capitulo E, ibi, « Cum igitur omnes in hoc consentiant, etc. »

Hic videtur dicere Magister, quod omnis poena sit a Deo : et hoc non videtur: quia legitur, quod Deus mortem non fecit.

Item, Deus non facit quo opus suum sit deterius : sed corruptione opus deterioratur : ergo nec corruptionem corporis facit, nec animae.

SEDINCONTRARIUMestquoddicitMa - gisterinLittera . EtitalegiturinGlossasuperilludadRoman . 1 , 2 6 : Tradiditillos , e t c . « Deusoperaturincordibusho - minumadinclinandaseorumvoluntatesinquodvoluerit , siveinbonum , siveinmalum . »

Sed quia Magister dicit absolute omnem poenam esse a Deo, ideo dicendum est aliter, quod peccatum (ut supra patuit) ab alio est peccatum, et ab alio pena. Poena aut est damni, aut infligens. Si damni : tunc est a Deo indirecte, quia non influit speciem gratiae vel boni supplentis damnum : et hujus influentiae non est ipse causa, sed avertens se ab eo. Unde licet hac poena non sit opus suum deterius in corpore et in anima, tamen ipse non facit hoc, nisi modo dicto. Et sic etiam intelligitur, quod Deus nihil corrumpit existentium, scilicet agendo, sed potius ex eo quod non influit esse sicut faciebat : et hoc non ideo, quia aliter se habet Deus ad rem quae corrumpitur quam prius, sed potius ideo quia res corrupta aliter se habet ad ipsum. Pœnam autem infligentem infligit Deus, per hoc quod influit speciem alicujus afflictivam, quae contrariatur naturae bonae, propter ordinem justitiae.

Per hoc patet solutio ad primum, qualiter Deus mortem corporis et animae facit, et qualiter non facit.

Solutio . Magistrihicinveneruntunamdistinctionem , quodestpoenaacta , etcontractapoena , etpoenainflicta . Poenaactasivequamfacimus , peccatumest : ethaecnonestaDeo , utdicunt . Poenacontractafomesest , quaeinquantumcontravoluntatemreluctatur , poenaestaDeojusteinflicta : inquantumautemadmaluminclinat , nonestaDeo , sedab

ADALIUDdicendum , quodillaGlossaadRomanosbonaestetsubtilis : etprimaparsipsiustangitidquodoperaturDeus , scilicetsubstantiamactus : e t s e - cundaparstangitopusordinis , quiama - litiamnonfacitsicutipsanihilest , sedmaluminclinatinquodvoluerit , o r d i - nandoutexeoeliciatbonumpropterquodsinitfierimalitiam .

Et per hoc patet solutio ad totum.

<--- Page Split --->