CAPUT I.

Tempora prophetix Amos : ultio Domini in Damascus, Philisthæos, Tyrum, Idumæam, et filios Ammon, quos super quatuor sceleribus non convertet.

sceleribus Gazæ, et super quatuor non convertam eum, eo quod transtulerint captivitatem perfectam, ut concluderent eam in Idumæa.

<--- Page Split --->

fratrem suum, et violaverit misericordiam ejus, et tenuerit ultra furorem suum, 'et indignationem suam servaverit usque in finem.

IN CAPUT I AMOS

ENARRATIO.

« Verba Amos. » Hic incipit prophetia, quæ dividitur in partes duas. Primo enim comminando prædicit pœnam decom tribubus, secundo promittit consolationem, infra, ix, 11, ibi « In die illa suscitabo, vel reædificabo tabernaculum David. »

Prior dividitur in duas, in titulum scilicet, et prophetiam, ibi, y. 2 : « Et dixit : Dominus de Sion rugiet. »

In titulo auctor describitur a nomine, ab officio, et a patria, a modo inspirationis, et ab enuntiatione.

Dicit ergo : « Verba, » cujus ratio in expositione prologi assignata est : multis enim loquitur, et de multis, et ideo pluraliter dicit : Verba. Ezech. II, 7 : Loqueris verba mea ad eos, si forte audiant, et quiescant. « Amos. » Nomen auctoris est, et interpretatur onustus vel avulsus : onustus, quia ex charitate onus aliorum suscepit. Ad Galat. vi, 2 : Alter alterius onera portare, et sic adimplebitis legem Christi. Avulsus autem, quia a peccatoribus segregatus: non enim bane reprehenderet peccatores, nisi segregatus esset. Ad Hebr. vii, 26 : Talis decebat ut nobis esset pontifex, sanctus, innocens, impollutus segregatus a peccatoribus, et excelsior cœlis factus.

eum, eo quod dissecuerit prægnantes Galaad ad dilatandum terminum suum.

Et subjungit de officio :

« Qui fuit in pastoribus, » ut cura pastoralis signum esset curæ seu pasturæ spiritualis. Joan. x, 11 : Bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis. Joan. xxi, 17 : Pasce oves meas. Psal. lxxvii, 70: Sustulit eum de gregibus ovium, etc. Et subdit de patria :

« De Thecue. » Quod etiam prophetiæ congruit, quia Thecua clangens tuba interpretatur. Apocal. viii, 2 : Datæ sunt Angelis septem tubæ : septem enim prædicanda sunt, scilicet quatuor sensus Scripturæ, primus adventus Salvatoris, et duo in secundo, retributio scilicet bonorum, et pœna malorum. Psal. lxxx, 4 : Buccinate in Neomenia tuba, hoc est, in singulis illuminationibus quas a Deo accipitis.

Et subdit de inspiratione :

« Quæ vidit, » hoc est, intellectuali visu per inspirationem accepit ; aliter enim verba videri non possunt, sed audiri. Exod. xx, 18 : Cunctus populus videbat voces. Sic dicitur, Isa. i, 1 : Visio Isaie, quam vidit. Glossa inducit illud I Reg. ix, 9 : Qui Propheta dicitur hodie, vocabatur olim Videns. Daniel. x, 1 : Intelligentia est opus in visione. « Super Isræl. » Super notat oppressionem, Isræl autem decem tribus. Thren. i, 14 : Vigilavit jugum iniquitatum mearum : in manu Domini convolutæ sunt, et impositæ collo meo. Psal. xxxvii, 5 : Sicut onus grave gravatæ sunt super me. Job, xvi, 8 : Nunc autem oppressit me dolor meus, et in nihilum redacti sunt omnes artus mei.

<--- Page Split --->

Et subdit de tempore et de regibus :

« In diebus Oxiz, » de quo IV Regum, xvi, « regis Juda, » hoc est, duarum tribuum : « et in diebus Jeroboam, » de quo IV Regum, xiv, « filii Joas, » de quo ibidem, « regis Israel, » hoc est, decem tribuum. Iste Joas nepos fuit Jehu, et Jeroboam filius ejus pronepos. Promiserat enim Dominus, IV Reg. xv, 12 1, quod usque ad quartam generationem ex semine Jehu essent reges futuri super Israel. Et hoc completum fuit in Jeroboam : filius enim Jehu fuit Joathan 2, filius vero Joathan fuit Joas, et filius Joas Jeroboam 3, qui quartus fuit, in quo regnum Jehu defecit.

Et de tempore prophetie subjungit : « Ante duos annos terremotus, » de quo terremotu in praecedentibus satis dictum est. Dicit tamen Hieronymus, quod « terremotus per metonymiam « est motus terrenorum in captivitatem 4, « quos ante per duos annos commo- « nuit per Prophetam, ut si vellent, poe- « nintiam agerent, et sic de caetero « terremotum non sentirent. » Psal. xcv, 9 : Commoveatur a facie ejus universa terra. Job, xxiv, 29 : Dedit ei Deus locum pænientiae, et ille abutitur eo in superbiam.

Iste est ergo titulus.

Litteralis autem quaestio est, cum isti iidem reges ponantnr in titulo Osee, qui primus est inter duodecim, et titulo istius, qui est tertius, quare in medio, hoc est, in Joel non ponuntur. Et respondet quidam, quod cum iste non sit filius Prophetæ, sed in prophetia a Domino segregatus, sicut et Paulus ad Roman. 1, 1, dicitur, Segregatus in Evangelium Dei, non esset prophetia ista authentica, nisi a regibus authenticaretur. Quæ responsio hæresim sonat : mali enim reges de Scripturis nihil authenticant ; quamvis enim per tempora regum certificatur historia, tamen non certificatur ut prophetia.

Adhuc, Idem posset dicere de Osee, et de Isaia, et de aliis. Quamvis enim genealogia patrum et avorum ad commendationem faciat Prophetæ, tamen nihil faciunt ad inspirationis auctoritatem. In Joel autem non ponuntur reges, quia non ad reges, sed ad communem populum prophetavit.

« Et dixit. » Hic incipit prophetia, quae in duas partes dividitur, in quarum prima describit terrorem judicis: in secunda poenam judicandorum et causam, ibi, y. 6: « Hæc dicit Dominus : Super tribus sceleribus. »

Terror judicis describitur in signo et effectu.

De terrore judicis dicit : Dominus de Sion rugiet. » Rugitus proprie leonis est, ut leo significaret fortitudinem, rugitus autem comminationem terroris. Prov. xx, 2 : Sicut rugitus leonis, ita et terror regis : qui provocat eum, peccat in animam suam. Amos, iii, 8 : Leo rugiet, quis non timebit ? Dominus Deus locutus est, quis non prophetabit? Dicitur autem de Sion rugire, quia in Sion est, et non in Dan vel Bethel, ubi est habitatio idoli. Isa. n, 3: De Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem. « Et de Jerusalem dabit vocem suam, » quia etiam in Jerusalem habitat. Psal. LXXV, 3 : Factus est in pace locus ejus.

<--- Page Split --->

est. Primo enim auctoritatem innuit sermonis : secundo, circumstantiam sceleris: tertio, actum criminis : et quarto, penam.

Oneraautemaliarumgentiumpræ - mittittribusdecausis , scilicetutpa - tientiusaudiaturasuisquandoonerahostiumpræmittit . Quædamenimcon - solatioestafflictioinimici . Secundo , utminusmirenturJudæi , siipsiaffli - gunturquilegemacceperuntettrans - gressisunt ; quandoetiamquiexlegesreputantur , propecatisaffliguntur . Tertio , utvidentesaliasgentestorquerisecundumprophetiam , magistimeantquodeteaquædictasunt , ipsiseve - niant . Deprimodicitur , M i c h . v n , 1 0 : Adspicietmeinimicamea , etoperieturconfusione . Etpostpauca : Nunceritinconculcationemutlutumplatearum . S a p . x n , 2 2 : Cumergodasnobisdisci - plinam , inimicosnostrosmultipliciterflagellas . Desecundodicitur , Jerem . x l v , 4 e t 5 : Eccequosædificavi , egodestruo : etquosplantavi , egoevello , etuniversamterramhanc . Ettuquæristibigrandia ? noliquærere . AdHebr . n , 2 e t 3 : Siomnisprævaricatio , etinobedientiaaccepitjustammercedisretributionem : quomodonoseffugie - m u s , sitantamneglexerimussalutem ? Detertiodicitur , Ezech . i x , 6 : A s a n - ctuariomeoincipite . A m o s , n n , 2 : T a n - tummodovoscognoviexomnibuscogna - tionibusterræ , ideircovisitabosupervosomnesiniquitatesvestras .

« Hæc dicit Dominus. » Auctoritas verbi sequentis est. Jerem. 1, 9 : Ecce dedi verba mea in ore tuo. « Super tribus sceleribus. » Scelus est crimen accusatione dignum : id est, ac si dicat : Si semel vel bis vel ter Damascus populum afflixisset, hoc est, rapina, multca, et gladio, dare veniam possem : sed quia quartum addidit, obstinatam scilicet voluntatem semper affligendi populum meum, parcere non possum. « Dama-

sci. » Damascum ponit, quia caput Syriæ est et metropolis. Isa. vii, 8 : Caput Syriæ Damascus. « Et super quatuor, » ut quarto deformitas peccato addita intelligatur. Iste est quadrans, de quo dicitur, Matth. v, 26 : Non exies inde, donec reddas usque ad novissimum quadrantem. « Non convertam eum, » ut scilicet peccatum dimittat, et per pœnitentiam resipiscat, sed potius peccatum peccato addendo, peccatum impleat usque ad condemnationem. Unde Septuaginta habent : « Non aversabor eum, » hoc est non impediam eum quin de peccato in peccatum ruat. I ad Thessal. ii, 16 : Ut impleant peccata sua semper. Apocal. xxii, 11 : Qui in sordibus est, sordescat adhuc. Hæc est impletio, de qua Genes.xv, 16 : Necdum enim completæ sunt iniquitates Amorrhæorum usque ad præsens tempus.

Et subdit actum :

« Eoquodtrituraverint , » semeletiterumettertioobstinatavoluntate , « inplaustrisferreis . » Plaustrumaploden - dodicitur , eoquodnonadvehendum , sedadcomplodendumfactumsit , etestrotaincampis , exteriusclavisferreisdentataetcuspidibus , quamvictoressu - perinimicosincirculoprostratoscir - cumduxerunt , sicutetapudnoscircum - ducisoletsupergaudametsandicem , quibuspannicolorantur , utcuspidibusvisceraeorumperfoderentur : etpon - dererotæcircumductæ , ossaeorumconfringerentur . H o c . etiammododicitGlossa : « Interrisubifenumnon « abundat , aridapaleainpabulumcon - « fringiturjumentorum . » Ethaccrude - litateSyripopulumDeivexaverunt . « Galaad , » quæcivitastransJordanemestinsorteManasses , ubiLabancom - prehenditpatriarchamJacob 4 . Etquiametropoliseratiliustribus , propterhocpereamtotasorsilliustribusintelligiturquæversus . Syriamerat . I s a . x l i , 1 5 :

<--- Page Split --->

Ego posui te quasi plaustrum triturans novum, habens rostra serrantia : triturabis montes, et comminues : et colles quasi pulverem pones.

Et subdit de pœna huic peccato debita :

« Et mitlam ignem in domum Azael,» qui rex Syriæ erat, sicut dicitur, IV Reg. vn, x et xii. Ignis autem iram Dei significat, ut præhabitum est, domus vero significat familiam et genus. Et hoc est quod sequitur : « Et devorabit domos Benadad, » hoc est, familias. Benadad enim fuit filius Azael, sicut dicitur, IV Reg. xm, 24, et Isa. xxvi, 11 : Ignis hostes tuos devoret. Thren. ii, 4 : Effudit quasi ignem indignationem suam. Et ibidem parum ante, §. 3 : Succendit in Jacob quasi ignem flammæ devorantis in ggro.

Et subdit de processu istius iræ in terram :

« Et conteram vectem Damasci. » Vectes dicuntur urbes et munitiones in extremis terrarum posita, per similitudinem ad vectes quaeponuntur in loriculis civitatum : quia sicut vectes ante civitatem sustinent impetus hostium, ita munitiones posita in extremitate terrarum, ne hostes possint irrumpere in regnum. Et litteraliter tangit hoc quod dicitur, IV Reg. xm, 25, quod Joas, filius Joachaz, tulit urbes de manu Benadad, filii Azael, quas tulerat de manu Joachaz, patris sui, jure prelii : tribus vicibus percussit eum Joas, et reddidit civitates Israeli. Sic accipiuntur vectes, Isa. xv, 5, ubi de Moab dicitur : Vectes ejus usque ad Segor, vitulam consternantem.

Et hoc quasi exponens, subdit :

« Et disperdam habitatorem, » omnem scilicet universaliter, « de campo idoli. » Campus dicitur, quia plana terra est

Syria : et idoli, quia plena idolis. Isa. vi, 11 : Desolata sunt civitates absque habitatore, et domus sine homine. Isa. ii, 8 : Repleta est terra ejus idolis. « Et tenentem sceptrum, » disperdam scilicet regalem tribum, « de domo voluptatis. » Reges enim Syria voluptati vacabant sicut Sardanapalus, ut dicit Hieronymus. Voluptas enim causa luxuria est et fomentum. Job, xxvui, 13 : Non invenitur in terra suaviter viventium.

Et subjungit de populo : « Et transferetur populus Syriæ, » per captivitatem scilicet, « Cyrenen, » quæ est regio ultra Ægyptum, quod factum est a Theglathalasar 1. « Dicit Dominus : » confirmatio præcedentium est. Isa. xxxi, 2 : Ipse sapiens adduxit malum, et verba sua non abstulit.

Septuaginta, ubi nos habemus, « In plaustris ferreis Galaad 2, » habent : « Eo quod trituraverunt in serris ferreis « prægnantes Galaad. » Spiritualiter autem tria scelera sunt, peccatum cogitationis, locutionis, et operis, quibus aliquando parcitur, sed si addatur peccatum desperationis per finalem impenitentiam non parcitur. De primo dicitur, Isa. 1, 16 : Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis. De secundo, Matth. xii, 37 : Ex verbis tuis justificaberis, et ex verbis tuis condemnaberis. De tertio, Isa. 1, 16 et seq. : Quiescite agere perverse, discite benefacere, etc. Si fuerint peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur. De quarto, I Joan. v, 16 : Est peccatum ad mortem : non pro illo dico ut roget quis. Damascus autem interpretatur potus sanguinis, et significat eos qui delectabiliter bibunt corruptionem peccati a sanguine procedentem. Apoc. xvi, 6 : Sanguinem dedisti eis bibere. Plaustrum autem ferreum rota est volubilitatis humanæ et fortunæ, et maxime potestatis qua mali triturant et serrant bonos. Jacob. ii, 6 :

<--- Page Split --->

Nonne divites per potentiam opprimunt vos, et ipsi pertrahunt vos ad judicia ? Boni enim significantur per Galaad, quod acervus testimonii interpretatur, quia coacervant testimonia Scripturarum, et secundum ea dirigunt vitam. I Paralip. xx, 3 : Fecit super eos tribulas, et trahas, et ferrata carpenta transire. Azael autem interpretatur desertio, Benadad vero filius spontaneus, et significant desertos a gratia et spontaneos ad malum. Prov. 1, 16 : Pedes illorum ad malum currunt. Vectes fortitudinem saeculi significant, quam conterit Dominus. Isa. viii, 4 : Auferetur fortitudo Damasci. Psal. cvi, 16 : Contrivit portas areas, et vectes ferreos confregit. Campus autem idoli latitudinem significat simulacrorum mundi, in quo alius ventrem adorat, ad Philip. iii, 19 : Quorum Deus venter est : alius libidinem venereorum, Psal. cv, 28 : Initiati sunt Beelphegor : alius vero mammona, hoc est, divitias, ad Ephes. v, 5 : Avarus, quod est idolorum servitus. Hoc disperdit Dominus, Psal. c, 8 : In matutino interficiebam omnes peccatores terra : ut disperderem de civitate Domini omnes operantes iniquitatem. Sceptrum autem tenens in domo voluptatis, gula est, Isa. ix, 4 : Sceptrum exactoris ejus superasti. « Exactor enim venter est, » ut dicit Gregorius. Habac. iii, 14 : Maledizisti sceptris ejus. Populus autem Syria, qui sublimis interpretatur, superbos significat, qui in Cyrenen transfertur, quia daemonibus datur in haereditatem. Cyrenen enim hares interpretatur. Numer. xxiv, 18 : Hæreditas Seir cedet inimicis suis. Isa. xvii, 3 : Et cessabit adjutorium ab Epraim, et regnum a Damasco : et reliquia Syria sicut gloria filiorum Israel erunt, scilicet cessabunt.

nes juverunt qui populum Dei persecuti sunt.

Dividitur autem sicut praecedens :

Primo,itaque inducit sermonis auctoritatem : « Hæc dicit Dominus. » Ad Rom. iv, 21 : Quæcunque promisit Deus, potens est et facere. « Super tribus sceleribus Gaza. » Gaza metropolis est Philisthinorum, unde per Gazam et alias quas inducit Philisthinorum civitates, quæ semel et iterum et tertio, hoc est, mulcta, fame per terrae vastitatem, et gladio populum Dei persecuti sunt. « Et super quatuor, » hoc est, quarto, obstinatam voluntatem addiderunt, « non convertam eum, » ut scilicet conversus ulterius non peccet, sed potius peccata impleat. Job, xv, 20 : Cunctis diebus suis impius superbit.

Et subdit actum peccati : « Eo quod transtulerint captivitatem perfectam. » Captivitatem materialiter intelligit, et est sensus quod captivitatem perfectam translatione fecit : fugientes enim filios Israel ad eos, Idumæis vendiderunt, et puniendos dederunt, et propter hoc irrevocabilis facta est captivitas eorum. Et hoc est quod sequitur : « Ut concluderent ineam, » scilicet captivitatem, « in Idumæa. » Idumæi enim semper fuerunt infesti filiis Israel et inimici. Unde pater eorum dixit, Genes. xxvii, 41 : Venient dies luctus patris mei, et occidam Jacob fratrem meum.

Significant autem hæc tria scelera, peccatum in voluntate et in consensu et in opere, quibus quartum additur, scilicet peccatum obduratioris, quod etiam peccatum est in Spiritum sanctum. De tribus dicitur, Job, xxxiii, 29 : Hæc omnia operatur Deus tribus vicibus per singulos, hoc est, puniendo in singulis tria peccata. De quarto autem, quod est obduratio, Eccli. iii, 27 : Cor durum male habebit in novissimo : et qui amat periculum, in illo peribit. Unde et de quibusdam sic per obstinationem converti nolentibus dictum est, Numer. xvi, 13 : Ne respicias sacrificia eorum. De-

<--- Page Split --->

speratorum quippe sacrificiis Deus non placatur. Obduratio enim peccatum est quo aliquis obfirmat cor, ne vel beneficis per charitatem mollescat, vel timore pœenarum frangatur, vel compunctione scindatur ad pœenitentiam. Psal. xciv, 8 : Nolite obdurare corda vestra : talibus enim juravit, ut non introirent in requiem. Ad Hebr. ni, 18 et 19 : Quibus autem juravit non introire in requiem ipsius, nisi illis, qui increduli fuerunt? Et videmus, quia non potuerunt introire propter incredulitatem. Gaza vero forlitudo vel imperium interpretatur, et significat Praelatos qui dicunt, Sap. ii, 11 : Sit fortitudo nostra lex justitie. Hi captivant in peccatis subditos. II ad Timoth. iii, 6 : Captivas ducunt mulierculas, hoc est, molles animas, oneratas peccatis. Et concludunt perfectam captivitatem in Idumaeam, quae terrena vel sanguinea interpretatur, quia faciunt eos amare carnem in libidine, et terram in avaritia, ex quo amore perficitur captivitas eorum, ita quod desperata fiat. Isa. xix, 4 : Rex fortis dominabitur eorum. Abdiae, yj. 10 et seq. : Propter interfectionem, et propter iniquitatem in fratrem tuum Jacob, operiet te confusio, et peribis in æternum. In die cum stares adversus eum, quando capiebant alieni exercitum ejus, etc. Hieronymus : « Alieni specialiter Philisthæi dicuntur. »

« Et disperdam habitatorem de Azoto, » quæ est secunda civitas seu metropolis Philisthinorum. Quinque enim sunt civitates Philisthiim, de quibus dicitur I Reg. v, 1 et seq. 1. Azotus autem interpretatur ignis uberum, et significat libidinis ardorem. Osee, ii, 2 : Auferat fornicationes suas a facie sua, et aluldteria sua de medio uberum suorum. « Et tenentem sceptrum de Ascalone. » Glossa : « Ascalon antiquitus « vocabatur Philisthiim, unde et regio « postea vocata est Philisthæa, eo quod « Ascalon principalis civitas est in ea, « et est ista tertia civitas Philisthino- « rum : interpretatur autem ignis infa- « mis,in qua sceptrum tenent Sodomitæ.» Ad Rom. 1, 26 : Propterea tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Gen. xiii, 13 : Homines Sodomitæ pessimi erant. « Et convertam manum meam, » percutientem scilicet, « super Accaron, » quæ quarta civitas est inter civitates Philisthinorum. Accaron interpretatur sterilitas, et significat otiosos vel pigros, qui steriles sunt ad omnem bonum fructum. Prov. xxiv, 30, 31 : Per agrum hominis pigri transivi, et per vineam viri stulti : et ecce totum repleverant urticæ, et operuerant superficiem ejus spinae. Ager ab agendo dicitur, et perfectionem in actione virtutum significat, loco cujus in pigro crescunt urticæ concupiscentiarum carnalium. Urtica enim ab urendo dicitur, tales vero libidine utuntur. Ad Galat. v, 17 : Caro concupiscit adversus spiritum. Dimittit autem hic quintam civitatem, quæ Geth vocabatur, quia ista minima fuit, et parvus respectus habebatur ad ipsam : interpretatur autem torcular, et significat tyrannes hujus sæculi, qui alios torquent et comprimunt. Isa. xvi, 10 : Vinum in torculari non calcabit, qui calcare consueverat. Post omnes autem civitates subjungit de terræ destructureo : « Et peribunt reliqui Philisthinorum. » Philisthiim potionea dentes

« Et mittam ignem in murum Gaza. » Murus Gaza ardere non potest, et ideo muros munitionem significat, et maxime homines qui muniunt terram, sicut sapientes et potentes quos Deus dissipat. Thren. ii, 8 : Cogitavit Dominus dissipare murum filiæ Sion. Et ibidem : Murus pariter dissipatus est. « Et devorabit ædes ejus, » hoc est, ædificia : ædilicia enim munitionum sæculi deficient. Matth. xxiv, 2 : Non relinquetur hic lapis super lapidem, qui non destruatur.

<--- Page Split --->

interpretantur, et significant eos qui bibunt velut aquam subsannationem. Job, xxxiv, 7 : Qui bibit subsummationem quasi aquam. Jerem. xxv, 27 : Bibite, et inebriamini, et vomite : et cadite, neque surgatis a facie gladii, quem ego mittam inter vos. « Dicit Dominus Deus. » Confirmatio est prædictorum. Matth. xxiv, 33 : Cælum et terra transibunt, verba autem mea non præteribunt.

trum. » Fœdus fratrum dicitur fœdus quod habuit Hiram, rex Tyri, cum David et Salomone 2. Et dicuntur fratres amicitia, eo quod amici ut fratres se diligunt. Joan. viii, 41 : Unum patrem habenus Deum. Isa. xxiv, 5 : Dissipaverunt fœdus sempiternum. Matth. xxii, 8 : Omnes vos fratres estis. Job, xix, 13 : Fratres meos longe fecit a me.

« Hæc dicit Dominus. » Post onus Philisthinorum ponit onus Tyri et Sidonis, qui in alia parte terræ conjuncti erant Judæis, et multis afflictionibus affligebant populum.

« Super tribus sceleribus Tyri, » qui obsidione, fame et gladio persecutus est populum, « et super quatuor. » Quartum peccatum est, cordis induratio. Induratio enim est pertinacia permanendi in peccato, a quo homo non recedit per verecundiam, nec flectitur per aliquem boni affectum. Ezech. iii, 7 : Omnis quippe domus Israel attrita fronte est, et duro corde. Jerem. iii, 3 : Frons mulieris meretricis facta est tibi, noluesti erubescere. Hæc autem induratio est peccatum in Spiritum sanctum, et ob hoc sequitur : « Non convertam eum. » Matth. xii, 37 : Qui dixerit contra Spiritum sanctum, non renitteitur ei, neque in hoc sæculo, neque in futuro 1.

« Et mittam ignem, » iræ meæ scilicet. Ad Hebr. ix, 27 : Terribilis quædam exspectatio judicii, et ignis æmulatione, quæ consumptura est adversarios. « In murum Tyri. » Tyrus angustia interpretatur, et significat sollicitudinem sæculi : murus autem munitionem significat divitiarum. Ezech. xii, 11 : Dic ad eos, qui linium murum absque temperatura, quod casurus sit. Absque temperatura enim liniur, quod sine charitate conjungitur. « Et devorabit ædes ejus. » Quidquid enim sollicitudine nimia ædificatur, ignis iræ Dei consumit. Job, xv, 34 : Ignis devorabit tabernacula corum, qui munera libenter accipiunt.

Et subjungit causam :

« Eo quod concluserint captivitatem perfectam, » hoc est, perfecte, « in Idumæa. » Sicut enim Philisthiim, ita et isti populum ad se fugientem vendiderunt Idumæis. Isa. v, 13 : Propterea captivus ductus est populus meus, quia non habuit scientiam. In Idumæa autem concluditur, quæ sanguineæ interpretatur, qui viliis sanguinis et carnis addicitur. Ad Roman. vii, 23 : Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus. « Et non sint recordati fæderis fra-

« Hæc dicit Dominus. » Quarto hic subjicit de onere Idumæorum, qui semper filios Israel, patrueles suos, ex invidia persequebantur, et ideo post finitimas gentes statim ponitur onus eorum.

Et sicut in aliis, ita et hic præmittit auctoritatem sermonis dicens : « Hæc dicit Dominus. » II Reg. xxiii, 2 : Spiritus Domini locutus est per me, et sermo ejus per linguam meam. Et subdit de circumstantia peccati : « Super tribus sceleribus Edom, » hoc est, Idumæorum, quod scilicet semel et iterum et tertio populum Dei cum aliis terram vastando, multam imponendo, homines interficiendo, persecuti sunt. « Et super quatuor, » quod est pertinacia voluntanisi, invidentia scilicet fraternae gratiae

<--- Page Split --->

vertam, glossandum est pro vix convertam. Isa. vi, 10 : Ne convertatur, et sanem eum. Quod dicit, quod persecutus sit in gladio fratrem suum, de linguæ gladio intelligitur. Prov. xxx, 14 : Generatio, quæ pro dentibus habet gladios, et commandit molaribus, ut comedat inopes de terra. Job, v, 15 : Salvum faciet egenum a gladio oris eorum. Quod autem violat misericordiam et tenet furorem et indignationem, commune est utrique expositioni. Ignis autem qui militur in Themam, iram Dei significat in prospera invidi, pro quibus invidet alienæ felicitati. Psal. cxxxix, 11 : In ignem dejicies eos : in miseris non subsistent. Quod dicit de Bosra, significat munitiones quibus se munit ad nocendum proximo, quæ igne iræ Dei succendentur. Psal. lxvii, 3 : Sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei.

« Hæc dicit Dominus. » Tangit hic onus Ammon, qui fuit unus de filiis Lot, a quo populus Ammonitarum disseminatus est, et ordinem tenet consuetum, scilicet primo, sermonis ponens auctoritatem : secundo, sceleris circumstantiam : tertio, actum : quarto, penam.

« Hæc dicit Dominus. » Numer. xxiii, 19 : Dixit ergo, et non faciet ? locutus est, et non implebit ? Quasi dicat, non. « Super tribus sceleribus filiorum Ammon. » Tria scelera in littera numeravit, scilicet crudelitatem, avaritiam, in quibus tertium intelligitur, quod est persecutio. Quartum autem, obstinata pertinacia est semper hæc faciendi, et hoc onus prolixe describitur 1. Interpretatur autem Ammon populus inutilis vel populus mæroris, et significat avaros, qui non tantum inutiles, sed etiam nocivi sunt, et mæroris populus sunt, propter sollicitudines acquirendi, et timorem

perdendi divitias. Eccle. v, 15 et 16 : Quid prodest ei quod laboravit in ventum ? Cunctis diebus vitæ suæ comedit in tenebris et in curis multis, et in ærumna atque tristitia. Tria vero scelera sunt, aliena concupiscere, non sua illicite acquirere, acquisita duritia cordis retinere, quæ significantur per fuscinulam tridentem, I Reg. n, 14 : Omne, quod levabat fuscinula, tollebat sacerdos sibi. « Et super quatuor. » Quartum enim est, insatiabilitas avari. Eccle. v, 9 : Avarus non implebitur pecunia. Prov. xxx, 10 : Ignis numquam dicit : Sufficit. Ab hoc peccato plusquam ab aliis homo difficulter convertitur, ut dicit Hieronymus. Senescente enim homine, avaritia in eo juvenescit. Eccli. x, 10 : Nihil est iniquius quam amare pecuniam : hic enim et animam suam venalem habet : quoniam in vita sua projecit intima sua. Et' ideo addit : « Non convertam eum. » Jerem. xv, 1 : Non est anima mea ad populum istum : ejice illos a facie mea. Difficile enim est a lucris recedere. Matth. xix, 23 et 24 : Jesus dixit discipulis suis : Amen dico vobis : quia dives difficile intrabit in regnum cælorum. Et iterum dico vobis : Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum cælorum 2.

Et subdit peccati actum :

« Eo quod dissecuerit prægnantes Galaad. » Hieronymus dicit hoc factum esse tempore Saulis regis, quando Naas Ammonitarum princeps (ut habetur I Reg. xi, 1 et seq.) vastaverat Jabes Galaad, et dissecuerat prægnantes ejus, ut dilataret terminos suos, et omnem Galaad suo imperio subjugaret. Quæ impietas ob hoc gravior censetur, quod cognati fuerint ac propinqui Ammonitis filii Israel ac Galaaditæ. Nam filii Ammon de stirpe Lot sunt generati, qui

<--- Page Split --->

filius erat fratris Abraham a quo descenderunt Judæi 1. II Reg. xiv, 7 : Quærunt exstinguere scintillam meam, quæ relicla est, ut non supersit viro meo nomen, et reliquiæ super terram. IV Reg. vni, 12 : Civitates eorum igne succendes, et juvenes interficies gladio, et parvulos eorum elides, et prægnantes divides. « Ad dilatandum terminum suum, » hoc est, ut terram sortis Manassæ terræ suæ conjungerent, et imperio suo subjicerent. Et hoc expressius tangitur, Jerem. xlix, 1 : Numquid non filii sunt Israel ? aut hæres non est ei ? Cur igitur hæreditate possedit Melchom Gad, et populus ejus in urbibus ejus habitavit ? Hoc etiam avaris competit qui prægnantes in conceptu boni propositi secant, extrahendo viscera eorum per lucra illicita : quod significatur, IV Reg. iv, 1, ubi vidua. clamavit ad Eliseum : Ecce creditor venit ut tollat duos filios meos ad serviendum sibi. Prægnans enim dividitur, quando filii torquentur. Hoc isti faciunt ad dilatandum terminum suum. Isa. v, 8 : Væ qui conjungitis domum ad domum, et agrum agro copulatis usque ad terminum loci !

tabernacula eorum, qui munera libenter accipiunt. Jacob. v, 3 : Aurum, et argentum vestrum æruginavit : et ærugo eorum in testimonium vobis erit, et manducabit carnes vestras sicut ignis.

Et hoc est quod sequitur : « Et devorabit ædes ejus, » hoc est, quæcumque laboribus ædificavit et acquisivit. I ad Corinth. iii, 13 : Uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit. Isa. i, 31 : Erit fortitudo vestra, ut favilla stuppæ, et opus vestrum quasi scintilla : et succendetur utrumque simul, et non erit qui exstinguat. « In ululatu in die belli, » ululatu scilicet vincentis exercitus, planctuque victorum : quod fit per dæmones in avaris, et per Chaldæos in Ammonitis. « Et in turbine, » hoc est, involvente captivitate, « in die commotionis, » hoc est, transmigrationis, quando scilicet transmigrabunt de hoc sæculo vel de terra sua. Jerem. xlix, 2 : Auditum faciam super Rabbath filiorum Ammon fremitum prælii, et erit in tumulum dissipata, filiaque ejus igni succendentur.

« Et ibit Melchom in captivitatem. » Melchom interpretatur rex eorum, quo nomine et idolum eorum et rex vocabatur. Sap. vi, 7 : Potentes potenter tormenta patientur. « Ipse, et principes ejus simul, » supple, ibunt in captivitatem. Psal. cxlix, 8 et 9 : Ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis. Ut faciant in eis judicium conscriptum. Justum est enim quod illi qui fuerunt causa subversionis populi, primi captiventur. Isa. 1, 23 : Principes tui infideles, socii furum. « Dicit Dominus. » Confirmatio est præteritorum, dictum enim Domini stabit. Isa. xl, 8 : Verbum Domini nostri manet in æternum.

<--- Page Split --->