EPISTOLA X.
ANTIQUA TRANSLATIO.
BALTII. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.
Joanni Theologo, Apostolo et Evangeliste in Pathmos insula.
Joanni theologo, apostolo et evangelistz, in Pathmo insula exsulanti.
SYNOPSIS EPISTOLE :
Beato Joanni apostolo et evangeliste, Christi discipulo dilecto, in Pathmo insula exsulanti prophetice prædicit celerem ab exsilio liberationem, et reditum in Asiam, ubi exemplo suo plurimum profulurus sit.
ANTIQUA TRANSLATIO.
BALTII. CORDERII, S. J. INTERPRETATIO.
Saluto te sanctam animam, o dilecte, et mihi est hoc ad te præter multos magis proprium. Gaude vere dilecte, vere amabili et desiderabili et diligibili valde dilecte. Quid est mirabile si Christus est verax, et discipulos injusti civitatibus expellunt, ipsi secundum dignitatem sibiipsis attribuentes, et a sanctis immundi dilecti et recedentes. Vere ma-
Saluto te sanctam animam, o dilecte, quoniam id mihi præ cæteris tecum licet familiarius. Salve, o vere dilecte, et perquam dilecte illi, qui vere amandus, et expetendus, et diligendus est. Quid mirum si Christus vera loquitur, et iniqui discipulos e civitatibus expellunt, sibi ipsi quæ merentur tribuentes, dum a viris san-
<--- Page Split --->
nifestae imagines sunt visibilia invisibilium : neque enim in saeculis venturis causa erit justarum segregationum ex ipso Deo, sed a Deo perfecte seipsos segregantes, sicut et alios videmus hic jam cum Deo factos : quoniam veritatis existentes amatores, ab affectu quidem recedente materialium, in omni autem omnium malorum libertate et amore divino bonoum universorum pacem diligunt et sanctitatem, et ex praesenti vita incipiunt futuram, ut decet Angelos, in medio hominum conversati cum impassibilitate omni et Dei nominatione et sanctitate et aliis bonis. Igitur non aliquando ita insaniam, quod putem nos aliquid secundum corporis passiones, sed solum judicare ipsas sentire credo. Injuriam autem nobis facientes et relegare arbitrantes non recte Evangelii solem, juste causam habens opto ab istis dimissos, qui contra seipsos faciunt ad bonum converti, et ad seipsos nos trahere et sumere de lumine. Nos autem neque contrarium privabit Joannis splendidissimo radio, nunc quidem consecutoros memoria, et renovationem tuae verae Theologiae : paulo autem postcrius (dicam enim, quamvis est audaciae) nobis ipsos uniendos. Dignus autem credi sum omnino, praecognita tibi et discens ex Deo et dicens, quod ex custodia quae est in Pathmos dimitteris, et ad terram Asiae reverteris, et facies ibi boni Dei imitationes, et his qui erunt post te trades.
ctis scelesti se segregant atque recedunt ? Revera quae videntur manifestae sunt imagines eorum quae non videntur; neque enim in saeculis venturis auctor erit Deus justarum a se separationum, sed illi ipsi qui se a Deo prorsus sequestrarunt; sicut econtra jam alios etiam cum Deo hic conjunctos adspicimus, quod amando veritatem, ab omni rerum materialium affectu procul recedant et a malis omnibus liberati, divino prorsus amore pacem omnium bonorum et sanctitatem consectentur, et in praesenti vitae futurae vitae primitias praelibent, inter homines angelico more conversantes, cum omni tranquillitate animi, ac Dei benedictione ac bonitate caeterisque donis. Equidem haud ita demens sum, ut arbitrer vos quidquam pati; imo vero passiones corporis hac ex parte tantum sentire credo, ut easdem sensu tenus percipiatis. Caeterum eos qui vos injuriis afficiunt, et perperam se solem Evangelii exterminare posse putant, jure merito reprehendens, opto ut abstineant ab iis quae contra semetipsos delinquunt, et ad bonum convertantur, et ad se vos alliciendo, luminis participes exsistant. Nos autem e diverso nihil lucidissimo Joannis radio privabit ; in praesentiarum quidem fruituros memoria et renovatione verissimae theologiae tuae : paulo vero post (ausim dicere, licet confidentius) vobis ipsis conjungendos. Utique sum fide dignus, quando praecognita tibi a Deo, et disco, et refero te nimirum ex Pathmi ergastulo liberatum iri, et in Asiam reversurum, ubi praebebis exempla benignum Deum imitandi, eaque posteris relinques.
<--- Page Split --->
Per hoc vero quod consequitur, levaverunt vocem, potest notari magnus affectus Beati Dionysii ad Beatum Joannem, quem intra non capiens, fecit in vocem prorumpere ipsum Dionysium ad scribendum Apostolo in pressuris exsili constituto.
Quod autem sequitur, simul laudabunt, significat laetitiam eorum qui in Asia erant, qui in reversione Apostoli post interfectionem Domitiani, a Senatu Romano decretum proponente, ut omnia quae Domitianus fecerat, irrita haberentur, occurrerunt sibi cum laudibus, dicentes : « Beatus qui venit in nomine Do- « mini. »
Saluto te animam sanctam, o dilecte, et mihi est hoc ad te præter multos, etc.
Vox speculatorum tuorum : levaverunt vocem, simul laudabunt : quia oculo ad oculum videbunt, cum converterit erit minus Sion. Isa. 11, 8. Ex verbis istis potest trahi modus istius epistolæ et materia, quam scribit Beatus Dionysius Joanni Apostolo et Evangelistæ in Pathmos insula, ex præcepto Domitiani Imperatoris in exsilium relegato. Per hoc enim quod dicit, vox speculatorum, significatur modus quo accepit id quod in hac epistola scripsit : quia per revelationem sibi a Deo factam per modum prophetiæ prædicit liberationem Apostoli, et reversurum eum in Asiam, ut patet in fine epistolæ. Prophetæ autem dicuntur speculatores duplici speculatione : quia scilicet speculantur occulta in speculo æternitatis, et quia officium speculatorum sive custodum habent in populo ut prospiciant eminentia pericula populi et annuntient : unde Dominus ad Ezechielem dicit : Fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel 1 . Et Habacuc dicit : Super custodiam meam stabo, etc. 2 .
Per conversionem autem Sion, quæ oculis videnda promittitur, significatur liberatio Apostoli, quæ in hac epistola promittitur : Sion enim specula interpretatur, unde significat ipsum Joannem Apostolum qui in Dei speculatione fuit præcipuus.
Dividitur autem ista epistola in partes tres. In prima ponitur affectus scribentis. In secunda penitur confortatio, ibi, Gaude vere dilecte, etc. In tertia prædicitur ipsius liberatio, ibi, Dignus autem credi sum, etc.
Dicit ergo primo Dionysius Joanni : O dilecte, ego saluto te, existentem sancatn animam, et hoc, scilicet quod diligam te, est mihi proprium præter multtos, id est, supra multos dilectos : unde alia translatio habet, « Apostolos, » quos tamquam dilectos sibi commemorat, ut intelligatur, quod ipse Apostolum Joannem plusquam alios dilexerit, non plusquam alii eum dilexerunt.
<--- Page Split --->
Et ideo dicendum ad tertium, quod Christus quodammodo, sicut dicit Augustinus, dilexit plus Petrum, et alio modo dilexit plus Joannem. Dicitur enim secundum divinam dilectionem eum plus diligere secundum majorem dilectionis affectum, cui scilicet plus de suis bonis communicat : et ita plus dilexit Joannem, quia plus eum diligit, quem plus amatorem sui constituit : Petrus autem plus dilexit Christum in membris, et ideo etiam eum praefecit gregi suo : Joannes autem plus dilexit eum quantum ad quietem in ipso : et ideo prætulit eum privilegio amoris revelationis : quare non commisit sibi Ecclesiam regendam, quia contemplativi solent esse negligentes de custodia aliorum : et sic etiam Dionysius per conformitatem ad Christum quodam modo plus dilexit Petrum, et quodam modo plus Joannem.
DIVISIO ET EXPOSITIO TEXTUS.
Deinde ponit confortationem : et dividitur in partes duas. In prima ponit ea quibus potest confortari : secundo ostendit eum confortatione non indigere, ibi, Igitur non aliquando ita insaniam, etc.
Circa primum ponit duas rationes confortationis. Secunda incipit, ibi, Vere manifestæ, etc.
Circa primum adhuc duo facit. Primo hortatur eum ad gaudium inter exsilii pressuras. Secundo ponit rationes gaudii, ibi, Quid est mirabile, etc.
Sed contra obiicitur, quod nullus homo sua anima est : ergo inconvenienter videtur nominare Beatum Joannem animam suam.
Præterea, Videtur quod Paulum debuerit plus diligere : quia a Paulo fuit conversus et fide instructus, et ita ab eo plus recepit : ergo plus eum diligere debuit secundum sententiam Domini, Matth. vii, 12.
Si dicatur, quod plus eum dilexerit secundum conformitatem ad Dei amorem : quia Beatus Joannes fuit a Christo præ aliis magis dilectus. Contra est, quod Christus dilexit plus Petrum, quia commisit ei custodiam sui gregis, et ita Petrum plus diligere debuit.
Sed ad primum dicendum, quod est ibi synecdochica locutio, secundum quod ponitur pars pro toto. Vel aliter potest dici, quod sicut dicit Philosophus in X Ethicorum, « homo est solum intelle- « ctus : » quia id quod est hominis in quantum homo, est solum secundum intellectum : et ideo quia solum vivit secundum intellectuales operationes humanæ vitæ. Et propter hoc sanctus vir potest dici anima : quia tota vita sua est secundum animam.
Ad secundum dicendum, quod secundum ordinem humanæ affectionis Dionysius plus diligebat a quo plura bona acceperat : sed secundum conformitatem ad Dei dilectionem diligebat plus Joannem.
<--- Page Split --->
Dicit ergo primo, Joannes vere dilecte et valde dilecte a Christo vere amabili et desiderabili et diligibili. Hæc tria hoc modo differunt, quod amor referatur ad ipsam virtutem appetitivam intellectualem, quia amor est secundum operabilem actum et secundum intellectivum affectum : desiderium autem referatur ad appetitivam sensibilem, quia « deside- « rium et animus, ut dicit Philosophus, « in sensitiva sunt, » et tunc desiderium erit de Christo secundum humanitatem. Hoc autem quod dicit valde dilecte, importat causam amoris : quia sicut dicit Philosophus, « Illud vere amatur, in quo « nihil nisi honestum amatur. »
Deinde ponit causam gaudii duplicem. Et prima est, quod Christus prædixit, quod discipuli sui expellendi erant ab im1 piiis de civitate in civitatem1 : et ideo discipulis suis est materia gaudii de hoc quod verba Magistri sui de eis inveniuntur vera, etiamsi divina de eis prædixerit: in hoc enim quod impii expellunt sanctos a se, reddunt sibi ipsis, secundum quod digni sunt, quia separant se a sanctis, quorum consortio non sunt digni. Deinde ponit secundam causam gaudii : quia in passionibus sanctorum, secundum quas separantur ab impiis, repræsentatur futura segregatio, qua in futura vita segregabuntur ab eis : sicut enim modo impii sunt causa segregationis suiipsorum a sanctis, nam hujus Deus non est causa, nisi permittendo, ita etiam per mala sua opera sunt causa quod in futuro sæculo segregabuntur a sanctis, et Deus illius segregationis non erit causa, quia ipse nominem compellit. E contrario etiam sancti in hac vita sunt cum Deo per gratiam in quantum amant veritatem, et recedunt ab amore materialium rerum, et diligunt divinam pacem, id est, quietem in Deo, in omni libertate omnium malorum, id est, omnino liberati ab omnibus
malis, et in amore divino omnium bonorum, vera bona in Deo amantes, et incipiunt ex nunc futuram bonam vitam : unde conversantur in medio hominum sicut quidam Angeli, cum impassibilitate, id est, inmunes a passionibus peccatorum, quae non dominantur in eis, et Dei nominatione, quia omnia ad nomen Dei referunt, vel divinis laudibus immorantur, et sanctitate et aliis bonis, in quibus Angelos imitantur : et ideo visibilia sunt imagines invisibilium, et quantum ad vitam præsentem bonorum, in qua significatur futura vita, et quantum ad vitam malorum, in qua significatur et repræsentatur segregatio ipsorum a Deo et sanctis.
DUBIUM.
SED CONTRA hoc objicitur, quia non omnes mali expellunt sanctos, imo quidam eos ad se trahunt, sicut legitur de Herode, Marc. vi, 20, quod libenter audiebat Joannem, et multa pro eo faciebat : ergo videtur non universaliter verum esse.
Præterea, Impii adhuc etiam expellunt bonos, quia reputant se indignos ipsorum consortio : et ita videtur falsum dicere, quod reddunt sibi secundum dignitatem.
Præterea, Matth. xxv, 32, dicitur,
<--- Page Split --->
quod Filius hominis in judicio segregabit malos a bonis : ergo Deus est causa segregationis quæ erit in futuro sæculo, quod ipse hic in littera negat.
Sed dicendum ad primum, quod mali in quantum mali semper compellunt bonos, sed in quantum habent in se aliquid boni (quia timent judicium futurum et sperant emendaturos se ex toto vel ex parte) isti volunt secum habere bonos : quidam autem nolunt omnino se emendare, et illi omnino non gaudent bonorum consortio, sed expellunt eos sicut sibi contrarios, ut dicitur Sapient. u, 12.
Ad secundum dicendum, quod quamvis non expellant eos propter hoc, quantum ad intentionem operantis : tamen propter hoc est eorum expulsio, quantum ad intentionem operis : sed Deus non sineret mala ab eis fieri, nisi ipse ad aliquid ordinaret.
Ad tertium dicendum, quod Deus non dicitur causa meritoria segregationis esse sed ipsi mali : sed tamen Deus est sicut juste infligens pœnam.
Injuriam autem, etc. Tertio, quid ab ipso speret, ibi, Nos autem neque contrarium, etc.
Concludit ergo primo, quod ex quo sancti impassibiliter vivunt etiam in hac vita, non credit quod Beatus Joannes patiatur, sed quod passiones corporis sentiat secundum judicare : et ita non intendit eum confortare ex quo scit eum confortatione non indigere, quia non patitur.
DUBIUM.
SED VIDETUR hoc esse falsum :
Quod enim sentitur tantum secundum judicare, non inducit experimentum doloris, sed tantum agit actione animæ : sed sancti in passionibus experti sunt maximos dolores : ergo non videtur, quod secundum judicium tantum senserint passiones illatas ipsis.
Si dicatur, quod propter intentionem contemplationis vires sensitivæ retrahebantur a suis actibus, et sic non sentiebant pœnas illatas. Contra : Non est auferendum a sanctis quod facit eis ad maximum cumulum meriti : sed experimentum doloris sensibilis facit ad meritum eorum : ergo experti sunt etiam passionum dolores.
Deinde ne videatur hoc dicere, quod credat eum in passionibus anxiati et ob hoc confortatione egere, ut reverentiam suam ad eum ostendat, concludit quod non intendit confortare ipsum quasi passionibus subjacentem : et circa hoc tria facit. Primo dicit quid de ipso credat : secundo, quid circa persecutiones ipsius Joannis operetur ipse Dionysius, ibi,
- Præterea, Christus sanctissimus fuit et tamen dolor suus fuit acerbissimus, sicut dicitur in Threnis, 1, 12 : Attendite, et videte si est dolor sicut dolor meus : ergo etiam et alios sanctos sanctitate non excusabat ab experimento doloris.
<--- Page Split --->
Præterea, Philosophus dicit 1, quod « fortis tanto plus dolet de morte quam « alius qui non est virtuosus, quanto « vitam suam velut meliorem plus dili- « git. » Unde etiam dicit Augustinus de quodam Stoico, qui dum esset in periculo naufragii plus aliis timuit : cumque post evasionem periculi a quodam irrideretur, respondit « merito plus aliis ti- « muisse, velut qui plus aliis vitam suam « virtuosam diligere deberet. » Ergo videtur, quod sanctitas potius faciat ad augmentum doloris quam ad minorationem.
Præterea, quod sancti in passionibus habeant experimentum dolorum, probatur per auctoritatem : quia in secundo Machabæorum, vi, 30, dicitur de Eleazaro, quod orans ad Deum dixit « se « duros corporis sustinere dolores, sed « secundum animam libenter eos pati « propter Dei amorem. »
quia nobilissimas perfectiones amittunt : sed virtutes sanctorum ordinantur ad felicitatem quae non potest esse nisi in termino vitæ : et ideo etiam gaudent quodammodo de morte, sicut dicitur Job, ut, 22 : Gaudent vehementer cum invenerint sepulcrum. Quare quod hic dicit Dionysius, sic intelligendum est : anima sanctorum non patitur ut substernatur passionibus, sed libera est ab eis : et ideo libere judicat. Et per hoc patet solutio ad totum : quia Philosophus etiam dicit, quod « quidam patiuntur decenter for- « tunas 1 : » et hoc hic nominat Dionysius non pati.
Sed dicendum, quod sancti experiuntur sensum doloris in passionibus quantum ad corpus, et quamvis propter contemplationem sensus retrahantur a suis actibus, si sit intensa, tamen tantum excitantur sensus per aliquam acerbam passionem ut potius retrahat a contemplationis intensione, quam e converso sensus omnino retrahantur ab experimento doloris. Nec tamen est similiter de Christo ac de aliis : quia Christus fuit in duplici statu : et ideo secundum statum viatoris potuit acerbissima pati, et secundum statum comprehensoris altissima et quieta contemplatione Dei fruebatur, nec ab uno retrahebatur per alterum : sed in aliis qui sunt puri viatores, unum impeditur per alterum, ita quod actualis contemplatio sit minus intensa, et dolorem etiam minus experiantur. Nec itcrum est simile de his qui habent virtutes politicas quæ ordinant ad felicitatem viae : et ideo de morte maxime dolent,
EXPOSITIO TEXTUS.
Deinde ostendit Dionysius qualiter se habet ad persecutiones ipsius dicens : Ita non studeo vos confortare : sed opto juste causam habens, justum reputo quod volo omnes homines salvos fieri sicut et Deus, injuriam facientes nobis et non recte arbitrantes se posse relegare, id est, exsulare vos, solem Evangelii, propter Evangelium quod edidit altissimum, atque opto, dico, hos qui contra seipsos faciunt dum contra vos malum moliuntur, dimissos ab istis malis converti ad bonum, et quod trahant nos ad se et sumant de lumine doctrinae nostrae.
<--- Page Split --->
Deine ostendit quid ipse Apostolus speret, et dicit, quod etsi contrarium accidat, scilicet quod persecutores sui non convertantur, ipse tamen, cum aliis fidelibus non privabitur radio Joannis, id est, profundissima sua doctrina : nos dico, nunc quidem, id est, interim dum ex illo detineris, consecuturos suum radium memoria, et renovationem, quantum ad frequentem repetitionem, tuæ veræ Theologiæ, id est, librorum quos de Deo condidit, qui continentur inter Scripturas canonicas. Vos, et dico, paulo posterius, otioso Domitiano, uniendos nobis secundum corporalem præsentiam. Et facit parenthesim interponens, dicam hoc,quamvis sit audaciæ, id est, quamvis videatur esse præsumptio quædam, quod vobis futura prædico, vel quod me vobis uniendum dico : cum non sim dignus. Et sic exposuit quomodo non recte arbitrantur,
quia non possunt facere quod in tendunt ut tantum solem ab aliis tollant.
Deinde prædicit reditum ipsius in Asiam, dicens : Dignus autem sum omnino credi, id est, ut mihi credatur : discens ex Deo per revelationem, et dicens tibi quædam præcognita, id est, quædam futura, vel præcognita tibi, scilicet ex illa quæ est in Pathmos insula, et ad terram Asia reverteris, scilicet Ephesum, et ibi facies imitationes boni Dei, prædicando et operando salutem aliorem sicut Christus fecit, et .trades doctrinam tuam, et, id est, etiam his qui erunt post te, scribendo libros. Vel aliter facies, id est, scribes imitationes boni Dei, id est, actiones et doctrinas, quæ proponuntur ut eas imitentur : quia Evangelium scripsit post reversionem ab exsilio, sicut Hieronymus in Prologo Evangelii ejus.
<--- Page Split --->