DISTINCTIO VI.

De ruina quae consecuta est malorum Angelorum aversionem.

A. Quod de majoribus et minoribus quidam ceciderunt, inter quos unus fuit celstor, scilicet Lucifer.

Præterea sciri oportet, quoniam sicut de majoribus et minoribus quidam perstiterunt, ita de utroque gradu quidam corruerunt. Inter quos unus fuit omnibus aliis cadentibus excellentior, nec inter stantes aliquis eo fuit dignior, sicut testimoniis auctoritatum monstratur. Ait enim Job: Ipse est principium viarum Dei 1. Et in Ezechiele legitur: Tu signaculum similitudinis, plenus scientia, et perfectione decorus, in deliciis paradisi Dei fuisti 2. Quod Gregorius exponens, ait: Quanto in eo subtilior est natura, eo magis in illo imago Dei similitudinis 3 insinuatur impressa. Item, in Ezechiele legitur: Omnis lapis pretiosus operimentum ejus 4, id est, omnis Angelus quasi operimentum ejus erat: quia (ut dicit Gregorius) in aliorum comparatione cæteris clarior fuit: unde vocatus est Lucifer, sicut testatur Isaias: Quomodo, inquit, cecidisti de cælo, Lucifer, qui mane oriebaris, etc. 5 : qui non unus ordo, sed unus spiritus accipiendus est: qui, teste Isidoro, postquam creatus est, eminentiam naturae et profunditatem scientiae suæ perpendens, in suum Creatorem superbivit in tantum, quod etiam Deo se æquare voluit, ut in Isaia dicitur: In cœlum ascendam, supra astra cœli exaltabo solium meum, et ero similis Altissimo 6. Similis quidem Deo esse voluit, non per imitationem, sed per æqualitatem potentiae.

<--- Page Split --->

B. Unde et quo dejectus fuerit merito sua superbiae ?

Et tantae superbiae merito de cœelo, id est, de empyreo, in quo cum aliis fuerat, dejectus est in istum caliginosum aerem cum omnibus suae pravitatis consortibus. Nam ut Joannes aut in Apocalypsi : Draco de cœelo secum traxit tertiam partem stellarum : quia Lucifer ille, aliis major non solus cecidit, sed cum eo alii multi qui ei in malitia consenserunt, eosque cadentes hujus calignosi aeris habitaculum recepit. Et hoc ad nostram probationem factum est, ut sit nobis exercitationis causa. Unde Apostolus : Colluctatio est nobis adversus principes, et potestates mundi hujus, et adversus rectores harum tenebrarum, contra spiritualia nequitiae in cœelestibus 2. Quia daemones qui sunt spirituales et nequam, in turbulento aere nobis propinquo quod cœelum appellatur, habitant. Unde et diabolus princeps aeris dicitur 3.

C. Quod non est concessum eis habitare in cœelo, vel in terra.

Non enim est eis concessum habitare in cœelo, quia clarus locus est et amcnus : nec in terra nobiscum, ne homines nimis infestarent : sed juxta Apostoli Petri doctrinam in Epistola Canonica traditam, in aere isto caliginoso, qui eis quasi carcer usque ad tempus judicii deputatus est : tunc autem detrudentur in barathrum inferni : secundum illud, Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus 5.

<--- Page Split --->

Dei, ipse vel de maximis fuit, vel maximus.

  1. Item, Ipse dixit, quod supra astra vellet exaltare solium : inferiori autem non est exaltare supra astra, nisi prius venerit ad æqualitatem astrorum : ergo videtur, quod ipse non fuit de minoribus.

SED CONTRA hoc videntur esse rationes Sed contra. et auctoritates.

  1. Dicit enim Damascenus : « Ex Angelicis virtutibus quæ præerat terrestri ordini et cui terræ custodia a Deo commissa erat, non natura mala facta : sed bona existens, et a bono erat facta, et nequaquam in seipsa a conditore, malitiæ semitam habens : non ferens iliuminationem et honorem quem sibi conditor largitus fuerat, libera voluntatis potestate demutata est ex eo statu qui secundum naturam, in eum qui contra et præter naturam 1. » Constat autem, quod secundum ordinem Hierarchiæ superiores non præsunt terrestri ordini : ergo videtur, quod ipse fuerit de inferioribus.

  2. Item, Augustinus tangit hanc quæstionem super Genesim, dicens sic : « Nunc sufficiat ista complexio : aut ab initio creationis suæ diabolum a beatitudine, quam si voluisset percepturus fuerat, impia superbia cecidisse : aut alios esse Angelos inferioris ministerii in hoc mundo, inter quos secundum eorum quamdam non præsciam beatitudinem, vixerat et a quorum societate cum sibi subditis Angelis suis tamquam Archangelus cecidit, per superbiae impietatem : sed hoc nullo modo asseri potest, illud mirum si potest 2. » Ex hoc accipitur, quod ad minus dubitabile est, de quo ordine fuerit iste qui caput fuit cadentium.

SOLUTIO. Dicendum, quod absque scrusolutio. pulo quaestionis iste Lucifer fuit de superioribus, vel simpliciter superior : et hoc licet non determinet Augustinus qui pauca de Angelorum ordinibus asserere

« Præterea sciri oportet, quoniam sicut de majoribus, etc. »

In hac distinctione agitur de his qui ceciderunt. Et dividitur in quinque partes : in quarum prima agitur de his qui ceciderunt : in secunda, quo ceciderunt, ibi, B, « Et tantæ superbiae merito, etc. » In tertia, de ordine prælationis demonum, ibi, D, « Et sicut inter bonos, etc. » In quarta, tangitur ubi manent continuo, ibi, E, « Solet autem quæri, etc. » In quinta, agitur specialiter de potestate Luciferi, ibi, F, « De Lucifero autem, etc. »

ARTICULUS I.

Utrum Angelus ille qui fuit caput Angelorum cadentium, fuerit de ordine superiorum vel inferiorum ?

Hic autem ante Litteram quæruntur tria : quorum primum est, Utrum de superioribus vel inferioribus fuit qui fuit caput cadentium ?

Secundum, de appetitu minorum ei consentientium.

Tertium, de modo persuasionis, si persuasit eis voluntatem suam, et de tempore.

AD PRIMUM, quod fuerit de superioribus inducuntur multa in Littera. Sed per rationes ostenditur sic :

  1. Obtinere æqualitem Dei non præsumpisset unus de minoribus : cum ergo Lucifer voluerit obtinere, æqualitatem

<--- Page Split --->

voluit : tamen Gregorius expresse hoc asserit, dicens : « Nonne sunt ordines Angelorum, quibus nimirum ordinibus ille primus Angelus ideo ornatus et opertus exstitit : quia dum cunctis agminibus Angelorum prælatus est, ex eorum comparatione clarior fuit. » Item dicit Glossa super illud Isaiæ, xiv, 12 : Qui mane oriebaris : Diabolus in exordio mundi creatus, et inter Angelos gloriosus.

Adobject.1. Ad dictum ergo Damasceni dicendum, quod ipse præfuit terrestri ordini per descensum illuminationis, et non per consortium ordinis.

Adobject.2. Ad dictum Augustini dicendum, quod non dicit hoc asserendo, sed aliorum non opinionem, sed errorem recitando.

tem illius pervenire non poterant : ergo cum nisu obtinendi illud non appetierunt, quod essent æquales Deo, ut videtur.

SOLUTIO. Doctores nostri dicunt in loco isto, quod omnes voluerunt aliquid altius quam creati sunt : sed tantum erat dicere, quod inferiores in exaltatione superiorum voluerunt hoc obtinere, ille autem per seipsum : et dant exemplum, Sicut aliqui canonici promovent unum indignum, quo promoto etiam ipsi exaltentur Et sic utrumque verum est : et quod appetierunt altitudinem, et quod consenserunt illi : et per hoc patet solutio ad totum.

ARTICULUS II.

ARTICULUS III.

Qualis fuerit appetitus minorum Angelorum cum Lucifero cadentum ?

Secundo, Quæritur de appetitu minorum.

  1. Constat enim, quod illi simili damnatione sunt puniti : ergo simili genere peccati peccaverunt : ergo et illi voluerunt esse sicut Deus.

  2. Item, Si hoc appetiit Lucifer ad quod venisset si stetisset : videtur, quod eadem ratione et isti : ergo videtur, quod unusquisque istorum voluerit habere perfectum posse ex se, et non sub alio : ergo videtur, quod non magis inferiores consenserunt Lucifero quam ipse eis.

  3. Item, Spiritus erant omnes : ergo aliquam spiritualem altitudinem appetébant : hæc autem cum non esset in prælatione sæculi, non potuit esse nisi æqualitas illa Dei de qua habitum est supra : ergo videtur, quod ille fuit appetitus eorum qui et illius.

Quæritur de tempore et modo suggestionis aliorum Angelorum : et quare pugna sit attributa Michaeli ? et, Qui sunt rudentes quibus detracti sunt ?

Tertio, Quæritur de tempore et modo suggestionis.

  1. Non enim poterat uno momento fieri, quod Angelus primus in malitiam consentiret, et eam aliis in quam ipse consensit persuaderet : et illi sibi consentirent, et postea omnes simul illud obtinere niterentur : ergo videtur, quod per aliquod tempus ipse malus fuit in cœlo.

  2. Item, Hoc videtur, Apocal. xii, 7, ubi dicitur, quod factum est prælium magnum in cælo : Michael et Angeli ejus pugnabant cum dracone, etc. In pugna autem illa mora fuit, ut videtur.

  3. Item, Hoc videtur, II Petr. ii, 4, ubi dicitur : Si Deus Angelis peccantibus non pepercit, sed rudentibus inferni detractos, etc. : tractus autem moram dicit.

Sed contra.

Sed contra : Hoc bene sciverunt, quod ad æqualita-

  1. Item, Apocaf. xii, 4 dicitur, quod cauda Luciferi traxit decimam partem

<--- Page Split --->

stellarum, et misit in terram 1 : tractus autem caudae dicit persuasionem et consensum malitiae, quae omnia moram important.

contra.

Quod est in hominibus mors, hoc est in Angelis casus : ergo statim ut malitiam concepit, deformatus est, et deorsum pressus pondere iniquitatis : sed in tempore non consenserunt : ergo videtur, quod sine mora et sine persuasione simul cum ipso consenserunt, et cum ipso statim deorsum premebantur.

ULTERIUS QUÆRITUR, Quare pugna hÆc Michaeli attribuitur, cum ipse non legatur esse de superioribus, cum habeat usum officii exteriorum, et in Daniele expresse habetur, quod sit princeps JudÆorum 2, et a Sanctis quod modo sit princeps EcclesiÆ?

ULTERIUS QUÆRITUR, Qui sunt rudentes quibus detracti sunt in hunc caliginosum aerem cruciandi in tartaro in die judicii?

SOLUTIO. Dicendum, quod alia persuasio ibi non fuit nisi occasionalis, scilicet quia videntes illum esse excellentissimam creaturam, appropinquarunt per consensum desiderio suo, ut in ipso promoverentur : et ideo occasionalis persuasio dicitur cauda sua qua traxit eos : et hÆc simul fuit cum suo desiderio tempore, sed non causa, vel natura : et per hoc patet solutio ad primum.

AD ALIUD dicendum, quod pugna illa anagogice exposita, nihil aliud dicit nisi contrarietatem appetituum bonorum et malorum Angelorum, conversorum et aversorum.

AD ALIUD dicendum, quod detractio per rudentes est condemnatio sanctorum Angelorum per applicationem sententiæ quam de casu acceperunt a Domino.

AD ALIUD patet solutio per antedicta.

AD ID quod ulterius quÆritur, Quare Ad quest. 1. Michaeli attribuitur pugna ?

Dicendum, quod secundum Litteram illa pugna refertur ad Ecclesiam : et sic exponit Glossa ibidem, et tunc merito pugnat pro Ecclesia præpositus Ecclesiæ. Si autem anagogice exponitur, tunc pugna illa attribuitur Michaeli gratia nominis, non ordinis : quia Michael, Quis ut Deus interpretatur, qui recte pugnare dicitur contra eum qui ut Deus esse desiderat.

AD ALIUD accipiatur expositio Glossæ Ad quest. 2. quæ dicit sic : « Rudentes sunt funes quibus nautæ vela suspendunt, ut flante aura portus tranquillitatem relinquant, seque sem per ambiguis flatibus credant : quibus rudentibus convenienter immundorum spirituum conamina comparantur, qui mox ut stante superbia impulsi, se adversus Creatorem erexerunt, et ipsis elatio nis suæ conatibus in abyssi profundum sunt rapti.

1 Apocal. xii, 4 : Et cauda ejus, scilicet draconis, traheb at tertiam partem stellarum coeli, et

misit eas in tervam. 2 Cf. Daniel. x, 13 et xii, 1.

<--- Page Split --->

D. Quod dæmones alii aliis præsunt, et habent etiam alias prælationes.

Et sicut inter bonos Angelos alii aliis præsunt, ita et inter malos alii aliis prælati sunt, et alii aliis subjecti. Quamdiu enim durat mundus, Angeli Angelis, dæmones dæmonibus, homines hominibus præsunt. Sed in futuro omnis evacuabitur prælatio, ut docet Apostolus 1. Habent quoque secundum modum scientiæ majoris vel minoris, prælationes alias majores vel minores. Quidam enim uni provinciæ, alii uni homini, aliqui etiam uni vitio præsunt. Unde dicitur spiritus superbiae, spiritus luxuriae, et hujusmodi : quia de illo vitio maxime potest homines tentare, a quo denominatur. Inde etiam est, quod nomine dæmonis divitiæ vocantur, scilicet mammona 2. Est enim Mammon nomen dæmonis : quo nomine vocantur divitiæ secundum Syram linguam. Hoc autem non ideo est, quod diabolus in potestate habeat dare vel auferre divitias cui velit : sed quia eis utitur ad hominum tentationem et deceptionem.

ARTICULUS IV.

An sicut inter bonos alii præsunt aliis, ita etiam inter malos alii aliis præsunt, et sit in eis ordo prælationis qui cessabit post diem judicii ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Et sicut inter bonos Angelos alii aliis præsunt, etc. »

Hoc enim non videtur verum : quia 1. Bonum habet rationem ordinis, malum autem ordinis corruptionem : ergo

cum Angeli ceciderunt a bono, videntur etiam cecidisse ab ordinis ratione.

  1. Item, Gradus solet accipi pro dignitate altitudinis : sed ab omni dignitate ceciderunt : ergo ab omni ordinis ratione, ut videtur.

  2. Item, Videtur quod omnes cadere debuerunt in gradus unius vitii tantum, ut scilicet omnes uni vitio præessent, quia omnes uno peccato peccaverunt : ergo et una pæna debuerunt puniri : ergo in uno vitio damnationis gradus accipere debuerunt.

  3. Præterea, Qualiter hoc est verum, quod dicit in Littera, quod usque ad diem judicii Angeli Angelis, etc. 3 ? Infra enim dicit Magister, quod ordo non est

<--- Page Split --->

tantum secundum officia, sed etiam secundum gradus naturae et gratiae : istos autem gradus non habebunt aequales post diem judicii : ergo videtur, quod ordines manebunt, et non destruentur.

Solutio. Dicendum, quod duplex est ordo, scilicet comparationis secundum altitudinem majorem vel minorem, et ille est ordo potestatis propriae : et ab illo non ceciderunt : quia potestas justa est semper, etiam quae committitur malis. Alius est ordo perfectionis ad finem : et ab illo prorsus ceciderunt daemones.

Ad aliud dicendum, quod licet indignissimi sint, tamen per hoc ordinan-

tur a Dei justitia ad officia quae bonis Angelis competere non possunt, ut torquere malos, et exercere justos, et hujusmodi.

Ad aliud dicendum, quod licet peccatum unum fuerit specie, tamen secum illud induxit etiam invidiam et affectus aliorum peccatorum, et in his permittuntur homines exercitare.

Ad ultimum dicendum, quod officia cessabunt missionis, et exercitia, et quod unus torqueatur ab alio : sed distantiae praemiorum et pœenarum secundum mansiones non cessabunt : et primo modo intelligit Magister.

E. An omnes daemones sint in hoc aere caliginoso ? An aliqui sint in inferno ?

Solet autem quaeri, Utrum omnes in isto aere caliginoso sint, an aliqui jam sint in inferno? Quod in infernum quotidie descendantl aliqui daemonum, verisimile est, quia 1 animas illuc cruciandas deducunt: et quod illic aliqui semper sint, alternatis forte vicibus, non procul est a vero, qui illic animas detinent atque cruciant. Quod autem animae malorum illuc descendant, atque illic puniantur, ex eo constat quod Christus ad inferos descendit, ut justos qui ibi tenebantur, educeret 2. Si enim justi illuc descendebant, multo magis injusti: et sicut tradit auctoritas, cum justos eduxit, iniquos ibi reliquit. Momordit enim infernum, non absorbuit 3.

<--- Page Split --->

ARTICULUS V.

P R Ā TEREA Q u ā ritur , Quare diciturcelum locus i s t e ? Celum e n i m sonatin locum luminis etdeliciarum : s e d hicaercaliginosus estetpenalis totus : ergovidetur , q u o d celum dicinondebet .

Utrum aer caliginosus sit proprius locus dæmonum ?

Deinde quæritur de hoc dicit, ibi, E, « Solet autem quæri, Utrum omnes in isto aere, etc. »

Et quæruntur duo, quorum unum est, Utrum iste sit locus proprius eorum, et quare cælum dicatur?

Secundum autem, Utrum juste vel injuste agatur cum animabus, quod statim descendunt in infernum, cum dæmones in aere esse permittantur?

Ad PRIMUM sic proceditur :

  1. Dicit Boetius, quod communis animi conceptio est spiritualia in loco non esse : ergo videtur, quod in nullo loco detinentur violenter : ergo dæmones non detinentur violenter in aere isto caliginoso.

  2. Item, In quocumque loco aliquid detinetur violenter, ab illo movetur naturaliter : si ergo Angeli in isto aere violenter detinentur, videtur quod ab ipso naturaliter moverentur, quod falsum est.

  3. Item, Violenter est in loco, quod detinetur in loco præter propriam libertatem : sed dæmones desiderant hoc modo esse : ergo videtur, quod non sit eis locus violentus.

  4. Item, Dicunt Domino : Venisti... ante tempus torquere nos1. Item, Rogamus ne præcipias nos in abyssum ire : ergo videtur, quod habitent hic libenter, et in abysso violenter : ergo non sunt projecti ad locum istum.

ITEM, Dicitur in hac eadem distinctione, quod non est eis concessum circanos habitare : ergo videtur, quod libentius habitent in terra quam in aere inter cœlum et terram : et videtur, quod etiam convenientius : quia non habitant hic nisi ad tempus ut tentent homines : tentare autem homines non possunt nisi sint cum hominibus : ergo nobiscum hic habitare deberent.

ITEM quæro, Usquequo possunt ascendere in aere? superior enim pars aeris quæ prope ignem est, est calida vehementer in qua generantur ignes perpendiculares, et assub, et stella comate, et hujusmodi. Et videtur, quod cum calor ignis proprie affligit dæmones, quod ibi sit proprius locus habitationis eorum.

P R Ā TEREA , C u m ignis calidissimus s i t insuasphæra , videtur q u o d i b i propriedeberent habitare dæmones , q u i a ibima - x i m e torquerentur , e t n o n h i c i n aerenobiscum .

SOLUTIO . Dicendum , q u o d e s t locus deputatus reisecundum naturam , e t l o - c u s deputatus e i secundum congruen - t i a m s u i status . Locus secundum n a t u - r a m n o n debetur Angelis , n e c bonis , necmalis : locus autem secundum congruen - t i a m s u i status debetur e i s : e t h i c estduplex , scilicet secundum statum c r e a - tionis , e t s i c locus e s t ceclum empyreum : e t secundum congruentiam status beati - tudinis , v e l culpæ : e t s i c locus secun - d u m beatitudinem e s t præsentia facieiDei : secundum culpam autem duplex ,

<--- Page Split --->

scilicet secundum meritum culpae, et sic est infernus qui vocatur mansio, vel domicilium, et habitatio : vel secundum officium, et hic est locus in aere caliginoso circa nos : quia enim tetra habent officia, ideo caliginem habitant : quia tamen exercitant nos, non longe a nobis sunt. Et per hoc patet solutio fere ad totum.

  1. AD PRIMUM enim dicendum, quod intelligitur de loco secundum naturam deputato.

  2. AD ALIUD dicendum, quod desiderium est ex iniqua voluntate tentandi : sed tamen juste et justa potestas tentandi conceditur.

sed oppressionem perpetuam indicat eorum qui ibi detinentur : tamen infra in tractatu de operibus sex dierum ponemus quaestionem super numerum cœlorum quem ponit Strabus, in quo continetur cœlum aereum, et ibi magis patebit ratio.

Ad ALIUD dicendum, quod daemones Ad qnest.2. hic libentius habitarent : tamen quia in ira non obliviscitur misereri Deus, non permisit hic eos habitare, ne nimis acriter nocerent, tam corporaliter apparendo, quam spiritualia nocumenta inferendo.

  1. AD ALIUD dicendum, quod libentius habitant hic : quia reputant se perditos quando potestas nocendi nobis aufertur : invidus enim semper delectatur in pœenis aliorum.

est 1. AD ALIUD dicendum, quod cœlum nominatur a tribus, scilicet quia habet aliquid luminis, delectationis, et aliquid figurae cœli : lumen habet materiale debile, et debilius ubi daemones habitant quam hic circa nos, sicut jam in sequenti patebit. Praeterea, spirituale lumen fidei, et charitatis, et aliarum virtutum, et stella, Sancti scilicet ut luminaria lucentes in hoc mundo, et radiant hic, licet non in eis : quia sicut in cœlo, ita etiam in terra nititur trahere tertiam partem stellarum. Cum enim sint militantes boni in activa et in cœlo et in terra, et sint alii æquati Deo in felicitate hujus mundi appetentes, illos homines trahit : de aliis autem duabus turmis nullum. Propter hoc etiam cœlum vocatur, quia habet delicias gratiae in Sanctis : in daemonibus autem delicias invidiae in subversione bonorum, sicut solatium est miseris socios habere pœnarum. Item, habet communicantiam cum figura : quia scilicet continet aliquid hujus mundi, scilicet terram, et aquam. Sed locus inferni ab omnibus electis conteritur et premitur : et ideo non cœlum,

Ad ALIUD dicendum, quod secundum Adquest.3. Philosophos tres sunt aeris regiones, quas quidam zonas vocant, quidam autem interstitia : superior, inferior et media : et superior quidem luminosa est, et tranquilla, et subtilis aeris, et calida vehementer, propter quod et æstus a Philosophis nominatur, lumen autem habet, meo judicio, non ab igne, sed a vicinitate stellarum : et ideo quia umbra terrae ibi contrahitur et minoratur, propter quod radii solis diutius permanent in ea. Ista autem pars quae est circa nos, tangit elementum solidum, quod est terra, et elementum politum et planæ superficiei, quod est aqua : et ideo fit hic reflexio radiorum magna, propter quam magna generatur hic lux. Media autem inter has frigida est vehementer, et obscura : eo quod caret causa utriusque illuminationis : et ideo tempestuosa, et generantur ibi tempestates, et nives, et grandines : et hæc est habitatio daemonum : propter quod quidam sancti Patres dicunt, quod commovent nubes, et tonitrua, et hujusmodi ad nocumenta et terrores hominum : et ideo ille locus caliginosi aeris deputatus est eis. Quantum autem iste locus distat a terra, mensuratum est a Philosophis, sed non est hic locus hoc determinare.

Ad ALIUD dicendum, quod licet calor Adquest.4.

<--- Page Split --->

ibi sit, et etiam in igne, tamen est ibi puritas et tranquillitas, quae non congruunt turbato spiritui ad habitationem.

Per idem etiam patet solutio, quare non habitare conceditur eis in igne cum sit calidus.

ARTICULUS VI.

Quare non conceditur animabus damnatorum habitare hic nobiscum usque ad diem judicii, sicut demonibus ?

Secundo quaeritur, Quare non conceditur animabus habitare hic nobiscum usque ad diem judiciis, sicut daemonibus ? Et quia hic est unus de erroribus Graecorum modernorum, scilicet, quod nullus descendat in infernum usque ad diem judicii, ideo amplius disputandum est contra hoc.

Videtur autem pro eis facere, quod 1. Non magis est condemnandus homo quam daemon : daemoni autem conceditur usque ad diem judicii hic habitare, licet quandoque descendant cum damnatis, ut dicitur in Littera : ergo hoc etiam debet concedi animabus, damnatorum.

  1. Item, Deus quibusdam purgandis animabus (ut dicit Gregorius) concedit in eodem loco purgari, in quo deliquerunt : ergo videtur, quod etiam damnatis ad minus habitationem ad tempus concedere debeat.

  2. Item, Platonici quidam ponebant secundam et tertiam generationem, et quidam simplicem permissionem, antequam esset reversio ad comparem stellam. Erat enim prima incorporatio in corpus viri : si autem bene se habuit in illo, et ante tempus periodi sui occisus vel aliter mortuus, remanebat anima circa locum sepulcri, et usque ad complementum periodi, et tunc revertebatur

ad comparem stellam. Si autem mulier in prima incorporatione male se habuit, accipit secundam generationem in corpus feminae ejusdem speciei : et si in illo iterum se male habuit, accipit tertiam generationem in corpus brutisuis motibus congruum, suis scilicet si luxuriosus, canis si iracundus, leonis si rapax, et sic de aliis. Haec autem sententia physica non omnino a nihilo habuit ortum : non videtur autem occasionem praestitisse nisi remansio quarumdam animarum : ergo videtur, quod remaneant.

  1. Item, Aristoteles dicit in II de Somno et vigilia, quia quod ab hominibus dicitur, vel in toto vel in parte est verum : aliter enim ipsum non esset prima pars in definitione probabiliis, cum dicitur, quod probabile est quod videtur omnibus, vel pluribus : dicunt autem multi sancti viri videntes visiones, et scribunt quidam, quia viderunt damnatos euntes in mundo isto, igne plenos, et apparentes circa loca sepulcrorum suorum, et inquietudinem facientes ibidem morantibus, et colloquentes cum quibusdam : ergo videtur, quod aliquid veritatis sit in opinione illa.

Sed contra hoc est, quod

  1. Angelus antequam caderet, dispositus erat ex gradu naturae, quod adminiculum illuminationis praestaret homini cadenti : ergo in eo non debuit in toto perire utilitas : ergo conveniens fuit, quod remanerent circa nos ad exercitium.

  2. Item, Quare manerent damnati? Constat enim, quod statim oportet quod habeant in se ignem inferni quem meruerunt : ignis autem ille non hic est tolerabilior quam ibi : ergo non prodesset, etsi manerent hic.

  3. Item, Aliquis sanctus conversus de peccatis, videns loca et societates in quibus peccavit, indignatur sibi, et fugit loca illa et societates : ergo cum damnati cognoscant jam per pœenas se male egisse in locis istis, pœenitentia locorum

<--- Page Split --->

magis punirentur quam consolarentur : ergo non convenit eis manere hic.

  1. Item, Constat, quod non manerent ad exercitium tentationis, cum ad hoc ex natura non sunt ordinatae : cum igitur iste locus non deputetur nisi ad exercitium tentationis vel ad pœnitentiam, oporteret quod manerent ad pœnitentiam : sed pœnitentiae non sunt susceptibiles post mortem : ergo inutiliter manerent, ut videtur.

Solutio. Dicendum, quod mihi videtur esse hæresis, quod maneant : sed quod appareant non manendo, hoc mihi videtur esse verum secundum dicta Sanctorum. Quod autem non descendant in infernum ut ad locum habitationis perpetuae, hoc absque dubio est hæresis in qua sunt multi Orientalium, et est derivata ab errore Pythagoræ, et ab errore Platonis.

Per hoc dicendum ergo ad primum, quod major condemnatio vel minor per se est in quantitate pœnae, et in loco horroris perpetui : sed in loco habitationis ad tempus non est condemnatio nisi per accidens, quia dæmonibus non licet hic manere nisi per accidens.

Ad aliud dicendum, quod aliud est de animabus purgandis : quia quaedam lenissima indigent purgatione, sicut dicit Beatus Gregorius : et illæ, ut detur aliis cautelæ exemplum, ostenduntur in locis in quibus deliquerunt, et ibidem quandoque liberantur. Sed de damnatis non sic est : quia si illi apparent, hoc est, propter cautelam vivorum : sed iterum statim transeunt in infernum ad loca pœnalia et horribilia : ut sicut interius patiuntur incendium quocumque vadant, ita exterius congruentem sui peccatis habeant locum horridum et tenebrosum.

Ad in quod objicitur de Platonici, dico quod absolute et simpliciter est error, et non credendum : sed occasio-

nem habuit ab idololatris, qui animas hominum per operationem dæmonum evocabant ad instrumentum suæ fallaciæ : ut quasi testes essent cultus idolorum : et sic tanto difficilius ab eis recederent : et quasi super talem errorem fundatur Somnium Scipionis.

Ad aliud dicendum, quod aliquid veritatis est in apparitionibus, sed nulla in habitatione usque ad diem judicii : et hoc probatur ex divite purpurato : quia statim ut mortuus est, sepultus est in inferno 4. Et ex Isa. xiv, 9, ubi dicitur de mortuo Nabuchodonosor : Infernus subter te conturbatus est in occursum adventus tui : et in Ezech. xxxvii et xxxix, et in multis aliis locis.

ARTICULUS VII.

Utrum dæmones quotidie descendant ad infernum, aut continuo sint circa nos ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, E, « Quod in infernum quotidie descendant, etc. »

Ex hoc etiam relinquitur, quod non sint hic etiam circa nos.

  1. Item, Hoc dicit Augustinus, quod quandoque sunt immixti in sanguine nostro, et faciunt ipsum bullire in concupiscentia; et immixti in saporibus ad provocandum gulam.

  2. Item, Gregorius dicit, quod sedebat quidam dæmon super lactucam, et momordit eam monialis, et ex tunc obsedit eam.

  3. Item, In Evangelio, Exibant autem dæmonia multa, et in gregem porcorum intravit legio dæmonum 5 : ergo innegabile est dæmones frequenter esse cum hominibus, et in hominibus.

<--- Page Split --->

SED CONTRA :

Communis opinio Sanctorum est, quod dæmones ignem ferant secum quocumque vadant : et hoc dicit Glossa super illud Jacobi, ni, 8, 6 : Lingua... inquietum malum, etc. Inflammat rotam nativitatis nostrae, inflammata a gehenna. Constat autem, quod ille ignis est corporalis : ergo comburit per naturae necessitatem, et non pro voluntate : ergo quotiescumque appropinquat combustibili, comburit illud : et cum sit calidior quam noster in infinitum, ut dicunt Sancti, deberet incendere in favillam omnia corpora obsessa, et aedificia, et vestes, et omnia quibus appropinquat : et hoc non videmus fieri : ergo videtur, quod aliqui dæmones ignem non ferant secum : aut ille ignis non sit corporalis, aut quod dæmones non sint hic nobiscum, quorum nullum admittunt sancti Patres qui nobis fidem tradiderunt.

Solutio . Dicendum , quoddæmonessunthic , sicutprimæobjectionespro - b a n t , ethabentignemcorporeumse - c u m , etinsesuccensisuntilloigne .

Ad u autem quod contra objicitur, Dicendum quod ignis non agit tantum in natura, et ut ignis : sed potius illa vis est materialis, et mota ut instrumentum tantum. Primum autem movens et dirigens est justitia vindicans : et ille ignis est ut instrumentum illius justitiae : et ideo non agit nisi in ea in quaer dirigit justitia vindicando condemnans. Et tunc cessat objectio quam quidam infideles contra nos aliquando fecerunt.

Utrum autem possibile sit igne corporeo ,spiritus cruciari, nos in fine quarti libri Sententiarum rationes inveniemus persuadentes hoc, Domino dante, excludendo rationes infidelium non credentium esse infernum.

F. Quidam putant Luciferum esse in inferno religatum, ex quo tentavit Christum, et victus fuit : quem dicunt primum hominem tentasse, et vicisse.

De Lucifero autem quidam opinantur, quod ibi religatus sit, et ad nos tentandos nunc accessum non habeat : quia in Apocalypsi legitur : Cum consummati fuerint mille anni, solvetur Satanas de carcere suo, et exiet, et seducet gentes 1 : quod erit novissimo tempore Antichristi : quando erit tanta tribulatio, ut etiam si fieri potest, moveantur electi 2. Quem ibi religatum dicunt ab eo tempore quo tentavit Christum in deserto, vel in Passione, et victus fuit ab eo. Ipsum putant primum hominem tentasse, et vicisse : et secundo Deum, sed ab eo victum esse, et ideo in inferno religatum. Alii autem putant ex quo cecidit, pro peccati sui magnitudine illuc fuisse demersum.

<--- Page Split --->

G. Quod Lucifer non habet potestatem quam habebit in tempore Antichristi.

Sed sive in infernum demersus sit, sive non, credibile est eum non habere potestatem accedendi ad nos, quam habebit in tempore Antichristi, in quo fraudulenter ac violenter operabitur : et ideo forte dicitur tunc solvendus, quia tunc dabitur ei potestas a Deo tentandi homines, quam modo non habet.

ARTICULUS VIII.

Utrum Deus juste agit et bene cum homine, dans sibi pugnare contra pugilem qui est fortior eo ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, F, circa finem : « Ipsum putant primum hominem tentasse. »

Ex hoc enim videtur Deus injuste agere cum homine, cum dat sibi pugnare contra pugilem qui fortior est eo. Quod autem daemon fortior sit eo, probatur,

  1. Job, xii, 24 : Non est super terram potestas quae comparetur ei.

  2. Item, In judicio hominum esset hoc

injustum, quod aliquis debilis adjudicaretur pugnare cum in infinitum fortiori : sed sit proportio inter pugnantes.

  1. Item, Numquid sententiendum est quod debilis a debiliore tentetur daemone, et fortis a fortiore ?

SOLUTIO. Dicendum, quod stultissisolutio. mum reputo, quod sit proportio virium pugnantis daemonis, et resistentis hominis : licet hoc quidam dixerunt. Pugna enim haec tota consistit in consensu : et haec voluntas aeque libera est a coactione in omnibus rationalibus creaturis : ideo dicit Bernardus, quod debilis est hostis, qui non potest vincere nisi volentem. Et in hoc ergo est aequilatis et possibilitas resistendi : et sic cessant omnes objectiones.

H. Quod daemones semel victi a Sanctis, non accedunt amplius ad alios.

Aliis quoque qui a Sanctis juste et pudice viventibus vincuntur, potestas alios tentandi videtur adimi. Unde Origenes : Puto, inquit, sane, quia Sancti repugnantes adversus istos incentores, et vincentes, minuant exercitum

<--- Page Split --->

dæmonum, vel quod quamplurimos eorum interimant: nec ultra fas sit illi spiritui, qui ab aliquo sancto caste et pudice vivendo victus est, impugnare iterum alium hominem 1. Hoc autem putant quidam intelligendum tantum de illo vitio, in quo superatus est: ut si de superbia aliquem virum sanctum tentat, et vincitur, ulterius non liceat illi illum, vel alium de superbia tentare.

ARTICULUS IX.

An dæmon victus ab uno Sanctorum, potest alium tentare et vincere, et an eumdem in eodem peccato ?

Deinde quæritur de hoc quod dicit Origenes : « Puto, inquit, sane, quia Sancti repugnantes, etc. »

SED CONTRA :

  1. Quia secundum hoc in novissimis temporibus minimam deberent habere potestatem tentandi, imminuto eorum numero a principio mundi per multa Sanctorum millia : sed hoc falsum est : quia illa tempora gravioris erunt tentationis quam umquam fuerunt tempora super terram.

  2. ITEM, Post mille annos solvetur Satanas in fine mundi, et tentabit iterum alios, qui perfecte victus est a Christo : ergo etiam alii victi etiam possunt tentare.

Ad hoc enim facit etiam ratio : quia

  1. Aliter non esset æqualis pugna : quia si dæmones possent imminuere militum nostrorum numerum, et nos non possemus diminuere exercitum ipsorum, non esset æqualis pugna : ergo videtur, quod victi ab uno Sancto, alium tentare non possunt ad minus in eodem genere peccati, ut dicit Magister.

  2. ITEM, Ipse dicit in Littera, quod dæmon qui Adam primum vicit, victus est a Christo : et ideo religatus et captus : ergo videtur, quod similiter sit in aliis Sanctis vincentibus suos dæmones.

  3. ITEM, Nos videmus hoc in consuetudine hominum, quod aliquis vincens hostem suum, non vincit eum tantum ne sibi noceat, sed etiam ne noceat amicis suis : ergo similiter videtur esse in victoria spirituali : ergo videtur, quod amittunt potestatem impugnandi alios, cum perfecte vincuntur ab uno, ad minus in illo peccato.

  4. ITEM, Potestas tentandi non datur eis ad vincere, sed potestas ad exercendum Sanctos dicitur eis tradi : sed exercitium potest facere victus, sicut non victus : ergo videtur, quod non sit ratio quare illi auferetur potestas tentandi.

  5. ITEM, Quæritur de tertia opinione quæ hic non ponitur, quæ dicit, quod victus perfecte ab uno Sancto, non potest eumdem tentare plus de eodem peccato. Quæritur enim, Quid est perfecte vincere? quamdiu enim durat pugna non est perfecta victoria : sed quamdiu durat vita, tamdiu durat pugna : ergo videtur, quod perfecta victoria non fit ante mortem.

Si dicas, quod in una actuali tentatione una actualis est victoria : secundum hoc una die possum vincere mille dæmones, et ita multos possum abjicere a me : et hoc mirum est si verum est, et ad minus nullo modo potest probari. Si autem perficitur pugna in morte, tunc

<--- Page Split --->

nulla quaestio est : quia tunc non in hoc nec in alio, nec ipse nec alius tentare potest.

auctoritate, ut patet in objecione in contrarium.

Præterea quæritur, Quid dicantur mille anni, post quos solvetur Satanas : jam enim elapsi sunt mille ducenti quadraginta sex anni ': et adhuc non est solutus.

Solutio. Ego confiteor me nescire quid de ista quaestione sit verum : sed judicio Dei sit relinquendum, utrum ex victoria Sanctorum suspendantur aliqui a pugna illorum peccatorum, in quibus vincantur, an aliter sit. Sed hoc videtur mihi, quod omnes in fine pugnabunt ex omnibus viribus, scientes quod modicum tempus habent. Sed ultima opinio non placet mihi : quia nulla fulcitur ratione, vel

Ad ultimum ergo dicendum, quod milAd quest. le anni sunt hic accipiendi non a quantitate, sed a figura numeri : quia cubitus numerus et quadratus finis et radix perfecti numeri sunt : perfectio enim est in fine, et denarius est finalis limes digitalium numerorum : centenarius autem numerus est finalis limes decadum numerorum per digitales numeros : et millenarius numerus est finalis limes decadum numeri centenariorum numeratorum per decadem : et ideo significat perfectam collationem numeri Sanctorum, qui quadrati sunt virtute politica, et triformi perfectione surgunt, fide, spe, et charitate : et tunc erit finis mundi quando solvetur Satanas.

1 Ex his verbis eximii Doctoris videtur Albertus noster Librum II Sententiarum hoc anno MCCXLVl exposuisse, dum esset Parisiis, ubi

mansit fere tres annosab anno MCCXLV ad annum MCCXLVIII. Cf. Introductionem nostram, Tom. I hujusce editionis.

<--- Page Split --->