CAPUT III.

De præcursoré Christi, et hujus adventu, ac futuro judicio : qui purgatis filiis Levi gratum habebit sacrificium Juda et Jerusalem : comminatur sceleratis gravem ultionem : quos tamen ad se revocat, plurima bona conversis promittens, conqueritur de ingratitudine filiorum Israel, et quod ipsum in decimis suis confi gant, quodque dicant Deo non esse curæ suos cultores, cujus contrarium tandem experi entur.

et vos, filii Jacob, non estis consumpti.

<--- Page Split --->

num, unusquisque cum proximo suo. Et attendit Dominus, et audivit, et scriptus est liber monumenti coram eo timentibus Dominum, et cogitantibus nomen ejus.

IN CAPUT III MALACHIÆ

In primo, duo dicit, officium scilicet præcursoris, et adventum regis purgantis.

« Ecce ego mittam angelum meum. » Tangit hic de purgatione peccatorum, et de condemnatione impiorum, ibi, y. 13 : « Invaluerunt super me verba vestra. »

Purgationem peccatorum tangit in Levitis, et dividitur in duo. In prima purgationem tangit Levitarum. In secunda, revocat populum ad devotionem eorum jam purgatorum, et ut solvat eis populus quod in lege præceptum est, ibi, y. 7 in medio : « Revertimini ad me. »

Adhuc prior istarum in duo dividitur. Primo enim ostendit qualiter purgantur purgandi per poenam expiationis. Secundo, qualiter judicantur majoribus peccatis irretiti, ibi, y. 5 : « Et accedam ad vos in judicio. »

In primo, tria sunt, scilicet purgatorum inductio : adventus ejus descriptio, ibi, « Ecce venit : et operis in purgando perfectio, ibi, « Ipse enim quasi ignis conflans. »

« Ecce ego. » Ac si dicat : Vos quæritis, Ubi est Deus judicii ? sed ego manifestum vobis eum faciam, et in primo, et in secundo adventu. « Ecce ego, » ante primum adventum, « mitto angelum meum, » hoc est, nuntium sive Joannem Baptistam ministerio Angelorum suffultum 2. Hoc ipse Christus interpretatur de Joanne, sed Marc. 1, 3, adjungit aliam auctoritatem. Isa. xl, 3 : Vox clamantis in deserto : Parate viam Domini. Matth. autem xl, 10, simpliciter dicit : Hic est de quo scriptum est : Ecce ego mitto angelum meum. « Angelus « autem iste ante secundum adventum, ut « dicit Hieronymus, ordinem significat « Prædicatorum. » « Et præparabit viam ante faciem meam, » id est, ante præsentiam meam. Hoc enim fecit Joannes prædicando, baptizando, difficultates veniendi ad Christum suo testimonio removendo, et hoc faciet ordo Prædicatorum ante secundum adventum. Isa. xl, 3 : Vox clamantis in deserto : Parate viam Domini, rectas facite in solitudine semitas Dei nostri. Isa. lxii, 10 : Transite, transite per portas, præparate viam po-

1 Job, 11, 15.

2 Cf. Marc. 1, 2 et seq , et Matth. xi, 2 et seq.

<--- Page Split --->

pulo, planum facite iter, et eligite lapides. Porta dicuntur hic aditus ad corda populorum secundum omnes differentias et modos vivendi, qui sunt in mundo, sicut et Joannes publicanos, milites, et omnes alias populi differentias docuit secundum sibi convenientia 1. Planities itineris est, ut sit stratum secundum rectitudinem justitia generalis : erectio lapidum, ablatio est scandalorum et impedimentorum.

Et inducit de adventu purgatoris :

« Et statim, » hoc est, continuo. Isaxiv, 1 : Prope est ut veniat tempus ejus, et dies ejus non elongabuntur. « Veniet ad templum suum. » Habacuc, ii, 3 : Veniens veniet, et non tardabit. Cantic. ii, 8 : Ecce iste venit saliens in montibus, transiliens colles. In montibus salit, quia in eminentia virtutis Altissimi, hoc est, Patris, et in illuminatione sui qui sapientia Patris est, et in sanctificatione Spiritus desuper venientis venit. Transilit colles, hoc est, Angelicorum ordinum vertices : quia, sicut dicitur, ad Hebr. ii, 16 : Nusquam Angelos apprehendit, sed semen Abraha apprehendit. Ad templum sanctum suum venit, hoc est, uterum Virginis, vel ad litteram ad templum quod tunc construebatur reconciliatis Levitis, vel ad Ecclesiam. Jerem. viii, 4 : Templum Domini, templum Domini, templum Domini est. De primo dicitur, Ezech. xliii, 2 : Ecce gloria Dei Israel ingrediebatur per viam orientalem, etc., et terra resplendebat a majestate ejus. Dominus in De secundo, in Psal. xlvii, 10 : Suscesantco suo, pinus, Deus, misericordiam tuam, in medio templi tui. De tertio, I ad Corinth. iii, 17 : Templum Dei sanctum est, quod estis vos. Primum sanctum est Sancti sanctorum inhabitatione, Matth. i, 20 : Quod in ea natum est, de Spiritu sancto est. Luc. i, 35 : Quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. Secundum sanctum est Sancti sanctorum oblatione : per hanc enim omnis oblatio tem-

pli, sicut umbra ad veritatem reducta est, et ad sanctitatem ordinata. III Reg. ix, 3 : Sanctificavi domum hanc quam medificasti, ut ponerem nomen meum ibi in sempiternum. Tertium sanctum est sancificatorum virtute. Levitic. xi, 43 : Sancti eritis, quia ego sanctus sum, et quia sanctifico vos. Primum sanctum est, quia de ipso carnis substantiam sumpsit. Hoc notatur, Luc, 1, 35, ubi dicitur : Quod nascetur ex te. Praepositio enim ex, materiam notat. Secundum sanctum, quia figuras et umbras legis in eo ad veritatem sua oblatione reduxit. Aggæi, ii, 10 : Magna erit gloria domus istius novissimæ plus quam primæ. Tertium sanctum, gratiaè inhabitatione. Psal. cxxxii, 14 : Hic habitabo, quoniam elegì eam. Ezech. xliii, 7 : Locus solii mei, locus vestigiorum pedum meorum, ubi habito in medio filiorum Israel.

Et describit eum a potestate et ab officio.

A potestate, cum dicit :

« Dominator, quem vos quæritis. » Deus dum Dominator enim est, qui possessos ab lamiitibus requirienalienis dominis in suam reducit potestatem. Isa. xxvi, 13 : Possederunt nos domini absque te, tantum in te (hoc est, in tuo dominio) recordemur hominis tui. Sapient. xii, 18 : Tu Dominator virtutis, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos. Apocal. xix, 16 : Habet in vestimento et in femore suo scriptum : Rex regum, et Dominus dominantium. Hunc quærant ab aliis dominis oppressi. Aggæi, n, 8 : Veniet Desideratus cunctis gentibus. Hoc significatum est, I Reg. xxni, 2, ubi dicitur, quod veniebant ad David omnes qui erant in angustia constituti, et oppressi ære alieno, et amaro animo, et factus est eorum princeps.

Et subdit de officio :

« Et Angelus, » hoc est, nuntius. Isa. ix, 6, secundum Septuaginta, « vocabi- « tur magni consilii Angelus. » « Testa-

<--- Page Split --->

menti » spiritualiter docendi et implendi, et per miracula testificandi. De primo, ad Roman. vim, 2 : Lex spiritus vitæ in Christo Jesu liberavit me a lege peccati et mortis, hoc est, lex spiritualiter intellecta. Joan. vi, 64 : Verba, quæ ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt. De secundo, Matth. v, 17 : Non veni solvere legem, sed adimplere. De tertio, Joan. v, 36 : Ego habeo testimonium majus Joanne. Opera enim quæ dedit mihi Pater ut perficiam ea, ipsa opera quæ ego facio, testimonium perhibent de me. Psal. xcii, 5 : Testimonia tua credibilia facta sunt nimis. « Quem vos vultis, » hoc est, ad quem sicut ad finem refertur desiderium Sanctorum. Isa. xxvi, 8 : Nomen tuum, et memoriale tuum in desiderio animæ. Isa. lii, 3 : Desideravimus eum : despectum, et novissimum virorum, etc.

Et subdit de qualitate adventus : « Ecce venit. » Et notatur, quod primus adventus demonstrabilis est in humilitate, et secundus in terrore. Isa. xl, 10 : Ecce Dominus Deus in fortitudine veniet, et brachium ejus dominabitur : ecce merces ejus cum eo, et opus illius coram illo. I Reg. iv, 7 : Venit Deus in castra. « Dicit Dominus exercituum. » Confirmatio est prophetiae.

eum ? » Hieronymus : « Si nemo potest « cogitare præ potentia majestatis ejus, « quis eum lippientibus oculis in sua « claritate poterit respicere ? » Nahum, 1, 6 : Ante faciem indignationis ejus quis stabit ? et quis resistet in ira furoris ejus ? Job, xxvi, 14 : Cum vix parvam stillam sermonis ejus audierimus, quis poterit tonitruum magnitudinis illius intueri ?

Et subdit de operis perfectione in purgando :

« Ipse enim, » in effectu scilicet operis, erit « quasi ignis conflans, » majora scilicet peccata igne tribulationis et compunctionis acriori pœna purgans. Isa. iv, 4 : Si abluerit Dominus sordes filarum Sion, et sanguinem Jerusalem laverit de medio ejus, in spiritu judicii, et spiritu ardoris. Deuteron. iv, 24 : Dominus Deus tuus ignis consumens est. « Et quasi herba fullonum, » quæ Jerem. ii, 22, Borith dicitur, quam quidam dicunt esse saponariam, et est herba per quam ad nitorem proprium lanae deducuntur. Et intelligitur minor pœna per quam leviora peccata purgantur. Isaie, i, 18 : Si fuerint peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbuntur : et si fuerint rubra quasi vermiculus, velut lana alba erunt. Fullones hac herba purificantes, Sacerdotes sunt et Doctores. Isa. vii, 3 : Egredere in occursum Achaz, tu et qui derelictus est Jasub, filius tuus, ad extremum aquæductus piscinae superioris in via agri Fullonis. Jasub qui revocans interpretatur, cuneum Sacerdotum significat purificantium : Isaias autem Christum : piscina superioris aquæ, gratiam desuper venientem : via agri Fullonum, via Sacerdotum ad purificandum.

« Et quis poterit cogitare? » supple, sufficienter, « diem, » hoc est, qualitatem temporis et illuminationis, « adventus ejus, » primi scilicet in humilitate et gratia, et secundi in terrore et potentia? Eccli. xl, 29 : Multa dicemus, et deficiemus in verbis. II ad Corinth. ii, 5 : Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis : sed sufficientia nostra ex Deo est. I ad Cor. ii, 9 : Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hòminis ascendit, quæ præparavit Deus iis qui diligunt illum.

Et hoc explana subdens : « Et quis » tam magnus sive potens, « stabit » propria virtute scilicet, « ad videndum

« Et sedebit, » moram faciens non transiens, « conflans et emundans, » hoc est, conflans ad emundandum. Sapient. ii, 6 : Tamquam aurum in fornace probavit illos, et quasi holocausti

<--- Page Split --->

hostiam accepit illos : et in tempore erit respectus illorum. « Argentum, » quia etiam eloquia Veteris testamenti conflavit, ut eliquesceret ex eis spiritus sive spiritualis intellectus. Psal. xi, 7 : Eloquia Domini, eloquia casta : argentum igne examinatum, probatum terræ purgatum septuplum. Unde, de quibusdam obstinatis dicitur, Jerem. vi, 29 : Defecit sufflatorium, in igne consumptum est plumbum, frustra conflavit conflator : malitiæ enim eorum non sunt consumptæ. « Et purgabit filios Levi, » hoc est, sacerdotes aliorum purgatores. Isa. vi, 6 et 7 : Volavit ad me unus de Seraphim, et in manu ejus calculus, quem forcipe tulerat de altari. Et tetigit os meum, et dixit : Ecce tetigit hoc labia tua, et auferetur iniquitas tua, et peccatum tuum mundabitur. « Et colabit eos, » ut scilicet purum ab impuro separetur. Jerem. xv, 19 : Si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris. « Quasi aurum, » secundum intellectum sapientiæ, « et quasi argentum, » secundum prædicationem eloquentiæ. Eccli. n, 5 : In igne probatur aurum et argentum, homines vero receptibiles in camino humiliationis. « Et, » supple, sic purgati, « erunt Domino offerentes, » in altari cordium, « sacrificia » spiritus contribulati, « in justitia, » doctrinæ scilicet, et vitæ. Psal. l, 21 : Acceptabis sacrificium justitiæ, oblationes, et holocausta.

in Aaron sacrificium placuit. Isa. lxiii, 11 : Recordatus est dierum sæculi Moysi, et populi sui. « Et sicut anni antiqui, » naturalis scilicet legis, quando in Abel, Noe, Melchisedech, et Abraham sacrificium placuit. Psal. lxxvi, 6 : Annos æternos in mente habui.

« Et accedam ad vos. » Tangit hic de 5 obstinatorum condemnatione, et accessus notat per visitationem peccati manifestam. Genes. xviii, 21 : Descendam, et videbo. « In judicio, » discussionis scilicet, et condemnationis. Mich. vi, 1 : Surge, contende judicio adversus montes, et audiant colles vocem tuam. « Et ero testis, » manifestatione veritatis. Jerem. xxix, 23 : Ego sum judex et testis. « Veloz, » contra quem nihil excipitur. Isa. xvi, 3 : Velociter reddens quod justum est. « Malefici, » hoc est, contra maleficos. Malefici dicuntur mala hominibus in persona, vel rebus inferentes. Exod. xxii, 18 : Maleficos non patieris vivere. « Et adulteris, » hoc est, contra adulteros, qui Deuter. xxii, 21-24, præcipiuntur lapidari. « Et perjuris, » hoc est, contra perjuros. Exod. xx, 7 : Non habebit insontem Dominus eum qui assumpserit nomen Domini Dei sui frustra.

« Et qui calumniantur, » hoc est, calumniose retinent « mercedem mercenarii. » Eccli. xxxiv, 27 : Qui effundit sanguinem, et qui fraudem facit mercenario, fratres sunt. « Viduas, » quæ patrono viro carent, « et pupillos, » patre defensore carentes, supple, calumniantur. Exod. xxii, 22 et seq. : Vidua et pupillo non nocebitis. Si læseritis eos, vociferabuntur ad me, et ego exaudiam clamorem eorum. Et indignabitur furor meus, percutiamque vos gladio, et erunt uxores vestræ vidua, et filii vestri pupilli. « Et opprimunt peregrinum, » qui scilicet ad patriam tendit. Ad Hebr. xi, 13 : Confitentes quoniam peregrini, et hospites

« Et placebit Domino, » propter peccata offerentium non refutatum « sacrificium Juda, » duarum scilicet tribuum, vel fidelis populi, « et Jerusalem, » hoc est, Sacerdotum. Isa. lx, 7, secundum Septuaginta : « Munera tua accepta erunt « super altare meum 1. » Psal. lxvni, 32 : Placebit Deo super vitulum novellum. « Sicut dies sæculi. » Sæculum dicitur spatium veteris legis, in quo in Moyse et

<--- Page Split --->

sunt super terram. Deuter. v, 14: Peregrinus qui intra portas tuas est, quiescat. Exod. xxii, 9: Peregrino molestus non eris. Zach. v, 4: Educam illud, dicit Dominus exercituum : et veniet ad domum furis, et ad domum jurantis in nomine meo mendaciter : et commorabitur in medio domus ejus, et consumet eam. « Nec, » supple, in omnibus his, « timuerunt me, dicit Dominus exercituum, » ut scilicet a peccato recederent. Eccli. i, 28 : Qui sine timore est, non poterit justificari : supple, et hoc inconveniens est.

« Ego enim Dominus, » supple, sum omnipotens, « et non mutor, » in verbis meis, et ideo infero poenam quam comminatus sum. Numer. xm, 19: Non est Deus quasi homo, ut mentiatur : nec ut filius hominis, ut mutetur. Contra hoc tunc videtur esse quod dicitur, Jerem. xxxi, 20: Conturbata sunt viscera mea super eum: miserans miserebor ejus. Jerem. xv, 8: Si poenitentiam egerit gens illa a malo suo, quod locutus sum adversus eam, agam et ego poenitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei. Osee, xi, 8 et 9: Conversum est in me cor meum, pariter conturbata est poenitudo mea. Non faciam furorem ira mea. Sed hoc solvitur, quia obstinatis non mutatur, sed poenitentibus placatur.

« Et vos, filii Jacob,» quia tanti patris vestri imitatores non estis, « non estis consumpti, » per tribulationes ad poenitentiam. Jerem. v, 3: Percussisti eos, et non doluerunt: attrivisti eos, et renuerunt accipere disciplinam.

« A diebus enim patrum vestrorum, » scilicet malorum, quorum malitia haeredes estis, « recessistis a legitimis meis. » Isaie, xlviii, 8: Transgressorem ex utero

vocavi te. Ideo, Lucca m, 7, dicuntur genimina viperarum, hoc est, « venenatorum filii, » ut dicit Chrysostomus. « Et non custodistis, » in opere. Act. vii, 53: Accepistis legem in dispositione Angelorum, et non custodistis.

Et quia non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat, subdit revocando eos :

« Revertimini ad me. » Et docet a quo revertantur, et quod maledicti sunt non revertentes, et qualiter revertantur.

« Revertemini ad me, » per poenitentiam et satisfactionem. Cant. vi, 12: Revertere, revertere, Sulamitis. Isa. xlvi, 8: Redite, praevaricatores, ad cor. « Et revertar ad vos, dicit Dominus exercituum. » Jerem. iii, 1: Revertere ad me, dicit Dominus, et ego suscipiam te. Hieronymus: « Magna clementia eos qui a se Clementia Dei magna. » recesserant, ad reditum provocat, ut

« Et dixistis, » ut obstinati, et peccatum non recognoscentes. « In quo revertemur? » quasi qui non discesseritis. Isa. lviii, 2: Me de die in diem quarunt, et scire vias meas volunt, quasi gens qua justitiam fecerit, et judicium Dei sui non dereliquerit.

Et subinfert responsionem a quo revertantur :

« Si affigit homo Deum, quia vos confgitis me ? » Quasi dicat : Non in se, sed in membris affigit eum. Ad Galat. iii, 1: Ante quorum oculos Jesus Christus præscriptus est, in vobis crucifixus. Ad Hebr. vi, 6: Rursus crucifixentes sibimetipsis Filium Dei, et ostentui habentes.

« Et dixistis, » ut obstinati. « In quo confgimus te? » non advertentes quod me in membris meis configitis. Zachar. ii, 8: Qui tetigerit vos, tangit pupillam

1 Vulg. habet, Si affliget homo Deum, quia vos confgitis me. Litter. « Un homme peut-il trom-

<--- Page Split --->

oculi mei. Joan. xix, 37: Videbunt in quem transfixerunt. Apocalyps. i, 7: Videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt.

gnus est operarius cibo suo. Proverbuni, 9 et 10: Honora Dominum de tua substantia, et de primitiis omnium frugum tuarum da ei: et implebuntur horrea tua saturitate, et vino torcularia tua redundabunt.

Et respondet, subdens: « In decimis et in primitiis, » supple, retentis, quae Levitis praecipiuntur offerri 1.

« Et in penuria, » quae ex subtractis votis causatur, qualis penuria inducit puncturas famis et sitis et aliarum tribulationum. Simile, Act. ix, 5: Ego sum Jesus, quem tu persequeris: cum tamen non persequeretur eum, nisi in membris et in ministris.

Et subdit de maledictione : « Vos maledicti estis, » hoc est, maledictioni æternæ addicti. Psal. cxviii, 21 : Maledicti qui declinant a mandatis tuis. « Et, » id est, quia « me vos configitis gens tota, » nullo scilicet excepto. Et tangit id quod legitur, Nehem. v, 1 et seq., quod illi qui frumenta habebant tempore famis, tanto pretio frumenta exaltabant, quod alii non habentes, filios et filias cogentur vendere : et propter hoc decimas non solvebant, propter quod ministri templi fugere de templo compulsi erant, et puncturis paupertatis affligi. Matth. xxv, 40 : Quamdiu fecistis uni ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis.

Et hoc est quod sequitur : « Et probate me, » utrum scilicet quando vos datis mihi quod meum est, si non omni benedictione perfudero vos. « Super hoc, dicit Dominus. » Isa. 1, 19 : Si volueritis et audieritis me, bona terræ comedetis. « Si non aperuero vobis cataractas cæli. » Cataractæ dicuntur fenestre cæli, per quas roris pluviae descendunt, et luminis fit effusio. Genes. vn, 11 : Cataractæ cæli apertæ sunt. « Et effudero vobis benedictionem usque ad abundantiam. » Deuteron. xxviii, 12 : Aperiet Dominus thesaurum suum optimum, cælum ut pluviam tribuat terræ tuæ in tempore suo : benedicteque cunctis operibus manuum tuarum.

Et de aversione mali subdit :

« Et increpabo pro vobis devorantem, » tyrannum scilicet, vel locustam et bruchum et erucam, quæ diversa vitia significant, ut in Joel, i, 4 et seq., dictum est. Increpatio autem Dei aversio mali est. Joel, ii, 25 : Reddam vobis annos quos comedit locusta, bruchus, et rubigo et eruca. Et, paulo supra, y. 20 : Et eum qui ab Aquilone est, procul faciam a vobis, hoc est, diabolum. « Et non corrumpet fructum terræ vestræ, » nec litteraliter, nec etiam spiritualiter in bonis operibus. Psal. lxxxiv, 13 : Dominus dabit benignitatem, et terra nostra dabit fructum suum.

Et hoc explanat per partes : « Nec erit sterilis vinea in agro, » vel litteraliter, vel spiritualiter in vitibus gaudiorum æternorum vinum ferentibus. Osee, x, 1 : Vitis frondosa Israel, fructus adæ-

Decime sacardotibus non subtrahende.

« Inferte omnem decimam, » hoc est, cujuscumque grani, vel animalis decimam. Levit. xxvn, 30: Omnes decimæ terræ, sive de frugibus sive de pomis arborum, Domini sunt. Exod. xxii, 29 : Decimas tuas, et primitias tuas non tardabis reddere. « In horreum meum, » hoc est, in repositoria templi ubi ministri mei sunt. « Et sit cibus in domo mea, » ministrorum scilicet. Matth. x, 10 : Di-

<--- Page Split --->

quatus est ei. « Dicit Dominus exercituum. » Confirmatio est sermonis.

Propter ea quae hic dicta sunt, quaestio est de solutione decimarum. Arguunt enim quidam sic quod hic non præcipit decimas solvi, nisi ut sit cibus in domo Domini. Si ergo cibus est ex dote Ecclesiæ, vel aliis reditibus, non oportet decimas solvi. Ad hæc, Act. xv, 28 et 29, Jacobus, Episcopus Jerosolymorum, post disputationem Petri Apostoli et aliorum, quid imponendum esset Gentibus ad fidem conversis, sic per sententiam decrevit: Visum est Spiritui sancto, et nobis, nihil ultra imponere vobis oneris quam hæc necessaria: ut abstineatis vos ab immolatis simulacrorum, et sanguine, et suffocato, et fornicatione, a quibus custodientes vos, bene agetis. Cum ergo decimæ impositæ sint ad onus, decimas Christiani non tenentur solvere. In contrarium est quod decimæ solutæ sunt ministris Dei in omni lege. In naturali patet, quia Abraham solvit decimas Melchisedech, sacerdoti summo, Genes. xiv, 20. In lege Moysi præcipitur hoc, Numer. xvii, 15 et seq., et Exod. xxii, 29 et seq. In lege Christi mentio fit de hoc in Epistola Pauli Apostoli ad Hebræos.

Ad hæc dicunt quidam, quod propter istas rationes Christiani non tenentur decimas solvere, nisi ubi consuetum est decimas solvi, et ex consuetudine jus præceptum acquisitum habet, et ubi exigit hoc indigentia ministrorum. Sic autem non judicat Ecclesia. Propter quod dicendum, quod ministris Dei debentur decimæ omni modo, dummodo ministri Dei sint secundum actum et effectum. Si autem non ministrant, ad damnationem sui decimas recipiunt. I ad Corinth. ix, 7: Quis militat suis stipendiis umquam? Et, post pauca, y. 14: Dominus ordinavit iis qui Evangelium nuntiant, de Evangelio vivere. Decimæ autem et primitiæ et vota taxata sunt in stipendia ministrorum.

« Et beatos vos dicent omnes gentes,» pro temporalium et spiritualium abundantia. Luc. i, 48: Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes. Et hujus benedictionis subdit rationem : « Eritis enim vos terra desiderabilis, » per metonymiam, ut per terram, habitantes in terra intelligantur : « dicit Dominus exercituum. » Confirmatio est sermonis. Isa. lxii, 4: Non vocaberis ultra Derelicta, et terra tua non vocabitur amplius Desolata : sed vocaberis Voluntas mea in ea, et terra tua inhabitata, quia complacuit Domino in te.

« Invaluerunt super me. » Hic adhuc plenius ostendit, quod in fine præcedentis capituli, y. 17, dixit : Laborare fecistis Dominum in sermonibus vestris, ostendens quod hi sermones sunt sermones blasphemiæ contra providentiam, scilicet quod non esset distantia inter justum et impium : et ideo tria facit hic. Primo enim ostendit hos sermones blasphemiæ : secundo improbat deducendo ad inconveniens, ibi, « Ergo nunc beatos. » Tertio, distantiam ostendit bonorum et malorum, per hoc quod parcit bonis, et damnat malos, ibi, « Tunc locuti sunt timentes Dominum. »

« Invaluerunt, » plus et plus contra me crescentes, « super me, » hoc est, contra me, « verba vestra, » blasphemiæ scilicet, « dicit Dominus. » II ad Timothy. ut, 13: Mali autem homines, et seductores projicient in pejus : errantes, et in errorem mittentes.

« Et dixistis, » peccatum ex ignavia non intelligentes : « Quid locuti sumus contra te? » Isa. lix, 13: Locuti sumus de corde verba mendacii. » « Dixistis, » hoc est, quia dixistis : « Vanus est, qui servit Deo. » Vanum est quod caret fine utilitatis, et ita dixerunt quod bonis male succedit in mundo, malis autem bene. Job, xxi, 7 : Quare ergo

<--- Page Split --->

impii vivunt, sublevati sunt, confortatique divitiis? Et probationem subinferunt : « Et, » id est, quia « quod emolumentum, » utilitatis scilicet, « quia custodivimus praecepta ejus, » juste vivendo : omnia enim retulerunt ad remunerationem temporalem. Sapient. 11, 21 et 22 : Hæc cogitaverunt, et erraverunt : excæcavit enim illos malitia eorum. Et nescierunt sacramenta Dei, neque mercedem speraverunt justitiae. « Et quia ambulavimus tristes coram Domino exercituum, » in penitentia scilicet, et humiliatione, cum nos affligamur, et idololatre et mali felicitate terrenorum proficiant. Simile, Isa. lviii, 3 : Quare jejunavimus, et non adspecisti : humiliavimus animas nostras, et nescisti ?

15

Et subdit improbationem deducendo ad inconveniens :

« Ergo nunc, » supple, si verum est quod dicitis, « beatos dicimus arrogantes. » « Arrogantes sunt, ut dicit Hiero- « nymus, qui sibi superbe terrenorum « felicitatem et gloriam attribuunt, et « Deum blasphemant. » Simile, in Psal. cxliii, 15 : Beatum dixerunt populum cui hæc sunt, præsentia scilicet, cum tamen illi summe sint infelices. .

Et subjungit rationem beatitudinis talis : « Siquidem, » hoc est, quia « ædificati sunt, » in temporalibus divitiis scilicet. Jerem. xii, 2 : Plantasti eos, et radicem miserunt : proficiunt et faciunt fructum. « Facientes impietatem » in Deum et in homines. Job, xii, 6 : Abundant tabernacula prædonum, et audacter provocant Deum. « Et tentaverunt Deum, » in hoc scilicet, quod peccando in Deum, experiri voluerunt an Deus vindicaret. Contra quod dicitur, Deuteronom. vi, 16 : Non tentabis Dominum Deum tuum. Psal. lxxvi, 56 : Tentaverunt et exacerbaverunt Deum excelsum. « Et, » supple, tamen « salvi facti sunt, » præsenti felicitate. Simile, in Psal. lxxii, 12 : Ecce ipsi peccatores, et

abundantes in sæculo, obtinuerunt divitias. Et dicit Gregorius, quod « hujusmo- « di prosperari permittuntur, ut vituli « pascuales ut mactentur. Illi enim pin- « guibus pascuis nutriuntur, ut avidius « dentibus lacerentur. » Job, xxi, 30 : In diem perditionis servatur malus, et ad diem furoris ducetur.

Et subdit quod aliter est in his qui Deum timent, et hoc inducit sub voce Prophetae respondentis contra blasphemos :

« Tunc locuti sunt timentes Dominum : » Et quid locuti sint, non dicit : sed intelligitur, quod in timore Dei contra blasphemos locuti sunt. « Unusquisque cum proximo suo, » hortando scilicet se invicem, ne propter verba blasphemorum a justitia desistant. Tob. iv, 23 : Noli timere, fili mi : pauperem quidem vitam gerimus, sed multa bona habebimus si timuerimus Deum, et recesserimus ab omni peccato, et fecerimus bene. « Et attendit Dominus, et audivit » Histeron proteron, prius enim est audire quam attendere. Sapient. 1, 10 : Auris zeli audit omnia. Daniel. ix, 19 : Attende, et fac. « Et scriptus est liber monumenti coram eo, « hoc est, in scientia et remuneratione Dei ad remunerandum omnia quae dicunt et faciunt et boni et mali. Apocal. xx, 12 : Et alius liber apertus est, qui est vitæ : et judicati sunt mortui ex his quae scripta erant in libris. Glossa inducit illud Daniel. vn, 9 et 10 : Throni positi sunt, et antiquus dierum sedit. Judicium sedit, et libri aperti sunt. Job, xxxi, 35 et seq. : Librum scribat ipse qui judicat, ut in humero meo portem illum, et circumdem illum quasi coronam mihi ? Per singulos gradus meos pronuntiabo illum, et quasi principi offeram eum. « Timentibus Dominum, » quantum ad recessum a malo, « et cogitantibus nomen ejus, » quantum ad faciendum bonum. Bona enim illorum omnia conscripta sunt ad remunerandum. Unde,

<--- Page Split --->

II ad Timoth. 1, 12, dicitur: Scio cui credidi, et certus sum quia potens est depositum meum servare in illum diem.

Et ex hoc ostendit distantiam bonorum et malorum coram Deo, subdens :

« Et erunt mihi, ait Dominus exercituum, » boni scilicet, « in die qua ego facio, » judicium scilicet discretionis inter bonos et malos, « in peculium, » hoc est, in populum peculiarem, specialiter gratum. Deuter. vii, 6 : Te elegit Dominus Deus tuus, ut sis ei populus peculiaris. Psal. xxxn, 12 : Populus quem elegit in hæreditatem sibi. Isa. xix, 25 : Hæreditas mea Israel. Et hoc est quod sequitur : « Et parcam eis, » quia dicit Augustinus, « quod etiam « boni quædam habent quæ per flagella « corrigi oportet, sed pius pater parcen- « do corrigit, cum minus punit quam « mereantur. » Et hoc est quod sequitur : « Sicut parcit vir filio suo servienti sibi, » supple, quem corripit per flagella, ne insolescat. Proverb. iii, 11 et 12 : Disciplinam Domini, fili, ne abjicias :

nec deficias cum ab eo corriperis : quem enim diligit Dominus corripit, et quasi pater in filio complacet sibi : contumacem autem abjicit, et tradit judicio. Deuteronom. xxi, 20 et 21 : Filius noster iste protervus et contumax est, monita nostra audire contemnit, comessationibus vacat, et luxuriae atque conviviis : lapidibus eum obruet populus civitatis, et morietur.

Et subdit conclusionem intentam :

« Et convertimini, » tunc scilicet sera pœnitentia, « et videbitis » experimento, « quid sit inter justum et impium, » quantum ad distantiam meriti, « et inter servientem Deo, et non servientem ei, » quantum ad distantium præmii. Sapient. v, 3 et seq. : Dicent intra se, pœnitentiam agentes, et præ angustia spiritus gementes : Hi sunt, quos habuimus aliquando in derisum, et in similitudinem improperii. Nos insensati, vitam illorum æstimabamus insaniam, et finem illorum sine honore : ecce quomodo computati sunt inter filios Dei, et inter Sanctos sors illorum est.