CAPUT I.

Quo tempore Zacharias prophetaverit : qui hortalur populum ad resipiscentiam, ne imitentur patres suos, qui prophetas coitemnentes puniti sunt : duplici figura ostendit Dominus se puniturum gentes quæ populum suum afflixerant ; hunc autem in Jerusalem revocandum, in qua ædificabitur ipsi Domino templum.

<--- Page Split --->

et ipse stabat inter myrtea, quæ erant in profundo, et post eum equi rufi, varii, et albi.

ego iratus sum parum, ipsi vero adjuverunt in malum.

IN CAPUT I ZACHARLE

ENARRATIO.

« In mense octavo. » Hæc prophetia tota in duas partes dividitur, secundum tempora duo in quibus revelata fuit. Primo enim ponuntur revelata in secundo anno Darii. Secundo,revelata in quarto anno ejusdem Darii, infra vii, 1, ibi, « Et factum est in anno quarto Darii regis. »

Prima harum in sex dividitur, secundum sex promissiones revelatas. Prima est in inimicos ultio, in hoc capite descripta. Secunda est civitatis restitutio, infra, n, 1, ibi, « Et levavi oculos meos, et vidi: Et ecce vir.» Tertia, dignitatis sacerdotalis reparatio, infra, n, 1, ibi, « Et ostendit mihi Dominus Jesum, sacerdotem magnum. » Quarta, templi reædificatio, infra, iv, 1, ibi, « Et reversus est Angelus qui loquebatur in me. » Quinta, peccatorum et pœnarum commemoratio, infra, v, 1, ibi, « Et conversus sum, et levavi oculos meos. »

<--- Page Split --->

Sexta, promissorum acceleratio, infra, vi, 1, ibi, « Et conversus sum, et levavi oculos meos, et vidi : et ecce quatuor quadrige. »

Prima istarum dividitur in duo : titulum scilicet, et prophetiam, ibi, § 2 : « Iratus est Dominus. »

1 Dicit ergo :

« In mense octavo, » ab Aprili scilicet, qui apud nos November dicitur, « in anno secundo Darii, » filii scilicet Hystaspis, qui clemens fuit Judæis, et impeditam ædificationem diu, iterato promovit, licentiam dando, et principes æditicii præponendo, Zorobabel et Jesu sacerdotem magnum, « factum est verbum Domini, » per inspirationem scilicet, « ad Zachariam. » Ad præpositio appropinquationem notat ad intellectum. Jacob. 1, 21 : Suscipite insitum verbum. « Filium Barachiae, » ut paterna dignitate Propheta esse sciatur, « filii Addo, Prophetam, dicens, » ut ex avita dignitate prophetia descendat. Zacharias Interpretatur enim Zacharias memoria Domini, ex memoria enim notitia verbi nascitur. Luc. ii, 19 : Maria autem conservabat omnia verba hæc, conferens in corde suo. Psal. lxx, 16 : Domine, memorabor justitiae tuæ solius. Barachias benedictio interpretatur, quia ex benedictione Dei (quæ per gratiam fit) notitia et memoria Dei accipitur, et affluentia verbi ministratur. Eccli. xxxix, 8 et 9 : Si Dominus magnus voluerit, spiritu intelligentiae replebit illum : et ipse tamquam imbres mittet eloquia sapientiae suæ. Addo testimonium interpretatur : ut scilicet quidquid dicit, ex Deo testificetur. Psal. xcii, 5 : Testimonia tua credibilia facta sunt nimis. Hieronymus : « Addo, ipse est Ahias qui missus « est ad Jeroboam, filium Nabaoth (III « Reg. xiii, 1 et seq.) sub quo altare « dirutum est, et manus ejus aruit, quæ « ad preces ejus restituta est. »

« Iratus est Dominus.» Hic incipit prophetia, et habet partes duas. Primo enim facit comminationem conversionis ut removeatur obstaculum divinae promissionis. Secundo, describit visionem ultionis, ibi, §. 7 : « In die vigesima et quarta. »

In prima tria sunt, ira quam incurrit non conversus, exhortatio ad conversionem, et ostensio vindictæ in eos qui converti noluerunt.

« Iratus est Dominus, » hoc est, ad modum irascentis punivit, « super patres vestros. » Super notat oppressionem, quia ira Dei oppressi sunt. « Iracundia, » quod notat magnam iram severe vindicantem. Isa. lxiv, 5 : Ecce tu iratus es, et peccavimus : in ipsis fuimus semper.

« Et dices ad eos. » Ezech. ii, 7 : Loqueris verba mea ad eos, si forte audiunt, et quiescant. « Hæc dicit Dominus exercituum » Hieronymus : « Sæpe in Aggæo « et Zacharia iteratur iste sermo, ut sciant « quod non homo, sed Deus ista loqui- « tur.» Isa. i, 20 : Os Domini locutum est. II ad Corinth. xiii, 3 : An experimentum quæritis ejus, qui in me loquitur Christus ? II Regum, xxiii, 2 : Spiritus Domini locutus est per me, et sermo ejus per linguam meam. « Convertimini ad me, ait Dominus exercituum, » hoc est, simul in toto, intus et extra vertimini, ac totos vos ad me diligendum convertite. Joel, ii, 12 : Convertimini ad me Conin toto corde vestro. « Et convertar, » tembenedicendo scilicet, et protegendo, « ad fæcvos, dicit Dominus exercituum. » Isaiae, xlv, 22 : Convertimini ad me, et salvi eritis omnes fines terra.

Sed objicitur : Homo enim non habet unde convertatur, nisi a Deo accipiat. Conversio enim Dei ad nos præcedit conversionem nostram ad Deum, et iste ordinat e converso. Thren. v, 21 : Converte nos, Domine, ad te, et convertemur. Psal. lxxxiv, 5 : Converte nos, Deus, sa-

<--- Page Split --->

lutarisnoster , etaverteiramtuamanobis . Adhocdicendum , quodestcon - versiopræparationisremovensdissensumagratiaetobstaculum , etestconversioperfectionisperinformationemvolunta - t i s . Inprimapræceditfactumhominis . InsecundafactumDei . Baruch , i v , 2 8 : SicutfuitsensusvesteruterraretisaDeo , deciestantumiterumconvertentesrequiretiseum .

Et subdit de revocatione ab imitatione malorum patrum, dicens :

« Ne sitis sicut patres vestri, » mali scilicet. Ezech. xvi, 3 : Pater tuus Amorrhæus, et mater tua Cethæa. Joan. viii, 44 : Vos ex patre diabolo estis. « Ad quos clamabant Prophetæ priores. » Clamor notat intensionem prædicationis et exhortationis. Psal. lxxiii, 4 : Laboravi clamans, raucæ factæ sunt fauces meæ. Isaïæ, lviii, 1 : Clama, ne cesses : quasi tuba exalta vocem tuam. Prophetæ dicit, non Propheta, quia multos misit. Jerem. vii, 25 et 26 : Misi ad vos omnes servos meos Prophetas per dæm consurgens diluculo, et mittens : et non audierunt me. « Dicentes : Hæc dicit Dominus exercituum, » ut propter reverentiam Domini sermones acciperentur, cum tamen e converso factum sit. Ezech. iii, 7 : Domus autem Israel nolunt audire te, quia nolunt audire me. « Convertimini de viis vestris malis. » Viae dicuntur primi conceptus ad malum inclinantes. Prov. i, 15 : Fili mi, ne ambules cum eis, prohibe pedem tuum a semitis eorum. « Et de cogitationibus veteris pessimis. » Cogitatio dicitur quasi coagitatio, quando scilicet agitatur in corde quomodo malum perpetretur, et hæ pessimæ sunt, quando perliciuntur in opere. Isaïæ, lv, 7 : Derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas. « Et non audierunt, » per devotionem scilicet, et pænitentiam. Contra quod dicitur in Psal.

x a v , 8 : Hodiesivocemejusaudieritis , noliteobdurarecordavestra . « Nequeattenderuntadme , dicitDominus , » utsaltemattentionecordisepropositore - diredisponerent . P r o v . i , 2 3 : Despexi - stisomneconsiliummeum , etincrepatio - nesmeasneglexistis .

Et confirmat exhortationem per judicium factum de peccatoribus :

« Patres vestri ubi sunt ? et prophetæ, » supple, pseudo qui confortaverunt vos in malo '. Et est sensus : Ubi sunt, hoc est, in quanta miseria sunt, sicut Genes. iii, 9 : Adam, ubi es ? Jerem. v, 31 : Prophetæ prophetabant mendacium, et sacerdotes applaudebant manibus suis : et populus meus dilexit talia. « Numquid in æternum vivent ? » Et est sensus : Numquid vivent vita æterna ? Quasi dicat : Non, quin imo in æternum morientur, ita quod numquam permorientur. Job, xxi, 32 : Ipse ad sepulcra ducerur, et in congerie mortuorum vigilabit.

« Verumtamen verba mea, » quæ, supple, dixi per Prophetas, quæ non audierunt : « et legitima mea, » hoc est, leges præceptorum meorum, quæ, supple, non fecerunt. Isa. viii,16: Signa legem in discipulis meis. Osee, viii, 12 : Scribam ei multiplices leges meas, quæ velut alienæ computatæ sunt. « Quæ, » scilicet verba et legitima, « mandavi servis meis Prophetis, » in comminationibus scilicet factis per eos. « Numquid non comprehenderunt patres vestros,» in pœnis scilicet comminatis. Prov. v, 22 : Iniquitationein parit tes suæ capiunt impium, et funibus pecsceleris. catorum suarum constringitur. « Et conversi sunt, » in pœnis scilicet : quia « oculos quos culpa clausit, pœna aperit,» ut dicit Gregorius. Isa. xxviii, 19 : Et tantummodo sola vexatio intellectum dabit auditui. « Et dixerunt, » gemen-

<--- Page Split --->

tes scilicet in poenis : « Sicut cogitavit Dominus exercituum facere nobis. » Thren. ii, 17 : Fecit Dominus quae cogitavit, complevit sermonem suum. Isa. xxxi, 2 : Ipse sapiens adduxit malum, et verba sua non abstulit. « Secundum vias nostras, » hoc est, secundum opera nostra mala. Proverb. i, 31 : Comedunt igitur fructus via sua, suisque consiliis saturabuntur. « Et secundum adinventiones nostras fecit nobis. » Novos enim modos peccatorum peccatis paternis adjecerunt. Ad Roman. i, 30 : Inventores malorum. Psal. xxvii, 4 : Da illis secundum opera eorum, et secundum nequitiam adinventionum ipsorum.

« In die vigesima et quarta. » Hic incipit revelatio visionis de ultione adversus inimicos, et habet tres patres. In prima describit sub figura ultionem in inimicos. In secunda, propitiationem ad Sanctos, ibi, « Et respondit Angelus Domini, et dixit. » In tertia, modum, qualiter ultio fiet de inimicis, et consolatio Sanctis, ibi, « Et levavi oculos meos, et vidi. »

Prima in duas dividitur, scilicet visionis figuram, et figurae explanationem, ibi, « Et dixi : Quid sunt. »

Adhuc prima in duas : in titulum visionis, et visionem.

« In die vigesima et quarta : » qui numerus (sicut dicit Hieronymus) ex tribus octonariis componitur, ut ternarius ad fidem Trinitatis referatur, octonarius ad beatitudines, quae Matth. v, 3-11, describuntur. « Undecimi mensis, » qui apud nos Februarius dicitur, « sabbato, » festo scilicet die in requie cordis. Glossa interlinearis, « tertio scilicet mense post octa- « vum in quo prima visio facta est. »

Sabbatum. Hieronymus in originali legit « Sabath, » et non sabbato. Et dicit quod Sabath interpretatur virga, et significat austeram correctionem, qua populus adhuc depri-

mebatur, et vult quod sit nomen mensis. « In anno secundo Darii, » filii scilicet Hystaspis, « factum est verbum Domini ad Zachariam filium Barachiae, filii Addo, prophetam, dicens. » Haec ante saepe exposita sunt .

« Vidi per noctem. » Hic incipit visio. Et quod dicit, Vidi, refertur ad intellectum, cujus visio certa est rei comprehensio. Quod dicit, Per noctem, dispositionem dicit videntis, quando sensus ab exterioribus tumultibus clausi sunt. Job, xxxiii, 15 : In visione nocturna, quando irruit sopor super homines, et dormiunt in lectulo, tunc aperit aures virorum, et erudiens eos instruit disciplina. Hieronymus tamen noctem refert ad tribulationem populi. Isa. xxi, 11 : Custos, quid de nocte ? custos, quid de nocte ? Intendit enim quaerere quantum de nocte tribulationis transierit. Daniel. vii, 2 : Videbam in visione mea nocte.

« Et ecce vir, » Angelus scilicet, in specie viri viriliter exercens vindictam, « ascendens, » proliciente scilicet virtute. Psal. lxxxin, 6 : Ascensiones in corde suo disposuit. « Super equum, » per quem equitatus regni Medorum significatur. Cyrum enim significat. « Rufum, » in testimonium scilicet sanguinis effundendi, quia Balthasar regem Chaldæorum interfecit 2. De quo equo dicitur, Job, xxxix, 23 : Procul odoratur bellum, exhortationem ducum, et ululatum exercitus. Et est similitudo : quia sicut equus per ascensorem dirigitur et regitur, ita regnum per regem. « Et ipse, » scilicet, vir in equo, « stabat » rectus per justitiam et virtutem. III Regum, xviii, 1 : Vivit Dominus Deus Israel, in cujus conspectu sto. « Inter myrtea, » ut situ scilicet ostenderet, quoniam appropinquabat afflictis per propitiationem. Myrtetum enim condensa plantatio myrti est, et significat Sanctos jam purgatos

<--- Page Split --->

redolentia devotionis in oratione, et virore virtutis in opere. Deuter. iv, 7 : Nec est alia natio tam grandis, quae habeat deos appropinquantes sibi, sicut Deus noster adest cunctis obsecrationibus nostris.« Quæ, » scilicet myrteta, « erant in profundo, » in imo scilicet tribulationis et angustiae. Psal. lxxvii, 3 : Infixus sum in limo profundi, et non est substantia. Jonæ, ii, 7 : Ad extrema montium descendi, terræ vectes concluserunt me. Unde Septuaginta habent, « Inter montes umbrosos.»

« Et post eum, » scilicet virum in equo rufo sedentem, « equi rufi, varii, et albi. » Hieronymus : « Quidam ordine mutato « per albos equos significant Persas et « Medos, sub quibus captivitas dimissa, « et templum instauratum est : per va- « rios, Macedones, quorum quidam ami- « ci, alii persecutores fuerint : per rufos, « Romanos sanguine cruentos, qui popu- « lum occiderunt et templum subverte- « runt. Alii sequentes ordinem litteræ, « virum qui ascendit super equum ru- « fum et cæteros qui sequuntur, quatuor « regna interpretantur, scilicet Assyrio- « rum, Chaldæorum, Medorum, et Per- « sarum. Primum et secundum dicunt « sanguinarium, Assyrios scilicet et Chal- « dæos, quorum primi decem tribus sub « Salmanasar duxere captivas : secundi, « Judam et Benjamin, incensa Jerusalem « et templo subverso. Apocal. vi, 4 : « Exivit alius equus rufus, et qui sede- « bat super illum, datum est ei ut sume- « ret pacem de terra, et ut invicem se in- « tefficiant, et datus est ei gladius mag- « nus. Tertios et quartos, varios et albos, « Medos et Persas interpretantur, quo- « rum alii clementes ut Cyrus et Darius, « filius Hystaspis, et Assuerus quem « Græci Artaxerxem vocant : alii crude- « les, ut Cambyses et cæteri.» Melius tamen exponitur hoc mystice, ut per ascendentem super equum rufum, Dominus

noster Jesus Christus intelligatur, qui rufus est in passione et rector Ecclesiae. Isa. lxiii, 2 : Quare ergo rubrum est indumentum tuum ? Rufi, sequentes martyres : varii, confessores, varietate virtutum depicti : albi, innocentes et virgines et religiosi. De rufis dicitur, Apocal. vii, 14, et xxi, 14, quod laverunt stolas suas in sanguine Agni. De variis, in Psal. xliv, 10 : Adstitit regina a dextris tuis, in vestitu deaurato, circumdata varietate. De albis, Apocal. iii, 5 : Qui vicerit, sic vestitur vestimentis albis. Eccle. ix, 8 : Omni tempore sint vestimenta tua candida.

Et subdit de explanatione :

« Et dixi : Quid sunt isti, domine mi? » Angelum vocat dominum, quia potestate divina regere videbatur. « Et dixit ad me Angelus, » qui forte in specie corporali loquebatur, « qui loquebatur in me. » Accusativi casus, hoc est, locutione in me tendente, ut scilicet intelligerem. Psal. lxxxiv, 9 : Audiam quid loquatur in me Dominus Deus. « Ego ostendam tibi quid sint haec, » hoc est, quid ista significant. Simile, Daniel. vni, 16 : Gabriel, fac intelligere istum visionem.

« Et respondit vir, » Angelus scilicet, « qui stabat inter myrteta, » qui principalior videbatur, « et dixit, « supple, Angelo qui mihi loquebatur, secundum quod superior Angelus illuminat inferiorem : « Isti sunt, » supple, qui praesunt regnis quatuor, « quos misit Dominus, » ut mundi gubernator, « ut perambularent terram, » ut scilicet unumquodque regnum voluntatem Domini suo tempore ad dispositionem Angeli qui sibi praest, perficiat. Eccli. xvii, 14 et seq. : In unamquamque gentem praeposuit re-

1 Vulgata habet, Deuter. xxxii, 8 : Quando dividebat Altissimus gentes : quando separabat

filios Adam, constituit terminos populorum juxtg numerum filiorum Israel.

<--- Page Split --->

inter eos, dissimilitudo administrationis est ad finem disposita a Deo, et reductio ad concordiam nihil aliud est quam ostensio finalis disposit'onis.

« Et respondit Angelus Domini. » Hic ponitur oratio Angeli in persona sanctorum, et ponuntur hic tria, scilicet oratio Angeli, responsio de consolatione Domini, et enuntiatio facta ad populum.

« Et respondit Angelus Domini. » Iste Angelus fuit (ut dicunt Hebræi) Michael, qui præfuit synagogæ. Respondit autem occasionem accipiens ex verbis aliorum Angelorum provincialium, quia omnis terra habitatur et quiescit, quod et Judæorum terra deberet habitari et quiescere. « Et dixit : Domine exercituum, » Angelorum scilicet, et dæmonum, et hominum, « usquequo tu non misereberis Jerusalem ? » ut scilicet reædificetur. Ex quo enim tota terra habitatur et quiescit, et solus populus tuus affligitur, misereri deberes. Psal. lxxvi, 10 : Aut continebit in ira misericordias suas ? Habacuc, iii, 2 : Cum iratus fueris, misericordiæ recordaberis. « Et urbium Juda, quibus iratus es ? » Quia omnes urbes Juda, hoc est, duarum tribuum destructæ erant. Isa. xxxvi, 1 : Ascendit Sennacherib, rex Assyriorum, super omnes civitates Juda munitas, et cepit eas. Ira autem Domini ad pœnam refertur.

Et subjungit petitionis rationem, et meo judicio debet legi interrogative : « Iste jam septuagesimus annus est ? » supple, tuæ promissionis, quam fecisti per Jeremiam, in cap. xxix, 10. Quasi dicat : Non est, imo est centesimus septimus : quia sexagesimo septimo anno data est licentia redeundi primo anno Cyri, et postea ad hunc annum secundum Darii scilicet, fluxerunt anni qui cum aliis sexaginta septem, centum et septem faciunt. Et est sensus, ac si dicat : Moveat pietatem tuam, quod triginta septem annis ultra promissionem a te

factam in captivitate remanserunt. Alii quidam dicunt, quod remissive legatur littera, et quod intelligitur de annis desolationis templi, non de annis captivitatis. Dicit autem Hieronymus, quod primus annus Cyri fuit quadragesimus annus desolationis templi. Inter Cyrum autem et secundum annum Darii, filii Hystaspis, fluxerunt anni sedecim, et ita anni desolationis in illo tempore fuerunt septuaginta anni. Primam tamen expositionem magis videtur approbare Hieronymus.

« Et respondit Dominus Angelo qui loquebatur in me, » accusativi casus, hoc est, locutione tendente in me. Osee, ii, 14 : Loquar ad cor ejus. Isa. xi, 2 : Loquimini ad cor Jerusalem. « Verba bona, » per se scilicet, et ad se bona conferentia, « verba consolatoria, » de scilicet mali contristantis amotione. Isa. xi, 1 : Consolamini, consolamini, popule meus, dicit Deus vester.

« Et dixit ad me Angelus, qui loquebatur in me, » illuminatus scilicet ab Angelo cui loquebatur Dominus : « Clama, dicens. » Clamor notat intensionem desiderii ad impletionem dicti. Isa. xi, 6 : Vox dicentis : Clama. « Hæc dicit Dominus exercituum, » qui scire potest, et exsecutioni mandat per ministros. « Zelatus sum Jerusalem, » populum scilicet, « et Sion, » regnum scilicet, « zelo magno.» Beda : « Zelus est amor cum ira et Zelus. Deus « indignatione contrarii, quo quis quae- « libet mala videns, corrigit si potest : si « non potest, tolerat et gemit. » Et sic Dominus amavit populum, ut corrigeret in eo delicta. Joel, ii, 18 : Zelatus est Dominus terram suam, et pepercit populo suo. Psal. lxviii, 10 : Zelus domus tuæ comedit me. Econtra de obstinatis dicitur, Ezech. xvi, 42 : Auferetur zelus meus a te.

<--- Page Split --->

15 « Et, » ideo, supple, quia zelatus sum Jerusalem, « ira magna ego irascer suIrra magna, per gentes opulentas. » Ira magna dicitur quae desævit usque ad destructionem corporis et animæ, quod patientur hi qui persequuntur Sanctos. Jerem. ii, 3 : Sanctus Israel Domino, primitiæ frugum ejus : omnes, qui devorant eum, delinquunt : mala venient super eos, dicit Dominus. Gentes opulentæ dicuntur, quia de facultatibus Sanctorum repleverunt marsupia sua. Jerem. 11, 34 : Absorbuit me quasi draco, replevit ventrem suum teneritudine mea. Job, xx, 15 : Divitias quas devoravit, evomet, de ventre illius extrahet eas Deus.

buit reædificatio. Ezech. ix, 6 : A sanctuario meo incipite, dictum est Angelis percutientibus. Propterea opus Domini debet esse primum, nostrum autem secundum. III Reg. xvn, 13 : Verumtamen mihi primum fac de ipsa farinula subcinericium panem parvulum, et affer ad me : tibi autem et filio tuo facies postea. « Ait Dominus exercituum. » Confirmatio sermonis est. « Et perpendiculum extendetur super Jerusalem, » supple, ædificandam : quod significat Ecclesiæ ædificium, maxime in Ecclesiis collegiatis. Psal. 1, 20 : Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion : ut ædificentur muri Jerusalem.

Tyrannus divina potestate abuitur.

Et subjungit causam :

« Quia ego iratus sum parum, » supple, usque ad peccati purgationem. Isa. LIV, 8 : In momento indignationis abscondi faciem meam parumper a te. « Ipsi vero, » supple, in malignitate suæ voluntatis, « adjuverunt in malum, » plus inferendo scilicet ex malitia voluntatis quam concessum sit eis ex ordinatione justæ potestatis. Isa. x, 5 : Væ Assur! Virga furoris mei et baculus ipse est : in manu eorum indignatio mea. Et post pauca, y. 7 : Ipse autem non sic arbitrabitur, et cor ejus non ita existimabit : sed ad conterendum erit cor ejus, et ad internecionem gentium non paucarum.

« Adhuc clama, dicens, » de consola- 17 tione scilicet derivanda in totam terram : « Hæc dicit Dominus exercituum. » Confirmatio sermonis est. « Adhuc affluent civitates meæ, » Sanctorum scilicet congregationes, « bonis, » spiritualibus scilicet, et temporalibus. Jerem. xxxi, 23 et seq. : Adhuc dicent verbum istud in terra Juda, et in urbibus ejus, cum convertero captivitatem eorum : Benedicta tibi Dominus, pulchritudo justitiæ, mons sanctus : et habitabunt in eo Judas et omnes civitates ejus simul, agricolæ et minantes greges. Quia inebriavi animam lassam, et omnem animam esurientem saturavi. « Et consolabitur adhuc Dominus Sion, » etiam post captivitatem, « et eliget adhuc Jerusalem, » electione scilicet finali : non enim in æternum abjecit, sed multos vocavit. Isaie, 11, 3 : Consolabitur Dominus Sion, et consolabitur omnes ruinas ejus : et ponet desertum ejus quasi delicias, et solitudinem ejus quasi hortum Domini. Gaudium et lætitia invenietur in ea, gratiarum actio et vox laudis.

16 « Propterea hæc dicit Dominus : » quia scilicet ita malitiose fecerunt inimici super sanctos. « Revertar, » ab ira mea, « ad Jerusalem in misericordiis. » Isa. LIV, 8 : In momento indignationis abscondi faciem meam parumper a te, et in misericordia sempiterna misertus sum tui. Jerem. xxxi, 20 : Adhuc recordabor ejus. Idcirco conturbata sunt viscera mea super eum : miserans miserabor ejus. Et dicit in quibus est illa misericordia : « Et domus mea ædificabitur in ea, » templum scilicet. Sicut enim incepit destructio a templo, ita incipere de-

« Et levavi oculos meos. » Tangitur 18 hic qualiter exsecutioni mandabuntur : et primo ostendit inimicorum potentiam,

<--- Page Split --->

secundo, contritioném, ibi, « Et ostendit mihi Dominus quatuor fabros. »

Prima adhuc duo habet : visionem scilicet, et explanationem.

« Et levavi oculos meos. » Licet unus sit intellectus animæ, tamen duos habet duo oculos : theoriae scilicet, et theophaniae. Theoria est in contemplatione divinorum in lumine virtutis et gratiae. Theophania est contemplatio divinorum, quae simillima est lumini gloriae. Augustinus : « Fi « des oculos aperit, spes erigit, charitas « figit. » Oculus levatur plus et plus quando intellectus ad fidem convertitur, quæ per speculum et ænigma contemplatur. I ad Corinth. xiii, 12 : Videmus nunc per speculum in ænigmate. Fides vero ad intellectum donum erigitur, de quo Gregorius : « Intellectum dat, dum « de auditis mentem illuminat. » Psal. xxxv, 10 : In lumine tuo videbimus lumen. Et intellectus ad munditiam cordis sublevatur? munditiam vero cordis voco purum intuitum mentis ab omnibus erroribus et phantasiiis emundatum. Matth. v, 8 : Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Et adhuc quando talis munditia cordis in excellenti luce figitur per assensum. Genes. xxxii, 30 : Vidi Deum facie ad faciem. Luc. xxi, 28 : Respicite, et levate capita vestra. Baruch, iv, 36 : Circumspice Jerusalem ad orientem, et vide jucunditatem a Deo tibi venientem. « Et vidi, » id est, interius intellexi. Daniel. viii, 5 : Et ego intelligebam, visionem scilicet. « Et ecce quatuor cornua, » potestates quatuor regnorum significantia, scilicet Assyriorum, Chaldæorum, Medorum et Persarum (ab his enim vexatus est populus Dei), et significant quatuor vitia spiritualia. Assyria sublimis interpretatur, et significat superbiam. Chaldæi, feroces, significant iram. Medi, mensuratores, et significant avaritiam. Persæ, latera sua dissuentes, significant invidiam. Isti enim per detractionem, latera, hoc est, confœderatos et amicos dissuunt. Vel, ut dicit Hieronymus, « quatuor animi passiones inordi-

natas, » et inducit versum Lucani :

Nunc cupiunt, metuunt, gaudentque, dolentque.

Cupiunt, ponit pro spe : quia quod sperat quis, cupit. Psal. lxxiv, 6 : Nolite extollere in altum cornu vestrum. Dan. viii, 5 : Hircus habebat cornu insigne inter oculos suos.

« Et dixi ad Angelum, qui loquebatur in me, » quærens scilicet interpretationem : « Quid sunt haec ? » hoc est, Quid significant haec ? In visione enim opus est interprete, eo quod in ænigmatibus et figuris proponitur. I ad Corinth. xiv, 5 : Major est qui prophetat, quam qui loquitur linguis : nisi forte interpretetur, ut Ecclesia ædificationem accipiat. « Et dixit ad me, » interpretando scilicet visa : « Haec sunt cornua, » id est, potestates significatæ per cornua, « quæ ventilaverunt Judam, » hoc est, duas tribus, « et Israel, » hoc est, decem tribus, « et Jerusalem, » hoc est regnum. Per quæ significantur clerus, et populus, et religiosi. Ventilare autem est in omnem ventum ad vana dispergere. Dan. viii, 8 : Orta sunt quatuor cornua subter cornu magnum per quatuor ventos cœli.

Et subdit de confractione cornuum :

« Et ostendit mihi Dominus quatuor fabros, » destructores malorum, et constructores bonorum. Judæi dicunt primum fabrum esse Cyrum, qui destruxit Chaldæum et liberavit Judæos. Secundus est Esther et Mardochæus, qui destruxit quod fabricaverat Medus. Tertius, Judas Machabæus cum fratribus suis, qui destruxit quod fabricaverat Graecus. Quartus, Helius Adrianus, qui templum reædificavit, quod destruxerat Romanus, Titus scilicet et Vespasianus. Nos autem dicimus, quod isti quatuor fabri sunt amor Dei, timor Dei, dolor peccati, et gaudium internum. Amor Dei conterit

<--- Page Split --->

amorem mundi, timor Dei timorem humanum, dolor peccati tristitiam saeculi, internum gaudium vanum gaudium.

« Et dixi, » quaerens scilicet illuminationem : « Quid isti, » scilicet fabri, « veniunt facere ? et intelligitur, quod malleos habebant in manibus extensos ad percutiendum. Jerem. xxii, 29 : Numquid non verba mea sunt quasi ignis, dicit Dominus : et quasi malleus conterens petram ? Proverb. xix, 29 : Mallei percutientes parati sunt stultorum corporibus.

« Qui ait dicens, » hoc est, me illuminans. « Hæc sunt cornua, » scilicet primæ visionis, « quæ ventilaverunt, » hoc est, disperserunt « Judam, » hoc est, duas tribus, vel clerum, vel Ecclesiam, « per singulos viros. » Non enim sufficit in communi vexare Sanctos, nisi ad singulos derivetur vexatio. « Et nemo eorum levavit, » id est, levare potuit « caput suum, » pondere scilicet tribu-

lationum depressus. Psal. xxxvn, 5 : Sicut onus grave gravatae sunt super me. Thren. 1, 14 : Vigilavit jugum iniquitatum mearum : in manu ejus convoluta sunt, et imposita collo meo. « Et venerunt isti, » fabri scilicet, « deterrere ea, » cornua scilicet. Isa. liv, 16 et 17 : Ecce ego creavi fabrum sufflamten in igne prunas, et proferentem vas in opus suum : et ego creavi interfectorem ad disperendum. Omne vas quod fictum est contra te, non dirigetur : et omnem linguam resistentem tibi in judicio, judicabis. « Ut dejiciant cornua Gentium, » gentiliter scilicet viventium. Psal. lxxiv, 11 : Omnia cornua peccatorum confringam. « Quæ levaverunt cornu, » sua scilicet potestatis, « super terram Juda, » Sanctorum scilicet, « ut dispergerent eam. » Psal. lxxiv, 6 : Nolite extollere in altum cornu vestrum : nolite loqui adverus Deum iniquitatem. Poeta :

Hoc discas verbum : frangit Deus omne su- [perbum.