DISTINCTIO XIV.

A. Quod gemina est processio Spiritus sancti.

Præterea diligenter adnotandum est, quod gemina est processio Spiritus sancti : æterna videlicet, quæ ineffabilis est, qua a Patre et Filio æternaliter et sine tempore processit : et temporalis qua a Patre et Filio ad sanctificandam creaturam procedit. Et sicut ab æterno communiter ac simul procedit a Patre et Filio, ita et in tempore communiter et simul ab utroque procedit ad creaturam, non divisim a Patre in Filium, et a Filio ad creaturam. Unde Augustinus in libro XV de Trinitate ait : Spiritus sanctus non de Patre procedit in Filium, et de Filio procedit ad sanctificandam creaturam, sed simul de utroque procedit : quamvis hoc Filio Pater dederit, ut sicut de se, ita etiam de illo procedat 1.

DIVISIO 1EXTUS.

« Præterea diligenter adnotandum est, quod gemina est, etc. »

Hic incipit pars illa in qua agitur de processione temporali Spiritus sancti.

Et dividitur in tres partes : in quarum prima determinatur hæc processio secundum comparationem ad mittentem, sive ad id a quo est. In secunda, determinantur modi duo, scilicet visibilis et invisibilis istius processionis : et hæc incipit in distinctione XVI, ibi, « Nunc de Spiritu sancto videndum est, etc. » In tertia, autem determ inatur nomen consequens hanc processionem ex parte procedentis quod est donum et datum : et hæc incipit in distinctione XVIII, B, ibi, « Præterea

diligenter considerandum est, cum Spiritus sanctus dicatur, etc. »

Prima harum subdividitur in duas : in quarum prima probatur, quod Spiritus sanctus a Patre et Filio mittitur et datur, et non ab hominibus. In secunda autem quaeritur, Utrum a se mittatur et detur, vel non? et hæc incipit in distinctione XV, ibi, « Hic considerandum est, cum Spiritus sanctus detur hominibus a Patre, etc. »

Hæc distinctio quæ primo occurrit, scinditur in duas partes. In prima ostenditur Spiritum mitti a Patre et Filio. In secunda ostenditur eum non mitti nec dari ab hominibus, ibi, D, « Huc quaeritur, Utrum et viri sancti dent vel possint dare, etc. »

In priori sunt tres partes per tria capitula : in quorum primo ostenditur, quod gemina est processio Spiritus sancti,

<--- Page Split --->

aeterna videlicet et temporalis. In secundo, specialiter agitur de processione temporali Spiritus sancti, ibi, B, « De temporali autem processione, etc. » In tertio ostenditur, quod non tantum dona ejus, sed etiam ipse Spiritus in temporali processione procedit, ibi, C, « Sunt autem aliqui qui dicunt, etc. »

ARTICULUS I.

Quid sit temporalis processio ?

Hic ante Litteram incidit dubium, Quid sit temporalis processio? quid temporalis apparitio? quid temporalis missio? et quid temporalis datio? et qualiter unum istorum differat ab alio? et quot modis fiat processio? et quid temporalis processio addit super aeternam?

niat omni personæ, videtur quod hæc processio cujuslibet esset personæ. Si dicas, quod de æterna processione loquatur Dionysius, falsum probatur per id quod consequitur consequenter in Littera sic : « Unita æ quidem sunt secundum dvinam discretionem incomprehensibiles traditiones, substantificationes, vivificationes, sapientificationes, et alia dona bonitatis quæ est omnium causa, secundum quæ ex participationibus et participantibus laudantur non participaliter participata. » Ex hoc accipitur, quod ipse loquitur de attributis divinis, quæ per connotata plura sunt, et causant ea in nobis. Cum ergo hoc æqualiter conveniat cuilibet personæ, videtur quod procedere sit cujuslibet personæ. Sed contra : Non procedit nisi qui mittitur : non mittitur nisi qui ab alio est, ut dicit Augustinus 2 : ergo non procedit nisi qui ab alio est : ergo Patri non convenit procedere.

Quærarur ergo primo, Quid est processio temporalis ?

  1. Dicit autem hic Magister in principio lectionis, quod processio Spiritus sancti est collatio gratia in tempore. Hoc autem non convenire videtur : quia gratia creata est : ergo in collatione gratia non est processio Spiritus sancti.

  2. Praeterea, Secundum hoc videtur sequi, quod Spiritus sanctus esset gratia collata : quia Spiritus sanctus est processio sua.

  3. Item, Processio hujus gratia, vel procedere in gratia hujusmodi, videtur æqualiter convenire toti Trinitati . quod probatur per Dionysium in libro de Divinis nominibus 1, ubi dicit sic : « Divina discretio est processio bono conveniens unitonis divina et superunita, seipsam bonitatem in pluralitatem agentis et multiplicantis. » Cum ergo hæc actio sui in pluralitatem donorum, æqualiter conve-

Solutio. Dicendum, quod sine dubio temporaliterprocedere non convenit nisi Spiritui sancto et Filio, et proprie convenit Spiritui sancto, si accipiamus procedere prout dividitur contra generationem, ut supra expeditum est : et tunc processio satis bene dicitur manifestatio Spiritus sancti in collatione doni gratum facientis ad sanctificandam creaturam : quæ diffinitio de plano hic in primo capite colligi potest.

Ad aliud dicendum, quod licet processio æterna in quantum hujusmodi, non dicat aliquod creatum, tamen manifestari potest per aliquid creatum : et secundum quod sic manifestatur Spiritus procedens, dicitur processio temporalis.

Ad aliud dicendum, quod Dionysius non loquitur ibi de hujusmodi processione qualis quæritur hic a nobis. Unde notandum, quod duplex est processio bonitatis divina in entia : quædam enim

<--- Page Split --->

est boni, secundum quod bonum est diffusivum sui et esse per actum creationis, secundum quem modum vocat ea quae non sunt tamquam ea quae sunt: et sic procedit in omnia bonum, secundum quod dicitur, Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona 1. Et licet ipsum sit aequaliter se habens ad omnia, non tamen aequaliter se habent alia ad ipsum: et ideo dicit Dionysius, quod participatur quod est inparticipabile: in se quidem inparticipabile, quia aequaliter adest: sed in aliis quae non aequaliter sibi adsunt, participatum: quia aliquid recipit secundum esse tantum: aliquid secundum esse, et vitam: aliquid secundum esse, vivere, et sentire: et aliquid secundum esse, vivere, sentire, movere, et intelligere: et sic de aliis: et huic processioni non est conjuncta processio Spiritus sancti ut in qua manifestetur. Sed est iterum processio boni in effectibus gratiae gratam facientis rationalem naturam, sicut est charitas, et hujusmodi: et quia talia manifestant amorem gratuitum ad nos, ideo in his manifestatur collatio doni primi: et hoc est Spiritus sanctus: ergo in his manifestatur processio Spiritus sancti.

ARTICULUS II.

Quid sit temporalis apparitio ?

gor insolite gratiae, videtur quod apparitio et missio sint idem.

  1. Præterea, Non venit nisi qui mittitur ad nos: sed qui apparet, vent: ergo mittitur ad nos.

  2. Præterea, Hoc videtur per id quod habetur, ad Titum, II, 11 et 12: Apparuit gratia Dei, salvatoris nostri, omnibus hominibus, erudiens nos, ut abnegantes impietatem, etc. 3. Ergo apparitio est ad sanctificandam creaturam. Cum ergo ut hic dicitur, ad idem sit missio, videtur appario idem esse quod missio.

SED CONTRA : Augustinus : « Temere sed contra non dicamus quænam ex Trinitate persona cuilibet Patrum vel Prophetarum in aliquo corpore vel similitudine corporis apparuerit, nisi cum continentia lectionis aliqua probabilia circumponit indicia. Ipsa enim natura vel substantia vel essentia, vel quolibet alio nomine appellandum est idipsum quod Deus est, quidquid illud est, corporaliter videri non potest. Per subjectam vero creaturam, non solum Filium, vel Spiritum sanctum, sed etiam Patrem corporali specie vel similitudine mortalbus sensibus significationem sui dare potuisse credendum est ». Ex hoc accipitur, quod apparitio aut est essentiae divinae per subjectam creaturam : aut si convenit personae, hoc erit gratia essentiae et non personae. Ad quod confirmandum plurima induci possunt ex eodem libro secundo de Trinitate, sed ad hoc unum sufficiat.

Hoc habito oportet quaerere, Quid sit temporalis apparitio ?

  1. Dicit autem Cassianus : « Apparuisse dicitur quod subito monstratur 2. » Et, ibidem, dicit : « Apparuisse dicitur quod insolita fulget claritate. » Cum autem in omni processione temporali sit ful-

SOLUTIO. Dicimus, quod apparitio prout dicitur de manifestationibus illis quae factae sunt Patribus veteris testamenti, scilicet Abraham et Lot et Jacob et aliis, proprie fuit ad manifestationem essentiae vel in se, vel secundum quod est in personis una numero existens, et persona uniens.

1 Genes. I, 31. 2 CASSIANUS, Lib. II de Incarnatone Filii Dei contra Nestorum. 3 Item, ad Titum, III, 4 : Cum autem benigni-

<--- Page Split --->

Ad 1 Ad PRIMUM ergo dicendum, quod apparitionem diffinit ibi Cassianus in prima significatione secundum usum loquentuum, secundum quod aliquid subito producitur, quod nescebatur, et cujus investigatio non potest inveniri : et illa rato communis est et apparitioni quæ est manifestatio essentæ divinæ per subjectam creaturam, et missioni sive processioni personæ. Si tamen penes fines considerentur apparito et processio, diffiniuntur diversis diffinitionibus : quia apparito est manifestario essentæ, et processio manifestatio personæ.

Ad 2 et 3. Et per hoc patet solutio etiam ad sequens . utrusque enim manifestatio, scilcet essentæ et personæ, fulget ut lux nova nobis : quia nostra ratione non possumus in ipsam.

ARTICULUS III.

Quid sit mitti, et quod sit missio ?

Tertio quæritur, Quid sit mitti, et missio ?

Et hæc diffinitio accipitur ab Augustno, ubi dicit se : « Sicut natum esse est Filio de Patre esse, ita mitti est Filio cognosci quod ab illo sit. Etsicut Spiritu sancto donum Dei esse est a Patre procedere, ita mitti est cognosci quod ab illo procedat. Nec possumus dicere, quod Spiritus sanctus a Filio non procedat : nec enim frustra idem Spiritus et Patris et Filii dicitur 1. » Ex hoc accipitur, quod mitti in communi significatione, est cognosci quod ab alio sit.

Sen obiicitur :

  1. Omne quod cognoscitur, per aliquid alud cognoscitur : ergo debebat pom in diffinitione ejus quod est mitti id per quod cognoscitur.

  2. Item, Cognitio appropriatur Filio :

ergo videtur, quod mitti non convenit nisi Filio, quod est contra Litteram, quia Spiritus mittitur sicut Filius. Si dicas, quod hoc per quod cognoscitur, non est cognitio, sed effectus creatus in rationali creatura appropriabilis quandoque Filio, quandoque Spiritui sancto. Contra : Efefectus ille communiter est totius Trnitatis : ergo manifestat totam Trinitatem. cui tamen non convenit ab alio esse.

  1. Præterea, Si aliquis effectus appropriabilis esset Filio, et ostenderet Filium ab alio esse, videretur quod ille esset sapienta, et scientia, et fides, et alia dona quæ pertinent ad intellectum : sed hæc manifestant Spiritum sanctum, sicut habetur per illud Apostoli, I ad Corinth. xii, 7 et seq : Unicuique datur manifestatio Spiritus ad utilitatem. Alii quidem per Spiritum datur sermo sapien tix, alii autem sermo scientix secundum eumdem Spiritum, alteri fides in eodem Spiritu. Ex hoc accipitur, quod gratia collata manifestat Spiritum etam in donis intellectus : non ergo aliqua gratia Filium ab alio esse mitti manifestat : et ita secundum hanc diffinitionem Filio mitti non convenit, quod falsum est.

Præterea, Si per effectum manifestatur ab alio esse, hoc non erit nisi appropriate, qua ille effectus proprie est totus Trinitatis : sed appropriata non ducunt in propria, ut supra probatum est 2 : ergo videtur, quod ex talibus effectibus non cognoscitur, quod ab alio sit aliquis, sed potius potentia, sapientia, bonitas quæ sunt appropriata.

SOLUTIO. Dicendum, quod in veritate optime determinat Augustinus missionem, quando dicit, quod « mitti est cognosci quod ab alio sit : » « bene concedo, quod hoc fit per effectum, sed non quemlibet : sed duo exiguntur, scilicet appropriablitas ad proprium. et quod sit effectus gratia» gratum facientis, cui conjuncta semper sit pro-

<--- Page Split --->

cessio personæ, et persona ipsa : oporttet enim ipsam personam cum effectu suo præsentem novo modo monstrari, si debeat dici temporaliter procedere, ut infra patebit.

AD PRIMUM ergo dicendum, quod ille effectus importatur in ratione cognitionis : quia non fit cognitio invisibilis nisi in aliquo quod creatum est.

AD ALIUD dicendum, quod cognitio in eo quod cognitio, attribuitur Filio : non tamen id per quod cognitio accipitur, attribuitur Filio, sicut dictum est in objectione.

Ad 10 quod objicitur, dicendum quod sapientia dupliciter consideratur, scilicet ad actum comparata : et sic appropriatur Filio, et manifestat Filii missionem. Vel potest considerari in comparatione ad finem : quia scilicet est ad conducendum ad charitatem et meritum : et sic manifestat missionem Spiritus sancti : et hoc non est inconveniens : quia saepe in eodem dono manifestatur missio utriusque : sicut etiam uterque mittitur ad rationalis creaturae reductionem et sanctificationem.

ARTICULUS IV.

Quid sit datio sive donatio, et quòmodo differant ?

Quarto quæritur, Quid sit datio, vel donatio, quod verius competit Deo ?

Dicit autem Philosophus, quod donum est datum irreddibile. Ex hoc accipitur, quod donatio sive datio est collatio doni irreddibilis.

Sed contra hoc objicitur : In Dei dono, sive naturae, sive gratiae gratum facientis, confertur aliud a Deo quod non reddit, nec reddi sperat : ergo videtur, quod datio tunc sit.

Sed contra : Hic quæritur de datione cum qua vel qua Deus dat se : non au-

tem in omni dono dat se, sed cum gratia gratum faciente : ergo videtur, quod in illa non sit donatio sive datio.

Sed si hoc datur : tunc videtur, quod donatio sive datio idem sit quod missio : quia cum dat talem effectum, erit ille effectus appropriabilis alicui personarum : et ita ostendit illam ab alio esse : ergo videtur, quod missio et datio sint idem.

SOLUTIO. Dicendum, quod donatio sive datio (quia hic pro eodem accipiuntur) est collatio gratiae alicujus quae facit gratum : et hoc irreaddibilter : quia Deo suum donum retribui non potest. Sed quia omne donum confertur in primo dono quod est amor gratuitus, ideo omne donum talis gratiae dicitur donum Spiritus sancti.

Ad 10 quod objicitur de donis naturalibus, dicendum quod illa data sunt et dicuntur : et non secundum quod donatio quæritur hic, scilicet in qua et cum qua donum primum sit per præsentiam effectus alicujus operantis ad reductionem naturae rationalis aberrantis ad sanctificationem.

Ad ALIUD dicendum, quod datio, sive donatio, et missio, in materia et fine non differunt : quia materia utriusque est effectus gratiae gratum facientis, et finis utriusque reducere rationalem creaturam ad sanctificationem : sed differunt in ratione actus importati in nomine, cum dicitur missio, et cum dicitur donatio. Missio enim importat comparationem ad mittentem, quia non mittitur nisi nuntius a mittente : et importat comparatonem ad eum cui mittitur, quia rationali creaturæ mittitur : et importat etiam rationem negotii propter quod missio fit. Donatio autem non importat finisi duo ultima, scilicet cui datur, et finem dationis.

Si forte objicias, quod omnis datio a dante aliquo est, sicut et missio a mittente. Dicendum, quod missio importat personam distinctam missam : non enim proprie id quod apportat nuntius dicitur mitti, vel nuntius, sed hoc datur per eum

<--- Page Split --->

qui mittitur : donatio autem nuntium sive missum non importat, quia multa donari possunt sine nuntio medio : et ideo donatio non importat personam quae ab alio sit, sicut missio : et hoc modo non dicit comparationem distinctionis personalis a dante sicut facit missio.

ARTICULUS V.

Quomodo differant invicem temporalis missio, processio, apparitio, et temporalis datio ?

Quinto quaeritur, Qualiter differant ista ab invicem ?

Et videtur secundum determinata, quod missio et processio temporalis habent se sicut convertibilia : quia cuicumque convenit mitti, convenit procedere, et e converso : non enim convenit mitti nisi existenti ab alio, et procedere etiam non convenit nisi ab alio.

partito, sed non convertitur : in omni enim missione est subito per affectum apparens aliquid fulgens et divinum : ergo in omni missione est apparitio.

Sed contra hoc est, quod 1. Apparitio non vocatur a Sanctis manifestatio aliqua facta, nisi illa quae est per subjectam creaturam, sive unitam sibi, sive non unitam : missio autem non semper est ita : ergo non omnis missio ponit apparitionem.

  1. Praeterea apparitio bene fit per Angelos : ut in apparitione Abrahæ in convalle Mambre 1 : et in apparitione Moysi 1. Missio autem numquam fit nisi immediate per personas divinas. Ergo missio non est apparitio nec species ejus.

ITEM, Videtur quod datio nullum illorum st : quia datio potest fieri sine manifestatione dantis per subjectam creaturam, et sic non est apparito : et potest fieri ab eo qui non procedit ab alio, et sic non est processio : et potest fieri sine nuntio mediante, et sic non est missio : ergo videtur, qued omnia hæc ab invicem differunt.

Sed contra.

Sed contra :

  1. Processio proprietas est Spiritus sancti, et non Filii : processio, dico, passiva : Filio autem convenit mitti : ergo ista tria non convertuntur.

  2. Item, Non mittitur nisi nuntius : procedit autem etiam ille qui non est nuntius : ergo mitti et procedere non sunt idem, nec convertuntur.

  3. Item, Supra habitum est, quod procedere dicitur in parte per similitudinem a motu processivo, et in parte per similitudinem processionis sive exitus causati a causa : neutrum autem istorum est ratio missi : ergo videtur, quod ista non sunt idem.

ITEM, Apparitio, et temporalis processio se videntur habere sicut superius et inferius : quia in omni missione est ap-

Solutio. Dicendum, quod ista ad invisem habent differentiam : quia, sicut objectum est, apparito secundum quod hic utimur ea, non fit nisi per subjectam creaturam : et omnis apparitio quae facta est antiquis, per dispensationem Angelorum facta est, et ordinabatur ad apparitionem Verbi in carne factam : et quod hoc sit verum, accipitur ab Augustino, ubi dicit sic : « Illa omnia quæ Patribus visa sunt, cum Deus illis secundum suam dispensationem temporibus congruam præsentaretur, per creaturam facta esse manifestum est. Et si nos latet quomodo ea ministris Angelis fecerat, per Angelos tamen esse facta, non ex nostro sensu dicimus 3. » Ex hoc habetur, quod omnes apparitiones factæ sunt per Angelos. Quod autem ut ad finem sint ordinatæ

<--- Page Split --->

ad apparitionem Christi in carne dicit idem Augustinus, sic : « Quæcumque propter faciendam fidem qua mundaremur ad contemplandam veritatem in rebus ortis ab æternitate prolatis, et ad æternitatem relatis temporaliter gesta sunt, aut testimonia missionis hujus (scilicet Filii in carnem) fuerunt, aut ipsa missio Filii Dei 1. » Prius autem habitum est, quod apparitio principaliter est ad manifestandam naturam divinam, vel in se, vel in personis : quamvis enim sub numero aliquo Angeli quandoque apparuissent, ut tres visi sunt ab Abraham, et duo a Lot : et in hoc videatur esse manifestatio numeri personarum : tamen principaliter manifestabatur nature unitas : et ideo dicitur de Abraham, quod tres vidit et unum adoravit : et ideo patet, quod apparitio non est processio vel missio temporalis, nec etium genus ejus.

Ad m autem quod objicitur, quod ubi est missio, ibi est cognitio existentis ab alio per alud, et ita apparitio. Dicendum, quod æquivocatio est in apparitione : quia apparitio a Sanctis vocatur per assumptam creaturam ad sensum manifestatio : sed cognitio quæ est in missione, est ad intellectum.

Item, in Novo Testamento apparuerunt personæ : ut Pater in voce, et Spiritus in igne, linguis, et flatu, et Filius in carne : sed illæ dicuntur missiones visibiles de quibus infra erit sermo 2, : sed modo non loquimur nisi de apparitione Veteris Testamenti.

Processio autem et missio (sicut etiam probat objectio) non differunt nisi secundum rationem : quia processio non dicit nisi comparationem procedentis ad eum a quo procedit : et si dicitur temporalis processio, iterum non addit nisi connotationem effectus in creatura : sed missio dicit comparationem illam, praeterea comparationem ad eum ad quem vel in quem mittitur. Datio autem non dicit

distinctionem personæ nuntiantis. Unde ista tria differunt : quia processio principaliter dicit distinctionem procedentis ab eo a quo procedit : missio autem principaliter distinctionem nuntii ad nuntiantem, et ad eum cui fit nuntiatio : datio autem principaliter effectum connotat.

ARTICULUS VI.

Quot modis fiat processio sive missio ?

Sexto quæritur, Quot modis fiat hujusmodi processio, sive missio ?

Videtur enim non posse redigi ad numerum artificialem : si enim fit ad revocandam creaturam rationalem, et multis modis illa revocatur, videtur quod tot modis fiat processio et missio.

Si forte dicatur, quod non fit ad revocandam creaturam rationalem. CONTRA : Augustinus : « Quoniam exsulavimus ab incommutabili gaudio, nec tamen inde præcisi atque abrupti sumus, ut non etiam in istis mutabilibus et temporalibus æternitatem, veritatem, beatitudinemque quæreremus : nec mori enim, nec falli, nec perturbari volumus : nissa sunt nobis divinitus visa congrua peregrinationi nostræ, quibus admoneremur non hic esse quod quærimus, sed illuc ab ista 3 esse redeundum : unde nisi penderemus, hic ea non quæreremus 4. » Ex hoc patet, quod missio est ad hoc ut revocet eum qui aberravit : et ita videtur, quod infinitis modis fiat : quibus etiam fit aberratio.

SOLUTIO. Dicendum, quod materialiter sit multis modis, quo non est possibile in numerum artificialem redigi : sed modi formales non extenduntur ultra quatuor : cum enim in effectu cum quo sem-

1 AUGUSTINUS, Lib. IV de Trinitate, cap. 19. 2 Cf. Infra, Dist. XVI.

3 Alias, ad ipsa. 4 S. AUGUSTINUS, Lib IV de Trinitate cap 1.

<--- Page Split --->

per est persona ens ab alio, innotescit: et hoc est, aut interius ad intellectum, et sic est per donum intellectus, vel per donum affectus, et ecce duo modi: aut hoc est exterius ad sensum ordinatum ad intellectum, et tunc necesse est fieri in creatura assumpta: et illa vel est unita assumenti, ut ejus qui missus est in mundum Filii per assumptam naturam humanam: aut est assumpta non unita, ut est vox sonans, et lingua, et columba, et hujusmodi, de quibus infra proprio loco quaeretur. Et per hoc patet solutio ad totum.

ARTICULUS. VII.

SOLUTIO. Dicendum est ad hoc, quod in veritate æterno substantialiter et accidentaliter nihil addi potest: sed tamen aliquid se ad ipsum aliter habere potest, quam ante habuit: et ita dico hic, quod processio temporalis claudit in se intellectum æternæ processionis, et addit respectum qui causatur ex hoc quod creatura rationalis ex dono Dei aliter se habet ad ipsum in gratia, quam ante habuit. Et licet hæc non possint addi, ut faciant rem aliquam numero unam, tamen hæc possunt simul significari nomine uno, sicut est processio temporalis: unde processio addit in modo intelligendi et significandi, licet non addat in re, ita ut temporale faciat æternum vel accidens æterni.

Quid addat processio temporalis super æternam ?

Et ex hoc etiam patet solutio ad ambo objecta.

Sepimo quaeritur, Quid addat processio temporalis super æternam ?

Videtur autem, quod nihil : quia

  1. Omne id cui possibilis est additio, est in potentia ad id quod non habet : in æternis autem nihil est in potentia ad id quod non habet : ergo temporalis non potest addere super æternam.

  2. Præterea, Non videtur dicere processio temporalis nisi processionem æternam cum effectu in creatura appropriabili procedenti : sed ille effectus tantum est personæ ex parte creaturæ, et non ex parte personæ procedentis : ergo non additur ei : ergo remanet adeo simplex sicut prius : ergo videtur, quod nihil addatur.

Sèl eonra.

CONTRA : Processio æterna non recipit aliquo modo gratia sui hanc denominationem quod sit vel dicatur temporalis : si ergo dicitur temporalis, videtur quod hoc sit gratia alicujus additi : ergo temporalis aliquid addit.

ARTICULUS VIII.

An Magister hic bene determinat de missione temporali ?

His visis quæ quasi adminiculum sunt ad totum istum tractatum, accedendum est ad Litteram.

Et primo quaeritur de hoc quod dicit : « Præterea diligenter adnotandum est, etc. »

  1. Videtur enim hic male poni iste tracatus de temporali processione : cum enim Magister agat hic de his quæ ab æterno Deo conveniunt, ista autem conveniunt ex tempore, male videtur hic intruduci.

  2. Item, Sunt quaedam temporaliter Deo convenientia, de quibus Magister infra determinabit 1 : ergo inter illa deberet poni iste tractatus, ut videtur.

  3. Præterea, De missione in carnem agitur in libro III Sententiarum : cum ergo

<--- Page Split --->

illa principalis omnium fuerit missionum, ut videtur, debebat Magister simul agere ibi etiam de istis missionibus quas hic tangit.

SOLUTIO. Dicendum, quod non agitur hic de illis in quantum temporalia sunt, sed in quantum in temporali clausum innotescit æternum : et ideo quia distinctio, et æterna scilicet emanatio personarum in temporali cognoscitur, ideo pars hæc introducitur.

AD ALIUD dicendum, quod alia quae ex tempore Deo conveniunt, ut Creator et Dominus quando dicitur a dominio, secundum actum non ostendunt distinctionem personarum : et ideo cum illis istud ordinari non potuit.

AD ALIUD dicendum, quod in III Sententiarum agitur de his quae faciunt ad incarnationem secundum veritatem naturae assumpta et assumentis : et hoc non est de ratione missionis : quia missio potest esse in creatura non unita. Sed hic tangitur de his aliquid, licet parum, prout substantialia sunt missioni ostendenti æternum exitum Filii a Patre, sicut poterit patere in sequenti distinctione, in qua tangitur de missione Filii in carnem, non tantum in carne.

ARTICULUS IX.

An processio Spiritus sancti gemina dici possit, et an sint duae ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, quod « gemina est processio Spiritus sancti : æterna videlicet, etc. »

  1. Videtur enim hoc esse falsum : si enim gemina est processio : aut eadem est iterata : aut sunt duæ processiones, et ideo gemina dicitur. Constat, quod non primo

modo : quia processio æterna non potest iterari. Nec videtur secundo modo esse verum : quia temporalis non addit super æternam nisi effectum connotatum in tempore vel temporali : ergo videtur quod non sint duæ.

  1. Item, diversum in accidenti non facit duo, dummodo subjectum sit unum : non enim duo sunt, Socrates albus, et Socrates musicus, sed unum : ergo a simili cum processio æterna sit in temporali, et nihil plus nisi comparatio ejus ad hunc effectum ad quem prius non comparabatur, videntur illæ processiones esse una, et non duæ.

  1. Una est æterna, et alia temporalis : et æternum non est temporale : ergo duæ sunt.

  2. Item, Una est Spiritus in se, alia in homine sanctificando : cum ergo hæc duo sunt, erunt hic duæ processiones.

SOLUTIO. Ad hoc dicendum, quod in veritate secundum substantiam non est hic processio nisi una Spiritus sancti : sicut probant primæ rationes, nec Magister dicit, quod sint duæ : sed dicit, quod una est gemina : tamen quia recipit additionem in tempore, ideo quoad hoc dicitur geminari.

Ad m quod contra hoc objicitur, dicendum quod una non removetur ab alia gratia ejus quod est processio, sed gratia additi : unde processio cum effectu significata non est processio sine effectu significata : non quidem subjecto, quia subjecto sunt idem : sed ratione diffiniente utramque ex æterno unam, et ex temporali aliam : gratia enim hujus oppositionis rationum una removetur ab alia.

Ad ALIUD dicendum, quod hæc additio temporalis est per comparationem ad hominem sanctificandum, et non diversificat subjectum, sed rationem tantum ex addito.

<--- Page Split --->

B. De temporali processione Spiritus sancti specialiter agitur.

De temporali autem processione, Beda in homilia Dominicae prima post Ascensionem ita loquitur : Cum gratia Spiritus sancti datur hominibus, profecto mittitur Spiritus a Patre, mittitur et a Filio : procedit a Patre, procedit et a Filio : quia et ejus missio est ipsa processio. His verbis aperte ostendit donationem gratiae Spiritus sancti dici processionem vel missionem ejusdem. Sed cum donatio vel datio non sit nisi temporalis, constat quia et haec processio sive missio temporalis est. Hanc quoque temporalem Spiritus sancti processionem Augustinus in libro XV de Trinitate ' insinuat, dicens Spiritum sanctum processisse a Christo quando post resurrectionem insufflavit in discipulos, his verbis : Cum resurrexisset Christus a mortuis, et apparuisset discipulis, insufflavit, et ait, Accipite Spiritum sanctum 1, ut etiam eum de se procedere ostenderet : et ipse est virtus qua de illo exibat (ut legitur in Evangelio) et sanabat omnes 3. Et ut ostenderet hanc processionem Spiritus sancti non esse aliud quam donationem vel dationem ipsius Spiritus sancti, addidit, Post resurrectionem Dominus Jesus bis dedit Spiritum sanctum : semel in terra propter dilectionem proximi, et iterum de coelo propter dilectionem Dei : quia per ipsum donum diffunditur charitas in cordibus nostris, qua diligimus Deum et proximum.

ARTICULUS X.

An processio Spiritus sancti potest dici temporalis ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit in secundo capite B, ibi, « De temporali autem processione, etc. »

  1. Videtur enim non recte dici tempora-

lis: quia Spiritus opus, et Trinitatis opus supra tempus est : cum ergo ista quae temporalis dicitur, nihil addat super illam nisi effectum cum quo Spiritus est, videtur non recte temporalis dici.

  1. Item, Augustinus dicit sic : « Secundum quod mente aliquid æternum quantum possumus capimus, non in hoc mundo sumus 4 ». Ergo videtur, quod si effectus ille attollit supra mundum et tempus, quod ipse multo magis sit supra tempus et mundum : et sic incongrue

1 S. AUGUSTINUS, Lib.XV de Trinitate, cap. 26 2 Joan xx, 22: Hæc cum dixisset, insufflavit, et dixit eis . Accepte Spvrtum sanctum. 3 Luc. vi, 9 : Et omnis turba quaerebat illum

tangere, quia virtus de illo exibat, et sanabat omnes.

4 S. AUGUSTINUS, Lib IV de Trinitate, cap. 20

<--- Page Split --->

dicitur temporalis processio ab illo effectu.

Patris, si mitti potest, quam Spiritus sancti.

Solutio. Dicimus, quod temporale dicitur multis modis : dicitur enim temporale quod subjacet et facit subjacere temporis variationi : et sic tempus dicitur esse causa corruptionis, quia per motum et mutationem facit distare quod est : et sic processio in creaturam non dicitur temporalis, quia magis facit esse propinquum verae incorruptioni. Dicitur etiam temporale, cujus ortus est in tempore, etiamsi non varietur secundum suum esse cum tempore : sicut creatio hujus animae in tempore est, quae tamen in tempore non corrumpitur. Dicitur etiam temporale quod quantum ad sui initium est in tempore, licet quoad suum actum sit extra tempus : sicut processio temporalis quae facit nos aliquo modo pro possibilitate nostra attingere æternum : et hoc modo gratia est in tempore, et alia quae elevant nos ad Deum quæ dantur nobis in tempore.

ARTICULUS XI.

Utrum virtus debeat attribui Patri vel Spiritui sancto ?

Solutio. Virtus est duplex, scilicet virtus potentiae naturalis, et virtus operans. Operans autem est duplex, scilicet ad esse, et ad bene esse. Virtus autem potentia naturalis ordinatur ad attributum Patris, cui attribuitur potentia fortitudinis naturalis, eo quod habet rationem principii non de principio, principium autem habet rationem potentiae : verbum autem et sapientia practici intellectus habent etiam virtutem operandi ad esse, et cum haec virtus sit ad esse ideatorum operans, haec attribuitur Filio.

Praeterea, Robur fortitudinis in pugna attribuitur Filio, eo quod ipse pugnando in carne vicit fortem.

Est autem virtus operans ad bene esse, secundum quod Philosophus dicit, quod virtus in difficillimis est optimorum operativa : et secundum quod dicit Augustinus, quod virtus est bona qualitas mentis qua recte vivitur, qua nemo male utitur : et ad hujus similitudinem dicitur etiam virtus curationum et miraculorum virtus : quia curat extra in testimonium interioris curationis, sicut dicit Psalmus cu, 3 : Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas.

Et per hoc patet solutio ad objecta.

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Ipse est virtus quæ de illo exibat, etc. »

  1. Contra hoc enim est quod dicitur, I ad Corinth. 1, 24 : Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam. Ergo videtur, quod virtus approprietur Filio : et sic manifestat processione Filii, et non Spiritus sancti.

  2. Praeterea, Videtur virtus attribui Patri. Dicit enim Philosophus, quod virtus est ultimum potentiae in re : sed potentia attribuitur Patri : ergo et virtus : ergo multo magis manifestat missionem

ARTICULUS XII.

Quoties Dominus misit Spiritum sanctum, utrum bis vel ter?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Post resurrectionem Dominus Jesus bis dedit Spiritum sanctum, etc.

  1. Videtur enim ter dedisse : quia etiam ante resurrectionem misit eos, et dedit eis potestatem super omnia daemonia, et

<--- Page Split --->

ut languores curarent : et post resurrectonem dedit eis insufflando, dicens : Accipite Spiritum sanctum : quorum remiseritis peccata, remittuntur eis 2. Et tertio, dedit Spiritum sanctum de cœlo, Act. n, 3 et 4 : Seditque supra singulos eorum : et repleti sunt omnes Spiritu sancto.

  1. Præterea, Quid est quod per ipsum donum diffunditur charitas : diffusio enim humidì est, quod non convenit charitati.

  2. Præterea. Quare hæc diffusio magis attribuitur charitati, quam alicui alii virtuti ?

Solutio. Ad primum dicendum, quod ad insinuandum duo præcepta charitatis bis dedit, id est, in duobus locis, quia in cœlo in quo magis refulget gloria Dei qui charitate diligendus est, et in terra in qua nobiscum conversatur proximus. Quod autem ante passionem dedit Spiritum sanctum, hoc etiam ordinabatur ad dilectionem proximi : et sic quoad hoc non facit numerum. Si autem conside-

renlur actus Spiritus, sive missionis, tunc ter dedit : quia primo ante passionem ad operationem miraculorum, post passionem ad potestatem clavium ministrorum Ecclesiæ, post ascensionem autem ad conversionem Gentium : et hoc patet per adjuncta unicuique collationi Spiritus sancti. Primo enim dicitur, quod dedit eis potestatem supra omnia dæmonia, et ut languores curarent. Secundo dicitur : Accipite Spiritum sanctum : quorum remiseritis peccata, remittuntur eis. Tertio dicitur : Cæperunt loquivariis linguis, prout Spiritus sanctus dabat eloqui illis.

Ad aliud dicendum, quod diffusio sumitur metaphorice ab humido quod fecundat divisum per partes terrestres siccas : quia sic charitas terrena corda sicca rugat ad fecunditatem.

Ad aliud dicendum, quod charitas sola informis esse non potest, et facit omnem meriti quantitatem : et ideo ipsa quoad hoc sparsa et diffusa est in Dei virtute.

Ail 2.

Ad 3.

C. Quod aliqui dicunt ipsum Spiritum sanctum non dari, sed dona ejus.

Sunt autem aliqui qui dicunt Spiritum sanctum ipsum Deum non dari, sed dona ejus, quae non sunt ipse Spiritus: et ut aiunt, Spiritus sanctus dicitur dari, cum gratia ejus, quae tamen non est ipse, datur hominibus: et hoc dicunt Bedam sensisse in superioribus verbis, quibus dicit Spiritum sanctum procedere, cum ipsius gratia datur hominibus, tamquam non ipse detur, sed gratia ejus. Sed quod ipse Spiritus sanctus, qui Deus est, et tertia in Trinitate persona, detur, aperte dicit Augustinus in libro XV de Trinitate 3, ita dicens: Eumdem Spiritum sanctum datum cum insufflasset Jesus, de quo mox ait, Ite, baptizate omnes gentes in nomine Patris, et Fi-

<--- Page Split --->

lii, et Spiritus sancti', ambigere non debemus. Ipse est ergo qui etiam de cœelo datus est die Pentecostes. Quomodo ergo Deus non est qui dat Spiritum sanctum, imo quantus est Deus qui dat Deum ? Ecce his verbis aperte dicit Spiritum sanctum ipsum scilicet Deum dari hominibus a Patre, et a Filio. Et quod ipse Spiritus sanctus, qui Deus est ac tertia in Trinitate persona, nobis detur, nostrisque infundatur atque illabatur mentibus, aperte ostendit Ambrosius in libro I de Spiritu sancto, dicens: Licet multi dicantur spiritus : quia legitur, Qui facis Angelos suos spiritus 2 : unus est tamen Dei Spiritus. Ipsum ergo unum Spiritum et Apostoli et Prophetae sunt consecuti : sicut etiam vas electionis dicit, Quia unum Spiritum potavimus 3 : quasi eum qui non queat scindi, sed infundatur animis, et sensibus illabatur, ut saecularis sitis restinguat ardorem : qui Spiritus sanctus non est de substantia rerum corporalium, nec de substantia invisibilum creaturarum 4 . His verbis aperte dicit Spiritum sanctum ipsum, qui creatura non est, infundi mentibus nostris. Item, in eodem : Omnis creatura mutabilis est, sed non mutabilis Spiritus sanctus. Quid autem dicere dubitem, quia datus est et Spiritus sanctus, cum scriptum sit: Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis 5 . Qui cum sit inaccessibilis natura, receptibilis tamen propter bonitatem suam nobis est, complens virtute omnia : sed qui solis participetur justis, simplex substantia, opulens virtutibus, unicuique praesens, dividens de suo singulis 6 , et ubique totus. Incircumscriptus ergo et infinitus est Spiritus sanctus, qui discipulorum sensus separatorum infundit, quem nihil potest fallere. Angeli ad paucos mittebantur, Spiritus sanctus autem populis infundebatur. Quis ergo dubitet quin divinum sit quod infunditur simul pluribus, nec videtur ? Unus est ergo Spiritus sanctus, qui datus est omnibus, licet separatis Apostolis 7 . Et hic aperte dicit Ambrosius, quod Spiritus sanctus qui est substantia simplex, cum sit unus, datur pluribus. Alia quoque auctoritate hoc idem adstruitur, scilicet quod Spiritus sanctus qui est aequalis Filio, hominibus detur. Ait enim Augustinus 8 de verbis Apostoli sic, Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum,

<--- Page Split --->

qui datus est nobis. A quo datur? Ab illo qui dedit dona hominibus. Quae dona ? Spiritum sanctum : qui tale donum dat, qualis est ipse. Magna est misericordia ejus : donum dat sibi æquale, quia donum ejus Spiritus sanctus est. Præmissis his et aliis pluribus auctoritatibus, aperte monstratur quod Spiritus sanctus æqualis Patri et Filio nobis datur : nec ideo tamen minor est Patre et Filio. Unde Augustinus in libro IV de Trinitate ait : Non ideo, inquit, nuinorem Spiritum sanctum, quia et eum Pater misit et Filius, arbitrandum est 1.

ARTICULUS XIII.

Utrum Spiritui sancto convenit miltu, vel dari, et quare magis Spiritui sancto quam alii personæ, et quare non convenit Patri milti sicut Filio et Spritui sancto ?

ur missa, aut nulla : sed non quælibe t ergo nulla.

  1. Item, Hoc datur proprie, quod habetur ad usum postquam collatum est : Spiritus autem sanctus nunquam habetur ad usum, sed ad fructum a viris sanctis : ergo Spiritus sanctus non datur vel mittitur, sed dona ejus tantum.

ULTERIUS Quæritur, Quare mitti vel dari magis convenit personæ Spiritus sancti, quam Filii ?

Deinde quæritur de his quæ dicuntur in hoc cap. C, « Sunt autem aliqui qui dicunt Spiritum sanctum ipsum Deum non dari, etc. » Videtur enim multis rationibus opinio illorum esse vera.

  1. Primo : quia quod ubique totum est, nusquam deest : ergo nusquam mittutur : quia quod mittitur, de loco transit in locum : ergo videtur cum Spiritus ubique sit, ut dicit Ambrosus, quod nusquam mittatur.

  2. Item, Si ante missionem ubique est essentialiter, et præsentialiter, et potentialiter, post missionem non videtur aliquid plus in isto esse ad quem mitti dicitur, nisi tantum donum creatum : ergo videtur, quod non ipse detur aliter, quam prius affuit, sed tantum donum ejus.

  3. Item, Effectus creatus est communiter totius Trinitatis, et non unius personæ plus quam alterius : ergo ratione illius effectus, aut quælibet persona dici-

  4. Filius ad præcipuam missionem venit, quando venit in carnem : ergo sibi magis convenit mitti, quam Spiritui sancto.

  5. Item, Cuicumque convenit summum in aliquo principaliter, illi etiam convenit principaliter esse quod est ab illo : sed per meritum Filii missus est Spiritus : per meritum, inquam, quo meruit nobis Spiritum in passione : ergo videtur, quod sibi principaliter convenit mitti.

ULTERIUS quæritur, Quare Patri non convenit mitti et dari? Sunt enim quædam dona sibi appropriabilia, sicut et Filio, et Spiritu sancto.

SOLUTIO. Dicendum, quod dari in donis præcipue convenit illi qui ab æterno procedit ut donum, in quo alia dona donantur : et hic, ut ex prædictis patet, non est nisi Spiritus sanctus.

<--- Page Split --->

Ad hoc ergo quod primo objicitur, dicendum quod Spiritus ubique est ut Deus, quia Deus est : sed tamen per hunc effectum quo manifestatur in Sancts, non ostendit se ubique : et ideo quoad hoc mitti dicitur : quia ipse personalter et essentialter adest speciali modo ubi sic operatur : sed in omni loco modis generalibus est, scilicet presentaliter, potentialiter, et essentialiter.

Ad aliud dicendum, quod post missionem specialiter est Spiritus sanctus in Sanctis : sed haec specialitas refertur ad opus : non ad diversum modum Spiritus, et quoad hoc quod Sancti aliter quam prius se habent ad ipsum, et aliter quam res aliae.

Ad aliud dicendum, quod effectus sanctitatis in quantum effectus, communiter est Trinitatis : sed in quantum sanctitatis est, non est æqualiter appropriabilis Trinitati, sed potius ex ratione sanctitatis ponit convenientiam ad proprium Spiritus sancti, quod est donum vel amor in quo omnia dona donantur.

Ad aliud dicendum, quod hoc datur, quod habetur ad usum, et quod juvat ad usum : licet autem gratia effecta ad usum habeatur, tamen Spiritus juvat ad usum, quia aliter non valeret gratia aliquid efficere, nisi adesset Spiritus sanctus per seipsum, ut infra patebit.

Ad in quod ulterius quæritur, Quare mitti vel dari magis convenit personæ Spiritus sancti, quam Patris, vel Filii? Dicendum, quod si attendatur ratio dationis præter rationem missionis, tunc planum est reddere rationem : quia Spiritus procedit ut donum, non Pater et Filius. Si autem attendatur ratio missionis : tunc adhuc potest considerari duobus modis, scilicet quantum ad comparationem illam quod missus dicit ab alio esse : et sic convenit Filio mitti, sicut Spiritui sancto. Potest etiam considerari

missio ad finem missionis, qui est sanctificatio creaturæ rationalis : et ille finis magis est appropriabilis Spiritui sancto, quam Filio : sed de Patre planum est, quia illi nullo modo convenit mitti secundum Augustinum, quia non est ab alio.

Ad in autem quod contra objicitur, dicendum quod in missione visibili, præcipua scilicet missio convenit Filio : quia ipse visibilem creaturam univit sibi : et magis ipsum conveniebat mitti in illa missione, quam Spiritum sanctum, sicut probatur in III Sententiarum 1 : sed in missione invisibili missibilis est Spurtus sanctus, sicut Filius : vel magis, eo quod ipse majorem habet appropriationem in donis sanctificantibus.

Ad aliud dicendum, quod missio in carnem summa fuit missionum dupliciter, scilicet quia aliae sine illa valuissent ad redemptionem, et quia illa per unionem effectus creati a Trinitate facta est : sed in sanctificatione interiori personali æque vel magis convenit mitti Spiritui sancti.

Ad in quod alterius quæritur, Quare Ad guesst.2. Patri non convenit mitti et dari? Dicendum, quod Patri non convenit mitti propter causam sæpe dictam : propter hoc quod dicit Augustinus, quod mitti est cognosci quod ab alio sit : Pater autem non est ab alio. Utrum autem Pater det se, et Magister infra determinabt, et postea determinabitur.

Ad in quod objicitur, quod quaedam dona sunt appropriabilia Patri, dicendum quod hoc verum est : sed illa de se non sunt gratum facientia : potentia enim non facit gratum : et ideo cum missio vel datio non fiat nisi nisi in illis quae sanctificant, non sequitur quod in illis donis Pater det se ; tamen de Patre dicit Filius : Ad eum veniemus, et apud eum mansionem faciemus 2. Sed hoc contingit, eo quod inhabitant insepara-

<--- Page Split --->

biliter sanctas animas tres personae : unde in illa mansione solus Spiritus mittitur, sicut palet per id quod praecedit : Si quis diligit me, sermonum meum servabit : et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, etc 1. In collatione enim dilectionis solus Spiritus mittitur ratione appropriationis, non tamen solus Spiritus inhabitat, imo inhabitatio est trium simul.

ARTICULUS XIV.

An Spiritus sanctus potest dici cubus, et potus ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Unum Spiritum potavimus, etc. »

  1. Videtur enim Spiritus non esse potus : vel qua similitudine vocat potum ?

  2. Praeterea, Quid est Spiritum potari? Videtur, quod hoc sit donis ejus infundi.

  3. Praeterea, Super illud Isa. iv, 1 : Panem nostrum comedemus, etc., dicit Glossa quod mulieres sunt dona Spiritus sancti : cibus autem mulierum est Pater, sicut et Christi : noster autem cibus est Christus qui de cœlo descendit panis vivus. Ergo videtur, quod Spiritus reficiatur Patre ut pane : nos autem potamur Spiritu : et ista non videntur convenire.

  4. Praeterea, Potum esse magis convenit Filio : quia ita dicitur, Eccli. xv, 3 : Aqua sapientiae salutaris potabit illum. Et, Proverb. ix, 5 : Bibite vinum quod miscui vobis, dicit Sapientia.

erus fluent, etc. Panis autem dicitur in quantum confortat cor in gratia.

Ad id quod objicitur de Glossa, dicendum quod Pater ponitur ibi pro voluntate Patris : et dicitur Patris voluntas cibus mulherum effective, scilicet quia faciunt nos refici in voluntate Patris : sicut Christus dixit : Meus cibus est ut faciam voluntatem ejus qui misit me 2. Et nota, quod dona Spiritus reficiunt : sed nisi duo habeant ab ipsa substantia Spiritus, quae est cum donis in nobis, non satiant : quorum unum est sapor ad tollendum fastidium, alterum autem est vis reficiendi : quia omne id quod non est Creator, non satiat mentem hominis.

Ad aliud dicendum, quod esse potum potest convenire attributo Filii, et attributo Spiritus diversis considerationibus : si enim consideretur effectus qui est restrictio sæcularis sitis, non fit nisi per gustum Spiritus, de quo dicit Gregorius in Moralibus : « Gustato Spiritu desipit « omnis caro et carnalis delectatio. » Si autem consideretur humor potus cujus actus est ferre nutrimentum ad membra, convenit hoc sapientiae et prudentiae attributis, quae habent moderari in actibus donorum quantum cuilibet sit dandum vel indulgendum sit.

ARTICULUS XV.

An Spiritu sancto non existente Pater potest immittere dilectionem suam ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit : « Unus est Spiritus sanctus, qui datus est omnibus, licet separatis, etc. »

Solutio. Dicendum, quod in veritate Spiritus metaphorice potest dici cibus, et potus. Potus dicitur, ut innuit hic Augustinus, in quantum sæcularis sitis restringit ardorem. Unde, Joan. vii, 38 : Qui credit in me..., flumina de ventre

  1. Si enim non sit Spiritus sanctus, si hoc scilicet per impossibile ponatur, adhuc Deus diliget creaturam rationalem, et suam eis infundet dilectionem : ergo

<--- Page Split --->

videtur quod immissio dilectionis non sit missio Spiritus.

  1. Præterea, Ponamus nullam esse personam eo modo quo fides distinguit personas : quæro, utrum adhuc Deo conveniat mitti? Videtur, quod non : quia mitti est cognosci quod ab alio sit : tunc autem nullus ab alio erit : ergo videtur, quod non conveniat ei tunc mitti.

contra. CONTRA : Adhuc erit perfecte potens salvare : non autem potest esse salus nisi per id quod sanctificando revocat aberrantes : ergo videtur cum hoc sit mitti, quod adhuc possit mittere et dare, et mitti et dari.

SOLUTIO. Dicendum, quod si ponamus Spiritum sanctum non esse, non erit dilectio in divinis nisi essentialis tantum : et illa cordibus infunderetur, ut dictum est : sed hoc non erit missio alicujus, quod enim non est Filii, patet hoc, quia non est effectus appropriabilis Filio : quod autem non Patris, patet, quia Pater non est ab alio.

Ad ALIUD dicendum, quod si nulla ponatur esse persona, non erit aliqua missio proprie loquendo : sed adhuc Deus potest dare se in effectu gratiae.

D. An viri sancti et Ecclesiæ Prælati dent, vel dare possint Spiritum sanctum? quod non dant hic ostendit.

Hic quæritur, Utrum et viri sancti dent vel possint dare aliis Spiritum sanctum ? Quem si aliis dant, cum ejus donatio supra sit dicta processio, videtur ab eis procedere Spiritus sanctus vel mitti : sed Creator a creatura non mittitur vel procedit. Restat ergo ut Spiritum sanctum ipsi non dent, nec possint dare. Unde Augustinus in libro XV de Trinitate1 : Non aliquis discipulorum Christi dedit Spiritum sanctum. Orabant quippe ut veniret in eos quibus manum imponebant, non ipsi eum dabant2. Quem morem in suis præpositis etiam nunc servat Ecclesia. Denique et Simon Magus offerens Apostolis pecuniam, non ait, Date mihi et hanc potestatem, ut dem Spiritum sanctum : sed cuicumque, inquit, imposuero manus, accipiat Spiritum sanctum : quia nec Scriptura superius dixerat, Videns autem Simon quia Apostoli darent Spiritum sanctum : sed dixerat, Videns autem Simon, quia per impositionem manuum Apostolorum daretur Spiritus sanctus3. Ecce his verbis ostendit Augustinus nec Apostolos nec alios Ecclesiæ Prælatos dedisse vel dare Spiritum sanctum.

<--- Page Split --->

E. Quod non possunt dare Spiritum sanctum hic docet.

Et quod plus est, non posse etiam dare dicit in eodem libro subdens : De Christo scriptum est, quod acceperit a Patre promissionem Spiritus sancti, et effuderit : in quo utraque natura monstrata est, humana scilicet, et divina. Accepit quippe ut homo, effudit ut Deus. Nos autem accipere quidem hoc donum possumus pro modulo nostro : effundere vero super alios non utique possumus : sed ut hoc fiat, Deum super eos a quo id efficitur, invocamus. His verbis expresse dicit nos Spiritum sanctum non posse super alios effundere, id est, aliis dare.

F. Quod videtur contrarium.

Sed huic videtur contrarium quod Apostolus ad Galatas de se loquens, ait : Qui tribuit vobis Spiritum, et operatur virtutes in vobis 1. Ecce evidenter dicit se tribuisse Spiritum. Sed intelligendum est hoc dixisse Apostolum, non quia haberet potestatem et auctoritatem dandi Spiritum sanctum, sed quia ministerium habuerit, in quo dabatur a Deo Spiritus sanctus. Ut enim ait Augustinus super eumdem locum, exponens illud Apostoli verbum : Ab Apostolo prædicata est eis fides : in qua prædicatione adventum et præsentiam Spiritus sancti senserant, sicut illo tempore in novitate invitationis ad fidem, etiam sensibilibus miraculis præsentia Spiritus sancti apparebat, ut in Actibus Apostolorum legitur. Aperte hic ostendit quomodo illis Spiritum sanctum Apostolus tribuerit : non utique ipsum mittendo in eos, sed prædicando eis fidem Christi : quam illis recipientibus, quod Spiritus sanctus in eis esset, aliquibus signis visibilibus monstrabatur. Non ergo homines quantumcumque sancti dare possunt Spiritum sanctum.

<--- Page Split --->

illuminare, et perficere : non autem hoc possunt nisi conferendo Spiritum sanctum : ergo etc.

ARTICULUS XVI.

Utrum viri sancti possunt dare Spirí- tum sanctum ?

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, D, « Hic quaeritur, Utrum et sancti viri, etc. »

Hic enim incipit pars illa in qua determinat, utrum viri sancti dent Spiritum sanctum, et ostendit quod non. Et habet tria capitula, in quorum primo ostendit quod non dant. In secundo, quod non possunt dare. ibi, E, « Et quod plus est, etc. » In tertio, objicit in contrarium, et solvit, ibi, F, « Sed huic videtur contrarium, etc. »

  1. Videtur enim, quod viri sancti possunt dare Spiritum sanctum : quia dictum est eis : Accipite Spiritum sanctum : quorum remiseritis peccata, remittuntur eis 1. Peccatum autem non remittitur nisi per Spiritum sanctum : ergo dant Spiritum sanctum.

  2. Item, Qui occasionem damni dat in judicio hominum, damnum intulisse judicatur : ergo si ministri Ecclesiae faciunt hoc ad quod incessanter sequitur Spiritus sanctus, videtur quod ipsi Spiritum sanctum conferant.

  3. Item, Nos videmus in luminibus materialibus, quod unum2 accensum ad alterum, ulterius incendere potest alia : ergo videtur in lumine interiori spirituali, quod homo accensus in gratia Spiritus sancti, ulterius alios incendere possit, et ita conferre Spiritum sanctum.

  4. Item, Angeli se invicem illuminant, purgant, et perficiunt : ergo cum ecclesiastica hierarchia sit ad exemplar ceelestis hierarchiae, videtur quod etiam inter viros sanctos unus alium possit purgare,

Solutio. Dicendum cum Magistro, quod viri sancti, nec etiam ministri Ecclesiae dant, neque conferunt Spiritum sanctum. Et hujus causa est : quia dans Spiritum sanctum habet auctoritatem et influentiam ad minus super effectum, in quo datur Spiritus sanctus : et hic effectus est gratia gratum faciens, quae non est nisi a solo Deo per efficientem causam et auctoritatem.

Ad PRIMUM ergo quod objicitur, dicendum quod Christus dedit eis ministerium ad id in quo habetur Spiritus sanctus, hoc est, ad dispensationem sacramentorum : sed auctoritatem et efficientiam non dedit eis.

Ad ALIUD dicendum, quod qui dat occasionem damni judicatur nocens, non tamen judicatur efficienter damnum intulisse, nisi efficiat cum illo qui damnum infert : sed in collatione Spiritus sancti non potest potentia operativa hominis operari aliquid : sed potest operari ad illud et sub illo : et ideo non est simile : quia potentia creata potest ad illatonem damni, non ad collationem Spiritus sancti.

Ad ALIUD dicendum, quod in luminibus fit accensio unius ad aliud propter materiae similitudinem : quia per illam est unum combustibile et cibus ignis, sicut aliud : sed non est ita similitudo potentiae operantis in Deo, et in ministris in collatione Spiritus sancti.

Ad ALIUD dicendum, quod purgare Angelorum est a dissimilitudnus habitu in vi cognitiva, id est, ab habitu, vel habituali ignorantia, sive nescientia alicujus occulti revelandi : et illuminari est accipi lumen in illo in quo videatur : perfici autem est converti secundum hoc lumen ad fontem luminis, hoc est, ad Verbum aeternum. Unde omnia haec tria

<--- Page Split --->

sunt ex parte intellectus et per modum doctrinae, et effectus doctrinae : et hoc modo bene possunt facere ministri Ecclesiae : unde alium docendo, illuminare, et purgare a nescientia, et perficere os-

tendendo scientiam verbi Dei conducere ad Deum : sed hoc quandoque sequitur gratia, quandoque non : et quod quandoque sequitur, hoc est ex superiori infundente causa et operante.

<--- Page Split --->