DISTINCTIO XXII.

De nominum differentia quibus utimur loquentes de Deo.

A. De Trinitate et unitate secundum quod credita et intellecta rationabiliter et Catholice exprimitur.

Post prædicta nobis disserendum videtur de nominum diversitate, quibus loquentes de unitate ac Trinitate ineffabili utimur. Deinde demonstrandum est, quibus modis de ea aliquid dicatur. Illud ergo præcipue teneamus, quædam esse nomina distincte ad singulas personas pertinentia, ut ait Augustinus in libro IX de Trinitate, quæ de singulis tantum dicuntur personis. Quædam vero unitatem essentiae significantia sunt, quæ et de singulis sigillatim, et de omnibus communiter dicuntur. Alia vero sunt quæ translative ac per similitudinem de Deo dicuntur. Unde Ambrosius in libro II de Trinitate ait : Quo purius niteat fides, tripartita videtur derivanda distinctio. Sunt enim nomina quædam, quæ evidenter proprietatem personamque deitatis ostendunt : et sunt quædam, quæ perspicuam divinæ majestatis exprimunt veritatem : alia vero sunt quæ translative et per similitudinem de Deo dicuntur. Proprietatis itaque indicia sunt, generatio, Filius, Verbum, et hujusmodi. Unitatis vero æternæ, sapientia, virtus, et veritas, et hujusmodi. Similitudinis vero, splendor, character, speculum, et hujusmodi.

DIVISIO TEXTUS.

Post prædicta nobis disserendum videtur, etc. »

Hic incipit pars illa quæ est de nominum diversitate quæ tota inducitur ad hoc ut accipiatur hoc nomen, persona, de quo maxime tractare intendit.

Unde ista pars dividitur in duas : in quarum prima agit de nominum divisione. In secunda autem de hoc nomine, persona, de quo intendit principaliter : quæ incipit distinctione XXIII, ibi, A, « Prædictis adjiciendum est, cum omnia nomina, etc. »

Distinctio ista dividitur in tres partes : in quarum prima ponit duplicem vel triplicem divisionem. In secunda autem ponit regulas sive principia quædam de

<--- Page Split --->

modo prædicationis illorum nominum, quæ per divisionem sunt accepta, ibi, E, « Sciendum est ergo, quod illa quæ proprie, etc. » In tertia ponit probationem, quod ea quæ videntur prædicare quantitatem vel qualitatem, in divinis prædicant substantiam, ibi, F, « Deus enim non est magnus, etc. »

Hic autem quidam quærunt, Utrum Ieus sit nominabilis, vel non ? Si est nominabilis, Utrum sit nominabilis uno nomine, vel pluribus ? Et tertio posset quæri, Quid nominant nomina in Deo ? Et utrum prius sunt de ipso, vel de inferioribus, et quibus modis nominantur ? quæ omnia in distinctione II hujus voluminis quantum potuimus, determinata sunt : et ideo non hic repetenda.

ARTICULUS I.

Utrum omne nomen dictum de Deo significet proprietatem, aut essentiam, aut ducatur de Deo per translationem ?

Incidit ergo hic quæstio primo de divisione Ambrosii quæ tangitur, ibi, « Quo purius niteat fides, etc. »

Secundum hanc enim divisionem omne nomen dictum de Deo, aut significat proprietatem, aut essentiam, aut dicitur per translationem.

Præterea, Essentialia non uno modo significant substantiam : quia quædam significant substantiam ut substantiam, quædam autem ut id quod assequitur substantiam, ut virtus, et hujusmodi.

<--- Page Split --->

Solutio. Dicendum, quod divisiones omnium sanctorum sufficientes sunt : sed non accipiuntur per unum modum. Divisio autem Ambrosi licet sit trimembris, tamen reduci habet ad duas divisiones bmembres sic, Omne nomen dictum de Deo, aut dicitur proprio proprectate rei, aut dicitur per translationem simultudinis rei. Si dicitur proprie, aut dicit proprietatem qua persona a persona distinguitur, aut dicit essentiam : in has enim duas divisiones medit omne nomen de Deo dictum. Primae autem divisionis haec ratio est, quia nomen dicit rem a qua imponitur, et rem cui imponitur : illa res cui imponitur nomen, apud Grammaticum est substantia nominis : illa autem a qua imponitur, cum illa sit principum intelligendi id quod dicitur per nomen, est qualitas nomus : illud ergo a quo imponitur, aut per prus est in Deo et per posterius in creatura : et sic dicitur proprie, ut Pater æternus, essentia, vita, sapientia, et hujusmodi. Si autem illud a quo imponitur, repugnat naturae divinae, tunc per aliquam simultudinem corporalium ad divina translatum de Deo dicitur, ut lapis, leo, splendor, speculum, et hujusmodi. Haec ergo est ratio divisionis Ambrosi : unde sua divisio est generalis, et comprehendit divisiones omnium aliorum sanctorum.

Ad 1. Ad in ergo quod contra objicitur, dicendum quod persona et Trintas significant proprietatem indistincte : quia in divinis proprietas sive relatio significatur multus modus, ut supra diximus : quaedam enim significant ad aliquid ut ad aliquid, ut Pater : et quaedam significant ad aliquid ut ad se, ut paternitas, et hujusmodi : quaedam autem significant id quod est ad se, ut bonus, substantia, et hujusmodi : quaedam autem id quod est ad se ut ad aliquid, ut simulis, et æqualis . et non est instantia in Tri-

nitate et persona : quia illa in se claudunt relativa.

Ad aliud dicendum, quod illos modos specialiter non considerat Ambrosius, sed potius generaliter . et ideo omnia tala cadunt sub illis quae exprimunt majestatem divinae essentiae. vel in se vel in personis, vel æsterne vel temporaliter.

Ad hoc quod objicitur de divisione Damasceni, dicendum, quod ipse non dividit nisi essentialia : illa autem connotant effectum in creaturis, aut significant essentiam sine effectu. Et si primo modo . tunc sunt sicut creator, rex, et hujusmodi. Si autem significant essentiam, aut in se distinctam vel indistinctam, aut ut assequens, aut id quod non est. Si primo modo : sic est, qui est, essentia, substantia, etc., qua qui est dicit indistinctam et non ponentem in numerum, ut notatum est de hoc nomine, Qui est 1. Substantia dicit distinctam, et similiter essentia, et hujusmodi. Sed id quod assequitur substantiam, aut est ut habitus, aut operationem assequens : secundum intellectum habitus, ut bonus, sapiens : operationem assequens, ut Deus. Quod autem non est dicit immensus, et hujusmodi, quae notificant Deum negatione : et secundum quod negationes hujusmodi nominare et notificare possint, supra expositum est.

Ad aliud dicendum, quod infra probabitur, quod ungenitus dicat relationem : quia ibi dabit Augustinus pro regula, quod in eodem genere in quo affirmat et ponit affirmatio, in eodem negatio neget.

Ad aliud dicendum, quod Dionysus divisit nomina divina per tractatum quatuor librorum : de quibusdam enim tracat in libro suo quem vocat de Hypostasibus 2, id est, de personis : in quo ipse determinat de uno membro istius divisionis Ambrosii, scilicet de his quae proprietates dicunt in divinis. In alio tangit de his quae secundum translatio-

<--- Page Split --->

nem, quod ipse symbolum vocat, de Deo dicuntur, et de hoc fecit symbolicam theologiam : quos duos libros non habemus. Alia sunt nomina majestatem divinitatis exprimentia : et haec attendi possunt duobus modis, scilicet secundum significata a quibus imponuntur, et secundum modum prædicandi quem habent in divinis : et de significatis eorum agit Dionysius in libro de Divinis nominibus per tredecim capitula, in quorum tribus determinat modum procedendi et accipit materiam : in decem autem residuis tangit ipsa nomina. Modum autem prædicandi ipsorum, secundum quod sonant in ipsis nominibus, determinat in libro quem vocat mysticam theologiam a μώστιζ quod est secretum, eo quod res ipsa secreta manet, et non tota ut est potest nominari : et hujus causa dicta est alibi1.

est, in causa creante : pulchrum autem dicit descensum ordinis sapientiæ ordinantis, sicut dicit Boetius :

Mundum mente gerens pulchrum pulcherrnnus [ipse.

Amor autem et zelus inclinant ex parte voluntatis : amor ad effectus generaliter, zelus autem ad effectus propinquiores, quia zelus est ignitus amor in aliquod speciale : et ideo de omnibus his cum suo privative opposito malo tangit in capitulo uno. Si autem dicunt effectum effluxum ad esse, aut respectu esse in genere quod fundamentum est entium, aut in specie. Si in genere : tunc est ens. Si in specie : tunc est vita : quia, ut dicit Philosophus, prima rerum creatarum est esse, et non est ante ipsam creatura alia : et de vita dicit, quod vita viventibus est esse : et hoc verum est de esse specificato. Et accipitur utrumque generalliter : quia non nisi generaliter cadit in divinam prædicationem : ens enim elementi vel elementati non prædicatur de Deo. Similiter vita vegetabilis, vel sensibilis, vel rationalis, non prædicatur de Deo : sed potius ens et vita abstrahens ab omni creato. Si autem est effectus secundum bene esse, aut est absolute in creatura rationali, aut in uno in comparatione ad aliud. Si absolute in uno : tunc dicunt perfectionem naturae rationalis secundum naturam, aut secundum statum in quem decidit. Si primo modo, aut secundum intellectum, et sic est sapientia : aut secundum effectum, et sic est virtus : aut secundum rationem sive intellectum ordinantem id quod est in affectu ad alterum, et sic est justitia quae considerativa est ordinis. Si autem respiciant statum periculi in quod decidimus, aut generale quod omnibus est exhibitum, et tunc est salus a culpa et pœna : aut personale et speciale periculum, et in illo notatur liberator. Si au-

SI AUTEM quæritur, Penes quid sumitur numerus quem tangit Dionysus in decem capitulis libri de Divinis nominibus?

RESPON-IO, quod ipse tangit ea secundum quod manifestantur in causa ut causa talium effectuum in creaturis, præcipue rationalibus. Aut igitur sunt secundum causam respicientem esse, aut bene esse, aut perfectionem in utroque. Si sunt primo modo, aut est secundum dispositionem causæ inclinatae ad effusionem causati : aut secundum ea quae diffundit causando. Si primo modo, tunc est bonum : unde ipse dicit, quod bonum est diffusivum sui et esse, cui necessario conjunguntur quatuor alia, scilicet amor, lumen, zelus, et ad bonum ulterius conjungitur pulchrum : ista enim dicunt quasi dispositiones boni in causa prima : sicut enim zelus sequitur ad amorem, ita pulchrum sequitur ad lumen : lumen enim dicit irradiationes æternarum rationum, quibus unumquodque creatum

<--- Page Split --->

tem est in uno in comparatione ad alterum, aut secundum quantitatem virtualem, aut secundum qualitatem bonitatum. Si primo modo, aut comparatio est secundum proportionem, aut secundum excessum sine proportione. Si primo modo, sic est inæquale : si secundo modo, sic est magnum, et parvum. Si autem est relatio una ad alterum secundum participationem bonitatus quae dicit qualitatem : aut est ut distinguens in gradu participantium non idem, et sic est alterum, et idem : aut est secundum comparationem unius ad alterum per modum proportionis, et tunc est simile, et dissimile.

Tertio autem modo sunt effectus a quibus nominatur Deus vel perfectum esse : et hoc tribus modis, quibus omne quod est, habet se ad perfectionem, scilcet secundum motum ad Deum, secundum virtutem moventem, et secundum hoc quod recipit ab ipso quod perficit. Secundum motum autem dupliciter, scilicet secundum quod est ab ipso motus in moveri, et in attingere ipsum. Si primo modo, est motus, et secundo modo status. Secundum virtutem autem moventem omnia ad ipsum est dupliciter, scilicet secundum virtutem in se, vel virtutis dispositionem : in se est omnipotens qui omnia potest facere et movere : secundum dispositionem autem virtutis est antiquus dierum. Secundum id au-

tem quod influit perficiendo est consideratio triplex, scilicet secundum substantiam perfectam, et secundum virtutem perfectam, et secundum quietationem in fine : et primo modo est perfectum, et unum : et secundo modo per se vita ad naturam, et per se virtus ad perfectionem superadditam : quietatio autem in fine est pax : sequitur autem regnum in omnibus his, quod competit esse non causanti, sed continenti quod causatum est, et secundum illud est sanctus, rex, et Dominus : et sanctus prout regit non immixtus, sed excedens omnia materialiter inquinantia : Dominus autem ad supposita : rex autem ad ordinis et legis naturalis discretionem.

Ad ultimum dicendum, quod duplex est translatio, scilicet secundum rem, et secundum nomen. Translatio secundum rem in divinis nominibus non est nisi in symbolicis, in quibus transfertur significatio ad significationem : ut pratum ridet, eo quod quaedam dilatatio generatur in floritione pratorum : et sic dicitur Deus crapulatus vel ebrius : sicut dicit, Psal. lxxvii, 65 : Excitatus est tamquam dormiens Dominus, tamquam potens erapulatus a vino. Translatio autem nominis est quando nomen non sufficienter repræsentat id ad quod significandum assumitur, ut omnia nomina dicta de Deo.

B. Præmissis addit quædam esse nomina, quæ temporaliter Deo conveniunt, et relative dicuntur

His adjiciendum est quaedam esse nomina (ut Augustinus ait in libro V de Trinitate) quae ex tempore Deo conveniunt, et relative ad creaturam dicuntur : quorum quaedam de omnibus dicuntur personis, ut dominus, creator, refugium : quaedem autem non de omnibus, ut donatus, datus, missus.

<--- Page Split --->

pra habutum est) non dicunt ab alio esse: ergo videtur, quod omnibus conveniant.

ARTICULUS II.

Utrum aliqua nomina conveniant Deo ex tempore, et an conveniant simul omnibus, aut aliquibus, et aliquibus non, etc.

Deinde quaeritur de alia divisione quam adjungit Magister, dicens : « His adjiciendum est quaedam, etc. »

Hic enim bmembris divisio ponitur in uno, scilicet quod quaedam ex tempore Deo conveniunt, et relative ad creaturam dicuntur : et haec aut omnibus personis communiter conveniunt, ut creator : aut quibusdam, ut missus, datus.

Et hoc non videtur posse stare : quia

SOLUTIO. Hæc pars divisionis reducitur ad divisionem Ambrosii, ad illud membrum, quod quaedam majestatem deitatis nnsinuant. Illud divdendum est etiam ulterius : et tunc includit hoc quod huc dicitur sic, Quæ essentiam significant, aut in se, aut cum connotatione effectus. Si enim in se : tunc conveniunt ab æterno. Si cum connotatione effectus : tunc conveniunt ex tempore. Aut igitur significant essentiam ut agentem tantum, sicut creator : aut agentem cum consignificatione personæ existentis ab alio, ut missus, datus, ut supra habitum est.

DICENDUM ergo ad primum, quod ex tempore Deo convenire non ponit mutationem in ipso, sed potius in his quæ fiunt, ut alibi dictum est.

Ad aliud dicendum, quod creatura reali respectu dependet ad Creatorem, et non e converso nisi secundum intellectum : quia dependentia respectus creaturæ non potest intelligi sine corrspectu in Creatore, licet non dicat nisi rationem in ipso, et non rem quæ diversa sit ab ipso.

Ad aliud dicendum sicut supra, quod missus, et datus, claudant in se relationes.

Ad aliud dicendum, quod Magister accipit datus, et donatus, pro missus.

SOLUTIO

Ad I

Ad 2.

Ad 3.

Ad 4.

<--- Page Split --->

ARTICULUS III.

Utrum in divinis hoc nomen, Trinitas, dicat pluralitatem personarum, et sit nomen duvnum ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Præterea est unum nomen quod de nulla persona sigillatim dicitur, etc. »

3 Item, Si dicit pluralitatem personarum hoc nomen, Trinitas, aut cum ordine, aut sine ordine. Si sine ordine : tunc videtur esse confusio personarum : pluribus enim collectus sine ordine ad unum generatur confusio, et non unio. Si autem dicit cum ordine : tunc erit prius et posterius in ordinatis : et ita videtur, quod nullo modo dicit collectionem plurum.

ergo debet sigillatim de personis prædicari : et hoc falsum est : quia hæc non est vera, Pater est Trinitas. Si autem est ad aliud : tunc quærit determinari extra, quod etiam non conventi ei : ergo videtur, quod non sit nomen divinum.

6 Præterea, Videtur Trinitas repugnare simplicitati divinae. Dicit enim Boetius, quod unitatis ejusdem in re iteratio non infert numerum : ut cum dicitur, Tullus est unus, Marcus est unus, Cicero est unus, non possum inferre : ergo Marcus Tullus Cicero sunt tres : ergo a destrucione consequentis, ubi infertur numerus, ibi est diversitas : sed in Trinitate significatur numerus : ergo diversitas : sed in uno et eodem simplicissimo nullus est numerus : ergo cum Deus sit omnino simplex, non debet significari hoc nomine, Trinitas, quod importat numerum.

SOLUTIO. Dicendum cum Magistro, quod Trinitas dicit quasi collective simul omnes personas : non autem dicit collectionem, sed quasi collectionem : differt enim in duobus a forma collectivi nominis, quorum unum est, quod unit in simpliciter uno et simplicissimo ea quæ colligt, quia in unitate essentiae simplicissimæ, a cujus unitate tamen non imponitur nomen : sed collectivum non dicit unionem nisi in forma collectionis, quæ secundum quid habet unitatem, et simpliciter pluralitatem. Alia differentia est : quia ea quæ colligunt, habent smpliciter multitudnem sine ordine, sicut acervus, vel populus, vel turba. Quod autem non habeant simpliciter multitudnem, probatum est supra 1. Quod vero non sint om-

<--- Page Split --->

nino sine ordine, probatum est etiam supra 4 : quia in personis est ordo naturae. Et per hoc patet solutio ad tria prima.

tracto nomine non possunt importari in recto.

Ad QUARTUM dicendum, quod unitas non est numerata per ly trium : quia tunc deberet dicere tres unitates : sed personae numeratae sunt, et unitas est ibi cadens ut uniens ea qua sunt numerata hoc modo numeri qualis est in divinis.

Ad ALIUD dicendum, quod hoc nomen, Trinitas, est ad aliud, ut aperte dicit Boetius in libro de Trinitate, sic : Quo fit ut hoc ipsum Trinitas etiam ad aliud dicatur. Sed est relativum intrinsecus : quia claudit in se ea ad qua determinantur relationes eorum.

Si autem quaeras, Quare ergo non fuit impositum nomen concretive, quod significet collectivas personas in recto ?

Ad hoc est dicendum, quod hoc est contrarium collectioni et nominationi : quia nomen vult imponi ab aliqua forma una : et cum supposita ut supposita non dicant unum, non potest esse unum nomen a suppositis impositum : sed poterat esse nomen suppositi simpositum, et a forma uniente per modum collectionis : nullum enim nomen imponitur nisi a forma.

Et si objicias, quod Trinitas est trium unitas : et ita ratione ejus quod unitas, significat essentiam : et ratione ejus quod est trium, significat ad aliquid : et ita significabit essentiam, præcipue cum unitas cadat in recto in diffinitione ejus, ly trium autem in obliquo. Dicendum, quod hoc nomen, Trinitas, imponitur a distinctione personarum collectiva, et non ab unitate : et ideo licet per modum significandi per nomen quod abstractive dicitur, essentia significetur in recto : tamen secundum rationem impositionis et rem, e converso est, scilicet quod essentia significatur in obliquo, et personæ collectivæ in recto : quia Trinitas exponi habet, tres uniti in una essentia.

Praeterea, Forma collectionis inter omnes formas est minus uniens, et ideo illud cujus est forma, non est nisi oblique : ut dicimus, acervus lapidum : et non dicimus, acervus lapides : et ideo cum Trinitas a tali forma discretionis collectiva imponatur, respiciet personas oblique.

Ad ALIUD dicendum, quod Trinitas personarum non repugnat simplicitati essentiae : quia personae non dividunt essentiam, nec essentia componitur vel dividitur in eis. Sic autem ratio est de tribus aliis diversis : et ideo numerus personarum non ponit diversitatem, sed distinctionem relationis secundum originem tantum, quae minima est omnium distinctionum : et tamen in divinis sufficit ad constituendum personas, licet non variet essentiam.

Si autem quaeras, Quare propter abstractionem magis significat essentiam in recto, et personas in obliquo, quam e converso ?

Dico, quod supposita numquam abstracte possunt significari : quia contra naturam suppositi est, quod sit abstractum : sed forma bene abstrahitur : et ideo cum personæ sint suppositæ, in abs-

Ad ALIUD dicendum, quod licet in nominis modo significandi aliquid sit ante intellectum hujus nominis, Trinitas, tamen in re nihil est ante : et ideo non dicit compositionem.

1 Cf. Supra, Dist XX, cap. ult. G.

<--- Page Split --->

D. De aliis nominibus quae temporaliter Deo congruunt, et non relative dicuntur.

Sunt etiam quaedam nomina quae ex tempore Deo conveniunt, nec relative dicuntur, ut humanatus, incarnatus, et hujusmodi.

Ecce sex nominum differentias assignavimus, quibus utimur loquentes de Deo : de quibus singulis agendum est.

ARTICULUS IV.

An hoc nomen, incarnatus, conveniat uni personae, vel omnibus ?

de illis nominibus quae active conveniunt Deo, ut creator, et hujusmodi : sed incarnatus, humanatus, conveniunt receptive et unitive : et hoc non convenit omnibus, sed uni, scilicet Filio.

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Sunt etiam quaedam nomina quae ex tempore, etc. »

ARTICULUS V.

An nomina negativa et privativa cadant in sex nominum differentiis, quas Magister ponit in textu ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Ecce sex nominum differentias assignavimus, etc. »

SOLUTIO. Dicendum, quod incarnatus et humanatus, non dicit secundum nomen relationem, sed in se claudit relationem in supposito : quia suppositum ejus est Filius per se : et essentia divina non est incarnata in se, et per se, sed in Filio et per Filium : et hoc probatum est in III libro'Sententiarum.

Ad ALIUD] dicendum, quod cum dicitur, quod omne nomen, etc., intelligitur

<--- Page Split --->

sio sex membrorum, cum supra ostensum sit, quod divisio trimembris Ambrosii sufficienter omnia nomina dicta de Deo comprehendat ?

Solutio. Ad 1

Solutio. Ad hoc dicendum, quod privaliva non sunt de intentione Magistri, sicut innuit objectio : quia nihil prædicant in Deo, sed potius quid non est ostendunt : vel si sunt, reducuntur ad essentiam secundum quod negatio aliquo modo certificat, et innuit quid est res, ut ostendimus supra 1.

Ad alud dicendum, quod Magister non supponit hic symbolica, nisi tantum ea quae aliquo modo ostendunt propria personarum, ut character, splendor, et hujusmodi : et non intendit hic de scientia symbolicorum : quia illa potius pertinet ad scientiam allegoriarum, quam disputationis quae tractatur in hoc libro.

Ad ultimum dicendum, quod tres modi additi ad divisionem Ambrosii continentur sub trimembri divisione : ea enim quae proprietatem significant, aut significant, ut distinguentem, aut ut suppositum distinctum. Et primo modo significat paternitas, secundo modo pater. Si autem ut suppositum distinctum, aut ab aeterno, aut ex tempore. Si ab aeterno, aut proprie, aut communiter. Si communiter, aut ut de singulis, aut ut colle-

ctive de omnibus. Ex tempore quidem, ut incarnatus, humanatus : ab aeterno autem proprie pater : communiter de singulis persona : communiter collective trinitas. Hypostasis autem, substantia, et hujusmodi, significant ut persona. Similiter ea quae essentiam, aut ab aeterno, aut ex tempore. Si ab aeterno, aut affirmative, aut negative. Si affirmative, aut per modum substantiae, aut per modum advenientis substantiae. Si per modum advenientis, aut ut quantitas virtualis, aut ut qualitas, et sic de aliis. Si autem substantiam., aut ut abstractum, aut ut concretum, aut ut substans in concreto. Abstracte quidem substantiam, ut essentia, divinitas, et hujusmodi : concrete autem Deus : substans concreto substantiam assequens, ut potens, aut sapiens, magnus, et bonus, et hujusmodi : negative autem, ut immensus, increatus, et hujusmodi. Si autem ex tempore, aut secundum causam actu causantem, aut continentem, aut gubernantem, aut secundum habitudinem ad ea quae causata sunt. Primo modo creator. Secundo et tertio modo gubernator, provisor, salus, et liberator, et hujusmodi. Tertio Dominus, rex, et hujusmodi. Et sic plane patet, qua arte multiplicantur ista nomina,

E. Quod illa nomina quae ad singulas pertinent personas, proprie relative dicuntur : ea vero quae unitatem essentiae significant, ad se dicuntur, et de singulis, et de omnibus communiter dicuntur personis, et singulariter et non pluraliter in summa accipiuntur.

Sciendum est ergo, quod illa quae proprie ad singulas personas pertinent, relative ad invicem dicuntur : sicut Pater, et Filius, et utriusque donum Spiritus sanctus. Ea vero quae unitatem essentiae significant, ad se dicuntur : et ea quae ad se dicuntur, substantialiter utique dicuntur, et de omni-

<--- Page Split --->

bus communiter, et de singulis sigillatim dicuntur personis : et singulariter non pluraliter accipiuntur in summa, ut Deus bonus, potens, magnus, et hujusmodi. Quae autem relative dicuntur, substantialiter non dicuntur. Unde Augustinus in libro V de Trinitate1 ait : Quidquid ad se dicitur, præstantissima illa et divina subimitas substantialiter dicitur. Quod autem ad aliquid dicitur, non substantialiter dicitur, sed relative. Tantaque est vis ejusdem substantiale in Patre et Filio et Spiritu sancto, ut quidquid de singulis ad seipsos dicitur, non pluraliter in summa, sed singulariter accipiatur. Dicimus enim, Pater est Deus, et Filius est Deus, et Spiritus sanctus est Deus : quod secundum substantiam dici nemo dubitat. Non tamen dicimus hanc Trinitatem esse tres Deos, sed unum Deum. Ita dicitur, Pater magnus, Filius magnus, et Spiritus sanctus magnus : non tamen tres magni, sed unus magnus. Ita etiam, omnipotens Pater, omnipotens Filius, omnipotens Spiritus sanctus : non tamen tres omnipotentes, sed unus omnipotens. Quidquid ergo ad seipsum dicitur Deus, et de singulis personis similiter dicitur, et simul de ipsa Trinitate, non pluraliter, sed singulariter dicitur. Et quoniam non est aliud Deo esse, et aliud magnum esse, sed idem est illi esse quod est magnum esse : propterea sicut non dicimus tres essentias, sic non dicimus tres magnitudines, sed unam essentiam, et unam magnitudinem.

ARTICULUS VI.

An quatuor regulæ de divinis nominibus a Magistro sunt bene assignata ?

Deinde quaeritur de regulis quas ponit in illa parte quae incipit, ibi, E, « Sciendum est ergo, etc. »

Ibi enim colliguntur quatuor regula quas dat : quarum prima est, quod illa quae proprie ad singulas pertinent personas, relative ad invicem dicuntur. Secunda est, Quæ unitatem significant, ad se dicuntur et substantjaliter. Tertia est, Quæ substantialiter dicuntur, de omnibus sigillatim prædicantur, et de omnibus

simul singulariter prædicantur, et non pluraliter. Quarta est, Quæ relative dicuntur, non substantialiter dicuntur.

<--- Page Split --->

prædicatur per substantiam : et sic falsum est quod dicit.

Solutio. Ad 1.

Solutio. Dicendum, quod persona non dicit relationem in se determinatam, sed in quadam communitate proportionis, ut infra dicetur. Vel dicatur, quod persona dicitur relative in supposito: licet non dicat relationem in modo significandi per nomen.

Ad alud dicendum, quod similis, et æqualis, in se claudunt relationem, et id in quo uniuntur et parificantur : et ideo talia significant in concreto essentiam in obliquo, et personas in recto : et quando abstracte significantur, contingit e converso, ut supra determinatum est 1.

Ad alud dicendum est, quod persona dicit relationem in supposito; licet in modo significandi non importet, sed substantiam.

Ad alud potest dici, quod in divinis non est accidens, quia quoad naturam prædicamenti relationis non retinet in divinis modum prædicandi relatio : sed

quoad modum quem addit, scilicet ad alterum esse, et quoad hoc oppositionem habet ad substantialia, quæ non ad alterum sed ad se prædicantur.

ARTICULUS VII.

An bene dicat Augustinus, Unus magnus, non tres magni.

Deinde quæritur de hoc, « Non tres magni, sed unus magnus, etc. »

Supra enim concessum est 2, quod adjectiva possunt substantialiter de personis prædicari : et ibi sunt novem assignatæ rationes. Et ideo hic dicendum quod si ly tres sit substantia tantum, et ly magni adjectivum, quod possunt tunc dici tres magni : quia tunc numerum sumet a suo substantivo : sed Augustinus accipit hic ly magni substantive, et ly tres adjective : et eadem ratio est de aliis.

F. Quod Deus magnus est ea magnitudine qua Deus est : sic de bonitate, et de omnibus quæ secundum substantiam dicuntur.

Deus enim non est magnus ea magnitudine quæ non est quod ipse, ut quasi particeps ejus sit : alioquin major esset illa magnitudo quam Deus. Deo autem non est aliquid majus : ea ergo magnitudine magnus est, qua ipse est. Ideoque nec tres magnitudines dicimus, sed unam magnitudinem : nec tres magnos, sed unum magnum : quia non participatione magnitudinis Deus magnus est, sed seipso magno magnus est, quia ipse est sua magnitudo. Ita et de bonitate, et æternitate, et omnipotentia Dei dicendum est, et de omnibus omnino quæ de Deo possunt pronuntiari substantialiter : quibus ad seipsum dicitur, non translative ac per similitudinem, sed proprie : si tamen de illo proprie aliquid

<--- Page Split --->

ore hominis dici potest 1. Ecce aperte docuit, quod nomina unitatem divinae majestatis significantia, et ad se dicuntur de Deo, id est, sine relatione, et de omnibus personis communiter, et de singulis divisim dicuntur : nec pluraliter, sed singulariter in summa accipiuntur. Illa vero nomina quae proprie ad singulas pertinent personas, relative, non substantialiter dicuntur. Quod enim proprie singula in Trinitate persona dicitur (ut ait Augustinus in eodem 2) nullo modo ad seipsum, sed ad aliam invicem, vel ad creaturam dicitur. Et ideo relative, non substantialiter dici, manifestum est.

ARTICULUS VIII.