Distinctio XLII — Commentarii in I Sententiarum

DISTINCTIO XLII.

De potentia Dei in comparatione ad possibilia quae potest.

A. De omnipotentia Dei : ubi prius consideratur quare dicatur omnipotens ?

Nunc de omnipotentia Dei agendum est : ubi prima consideratio occurrit, quomodo vere Deus dicatur omnipotens : an quia omnia possit, an tantum quia ea possit quæ vult. Quod enim Deus omnia possit, pluribus auctoritatibus comprobatur. Ait enim Augustinus in libro Questionum veteris ac novæ legis : Omnia quidem potest Deus, sed non facit nisi quod convenit veritati ejus et justitiæ 1. Idem, in eodem : Potuit Deus cuncta facere simul, sed ratio prohibuit, id est, voluntas. Rationem nempe ibi voluntatem Dei appellavit, quia Dei voluntas rationablus est et æquissima. Fatendum est ergo Deum omnia posse.

DIVISIO TEXTUS.

« Nunc de omnipotentia Dei agendum est. »

Hic incipit pars illa quæ est de omnipotentia.

Et habet tres partes secundum triplicem omnipotentiae considerationem. Potest enim considerari secundum ea per quæ habet diffiniri : et sic de ea agitur in ista distinctione. Consideratur etiam secundum proprietatem quæ con-

venit ei secundum quod radicatur in essentia divina, quæ est quod lmmtari et finiri secundum posse non potest : et sic de ea agitur in distinctione sequenti XLIII, ibi, A, « Quidam tamen de suo sensu gloriantes, etc. » Potest etiam conderari secundum modum per quem exit in opus : et sic de ea agitur in distincione XLIV, ibi, A, « Nunc illud restat discentundum, etc. »

Hæc distinctio dividitur in tres partes. In prima ponit id ratione cujus dicitur omnipotenta : quia per illud habet diffiniri. In secunda removet quædam, quæ dicunt impotentiam, a potentia divina, ibi, B, « Sed quæritur, Quomodo omnia

<--- Page Split --->

posse dicatur, etc. » In tertia circa determinata objicit, et solvit, ibi, E, « Hic ergo diligenter considerantibus, omnipotentia ejus secundum duo apparet, etc. »

ARTICULUS I.

An omnipotentia Deo conveniat? et, An ipse tota potentia agat in omnipotenttia sua ?

Incidunt autem circa principium quinque dubitabula : quorum primum est, An omnipotentia Deo conveniat?

Secundum est, Utrum sit proprium Dei esse omnipotentem, vel hoc convenire etiam potest aliis ?

Tertium est, Ratione cujus quod sit in essentia, secundum rationem intelligentiae sequatur hoc propriam divinam essentiam ?

Quartum est, Quid respondet ei in creatura ?

Quintum et ultimum est, Utrum æquetur voluntati et scientæ, vel sit in plus ?

AD PRIMUM proceditur sic :

Dicit Philosophus in quinto primæ philosophæ, quod potentia activa est principum transmutationis in alud, secundum quod est aliud . ergo omnis potentia activa supponit aliquid in quod agat : Deus autem qui creat, nihil suppont, sed totum facit : ergo non habet potentiam activam : constat autem, quod non passivam : ergo videtur, quod nullam habeat.
Item, Omnus potentia est ad aliud, qua ad actum : ergo aliquid est majors perfectionis, quam aliqua potentia : nihil autem est majors perfectionis, quam Deus vel aliquid quod in Deo est : ergo in Deo nulla est potentia, ut videtur.
Item, Detur, quod in eo est poten-

tia : aut illa est conjuncta actui, vel non. Si sic, cum potentam conjunctam actui concomitetur opus, videtur quod illam potentiam semper opus concomitetur : potentia autem Dei est ab æterno : ergo et opus erit ab æterno. Si autem dicas, quod non est conjuncta actui : ergo ipsa est conjungibilis alicui, quod non est in ipsa : et sic mutabilis est, et perfectibilis aliqua perfectione, quod falsum est.

Item, In natura nihil est frustra : ergo multo minus in Deo. Dicit autem Philosophus, quod si in natura esset aliqua activa potentia, cui non responderet aliqua passiva quae compleretur per ipsam, esset frustra in natura : quia agens aliquod posset agere actum alquem, quem nihil posset recipere : ergo videtur, quod si in Deo est omnipotentua, quod oportet ponere aliquam passivam potentiam, quae recipiat omnem actum ejus : et hoc non potest esse : ergo frustra videtur esse in ipso omnipotentia : nihil autem est frustra in ipso : ergo, etc.

5 Item, Nos invenimus in Deo triplicem modum agendi, scilicet naturalem, et animalem, et quasi actum artis : ducimus enim, quoniam Deus generat, et Deus spirat : et est in illis naturae communcabilitas secundum distinctionem hypostasum : et dicimus quoniam Deus scit, et vult, et hujusmodi : et sunt quasi animales actus : et dicimus quoniam Deus creat, et gubernat : nullus autem actus inest sine potentia : cum igitur potentiae diffinantur per actus, videbitur in Deo triplex esse potentia.

Item, In inferioribus quæ exemplata et regulata sunt a superioribus, nos invenimus, quod actus naturales cum suis potentis non univocantur, nec animales actus cum suis potentis, nec actus artis cum his duobus : cum igitur inferiora a superioribus exemplata sunt, videtur quod nec in superioribus potentiae quæ sunt ad actus illos, univocentur.
Item, In superioribus dicimus, quod Deus potest generare, et semper

<--- Page Split --->

generat, sicut supra habitum est 1 : et dicimus, quod Deus potest scire, et semper actu scit et novit : quare non sic possumus dicere, Deus potest creare, et semper creat? Videtur enim, quod debeat dici : quia potentia quaecumque minus perfecta est ante actum quam in actu ipso : unde cum nihil imperfectum cadat in ipsum, videtur ipse semper creare.

Quesstium.

Item quæritur juxta hoc, Utrum ipse tota potentia agat istos triplices actus?

Videtur autem, quod non : quia cum tota potentia agitur, actus æquat potentiam, ita quod tantum est id quod est objectum potentiae, sicut ipsa potentia : Pater enim generat tantum, quantus ipse est : igitur quanta est potentia sua : et similiter spirat. Similiter quando intelligit se, tantum est intelligibilis, quantum potentia intellectiva : ergo cum non tantum est creatum, quantum ipsa potentia creans, videtur non agere illa actione secundum totam potentiam, sed secundum partem.

Sed contra :

Si agit secundum partem, tunc potentia est divisibilis : et hoc non potest esse, cum sit omnino simplex.

pium transmutationis : et secundum hae convenit Deo, cujus potentia transmuta non ens in esse, et ens in potentia in ea actu, et ens actu in melius. Unde omnis transmutatio est ab eo quod nullo modo transmutatur et movetur, sicut a potentia agente et movente.

Ad aliud dicendum, quod quaedam patentia est ad aliud, quod est actus, qui est in agente actum, licet ut actus sit ad ipso : et de tali potentia verum est, quod est imperfectior ante actum quam est actu ipso, sicut est potentia intelligens ante actum, et universaliter qui est habitu vel potentia antequam procedat actum. Est etiam quaedam potentia, qua non est in potentia ante actum, nisi secundum quod actus est effectus, nealiquid adveniens potentiae operanti sesic potentia Dei respectu quorumdam esin habitu, scilicet quia non statim sequitur opus operatum, licet in opere illa nihil novi adveniat potentiae : sicut enim Deus est potentia sua, ita est actio sua ut probat Philosophus. Unde patet, quanon est majoris perfectionis post actuet quando jam est in actu, quam ante

Ad aliud dicunt quidam, quod potentia Dei ad duplicem actum potest comparari, scilicet ad interiorem, et exteriorem. Interiorem vocant sicut intelligere, et velle : et sic semper est in actu. Exteriorem vocant sicut creare : et sic non semper est ir actu. Sed haec solutio non solvit rationem.

Solutio. Dicendum, quod Deus summe potens est : ita quod ipse solus vere potens est, cujus potentia nihil infimitatis habet admixtum.

Ad primum autem dicendum, quod sua potentia est vere activa, et nulla alia : quia, ut dicit Augustinus, « Actionis praedicamentum vere soli Deo convenit, quia sine sui motu et passione agit. » Quod autem diffinit Philosophos potentiam activam, ita quod supponit in quod agit, dicendum quod illud non est de essentia diffinitionis potentiae, sed accidit ei in quantum est in natura imperfecta : de essentia autem diffinitionis potentiae, non est plus quam quod ipsa est princi-

Praeterea, cum Deus creat, non agit actione exteriori : quia sicut dicit Psalmus xxxii, 9 : Ipse dixit, et facta sunt: ipse mandavit, et creata sunt 2. Et Acgustinus dicit, quod « verbo suo creati, dicendo scilicet verbum. Et Gregorius Nazianzenus : « Primum quidem excotavit Deus cœelestes essentias : et excotatio ipsius fuit opus ipsius. » Ergo potet, quod creatio secundum quod est in Creatore, nihil extrinsecus ponit.

Et ideo dicendum, quod omnis poten-

<--- Page Split --->

generat, sicut supra habitum est 1 : et dicimus, quod Deus potest scire, et semper actu scit et novit . quare non sic possumus dicere, Deus potest creare, et semper creat? Videtur enim, quod debeat dici : quia potentia quaecumque minus perfecta est ante actum quam in actu ipso : unde cum nihil imperfectum cadat in ipsum, videtur ipse semper creare.

pium transmutationis : et secundum hoc convenit Deo, cujus potentia transmutat non ens in esse, et ens in potentia in ens actu, et ens actu in melius. Unde omnis transmutato est ab eo quod nullo modo transmutatur et movetur, sicut a potenta agente et movente.

Ad aliud dicendum, quod quaedam potentia est ad aliud, quod est actus, qui est in agente actum, licet ut actus sit ab ipso : et de tali potentia verum est, quod est inperfector ante actum quam in actu ipso, sicut est potentia intelligens ante actum, et universaliter qui est in habitu vel potentia antequam procedat in actum. Est etiam quaedam potentia, quae non est in potentia ante actum, nisi secundum quod actus est effectus, non aliquid adveniens potentiae operanti : et sic potentia Dei respectu quorumdam est in habitu, scilicet quia non statum sequitur opus operatum, licet in opere illo nihil novi adveniat potentiae . sicut enim Deus est potentia sua, ita est actio sua, ut probat Philosophus. Unde patet, quod non est majors perfectionis post actum, et quando jam est in actu, quam ante.

Praeterea, cum Deus creat, non agit actione exteriori : quia sicut dicit Psalmus xxxii, 9. Ipse dixit, et facta sunt : ipse mandavit, et creata sunt 2. Et Augustnus dicit, quod « verbo suo creat, » dicendo scilicet verbum Et Gregorius Nazzanzenus : « Primum quidem excogitavit Deus cœelestes essentias : et excogitato ipsius fuit opus ipsius. » Ergo patet, quod creatio secundum quod est in Creatore, nihil extrinsecus ponit.

Et ideo dicendum, quod omnis poten-

Item quaeritur juxta hoc, Utrum ipse tota potentia agat istos triplices actus ?

Videtur autem, quod non : quia cum tota potentia agitur, actus æquat potentiam, ita quod tantum est id quod est objectum potentiae, sicut ipsa potentia : Pater enim generat tantum, quantus ipse est : igitur quanta est potentia sua : et similiter sprat. Similiter quando intelligit se, tantum est intelligibilis, quantum potentia intellectiva : ergo cum non tantum est creatum, quantum ipsa potentia creans, videtur non agere illa actione secundum totam potentiam, sed secundum partem.

Sed contra :

Si agit secundum partem, tunc potentia est divisibilis : et hoc non potest esse, cum sit omnino simplex.

Solutio. Solutio. Dicendum, quod Deus summe potens est : ita quod ipse solus vere potens est, cujus potentia nihil infirmitatus habet admixtum.

Ad 1. Ad 1. Ad 1. Ad 1. Ad 1. Ad 1. AD PRIMUM autem dicendum, quod sua potentia est vere activa, et nulla alia : quia, ut dicit Augustinus, « Actionis prædicamentum vere soli Deo convenit, qua sine sui motu et passione agit. » Quod autem diffinit Philosophus potentiam activam, ita quod supponit in quod agit, dicendum quod illud non est de essentia diffinitionis potentiae, sed accidit ei in quantum est in natura imperfecta : de essentia autem diffinitionis potentiae, non est plus quam quod ipsa est princi-

<--- Page Split --->

tia sua semper est in actu, sed non in actu qui est effectus : quonam effectus non potest simul esse cum potentia agente. Et de hoc saepe supra positum est exemplum : qua Dei scientia operativa et potentia et voluntas, ut fiat aliquid, causa efficiens sunt in creatura, cum est sapientia ordinans et ponens in creatis ordinem temporis et dignitatis et naturae. Unde ab aeterno Deus scivit et voluit et in verbo dixit, ut hoc nunc fiat, et illud tunc, et hoc hujus naturae, et illud alterius. Ex hoc autem nulla mutatio ponitur in Deo.

Ad aliud dicendum, quod nihil est in Deo frustra : sed tamen impossible est, quod sua potentia activa habeat aliquam passivam sibi respondentem, quae tantum possit recipere, sicut illa agere : ad hoc enim non est, sed potius ad ostensionem perfectionus divinae : impossible enim est, quod demonstretur in effectu creato : sed demonstratur, secundum quod est infinita in generatione Filu, et processione Spiritus sancti : et ideo non est otiosa. Sed si esset ad creandum, secundum quod est infinita, et non demonstrare tur in creando, tunc posset dici otiosa.

Ad aliud dicendum, quod non proprie dicuntur actus generato, et spiratio, et intelligere, et velle : qua nihil ibi agitur. Sed si large sumatur actus et improprie, tunc dicendum, quod potentia Dei consideratur duobus modis, scilicet in comparatione ad essentiam in qua est sicut in radice, et in comparatione ad actum. Et secundum modum non est potentia, nisi una Secundo autem modo erit variata secundum actum, ut dictum est supra 1, ubi etiam inveniri possunt quaedam quae hic dimittuntur, scilicet utrum univoce dicatur potentia de potentia generandi et creandi, et utrum una sit potentia trium, secundum quod est potentia generandi, et quae sit prior secundum rationem intelligentiae potentia

generandi, vel creandi, et alia quaedam.

Ad aliud dicendum, quod aliud est in inferioribus . qua non fundantur ista potentiae in essentia una, sicut in superiorbus : eo quod omnia quae procedunt a primo, multiplicantur, et componuntur, et accipiunt exemplatum in multis, quod in primo simplici est in uno. Bene enim concedo, quod potentia generandi magis respicit naturam, ut natura est principium ex quo pullulat pullulans primum, et potentia intelligendi, et volendi est secundum relationem ad naturam spiritualem conversivam supra se, sicut fact anima rationalis, quae exemplata est ab illa potentia. Potentia autem creandi quae ideales rationes quasi producit in ideata, est magis repraesentata in arte mechanica per potentiam operandi artificata. Sed haec omnia in divinis unum sunt, licet distinctio sit in ratione attributorum.

Ad aliud dicendum, quod non dicimus, Deus semper creat secundum actum : quia actus illius potentiae effectus intelligitur. Tamen bene concedo, quod illa potentia numquam sit ante actum qui est velle et scire quando et quomodo fiat : haec est enim actio Dei quae idem est ipsi, sicut saepius dictum est.

Ad illud quod ulterius quaeritur, Ad quest. Utrum ipse tota potentia agat in onnipotentia sua ? Dicendum, quod sic : sed actum non potest agi infinite, et sicut potentia est infinita · et hoc ideo, quia est quoddam actum in diversitate essentiae ab ipso agente : et ideo necesse est esse essentiae finitae : et cum potentia sequatur essentiam, erit etiam potentia finita : cum tamen Deus agat tota potentia, quantum ad se. Alia etiam ratio est : qua sapientia limtat actum ipsum, id est, id quod agitur : et sic, ut sit perfector pulchritudo quae resultat ex gradibus limtatarum essentiarum.

<--- Page Split --->

Utrum autem possit aliquid melus fieri quam fit, patebit infra 1.

etiam in textu dicitur Matthæi, ix, 22 4 : ergo videtur, quod hoc non soli Deo conveniat.

ARTICULUS II.

An omnipotentia sit proprium solius Dei ?

Irm, Cum communicetur fidei miracula facere, et quodammodo omnia posse, Quæst. 1. quaeritur utrum sit hoc potentia increata operante propter fidem, vel potentia creata ? Si increata : tunc non videtur esse fidei. Si autem creata : tunc quæro, Quare potius hoc datur fidei, quam charitatu quæ perfectior est fide ?

Secundo quaeritur, Utrum omnipotentia sit proprium Dei solus, vel non ?

Videtur autem, quod non.

Ad Coloss. 1, 22, super illud : Nunc autem reconciliavit in corpore carnis ejus per mortem, etc. Glossa dicit sic : Si mortalis et mortuus potest reconciliare, jam gloriosus et immortalis potest omnia facere. Constat autem, quod hoc attribuitur Christo secundum humanam naturam : omnia ergo posse facere non soli convenit divinitati.

2 Item, super illud, ibidem, i, 20 : Reconcilare omnia. Glossa : Omnia potest per se, ut nihil exceptum sit quod per eum non possit præstari. Ex hoc habetur idem quod prius.

Item. Omniscentia ita est de perfectione divina sicut omnipotentia : et cum anima Christu habuit omnium scientiam, videtur quod etiam habuit omnpotentiam.

Quæst. 1.

Sed quia de hoc in III libro Sententiarum 2 quaesitum est, ideo quaeratur, Utrum hoc conveniat fidei ?

Si propter illas auctoritates dicatur omnipotentia alii quam Deo posse consed contra venire. Contra :

Inter omnipotentiam summa potentia est de se posse : hoc autem nulli potenta est de se posse : hoc autem nulli potest convenire quod est ab alio : ergo videtur, quod omnipotentia sit solus Dei.
Item, Creare est actus educens aliquod de nihlo : nihil autem ad ens non est proportonatum : ergo est actus improportonabüls omni virtuti creatae : ergo non potest convenire creatura.

SOLUTIO. Dicendum, quod omnipotenta est proprium solus divinae naturae. Solutio, Et quod objicitur per duas Glossas de Ad 1, 2 et 3 Christo secundum humanam naturam, dicendum quod intelligitur de persona in humana natura : et haec bene est omnipotens sicut Pater. De hoc autem plurima inveniuntur super tertium, ubi etiam solutum est, quomodo datur ei scientia omnium, et non potentia omnium.

Videtur autem, quod sic. Matth. xvii, 19 : Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic : Trans huic illuc, et transibit . Et sequitur : Nihil impossibile erit vobis : ergo omnia possibilia : ergo omnia potest fides, sicut

Ad in quod ulterius de fide quaeritur, dicendum quod cum dicitur, quod omnia Ad quaest. 1 possibula sunt credenti 8, accommoda est distributio pro his tantum, quae supra naturam faciunt ad fidei demonstra-

1 Cf. Infra, Dist. XLIV. 2 Cf. III Sententiarum, Dist. XIV. 3 Luc. xvii, 6 : Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis huic arbori moro : Eradicare, et

transplantare in mare : et obedet vobis.

4 Matth. ix, 22 . Confide, filia, fides tua te salvam fecit.

5 Marc. ix, 22.

<--- Page Split --->

tionem et probationem : quia fides probatur quodammodo per miracula. Quædam autem ostendunt ultimam infinitatem et immensitatem potentiae, sicut creare mundum de nihilo, conjungere divinam naturam cum humana in una persona : et hæc non puto fidei subjacere.

AD ALIUD dicendum, quod fides levat hominem ad omnipotentiam, quæ est articulus fidei, et probans totam fidem : sic autem non est de charitate : qua chantas non respicit nisi bonum ut objectum : nec quærit probari, sed potius inhaerere : et ideo istud magis congruit fidei.

Ad aliud dicendum, quod hoc modo quo operatur fides omnia probantia ipsam in populo cui necessaria sunt signa, potest dici quod hoc facit potentia creata fluens in fidem a potentia increata, ita quod prima potentia operandi sit potenta increata, et sub illa operetur potentia creata fidei.

ARTICULUS III.

Quæritur, cum omne proprium sit de consequentibus essentiam, ut dicit Boetius, ratione cujus quod est in essentia, vel substantia divina, an ista omnipotentia sequatur essentiam divinam? et, An incommutabilitas vel omnipotentia immediatius sequatur divinam essentiam ?

Tertio quæritur, Cum omne proprium sit de consequentibus essentiam, ut dicit Boetius, ratione cujus quod est in essentia vel substantia divina, ista omnpotentia sequatur essentiam divinam ?

Videtur autem, quod omnipotentia se-

quatur essentiam, in quantum ipsa non est ex nihilo.

Defectus enim primus impediens posse perfectum, est ex hoc quod creatura est ex nihilo : ergo videtur, quod oppositum sit causa opposit : ergo non esse ex nihilo erit ratio productionis ex nihilo.
Item, Infra habebitur, quod omnipotentia Deo convenit, in quantum omnia potest facere quæ vult, et nihil omnino pati : omnia autem pati, est secundum vertibiltatem et mutabilitatem : ergo ab oppostus secundum immutabilitatis causam, erit nihil posse pati : sed mutabiltatis ratio est omnino esse ex nihilo, ut dicit Damascenus : ergo nihil pati est secundum hoc quod est non esse ex nihilo, ut videtur, hoc est esse omnipotentem : ergo omnipotentia sequitur non esse ex nihilo, ut videtur.

Sed contra :

Omnipotentia determinatur per voluntatem. sicut habetur saepe in Littera, quod dicitur omnipotens Dominus, quia potest omnia facere quæ vult fieri : ergo sequitur voluntatem : non ergo immediate sequitur non esse ex nihilo.

ULTERIUS quæritur, Utrum istorum Questunc. immediatius sequitur essentiam divinam, incommutabilitas, vel omnipotentia ?

Videtur autem, quod incommutabilitas : quia

Dicit Augustinus, quod vera incommutabilitas est vera æternitas : ergo incommutabiltas sequitur rationem æternitatis : hæc autem est ipsius essentiae semper durantis : ergo et incommutabilitas : omnipotentia autem determinatur ad actus : ergo non ista immediate sequitur sicut incommutabilitas.
Item, Incommutabilitas refertur ad

<--- Page Split --->

naturam : omnipotentia autem ad actus, et objecta quae sunt extra essentiam divinam : ergo videtur omnipotentia non esse a Deo immediate, sicut incommutabilitas.

verbititate quae immediate illud sequitur.

Ad ALIUD dicendum, quod nihil pati sequitur perfectionem essentiae, secundum quod nihil habet de materia vel materiae proprietatibus. Et hoc est secundum quod non differt quod est a quo est, et e converso : et non immediate sequitur hoc quod est non esse veribile, sed remote, sed potius non esse veribile sequitur non incipere a versione.

Sed contra.

Incommutabilitas alicui communicatur, ut beatis : omnipotentia autem nulli, nec etiam homini Christo : ergo immedatius convenit omnipotentia quam incommutabilitas.

Ad hoc quod objicitur de voluntate, dicendum quod voluntate non determinatur omnipotentia, nisi ex parte objecti quod eligitur libere, et hoc etiam convenit alii potentiae, cui objectum proportionatur, nec potest operari aliud.

Solutio. Dicendum, quod omnipotentia est proprium divinae substantiae, et sequitur perfectionem essentiae in qua quis est. Licet enim in Deo nihil sit secundum rem quod est et quo est, differens est tamen ibi quo et quis est, quod est persona, non quidem secundum differentiam realem, sed secundum differentiam rationis. Unde sicut dicit Philosophus in libro de Anima, quod forma est in ratione triplicis causae, scilicet formalis secundum quod dat esse et rationem, et finalis secundum quod est intenta ab efficiente, et efficientus secundum quod post perfectionem in esse convertitur in principium agendi : ita possumus dicere secundum rationem intelligentiae in divinis, quod omnipotentia consequitur substantiam vel essentiam secundum quod ipsa in persona convertitur in principium agendi, et hoc consequitur perfectionem in esse quod dat quasi formaliter loquendo personae, vel ei quod dicitur quis est vel quod est : et bene concedo, quod non sequitur essentiam ex illa parte qua non est de nihilo, nisi remote, sed potius ex illa parte sequitur eam incommutabilitas. Unde bene concedo, quod vera incommutabilitas immediatius sequitur essentiam, quam omnipotentia.

Ad 1. DICENDUM igitur ad primum, quod verum est, quod creaturam sequitur imperfectio potentiae ex hoc quod est nihilo, sed non immediate, sed potius mediante

Ad m quod contra objicitur, dicendum quod incommutabilitas, ut multis auctoritatibus supra probatum est ', nulli est communicabilis : sed incommutabilitas secundum actum, non secundum potentiam communicatur, sicut et potentia, licet non omnipotentia, sicut nec vera incommutabilitas.

ARTICULUS IV.

Quid respondeat omnipotentiae divinae a parte rei ?

Quarto quaeritur, Quid respondet ei ex parte rei ?

Et videtur, quod nihil : quia

1 Omne quod est in creatura, videtur esse ens, vel verum, vel bonum : haec enim sunt de primis : sed potentiae non respondet ens, quia potentia est ante ens : verum autem respondet scientiae, et bonum voluntati : ergo videtur, quod potentiae nihil respondeat.

Item, Sicut se habet actu agens ad

<--- Page Split --->

ens in actu quod producitur, ita se habet potentia agens ad ens potentia quod produci potest : sed actu agens producit primum ens creatum : ergo potentia agens nihil creatum producit : ergo potentiae nihil respondet in creatura.

Item, Potentia est eorum quae numquam erunt : ergo non necessario connotat aliquid in creatura.

Mad contra. Si hoc concedatur, quod nihil respondet in creatura ad quod referatur.

CONTRA :

Omne nomen dictum de Deo nihil connotans in creatura, dicit solam essentam : potentia est tale nomen : ergo dicit solam essentiam, ut videtur : ergo videtur, quod quidquid potest dici de essentia, possit etiam dici de potentia, quod falsum est.
Item, Secundum hoc falsum esset quod supra habitum est ' , ubi Magister dicit, quod ista tria specialem tractatum efflagitant : quia de Deo dicuntur respectu creaturarum.

Solutio. Ad 1, 2 at 3

Solutio. Dicendum sicut supra, quod nec potentia, nec scientia, nec voluntas, connotant effectum in creatura : quia si hoc esset, non ab aeterno Deo convenirent, sed significant essentiam duvinam cum respectu ad creaturam. Et bene concedo, quod potentia respicit ens possibile proportionatum ad potentiam facientis, et proportionatum ad fieri . non quod proportionetur potentiae facetis in quantitate, ut sit tantum quantum potentia : sed proportionatur secundum decentiam operantis. Et qualiter hoc sit, infra quaeretur in quaestione. Quid possit Deus, et quid non possit ? Illud autem ens possibile, non ponitur esse nisi in potentia facientis, sicut nec scibile ponitur esse nisi in idea vel in potentia, et voltum non nisi in potentia. Hoc autem ens potentia non omnino nihil est, licet nihil sit in actu, vel in proxima causa quae sit materia vel forma rei.

Et per hoc patet solutio ad tria prima.

Ad in autem quod objicitur in contraAd object. rium, dicendum quod significat quidem essentiam, tamen ponit respectum ad ens in potentia ad creandum : et ideo non id totum convenit ei quod dicitur de essentia.

ARTICULUS V.

An potentia divina æquetur scientiæ ?

Quinto et ultimo quaeritur, Utrum potentia æquetur scientiæ ?

Videtur, quod non : quia scientia est boni et mali : potentia autem tantum boni : ergo scientia est in plus quam potentia.

SED CONTRA :

Scientia posita ponit potentiam, et non e converso : ergo potentia est in plus et prius, quam scientia : sequitur enim, ipse scit : ergo potest scire : sed non e converso.

ITEM, Videtur potentia sequi voluntatem : quia

Sic dicitur, Sapient. xii, 18 : Subest enim tibi, cum volueris, posse. Ergo voluntas est ante potentiam.
Item, Anselmus in libro Cur Deus homo? dicit, quod in omnibus habentibus potestatem et voluntatem, potestas sequitur voluntatem : ut possum ambulare, si volo : possum loqui, si volo, et hujusmodi : ergo sic est etiam in Deo : ergo voluntas est ante potentiam.
Item, Luc.v, 12, superillud, Domine, si vis, potes me mundare2 : dicit Ambrosius : « Voluntas Dei est potestas. » Sed qua in sequenti distinctione pluruma habentur de hoc in Littera, ideo ista sufficiant.

<--- Page Split --->

SOLUTIO. Supra 1 disputatum est de ordine istorum trium, et illa hic supponantur.

Dccendum autem, quod potentia consideratur tribus modis. Uno modo prout est genus omnium potestatum quocumque modo dictarum, et sic non est ad actum, sed sequitur ad scientiam et voluntatem et quamlibet aliam potestatem, ut genus ad speciem . et hoc modo praecedit potentia voluntatem, et scientiam . et dict Richardson, quod ex potentia est scientia, et ex scientia et potentia dilecto. Alio modo dicitur potentia comparata ad opus indefinite : et hoc modo dicimus, quod Deus multa potest de potentia absoluta, quae nec facit, nec faciet. Tertio modo dicitur potentia regulata ab arte operativa, et exsequens praeconceptum a sapientia et voltum a voluntate : et haec non est nisi eorum quae fient, vel fuerunt, vel sunt.

Item, Scientia accipitur duobus modis, scilicet pro speculativa quae est tam boni quam mali, et pro scientia approbationis quae est boni tantum.

Item, Voluntas etiam accipitur duplicter, scilicet prout est generalis motor omnium virum et potentiarum ad actum, sicut dicitur, intelligo, quia volo : comedo, quia volo . ambulo, quia volo.

Dico ergo, quod potentia primo modo dicta, praecedit alia duo : sed secundo et tertio modo non. Scientia autem primo modo dicta, praecedit potentiam secundo et tertio modo dictam. Voluntas autem secundo modo dicitur ad voltum quod est bonum : et hoc modo dicta, est in æquo cum potentia secundo et tertio modo dicta. Scientia autem secundo modo dicta, est in æquo cum potentia et voluntate ultimo modo acceptis.

Et ex hoc patet solutio ad totum.

ARTICULUS VI.

An Deus potest facere omne impossibile, tam per accidens, quam per se?

Deinde quaeritur de his quae dicuntur in Littera, ibi, A, « Quomodo vere Deusdecatur onnipotens . anqua omniapossut , e t c .

Videtur enim ex hoc quod possit impossibula. Quod etiam videtur pluribus alius rationibus.

Impossibile enim est apud naturam aliquid esse de nihilo . et tamen Deus potest hoc facere : ergo potest impossibile.
Item, Plus distant nihil et aliquid, quam aliquid ad aliquid . ergo plus distat de nihilo fieri aliquid, quam de aliquo fieri aliquid : sed de nihilo facit aliquid tota de in creatione animarum rationalum, et fecit in toto mundo : ergo multo magis de quolibet quod est aliquid potest facere aliquid, ut de contrario contrarum, et de disparato disparatum, et habitum de privatione, et conjungere relativa opposita.
Item, Natura successive bene facit unum contrarium ex alio, et oppositum de opposto : cum igitur Deus in infinitum excedat potentiam naturae, ipse potest opposita facere simul esse vera.
Item, Deus ostendit quaedam in opere quae sunt majors potentiae quam illa, sicut uno Dei et hominis : plus enim distant Deus et homo, quam homo et asinus : ergo si potuit facere ut aliquis sit simul Deus et homo, ipse potest facere ut aliquis sit simul homo et asinus.
Item, Plus distant ab eadem materia duae forma substantiales quae habent contrarias proprietates et differentias, quam

<--- Page Split --->

duæ formæ accidentales : sed conjunxit substantales, ut creatam et increatam, et mortalem et immortalem, etc. : ergo potest conjungere accidentales, quantumcumque distantes, ut album et nigrum, et cætera opposita, ut videtur.

Item, Plus est impossibile, ut conjungatur actus potentuc cum habitu contrario manente in potentia, quam ut insunt contrarii actus propter diversos et contrarios habitus : sed primum Deus fecit, quando fecit Virginem manentem Virginem parere : ergo et secundum potest facere, scilicet ut sit aliquis cæcus simul et videns, et videat et non videat.
Item, Luc. 1, 37 : Non erit impossibile apud Deum omne verbum : constat, quod nihil excipit : ergo videtur, quod omnia sint sibi possibula.

Item, Marci, xiv, 36 : Abba, Paler, omnia tibi possibilia sunt.

Item, Nos videmus, quod per Sanctos facit impossibha naturae ad faciendum, sicut ea quae vocamus miracula : ergo videtur, quod per seipsum potest ea quae sunt impossibha simpliciter.

Item, Infinitæ potentiae nullus est terminus ; ergo non terminatur in impossibile : ergo potest impossibile omne.

quam ens oppositum, videtur quod magis possit impossibile per accidens, quam impossibile per se.

ITEM quaeritur de hoc quod dicit Hieronymus : « Cum Deus omnia possit, non potest facere de corrupta virg inem. »

Hoc enim videtur omnino falsum : quia

Ad virginitatem non exiguntur nisi duo, scilicet integritas corporis, et mundita mentis. Constat autem, quod Deus potest facere prmum, sicut etiam ipse Hieronymus dicit : « Penitentia autem quae restituit in integrum, potest facere secundum. » Ergo multo magis Deus. Ergo potest facere de corrupta virg inem : et hoc fuit impossibile per accidens : ergo ipse potest impossibile per accidens.
Item, Potest impossibile per se, sicut de costa facere mulierem, et de trunco vitulum, ut dicit Anselmus, et de virga draconem, et e converso . ergo potest impossibile per accidens, et impossibile per se.

SED CONTRA :

Sed contra.

Dicit Augustinus super Genesim, quod Deus non potest, nec operatur aliquid contra causales rationes quas naturae primitus inseruit : sed contra has rationes sunt impossibilia : ergo Deus non potest facere impossibilia.

ULTERIUS quaeritur de hoc quod dicitur Deus non posse impossibile per accidens.

Hoc enim non videtur : quia

Impossibile per se magis est impossibile, quam impossibile per accidens : sed impossibile per se potest, ut Virginem parere, mortuum facere vivere, et hujusmodi : ergo multo magis potest impossibile per accidens.
Item, In impossibili per accidens nihil causat impossibilitatem, nisi prætertio : et hæc jam non est, quia dicit Philosophus, quod præteritum non est: in impossibili autem per se causa impossibilitatis est oppositio quæ est : ergo cum non ens minus resistat operanti,
Item, Nullus artifex ex eadem arte habet potentiam operandi opposita, quia sic idem esset regula oppositorum et uno modo, quod esse non potest : ergo nec potest facere opposita secundum unam artem operandi : constat autem, quod cursus iste naturalis exemplatus est ab arte divina : ergo contra cursum istum facere, est contra artem æternam operari : contra artem autem operari, est contra sapientiam operari : cum igitur Deus non potest facere aliquid contra suam sapientiam, Deus etiam nihil potest contra cursum naturae.
Item, Unus ædificans, et alter destruens, quæ utilitas in utroque '? Si

1 Vulgata habet, Eccli. xxiv, 28 : Unus æduficans, et unus destruens : quod prodest ullis,

<--- Page Split --->

igitur potentia Dei ordinatissima est, et ædificavit mundi machinam utiliter, ipse sicut non potest habere potentiam inutlem, ita non potest facere contra cursum naturalem, ut videtur.

Item, Augustinus contra Faustum : « Sententia qua dicimus aliquid fusse, ideo vera est, quia illud de quo dicimus aliquid fuisse, jam non est : hanc sententiam Deus falsam facere non potest, qua non est contrarius veritati. » Ex hoc accipitur, quod Deus non potest impossible per accidens.

Item, ibidem : « Deus creator et conditor naturarum omnum, nihil facit contra naturam, sicut non facit contra seipsum : » ergo videtur, quod Deus nihil possit facere contra naturam, sicut non facit contra seipsum : ergo videtur, quod Deus nihil facit contra naturam.

Item, ibidem : « Deus numquam ex potentia aliquid facit ut suæ rations instituta evellat : » constat autem, quod evelleret si contra rationes naturae inditas operaretur . ergo nihil potest contra naturam.

Solutio. Dicendum meo judicio, quod ens possibile est objectum potentiae divinae : cum autem omne objectum debeat proportionari potentiae illi, cujus est objectum, sicut verum in signo proportionatur opinioni, et verum per causam intellectu et scientiae, et sic est in omnibus alius : ita etiam ens possible necesse est, quod accipatur proportionatum aliquo modo potentiae operanti et facienti ipsum. Potest autem proportionari duplicter, scilicet ad facere facientis, et ad fieri rei faciendae, hoc est, in comparatione ad facientem, et in comparatione ad materiam, et ad rem quae fit. Primo modo ponantur circa ipsum conditiones non infirmantes potentiam efficientis, et non ignobilitantes eam : sicut est, quod non inducat in eo deteriorationem, ut mori, peccare, comedere, et hujusmodi, de quibus habebitur in secunda parte istius lectionis : et si non

inveniantur ista in possibili ipso, dicimus Deum posse illud : sed proportio ad fieri est ut oppositionem non simul habeat, quoniam bene puto, quod Dei potentia quae infinita est, opposita quidem simul facere possit : non tamen puto, quod simul possint fieri : quoniam fieri proportionatur potentiae materiae et entis creati. Facere autem proportionatur potentiae infinitae : et sic concedendum videtur, quod Deus multa potest de potentia, quae tamen non possunt fieri in creaturis, impediente oppositone et confusione : oppositione, ut in oppositis : confusione autem, ut in unionibus formarum specie differentium, ut quod idem sit homo et asinus, et hujusmodi.

His visus, facile est respondere ad objecta.

Dicendum enim ad primum, quod licet nihil et aliquid plus distent, quam opposita contrarie, vel opposita privative, non tamen magis contrariantur in creatione, quia in illa non ponuntur simul in eodem, sed secundum ordinem : et ideo nec est ibi contrarietas in fieri, nec contrarietas in facere : sed tamen ostenditur hoc impossibile naturae, et non simpliciter.

Ad aliud dicendum, quod contrarium fieri ex contrario supposito subjecto vel materia transmutabii non est magnae potentiae, qua hoc facti etiam natura : et ideo hoc non ostendit in Deo omnipotentiam. Quod autem contraria sunt in simul eodem secundum idem, hoc contraratur ad fieri, et ideo non attributur potentiae operanti.

Ad aliud dicendum, quod licet Deus in infinitum potentiam naturae excedat, non tamen facti contraria et opposita esse simul : non quia hoc impotens sit facere, qua ipse bene habet potentiam simul educendi utrumque : sed quia simul non possunt fieri.

Ad aliud dicendum, quod Deus et homo sine proportione distant : et ideo uniens fuit virtus infinita in altero unitorum, scilicet in natura divina : sed in

Ad 1.

Ad 2.

Ad 3.

Ad 4.

<--- Page Split --->

alias quæ unirentur, non posset virtus infinita poni in altero untorum, sed po- tius inveniretur repugnantia : et ideo alia non sic possunt uniri, licet Deus pos- set ea unire.

Ad aliud dicendum, quod formæ sub- stantiales magis distant secundum com- parationem ad materiam (quia una ma- teria non est possibüls simul ad duas substantiales) quam accidentales in ge- nere : sed non distant magis quam acci- dentales contrariae in ratione contrare- tatus : quia inter illas est repugnantia et destructio unus per aliam, et ideo non ununtur, nec possunt uniri.

Ad aliud dicendum, quod nonnulla potentia est in virgine manente virgine ad partum, sed est ligata : et licet non solvatur ad actum nisi corrupta virgini- tate per naturalem solutionem, tamen a potentia quae est supra naturam poterat solvi ad actum manente vinculo, et ideo actus ille non contrariatur potentiae, licet difformitatem habeat cum vinculo virgi- nitatis. Contraria autem et privative op- posta permunt se invicem posta : et ideo contra rationem eorum est posse simul esse. et ideo caecus manens caecus etiam per miraculum non potest videre : sed virgo manens virgo per miraculum potest parere : quia in caeco tollitur totus ordo ad visum, sed in virgine ponitur ordo ad partum, licet ligata sit potentia.

Ad aliud dicendum, quod nihil est Deo impossibile facere, quod non dicit impotentiam : sed ad fieri non omnia sunt possibilia apud Deum.

Ad aliud dicendum, quod illud argu- mentum non valet, si per Sanctos facet miracula, quod quaedam impossibilia, hoc est, incompossibilia, possit per sepi- sum, nisi referatur ad facere, et non ad fieri : sed sequitur, quod ipse per se non ab alio majora potest facere his impro- portionabilia, dummodo sunt composibil- lia : incompossibilia enim in fieri sunt opposita, quorum unum positum peri- mit alterum, et e converso.

Ad hoc quod ulterius quaeritur de imAdquæst. 2. possibi per accidens, dicendum cum Au- gustino et Hieronymo, quod impossibile per accidens non potest fieri. et ideo Deus non dicitur posse facere.

Ad id quod contra objicitur, dicendum quod impossibile per se accipitur duobus modus, scilicet quod non habet poten- tiam ad alud ex eo quod inest ei forma repugnans . sicut dicimus, quod impossi- bile est hominem esse asinum, vel fieri asinum : et ab hoc non tollitur potentia qua quælbet creatura potest fieri quod Deus vult, ut de trunco vituius, vel de homine asinus . et secundo modo im- possibile, quod est ex impossibilitate duorum oppostorum. Primo modo di- ctum impossibile, adhuc est duplex, scilicet secundum quod aliquid cum for- ma disparata comparatur ad formam aliam nobilorem, ut truncus ad vitu- lum : et hoc non repugnat ordin sepien- tiae, licet repugnet natura, qua est for- ma hujus. Et secundum quod aliquid comparatur ad formam ignobilorem, ut cum dicitur hominem esse vel fieri asi- num est impossibile : illud enim repu- gnat ordin naturae, quia rationale non ordinatur ad irrationale ut ad perfectus, sed potus e converso : et repugnat etiam ordin sapientiae. Unde dico, quod om- nia haec impossibilia non est possibile fieri : sed cum dicitur Deum posse face- re, unum magis elongatur a potentia sua quam alud : sed tamen in quolibet eo- rum supponitur materia in ratione obe- dentiae : sed in impossibili per accidens non ponitur materia, quia cedit in non esse, et ideo illud magis elongatur a po- tentia divina.

Unde ad argumentum dicendum, quod impossibile per se est magis impossibile, quam per accidens : ista propositio potest tribus modus intelligi, scilicet quoad ra- tionem impossibilis, et sic falsa est : quia ratio impossibilis dicitur a privatione, et privatio non recepti magis et minus : un- de hoc modo omne impossibile est æqua- lter impossibile. Secundo modo potest

<--- Page Split --->

intelligi quoad elongationem a potentia obedientiae : et sic iterum falsa est : quia impossible per accidens plus elongatur quam impossibile per se. Tertio, potest intelligi quoad repugnantiam ad esse quae importatur ex eo quod est impossible, et sic vera est . quia impossibile, per se magis repugnat ad esse quam impossible per accidens . quia impossible per accidens potuit esse : impossibile autem per se numquam potuit, nec potest, nec poterit esse, licet Deus semper illud facere possit.

Per hoc etiam patet solutio ad sequens : quia licet præteritum non sit, ex hoc ipso sequitur major elongatio a potentia obedientiae.

operatur, sed secundum eas operatione supernaturali operatur.

Ad aliud dicendum, quod potentia Ad object 2 absolute considerata generalor est, quam est ars vel scientia practica . et ideo illa objectio non procedit, nisi de potentia exsequente, et non de potentia absolute considerata. Utrum autem possit operari contra sapientiam, in sequenti distinctione patebit.

Ad aliud dicendum, quod non deAd object.3 strueret, si alia operaretur vel opposita his : qua alus postus non destruuntur ista : oppostus autem positis, sequitur ista non fusse opera : ergo non erunt destructa : qua quemcumque ipse dedisset cursum naturae, ille esset naturalis.

Ad qnest. 2. Ad id quod quaeritur de dicto HeroAd 1. nymi, dicendum, quod Hieronymus non negat quin possit ,rentegrari in mente et corpore quoad statum immunitatis culpae : sed praeteritum non potest non fusse praeteritum, secundum quod id quod dictum vel factum est, amplius sumi non potest : nunc autem est virgo, quia nunc integra est, sed non qua numquam fuit corrupta.

Ad sequentia patet responsio per ea Ad object 4. quae dicta sunt.

ARTICULUS VII.

An et quomodo Deus potest omnia facere ?

Ad 2. Ad aliud dicendum, quod in costa non fuit, ut dicit Augustinus, ut de ea fieret mulier, sed potus ut de ea fieri posset : et in hoc non significatur nisi potentia obedientiae de qua posterius quaeretur. Ad object. 1. Ad ea autem quae in contrarium objicuntur, oportet similiter respondere, dicendo quod contra rationes quas nature inseruit, non operatur : sed duplices inseruit, scilicet seminales quae explicantur per opus naturae, et etiam per opus Angelorum bonorum et malorum, quandoque majori velocitate quam per naturam : sicut dicit Augustinus, quod operatio magorum fuit naturalis quoad scmnalem ordinem, sed non quoad actum . et inseruit etiam quasdam causales rationes obedientiae, quas non explicat nisi in miraculis per tempus exortis, qua quælibet res habet potentiam obediendi imperio Creatoris : et contra has nihil

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, « Omnia quidem potest Deus, sed non facit nisi quod convenit vertatibus, etc. »

Quaeritur enim, Quod dicatur hic verias et justitia? Veritas enim in dictis est et in factis et quidquid faceret, veritatem haberet . ergo videtur, quod hæc non sit ratio, quod hæc facit, et non alia.

Item, Justissimum est ut faciat quidquid voluerit . ergo non est magis justum ut faciat hæc quam alia.

Item, Quid est quod dicit Augustinus Quæst 2. in Littera : « Omnia potuit simul facere Deus, sed ratio prohibuit? » Videtur nulla ratio prohibusse : qua ipse Augustinus super Genesim dicit, quod om-

<--- Page Split --->

nia simul fecit. Et, Eccli. xvni, 1 : Qui vivit in æternum, creavit omnia simul. Ergo nulla ratio prohibuit hoc, ut videtur.

dedeceret eum si veniret de una prædeterminatione faciendorum in aliam, tamquam pæntentia ductus de prima.

PRÆTEREA quæritur , Q u i d s i t ratio i l l a ? Autenimestcreata , a u t increata . Sicreata : t u n c nonpotestprohibere creantem , cujuspotentiæ n i h l resistit . S i autem e s t increata : e r g o videtur , q u o d alquidincreatum prohibet poten - t i a m operantem , etsucinDeoessetcon - trarietas , q u o d falsumest .

Ad n quod quæritur de ratione, dicenAdquæst 2 dum quod ratio dicit hic creatum ordinem naturae procedentem ab increata ratone ordinante ? et iste ordo prohibet onnia simul esse.

Ad n quod objictur, quod omnia sunt Adquæst.3, simul, dicendum quod non intelligit hic simul secundum modum quo omnia sunt simul in principiis formalibus et materialibus naturae, sed simul simultate individuorum omnium in eodem tempore : quia sic perret totum opus naturae, quod est per successionem et generationem, et inutiles essent qualitates elementorum, cum non agerent ad generationem et corruptionem, et motus cœli esset inutulis, et perret ordo naturae totus : et hac ratone non omnia fecit simul, licet hoc facere potuerit

Solutio . Dicendum, quod veritas et justitia referendæ sunt hic ad præordinationem æternam de fiendis : hæc est enim prima veritas in qua omnia facienda fuerunt vita et lux, antequam essent in seipsis, ut dicatur veritas ars, et (sapientia prædeterminans, et justitia id quod condecet prædeterminantem opus : quia decet quod non mutet, nec tamen dedeceret si illud faceret : sed mutatio

B. Quomodo dicatur Deus omnia posse, cum nos multa possimus quæ ipse non potest?

Sed quæritur, Quomodo omnia posse dicatur, cum nos quædam possimus quæ ipse non potest ? Non potest enim ambulare, loqui, et hujusmodi quæ a natura divinitatis sunt penitus aliena, cum horum instrumenta nullatenus habere queat incorporea et simplex substantia. Quibus id respondendum arbitror, quod hujusmodi actiones, ambulatio scilicet, et locutio, et hujusmodi, a Dei potentia alienæ non sunt, sed ad ipsam pertinent. Licet enim hujusmodi actiones in se Deus habere non possit (non enim potest ambulare vel loqui et hujusmodi) eas tamen in creaturis potest operari : facit enim ut homo ambulet, et loquatur, et hujusmodi. Non ergo per istas actiones divinæ potentiae detrahtur aliquid, quia et hoc potest facere Omnipotens.

<--- Page Split --->

C. De alus objicitur.

Sed sunt alia quaedam quae Deus nullatenus facere potest, ut peccata. Non enim potest mentiri, non potest peccare. Sed non ideo omnipotentiae Dei in aliquo detrahitur vel derogatur, si peccare non posse dicitur, quia non esset hoc potentiae, sed infirmitatis. Si enim hoc posset, omnipotens non esset. Non ergo impotentiae sed potentiae imputandum est, quod ista non potest. Unde Augustinus in libro XV de Trinitate : Magna, inquit, Dei potentia est non posse mentiri. Sunt enim quaedam quae in aliis rebus potentiae deputanda sunt, in aliis vero minime : et quae in aliis laudabilia sunt, in aliis vero reprehensibilia sunt. Non ergo ideo Deus minus potens est, quia peccare non potest, cum omnipotens nullatenus possit esse qui hoc potest.

D. Item, de aliis opponit.

Sunt etiam et alia quaedam quae Deus non potest, unde videtur non omnia posse : non enim potest mori, vel falli. Unde Augustinus in libro de Symbolo1 : Deus omnipotens non potest mori, non potest falli, non potest miser fieri, non2 potest vinci. Haec utique et hujusmodi absit ut possit omnipotens : si enim hujusmodi passionibus atque defectibus subjici posset, omnipotens minime foret. Et ideo monstratur omnipotens, quia ei haec propinquare non valent : potest tamen haec in aliis operari.

<--- Page Split --->

ARTICULUS VIII.

An Deus potest ambulare, loqui, peccare, mori, falli, miser fieri, et vinci?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, « Non enim potest ambulare, vel loqui, etc. »

Infero enim sic :

Deus potest omnia : ergo potest ambulare et loqui. Si non sequitur : ergo ambulare et loqui dicunt impotentiam : et hoc falsum est, quia dicunt potentiam et dignitatem : ergo videtur, quod ista non debent excipi.
Item, Objicitur de sequenti quod est peccare. Dicit enim Philosophus, quod potestas pravorum eligenda est : ergo ipse potest prava agere, quia nihil eligendorum deficit ei : ergo videtur dicere falsum.
Item, Ipse in capite C enumerat quatuor quae non potest Deus, scilicet mori, falli, miser fieri, et vinci : et quaeritur, Penes quid illa sumantur ?

SOLUTIO. Dicendum, quod Deus non potest ambulare, nec loqui : et hoc ideo, quia cum hoc verbum, potest, sit prohæreticum, si conjungeretur cum infinitivo significante actum illus potentiae, intel-

ligeretur ille actus comparari ad subjectum hujus verbi, potest, ut cui inest actio, sicut cum dicitur, ego possum ædificare : unde cum hic intelligatur hujusmodi comparatio, locutio falsa est.

Ad in quod contra objicitur, dicendum quod ambulare et loqui non dicunt quidem impotentiam, sed non exercentur sine impotentia : quia instrumentis corporalibus operari imperfectionis est : et ideo dicit Magister, quod ratione ejus quod est potentiae in ipsis non removentur a divina potentia : quia potest Deus facere ambulationem, et locutionem, id est, ut aliquis ambulet.

Ad aliud responsum est in III Sententiarum 1, quia potentia pravorum non est eligenda in eo quod pravorum : sed potentia pravorum in eo quod est libera, eligenda est : et hoc ostenditur, quia non necessitate naturae obligatur ad bonum, sicut potentia ignis ad comburere. Et quod dicit Philosophus, quod Deus potest prava agere : intelligendum est materialiter, id est, potest agere quaedam quae modo sunt prava, quae tamen si ipse ageret, prava non essent.

Ad aliud dicendum, quod illorum quatuor quaedam dicunt defectum in esse, quaedam in bene esse : in esse, sicut mori : in bene esse, sicut alia : et tunc falli refertur ad defectum potentiae cognitiva, miseria autem ad potentiam affectus, vinci autem ad resistendum alii in utroque, scilicet in intellectu, et in affectu.

E. Quod omnipotentia Dei secundum duo consideratur.

Hic ergo diligenter considerantibus, omnipotentia ejus secundum duo apparet, scilicet quod omnia facit quae vult, et nihil omnino patitur, secun-

<--- Page Split --->

dum utrumque Deus omnipotens verissime prædicatur : quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem inferre valeat, nec aliquid ad faciendum impedimentum afferre. Manifestum est itaque Deum omnino nihil posse pati, et omnia facere posse, præter ea sola quibus ejus dignitas læderetur, ejusque excellentiæ derogaretur : in quo tamen non est minus omnipotens. Hoc enim posse non esset posse, sed non posse. Nemo ergo Deum impotentem in aliquo dicere præsumat, qui omnia potest quæ posse potentiæ est : et inde vere dicitur omnipotens.

F. Quibusdam auctoritatibus traditur, quod ideo dicitur omnino omnipotens, quia potest quidquid vult.

Ex quibusdam tamen auctoritatibus traditur ideo vere dici omnipotens, quia quidquid vult potest. Unde Augustinus in Enchiridion : Non ob aliud veraciter vocatur omnipotens, nisi quoniam quidquid vult potest, nec voluntate cujuspiam creaturæ voluntatis omnipotentis impeditur effectus 1. Idem, in libro de Spiritu et littera : Non potest Deus facere injusta, quia ipse est summa justitia et bonitas. Omnipotens vero est, non quod possit omnia facere, sed quia potest efficere quidquid vult, ita ut nihil valeat ejus voluntati resistere quin compleatur, aut aliquo modo impedire eamdem. Joannes Chrysostomus in Homilia quadam de Expositione symboli ait : Omnipotens dicitur Deus, quia posse illius non potest inveniri non posse, dicente Propheta : Omnia quæcumque voluit fecit 2. Ipse est ergo omnipotens, ut totum quod vult possit. Unde Apostolus : Ejus, inquit, voluntati quis resistit 3 ? His auctoritatibus videtur ostendi, quod Deus ex eo tantum dicatur omnipotens, quod omnia potest quæ vult, non quia omnia possit,

<--- Page Split --->

F. Quibusdam auctoritatibus traditur, quod ideo dicitur omnino omnipotens, quia potest quidquid vult.

Ex quibusdam tamen auctoritatibus traditur ideo vere dici omnipotens, quia quidquid vult potest. Unde Augustinus in Enchiridion : Non ob aliud veraciter vocatur omnipotens, nisi quoniam quidquid vult potest, nec voluntate cujuspiam creaturæ voluntatis omnipotentus impeditur effectus 1. Idem, in libro de Spiritu et littera : Non potest Deus facere injusta, quia ipse est summa justitia et bonitas. Omnipotens vero est, non quod possit omnia facere, sed quia potest efficere quidquid vult, ita ut nihil valeat ejus voluntati resistere quin compleatur, aut aliquo modo impedire eamdem. Joannes Chrysostomus in Homilia quadam de Expositione symboli ait : Omnipotens dicitur Deus, quia posse illius non potest inveniri non posse, dicente Propheta : Omnia quæcumque voluit fecit 2. Ipse est ergo omnipotens, ut totum quod vult possit. Unde Apostolus : Ejus, inquit, voluntati quis resistit 3 ? His auctoritatibus videtur ostendi, quod Deus ex eo tantum dicatur omnipotens, quod omnia potest quæ vult, non quia omnia possit,

<--- Page Split --->

G. Determinatio præmissarum auctoritatum.

Sed ad hoc potest dici, quod Augustinus ubi dicit, « Omnipotens non dicitur, quod omnia possit, etc., » tam ample et generaliter accepit omnia, ut etiam mala includeret, quæ Deus non potest, nec vult. Non ergo negavit eum posse omnia quæ convenit ei posse. Similiter cum dicit: « Non ob aliud veraciter dicitur omnipotens, nisi quoniam quidquid vult potest: » non negat eum posse etiam ea quæ non vult, sed adversus illos qui dicebant Deum multa velle quæ non poterat, affirmat eum posse quidquid vult, et ex eo vere dici omnipotentem, non ob aliud, quam quia potest qudquid vult. Sed cave quomodo intelligas, Potest quidquid vult. An quidquid vult se posse, an quidquid vult facere, an quidquid vult fieri. Si enim dicas ideo omnipotentem vocari, quia potest quidquid vult se posse: ergo et Petrus similiter omnipotens dici potest, vel quilibet sanctorum beatorum, quia potest quidquid vult se posse, et potest facere quidquid vult se facere. Non enim vult facere nisi quod facit, nec posse nisi quod potest: sed non potest facere quidquid vult fieri. Vult enim salvos fieri qui salvandi sunt, verumtamen eos salvare non valet. Deus autem quidquid vult fieri, potest facere. Si enim vult aliquid fieri per se, potest illud facere per se, et per se facit: sicut cœlum et terram per se fecit, quia voluit. Si autem vult fieri per creaturam, et per eam operatur: sicut per homines facit domos, et hujusmodi artificialia. Et Deus quidem ex se, et per se potest: homo autem vel Angelus, quantumcumque beatus est, non est potens ex se vel per se.

DIVISIO TEXTUS.

ARTICULUS IX.

« Hic diligenter consude andum est, etc. »

Hic incipit tertia pars istius distinctionis, in qua Magister recolligit circa quæ consideratur omnipotentia divina, et objicit in sequenti capitulo F in contrarium, et solvit in tertio, cap. G, et in hoc finitur distinctio.

Utrum possibile simpliciter dicatur secundum causas inferiores, vel superores?

Incidit autem huc quaestio, a qua totum praecedens dependet, Utrum possibile simpliciter dicatur secundum causas inferiores, vel superiores?

<--- Page Split --->

Videtur autem, quod secundum inferiores : quia

Possibte sequitur id in quo primo inventur potentia ad fieri : hoc autem est materia : ergo videtur, quod materiam et materiae dispositionem sequatur possibiltas et impossibiltas fiendi aliquid vel non fiendi.
Item, Nisi dicatur possibile secundum causas inferiores, nihil erit impossibile : quia non erit impossibile apud Deum omne verbum '
Item, Aristoteles in II Physicorum reprehendit eos qui casum et fortunam ponebant in cœlo, eo quod in perpetus est necessitas ordinata : ergo multo magis in æternis : cum igitur possibile fieri sit possibile non fieri, videtur quod possibile non sit secundum causas superiores, sed inferiores.
Item, Necessarium et contingens accipiuntur secundum causas inferiores : quia aliter omnia essent necessaria : ergo videtur, quod etiam possibile.
Item, Commentator super IX primæ Philosophæ dicit . Nihil est in potentia in aliquo, nisi quod uno motore naturali potest educi de illo : ergo videtur, quod impossibile non sit nisi secundum causas naturales dictum : non ergo secundum causas superiores.

Sed contra. Si autem hoc concedatur. CONTRA :

I ad Corinth. 1, 20, super illud, Nonne stultam fecit Deus sapientam hujus mundi ? dicit Glossa . Sapienta hujus mundi impossibile judicat, quod in naturis rerum non videt. Hanc Deus stultam fecit, possibile declarando, quod illa impossibile judicat : ergo possible simpliciter dicitur secundum causas superiores.
Item, Si possibile non diceretur nisi secundum causas inferiores, tunc non esset hæc vera, Antequam mundus esset, possibile fuit mundum fore. Item, Impossibllis etiam esset ista, possibile est animam rationalem fieri : quia non

habet causam inferiorem. Item, Hæc non esset possibllis, possible est istum justificari. Item, De cæco illuminato verum est, quod modo videt : ergo cum quilibet actus suppositus ut nunc, inferat posse ad actum ante hoc nunc, verum erit quod antequam illuminaretur, possible fuit eum videre. Item, Virgo pepert : ergo possibile fuit Virginem parere : aut oportet dicere, quod omnes illæ impossiblles sunt : aut oportet dicere, quod possible dicitur secundum causas superiores.

SOLUTIO. Meo judicio dicendum, quod possibile semper ponitur circa aliquid : et secundum formam et materiam illius circa quod ponitur, judicandum est de ipso . non enim res eodem modo in potentia sunt : ergo possibile de ipsis ductum, non dicetur eodem modo : sed possibile est in eo quod fit in comparatone ad efficiens, quod habet ipsum facere. Quædam autem nominant possibile materæ cum dispositone contrariante ad id quod dicitur posse fieri . sicut cum dicitur, cæcus potest videre, et virgo potest parere Unde videtur mihi, quod tales non sunt possiblles dicendæ ante actum, quia simul datur eis potentia et actus. Quædam autem ordinantur secundum potentiam fiendi tantum sub potentua divina, sicut mundum possibile est fieri, et Angelum possibile est fieri, et omne creatum possibile : et in his non supponitur possibllitas nisi obedientiæ voluntati Creatoris non cum aliquo disponente in contrarium : et ideo conceduntur illæ possiblles potentiæ efficientis tantum, licet minus proprie potentia efficientis dicatur possibllitas, sed magis proprie dicitur potestas completa, possibllitas autem dicitur potentia imperfecta materiæ, et potentia est communis ad utranque.

DICENDUM igitur ad prima objecta, quod rationes illæ bene concludunt de

<--- Page Split --->

possibili quod habet potentiam cum dispostione materiae : qua non sunt in potentia ad aliquid contrarium dispostoni et formae quam habent : et si adveniat simul, confertur eis potentia et actus a potentia superiori.

Ad ea autem quae objiciuntur in contrarium, dicendum quod in talibus non supponitur aliquid ordinatum in contrarum ejus quod fit, cum dicitur, iste potest justificari, et cœlum et Angelus potest fieri, vel anima rationalis, licet de anima alia ratio sit quam de aliis. Cum autem dicitur, cœcus potest videre, et virgo potest parere : videtur mihi, quod falsæ sunt, qua virtute nominis circa quod ponitur potentia, significatur dispostio et necessitas ad contrarium ejus

quod dicitur posse fieri. Unde talia posita in actu non inferunt suas potentias ante actum in tempore praeterito : qua nullam ante actum potentiam illius actus habuerunt.

Ad glossam autem, dicendum quod sapientia mundana judicavit talia Deo impossibilia, et in hoc stulta fuit : quia sibi nihil est impossibile. Quidam autem aliter sentiunt dicentes, quod possibile et necessarum variatur secundum scientias : unde dicunt possibile in natura dici secundum causas inferiores, in theologia autem secundum causas superores. Sed hoc non videtur : quia quod possibile est simpliciter, ubique possibile est, et idem est de necessario et impossibili.

II. Oppositio.

Sed forte dices, Nec Dei Filius potest a se, nec Spiritus sanctus, sed solus Pater. Ille enim potest a se, qui est a se : Filius autem, quia non est a se, sed a Patre, non potest a se, sed a Patre : et Spiritus sanctus ab utroque. Ad quod dicimus, quia licet Filius non possit a se, nec operetur a se, potest tamen et operatur per se : sic et Spiritus sanctus. Unde Hilarius in libro IX de Trinitate : Nature, inquit, cui contradicis, haeretice, haec unitas est, ut ita per se agat Filius, ne a se agat : et ita non a se agit, ut per se agat. Per se autem dicitur agere et potens esse, quia naturalem habet potentiam eamdem quam et Pater, qua potens est et operatur : sed quia illam habet a Patre, non a se, ideo a Patre, non a se dicitur posse et agere. Homo autem vel Angelus gratuitam habet potentiam, qua potens est. Ideo ergo vere ac proprie Deus Trinitas omnipotens dicitur, quia per se, id est, naturali potentia potest quidquid vult fieri, et quidquid vult se posse. Nihil enim vult fieri quod non possit facere per se, vel per creaturas : et nihil vult se posse, quod non possit : et omne quod vult fieri, vult se posse : sed non omne quod vult se posse, vult fieri : si enim vellet, fieret : quia voluntati ejus nihil resistere possit.

<--- Page Split --->

ARTICULUS X.

An omnipotentia possit convenire alus a Deo? et, An sit communis tribus persons? et, An potest convenire beatis?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit in ultimo capitulo, ibi, « Sed forte dices, Nec Dei Filius, etc. »

Ex hoc enim videtur, quod alu possit convenire quam Deo omnia posse, licet potentiam illam habeat ab alo.

SED CONTRA :

Si aliquod proprium sequitur alquam substantam ratione alicujus principii quod est in substantia illa, si illud principum est incommunicabile, erit proprium incommunicabile : sed omnipotentia sequitur divinam substantiam ratione perfections essentiae in hac hypostasi, ut supra habitum est : ergo nisi illa perfectio sit communicabilis, omnipotentia erit incommunicabilis : sed illa est incommunicabilis . ergo et omnipotentia.
Item, Si omnia posset, tunc etiam posset creare, quod falsum est, quia creare est actus potentiae infinitae, cum ens et nihil nullam habeant proportionem finitam, et quidquid creatur, ex nihilo educatur.

potentia communis sit tribus personis, scut essentia in qua potentia radicatur ? Videtur autem quod sic : quia

Omnia essentialia communia sunt : ergo et potentia.
Item, Si non esset una potentia trum, aliquid de essentialibus haberet unus quod non haberet alus, quod tolleret aequalitatem ab eis.

Sed contra primum objiciur sic :

Perfecto beatutdinis consistit in perfecto posse, et perfecto scire, et perfecta bonitate, quia ad illa omnia bona reducuntur . perfectum autem posse non est nisi omnipotentia : ergo videtur, quod omnibus beatis omnipotentia communicetur.

Item contra secundum : quia Pater potest generare Filum : Filius autem non potest : ergo non quidquid potest Pater, potest et Filius, ut videtur.

SOLUTIO. Dicendum, quod potentia S. Solutio, communicabilis est : omnipotentia autam nullo modo, sicut probant duae prime rationes.

Ad m quod objicitur in contrarium, Ad objicidicendum quod est perfectio in summo, et haec non competit nisi soli Deo : et est perfectio secundum modum possibilem creaturae glorificatae, et haec perfectio est qua beatificat beatos.

Ad m quod ulterius quaeritur, dicendum quod una est potentia trium, et similiter omnipotentia.

Ad m autem quod in contrarium objicitur, supra est disputatum et responsum 4.

Item QUÆRITUR ulterius, Utrum omni-

1 Vide, I Sententiam, Dist. VI. Tom XXV.

<--- Page Split --->