D. ALBERTI MAGNI, DOCTRINA TOTO ORBE CELEBERRIMI,

IN EVANGELIUM MATTHEI

LUCULENTA EXPOSITIO.

CAPUT I.

A quibus majoribus Christus secundum carnem descenderit. Angelus instruit Joseph de Mariæ sponsæ suæ conceptione, partuque futuro.

1 Luc. iii, 31. 2 Genes. xx, 3 3 Genes. xiv, 25. 4 Genes. xix, 35.

Phares autem genuit Esron 6. Esron autem genuit Aram.

Naasson autem genuit Salmon.

5 Genes. xxxvii, 20 ; I Paralip. ii, 6. 6 Ruth, iv, 18 ; I Paralip. ii, 5. 7 Numer. vii, 42.

<--- Page Split --->

Booz autem genuit Obed ex Ruth 4. Obed autem genuit Jesse. Jesse autem genuit David regem 5. 6. David autem rex genuit Salomonem ex ea quae fuit Uria 5. 7. Salomon autem genuit Roboam 4. Roboam autem genuit Abiam 5. Abias autem genuit Asa 6. 8. Asa autem genuit Josaphat. Josaphat autem genuit Joram. Joram autem genuit Oriam. 9. Ozias autem genuit Joatham 7. Joatham autem genuit Achaz 8. Achaz autem genuit Ezechiam 9. 10. Ezechias autem genuit Manassen 10. Manasses autem genuit Amon 11. Amon autem genuit Josiam 12. 11. Josias autem genuit Jechoniam et fratres ejus in transmigratione Babylonis 13. 12. Et post transmigrationem Babylonis, Jechonias genuit Salathiel. Salathiel autem genuit Zorobabel. 13. Zorobabel autem genuit Abiud. Abiud autem genuit Eliacim. Eliacim autem genuit Azor. 14. Azor autem genuit Sadoc. Sadoc autem genuit Achim. Achim autem genuit Eliud. 15. Eliud autem genuit Eleazar. Eleazar autem genuit Mathan. Mathan autem genuit Jacob. 16. Jacob autem genuit Joseph, virum Mariae, de qua natus est Jesus, qui vocatur Christus. 17. Omnes itaque generationes ab Abraham usque ad David, generationes quatuordecim : et a Da-

1 Ruth, iv, 24. 2 Ruth, iv, 22 ; 1 Reg. xvi, 1. 3 II Reg. xii, 24. 4 III Reg. xi, 43. 5 III Reg. xiv, 31. 6 III Reg. xv, 8. 7 II Paralip. xxvi, 23. 8 II Paralip. xxvii, 9.

vid usque ad transmigrationem Babylonis, generationes quatuordecim : et a transmigratione Babylonis usque ad Christum, generationes quatuordecim. 18. Christi autem generatio sic erat. Cum esset desponsata mater ejus Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto 14. 19. Joseph autem vir ejus, cum esset justus, et nollet eam traducere, voluit occulte dimittere eam. 20. Hæc autem eo cogitante, ecce angelus Domini apparuit in somnis ei, dicens 2: Joseph, fili David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam : quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est. 21. Pariet autem filium, et vocabis nomen ejus JESUM : ipse enim salvum faciet populum suum a paccatis eorum 15. 22. Hoc autem totum factum est ut adimpleretur quod dictum est a Domino per prophetam dicentem : 23. Ecce virgo in utero habebit, et pariet filium : et vocabunt nonem ejus Emmanuel, quod est interpretatum: Nobiscum Deus16. 24. Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut præcepit ei angelus Domini, et accepit conjugem suam. 25. Et non cognoscebat eam donec peperit filium suum primogenitum : et vocavit nomen ejus Jesum.

9 II Paralip. xxviii, 27. 10 II Paralip. xxxii, 33. 11 II Paralip. xxxiii, 20. 12 II Paralip. xxxiii, 25. 13 II Paralip. xxxvi, 1 et 2. 14 Luc 1, 27. 15 Luc. 1, 31 ; Act. iv, 12. 16 Isa. vii, 14.

<--- Page Split --->

IN CAPUT I MATTHAEI

ENNARRATIO.

« Liber generationis Jesu Christi, illii David, filii Abraham '. »

« Liber. »

Hic Evangelista librum suum intitulat, quod sit de generatione Jesu Christi : faciem hominis in principio libri ad nos convertens.

Dividitur autem iste totalis liber in titulum, et in tractatum.

In titulo autem fit mentio de quatuor : de forma, de materia, et cui attribuitur generatio quae est materia libri, et a quibus est ortus ipsius, quia ab Abraham, et a David. Est autem in titulo oratio ecliptica, et sic supplenda : Iste est liber generationis, etc.

Sed tunc incidit quaestio : quia cum titulus dicatur a τυτάν gracee 3, quod est radius, eo quod irradiat totum opus de quo fit, iste videtur, inconveniens esse titulus : quia non totus liber est de generatione, nec etiam major pars ipsius.

Adhuc, cum Lucas expressius dicat modum generationis et annuntiationis, et consequentia generationem, sicut Circumcisionem, et Ipapantin 3 : potius suum Evangelium intitulandum erat : De Generatione.

Adhuc, Joannes scribit de utraque Verbi generatione. Iste autem non nisi de una. Potius ergo Joannis Evangelium de generatione est intitulandum.

Si dicas, quoniam Matthæus scripsit Judæis, quibus moris erat a principiis librorum intitulare libros, et ideo morem

4 Synopsis Evangelica : Matth. i, 4-17, Luc. iii, 23-38.

3 Vel melius a τυτάνω, tendere, protendere

gessit eis a prima parte librum intitulans : videtur solutio nulla, quia fundatur super falsum. Hebræi enim quando a principiis librorum libros intitulant, eamdem prosequuntur materiam per totum : sicut patet in Genesi, in quo toto de generatione creaturarum et patrum intenditur : et Exodo in toto continetur exitus de Ægypto. Et de his quæ facta sunt in exitu, et sic de aliis. Unde librum Regum non ita intitulant, nec Isaiae, nec alios multos. Ergo nec iste a principio libri librum intitulabit, nisi per totum aliquo modo de materia generationis Jesu Christi prosequatur.

Si quis autem dicat materialiter esse dictum, ut sit liber generationis, hoc est, geniti Jesu Christi : hoc nihil esse videtur, quia sic idem titulus erit omnium Evangelistarum.

Adhuc, dignior est generatio æterna quam temporalis : et sic Joannis Evangelium loquens de æterna generatione, De generatione debuit intitulari.

RESPONSIO ad primum: quia titulus iste conveniens, et ad totum refertur librum. Quia regeneratio causatur et rationem trahit a generatione, eo quod tactu mundissimæ carnis genitæ vim regenerativam contulit aquis: sacramenta enim Christi non accipiuntur passive ut facta tantum, sed ad hoc sunt facta, ut faciant in nobis. Et ideo generatio Christi tangitur facta, ut in nobis perficiat generationem (alias, regenerationem). Et ideo post generationem Christi, statim in hoc libro tangitur de regeneratione. Sed quia regeneratio non operatur nisi invocatis et illuminatis, et virtutem efficiendi trahit a Passione et Resurrectione, ideo subjungitur ea quæ pertinent ad doctrinam, quæ format regenerandos, et ea quæ pertinent ad passionem et resurrectionem, quæ perficiunt. Et ideo totaliter liber concluditur in exercitio rege-

(Tev, p.): vel etiam graeum nomen τίτλοις venit a latino titulus. :

3 Seilicet Præsentati onem in templo.

<--- Page Split --->

nerationis, cum dicitur capite ultimo, xxvni, 19 : Baptizantes eos in nomine Patris, etc. Et iste est modus tractandi in divinis, ubi sacramenta Ecclesiae trahunt vigorem a sacramentis quae Christus fecit in seipso. Et sic titulus ad totum respicit : et facies hominis secundum totum librum Matthæo convenit.

Ad id quod inducitur de Luca, dicendum, quod Lucas de generationis sacramento non agit, sed quaedam tangit quae in generatione fuerunt : quae omnia conveniunt secundum faciem Dei potius quam secundum faciem hominis. Annuntiatio vero tota, et quod virtus Altissimi et Spiritus sanctus superveniunt, non dicunt faciem hominis, sed potius faciem Dei in homine. Et hoc facit ad acceptabilitatem hostiæ potius quam ad generationem hominis secundum hominis faciem : quia ex hoc quod Deus est oblatus, valuit plus in satisfaciendo quam Adam abstulerat peccando, scilicet Praesentatio in templo ad oblationem pertinet, et etiam Circumcisio : eo quod in Circumcisione non fiebat regeneratio, sed infans Deo per signum dicabatur. Et ideo Matthæus nihil horum ponit. Genealogia etiam quam ponit Lucas, non est ut innotescat generatio hominis, sed potius ut removeatur mala suspicio quæ fuit de Christo, quod putabatur esse filius Joseph 1, cum ipse esset Dei Filius in homine : sic patet consideranti verba Luca. Et ideo Lucas ostendens faciem vituli, nullo modo intitulari debuit de generatione.

Quod autem inducitur de Joanne, non valet : quia ille loquitur de divina generatione, nec tangit de humana, nisi ea tenus quæ causatur a divina. Et hæc est ineffabilis. Isa. LUI, 8 : Generationem ejus quis enarrabit ? Et ideo ab illa intitulari non potuit.

Ad hoc autem quod dicitur, quod ac-

cipiatur materialiter de Christo genito : videtur dicendum, quod hoc est verum, sed est de Christo genito, in quantum est genitus : et sic de ipso non loquuntur alii Evangeliste.

Per dicta autem patet solutio ad omnia quaesita. Primum ergo quod tangit in titulo, est forma, cum dicit « Liber. » Per modum enim libri describit hoc quod dicit Matthæus, quia ad memoriam æternam scribitur quod hic dicitur. Apocal. I, 11 : Quod vides, scribe in libro : et mitte septem Ecclesiis. Baruch, iv, 1 : Hic liber mandatorum Dei, et lex quæ est in æternum. Job, xix, 23 et 24 : Quis mihi tribuat ut scribantur sermones mei ? Quis mihi det ut exarentur in libro stylo 'ferreo et plumbi lamina, vel celte sculptantur in silice ? Exarationem dicit propter profundationem in cor : stylo ferreo, propter dominationem auctoritatis divinæ, quæ domat intellectum. Lamina plumbi planitiem sensus historici cum gravitate mysterii incendit (alias, intendit). Sculptura in silice tenacem memoriae significat impressionem. Unde Maximus dicit, quod « nihil aliud est « auctoritas nisi rationis reperta veritas, « et ob utilitatem posteritatis memoriae « commendata. » Hoc significatur quod lex inscribitur lapidibus, qui fortiter et perpetuo tenent insculpta.

« Generationis. »

Ecce secundum quod est materia. Et respondent nova veteribus : primus enim liber in Veteri Testamento de generatione est : et primus in Novo de generatione similiter. Sed illa tendit a similitudine Dei in regionem dissimilitudinis : hæc autem dissimilia reducit in Dei similitudinem. Isa. LXVI, 9 : Numquid ego qui alios parere facio, ipse non param ? dicit Dominus : si ego qui generationem cæteris tribuo, sterilis ero, ait Dominus

<--- Page Split --->

Deus tuus. Sapient. iv, 1 : O quam pulchra est casta generatio cum claritate ! Paul. xxiii, 6 : Hæc est generatio quærentium eum, scilicet Dominum, etc.

« Generati o nis, » passivæ in Christo, et activæ in nobis. Sed secundum hoc, termino semel posito utendum erit æquivoce. Sed dicendum, quod ex vi habitudinis quæ est inter rectum, et obliquum, notatur causa materialis et generatio passiva. Sed ex ipsa ratione nominis, quod est generatio Jesu Christi, notatur causa officiens nostræ generationis. Isa. xlvi, 3 et 4: Audite me, domus Jacob, et omne residuum domus Israel : qui portamini a meo utero, qui gestamini a mea vulva. Usque ad senectam ego ipse, et usque ad canos ego portabo, etc. Ideo Vicarius Christi dicit, ad Galat. iv, 19 : Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis.

« Jesu, »

« Christi, »

Scilicet Salvatoris, non perditoris. Sicut enim Adam decidens ab imitationo imaginis et similitudinis divinae, genuit postea ad imaginem peccatoris, et non ad imaginem Dei (et hic liber describitur, Genes. v 1) : ita in reparatione ab imagine peccatoris, per generationem « Jesu » salvati restituimur imitationi imaginis et similitudinis Dei. Ad Coloss. iii, 9 et 10 : Exspoliantes vos veterem hominem cum actibus suis, et indientes novum, eum qui renovatur in agnitionem, secundum imaginem ejus qui creavit illum. I ad Corinth. xv, 47 et seq. : Primus homo, scilicet Adam, de terra, terrenus : secundus homo, scilicet Chritus, de cælo, cælestis. Qualis terrenus, tales et terreni : et qualis cælestis, tales et cælestes. Igitur, sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem cælestis. Et paulo ante dicitur, ibidem, 9. 22 : Sicut in Adam omnes moriuntur,

ita et in Christo omnes . vivifcabuntur. Est autem Jesus nomen naturae dictum, non ideo quod actum non sonet, sed ideo quia ille actus non competit Christo nisi secundum naturam divinam : quia ex illa est valor pretii salutis, et ex illa virtus salvandi, et ex illa est effectus salutis, et in ipsa est ipsa salus. Infra, 1, 21 : Ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Habacuc, iii, 18 : Ego autem in Domino gaudebo : et exsultabo in Deo Jesu meo. Eccli. xlvi, 1 et 2 : Fortis in bello Jesus Nave, successor Moysi in prophetis, qui fuit magnus secundum nomen suum, maximus in salutem electorum Dei, expugnare insurgentes hostes, ut consequeretur hæreditatem Israel. Act. iv, 12 : Non est in aliquo alio salus : nec enim aliud nomen est sub cælo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri.

Scilicet uncti. Isa. xxi, 1 : Spiritus Domini super me, eo quod unxerit Dominus me. Ungens autem Pater, unctio deitas Spiritus Sancti, et unctum humanitas. Psal. xliv, 8 : Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem : propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ 2. Cantic. 1, 2 : Oleum effusum nomen tuum. Act. x, 38 : Jesum a Nazareth, quomodo unxit eum Deus Spiritu sancto, et virtute. Ideo dicit Damascemus, quod « Jesus « sonat Deum humanatum, et Christus « hominem deificatum, quasi sibi ob- « viantibus deitate et humanitate. Et « motum Dei in hominem dicit Jesus : « motum autem hominis in Deum dicit « Christus. » Cantic. 1, 1 : Osculetur me osculo oris sui. Os enim Dei Verbum est, quod loquitur eum : osculum unio Verbi cum homine. Ideo dicitur Christus nomen officii, quia unctione sacrante officium Regis et Sacerdotis conferuntur.

<--- Page Split --->

Sicut et Christus Rex est et Sacerdos. Luc. i, 32 : Regnabit in domo Jacob. Isa. ix, 7 : Multiplicabitur ejus imperium. Psal. cix, 4 : Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech. Ideo Melchisedech figura ejus, rex fuit et sacerdos 1. Utrumque autem, regnum scilicet et sacerdotium per hæreditatem devolvebatur ad ipsum.

« Filii David, filii Abraham. »

Et ideo sequitur : « Filii David » propter regnum, et « Filii Abraham » propter sacerdotium, quia Abraham obtulit primum sacrificium, quod expressio et figura fuit ejus quod Christus obtulit seipsum. Genes. xxii, 2 : Tolle filium tuum : et Apostolus, ad Hebr. xi, 17 : Abraham... unigenitum offerebat, qui susceperat repromissiones. Sed quia prius est de positis legem ponere et in regnum congregare, quam redimere per oblationem, ideo anteponitur « Filii David, » et subjungitur « Filii Abraham. » Rex enim se regem exhibuit, cum leges dedit et præcepta disposuit, et ordines officiatorum distribuit. Quia Dionysius dicit, quod « Regnum est legis « et ordinis et boni distributio, » tamen secundum Hieronymum et Chrysostomum, alia est causa ordinis : ne videlicet cogatur repetere Abraham, quia si prius dixisset, filii Abraham, iterato texens genealogiam, haberet dicere Abraham, et esset David interpositus, sicut discontinuans ordinem generationis. Prima autem ratio melior est.

Et secundum illam objicitur, quia deberet dicere : Filii Melchisedech, qui expressior est figura sacerdotii.

Sed ad hoc dicendum est, quod non est filius Melchisedech secundum humanitatem. Sed Melchisedech figura est, non

1 Cf. Genes. xiv, 18, et ad Hebr. vii, 1.

2 Ad Hebr. vii, 3.

3 III Reg vii, 21 et seq. : Et statuit rex Salomon duas columnas in porticu templi : cumque statuisset columnam dexteram, vocavit eam nomi-

oblationis qua obtulit seipsum in ara crucis : sed quoad alia duo quæ suum circumstant secerdotium, quorum unum est ritus usitatus in Ecclesia sive exercitium, alterum autem est duratio perpetua.

Præterea, Filio Dei secundum faciem Dei, non secundum faciem hominis assimilatur, in hoc quod est sine patre, sine matre, sine genealogia 2.

Secundum Glossas, hi duo præmittuntur in titulo, quia ad eos principaliter facta est promissio, sicut patet ex præhabitis. Vel, quod unus fuit propheta et rex : alter autem propheta et sacerdos, quæ tria exhibuit Christus. Abraham enim propheta fuit, Genes. xx, 7 : Redde viro suo uxorem, quia propheta est. Ideo dicitur quod isti duo præmittuntur, sicut duæ columnæ stantes in foribus templi, quarum una vocabatur Jachin, et altera Booz 3 : circa quas inflexus fuit funiculus duodecim cubitorum, qui duodecim alios his (alias, habens) in prima tesserædecade significant duodecim Apostolos circa ostium Christum 4, implexos circa veritatem promissorum factorum patribus.

Sed tunc incidit quæstio de hoc, Quod cum duo nomina præmiserit in titulo, scilicet Jesu, Christi, induxit duos patres, ex quorum præfiguratione habet unum quod est nomen officii, et non induxit aliquem ex cujus præfiguratione haberet alterum quod est Jesus, cum tamen hoc possit inveniri. Genes. xli, 43 : Vocavit eum lingua Ægyptiaca, Salvatorem mundi.

Sed ad hoc dicendum, quod duo exiguntur ad hoc, quod nomen ponatur in titulo. Unum, præfiguratio officii, sicut dictum est, et alterum est descensus per generationem. Et iste delicit in Joseph et Jesu Nave.

Adhuc, Actus Salvatoris non competit

<--- Page Split --->

nisi naturae divinae : et ex illa genealogiam habere non potuit.

Adhuc, Iste actus vere hominibus non congruit, quia non vere salvant, sicut vere regnant et vere offerunt : et ideo homines salvatores quasi vacuo nomine præcesserunt.

Sic ergo David ponitur propter regnum, quod est potestatis : Abraham propter sacerdotium, quod est reconciliationis et propitiationis. Et ideo, quando invocabatur Christus, ex fide invocationum frequentius fit confessio potestatis, quod hoc posset facere quod ab eo petebatur. Infra, xv, 22 : Miserere mei, Domine, fili David : et, Infra, xxi, 9 : Hosanna filio David!

« Abraham genuit Isaac. Isaac autem genuit Jacob. Jacob autem genuit Judam et fratres ejus.

Judas autem genuit Phares et Zaram de Thamar. »

Iste tractatus libri duas habet partes : in quarum prima ponitur vera Christi secundum faciem hominis generatio. In secunda, quae incipit in tertio capitulo, causata ab ista ponitur nostra regeneratio.

Adhuc, prior dividitur in duo. Nam primo ponitur generatio Christi. Secundo, ponitur manifestatio geniti, ibi, n, 1 : « Cum ergo natus esset Jesus. »

Christi autem generatio describitur dupliciter : materialiter videlicet secundum descensum a patribus factum : et formaliter et efficienter secundum modum generationis factae ex matre,ibi,y.18: « Christi autem generatio sic erat. »

Adhuc, materialiter generatio facta ex patribus describitur dupliciter, scilicet, per modum exsecutionis et contextionis genealogiae, et per modum epilogi capitulariter colligendo, ibi, y. 17 : « Omnes itaque generationes. »

Contextio vero ipsa fit tribus formis, ut patet ex prius habitis. Et prima harum formarum est ex Patriarchis.

Unde videndum qui sunt Patriarchæ.

Patriarcha est princeps pater, sic dictus, quia in transfusione sui seminis non attendit legem concupiscentiae carnalis, sed propagationem corpulenta substantiae, cum qua esset propagatio religionis. Hi autem tales abborrebant mulieres Deum non timentes : eo quod in conjugio primum Deo, secundo uxoribus jungebantur. Tob. vni, 4 et 5 : Sara, exsurge, et deprecemur Deum hodie, et cras, et secundum cras, quia his tribus noctibus Deo jungimur : tertia autem transacta nocte, in nostro erimus conjugio : filii quippe sanctorum sumus, et non possumus ita conjungi, sicut gentes quae ignorant Deum. In talibus igitur amor posteritatis praecedit, et subjicitur lex concupiscentiae. Haec etiam est causa, quod dicitur Patriarcha, et non Archimaritus : quia maritalis copula non semper est ad istud, sed aliquando in medicinam : in qua libido non subjicitur proprie loquendo, sed excipitur ne ruat in turpitudinem fornicationis. Propter hoc dicitur quod Christus semen Abrahae apprehendit 1, quia Abraham signum subjectionis legis concupiscentiae incepit. Et haec est causa quod ab Abraham genealogia incipit. Ante enim lex concupiscentiae regnavit, ita quod diluvio eam dilui oportuit 2. Et ideo non incipit ab Adam, in quo lex ista incepit, nec ab aliquo sub quo lex dicta regnavit, sed ab eo qui signum subjectionis et amputationis ejus accepit. Christus enim non accepit nisi corpulentam substantiam, quae medicina est legis et languoris concupiscentiae. Hoc est ergo quod dicit :

« Abraham genuit Isaac. »

Lucas autem non genealogiam texti propter se, sed ut falsam tollat opinio-

<--- Page Split --->

nem, ut superius diximus. Et ideo continue ponit eam usque ad Deum. Nec semper veros patres ponit, sed etiam legales, et aliquando adoptivos, et aliquando putativos. Et ideo etiam non potest uti hoc verbo genuit, sed utitur verbo qui fuit hujus, vel illius. Sed Matthæus veros ponit : et ideo utitur verbo genuit.

Attende autem quod circa semen, quod per patres descendit, quinque sunt in genere notanda, scilicet segregatio in seminis sanctitate ab alieno semine, quod legem concupiscentiæ sequitur : naturalitas in profusione : libertas in seminis notabilitate : dilatatio in seminis benedictione : et exaltatio in seminis honore. Segregatio perfecta facta est in tribus primis 1 : profusio correcta est in quarto cum filiis suis : libertas adepta in quatuor sequentibus, Esron videlicet, Aram, Aminadab, Naasson : dilatatio debita in tribus qui illos sequuntur cum filio 2 : et exaltatio facta est in ultimo : propter quod etiam rex solus inter istos nominatur 4.

Segregatio autem ex opposito congregationem habet : ut ea quae similis sunt sanctitatis, congregentur : et, quae dissimilis sunt sanctitatis, segregentur, ne commisceatur semen sanctum cum immundo. Est autem segregandum semen servile et degenerans ex libero. Et ideo Abraham genuit Isaac, et rejicitur Ismael servile semen, quod significat filios carnis concupiscentiæ deditos. Et hæc est segregatio prima.

« Isaac autem genuit Jacob. »

Ejecto Esau tamquam ex libero degenerante, quod significat eos qui ex spiritu ad concupiscentiam mutantur. Malach. 1, 2 et 3 : Dilexi Jacob, Esau autem odio habui. Sapient. xii, 10 et 11 : Nequam est natio eorum, et naturalis

nalitia eorum, et quoniam non poterat mutari cogitatio illorum in perpetuum. Semen enim erat maledictum ab initio. His segregationibus duæ respondent congregationes, scilicet, generosorum similis tamquam similium (et significatur per filios Liæ et Rachel) : et eorum qui generosi facti sunt ex non generosis : eo quod non sequuntur uterum, scilicet semen generosum. Et ideo fit mentio de omnibus filiis Jacob. Sed quia Christus non nisi per unum descendit, ille tantum nominatur, et alii communi nomine fratrum designantur.

Et hoc est, quod dicit :

« Jacob autem genuit Judam et fratres ejus. »

Et significant eos qui vel nobilitatem spiritus retinent in virtute activa, sive in specie veritatis contemplativæ : vel ex filiis carnis per semen gratiae in filios spiritus sunt mutati. Et ab ista restrictione seminis, isti patriarchæ sunt vocati. Eccli. xlvi, 10 et 11 : Cum semine eorum permanent bona : hæreditas sancta nepotes eorum. Genes. xviii, 19, de Abraham dicitur : Scio quod præcepturus sit filiis suis, et domui suæ post se, ut custodiant viam Domini, et faciant judicium et justitiam : ut adducat Dominus propter Abraham omnia quæ locutus est ad eum.

« Judas autem genuit Phares et Zaram de Thamar. »

Facta hujusmodi segregatione et congregatione, tit correctio naturalis profusionis. Et ideo non fit mentio de Her, qui nequam fuit in naturali coitu : et de Onan, qui polluendo semen fundebat in terram 5. Thamar autem, quæ

<--- Page Split --->

posteritatis amore ex semine sancto concipere desideravit, et non libidinis causa, se Judae supposuit, commemoratur 1. Cujus signum est, quia, sicut dicit Chrynostomus, « usque ad illud tempus « virgo permanserat : eo quod neque « primus maritus, neque secundus co- « gnoverunt eam in naturalibus, subja- « centes passionibus ignominiæ, sicut « dicitur, ad Roman. 1, 26 : nec umquam « ad alium scortum exhibuit se. » « Judas « etiam peccatum deplanxit, ut dicit Chry- « nostomus, (et in libro de Testamento Patrum continetur), « et licet eam in uxorem « habere potuisset, tamen quia providit « bonum non solum coram Deo, sed etiam « coram hominibus (et homines putabant « eam cognitam fuisse a filiis, ipse vero eam « postea numquam cognovit) : et ideo in « recompensationem duplicis tædii, dona- « vit ei Deus duos geminos. Læta enim « fuit, quod erat conjuncta semini sancto : « et intolerabilitas separationis a semine « sancto, per quod nasciturus erat Chri- « stus, fecit eam Judæ prostitui.» Tobiæ, vii, 20 : Forti animo esto, filia mea : Dominus cæli det tibi gaudium pro tædio quod perpessa es.

« Phares autem genuit Esron. Esron autem genuit Aram.

Aram autem genuit Aminadab. Aminadab genuit Naasson. »

Subjungitur hio seminis libertas et liheratio. Ad hanc autem exiguntur quatuor. Primum est, peregrinatio oppressa : et hanc patiebatur Esron, jam mortuo Joseph. Phares autem et Zaram in deliciis fuerunt propter beneficia Joseph. Aram secundus gemere cœpit sub onere, tempore quo parvuli necabantur. Aminadab vero quasi contemporaneus fuit Moysi : exitum paravit, et Naasson fuit dux egredientium cum Moyse. Sic enim est in omnibus divinis, quod non datur

liberatio nisi indigentibus et gementibus, et se Deo spontanee exhibentibus : et tunc datur progredientibus in eam. Si autem fit computatio ab Aram qui in Ægypto natus fuit, generatione quarta egressi sunt. Computatione autem facta a Phares, qui de terra Chanaan in Ægyptum intravit, generatione quinta sunt egressi, Genes. xv, 16 : Generatione quarta revertentur huc. Esron autem gemuit, sed magis Aram : et multo magis Aminadab propter duritiam eorum qui præerant operibus. Naasson autem gaudebat liberatione. Tres enim erant causæ tristitiae : oppressio, necatio puerorum, impositio servilium operum. Et probabile est, quod hæc sibi succederent per successiones generationum, quando videbantur filii Israel magis et magis succrescere. Et huic sensui fere consonat Chrysostomus. Scias autem quod Esron alio nomine dicitur Jephone. Numer. xiii, 7 : De tribu Juda. Caleb filius Jephone. Ipse enim Caleb fuit filius Esron, ut habetur, I Paralip. ii, 9, sed ibi vocatur Calubi. Aram autem ibidem, y, 10, Ram vocatur, fratrem Jerameel et Calubi : sed, I Paralip. iv, 11, iste idem Aram vocatur Supha (alias, Sua) : unde dicitur Caleb frater Supha. Et dicit Hieronymus quod Supha (alias, Sua) est Aram. Naasson autem fuit princeps tribus Judæ 4. Sic igitur liberatio seminis ostenditur.

« Naasson autem genuit Salmon. Salmon autem genuit Booz de Rahab. Booz autem genuit Obed ex Ruth. »

Ecce quartum, seminis liberi in exteras nationes ex benedictione dilatatio : sicut promissum fuit Abrahæ, Genes. xvni, 18 : Num celare potero Abraham quæ gesturus sum, cum futurus sit in gentem magnam ac robustissimam, et benedicendæ sint in illo omnes nationes terræ.

<--- Page Split --->

Isa. xlix, 6 : Parum est ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Jacob, et faces Israel convertendas : ecce dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terra.

Tria autem exiguntur ad dilatationem seminis. Primum est, ut sit liberum natum: et hoc est Salmon. Secundum est, ut dilatetur, et ad se convertat quod intra terminos est terra sancta, quae significat Ecclesiam : sed aberravit per dissolutionem vita. Et hoc fit per Rahab meretricem, quae suscipiens semen liberum facta est libera familia Israel conjuncta : sicut dicitur, Josue, vi, 23, quod Rahab meretrix cum domo sua in medio filiorum Israel habitavit usque in praesentem diem : in signum eorum, qui ex malis moribus conversi in Ecclesia, securum accipiunt habitationem.

Tertia dilatatio est extra terminos Israelis, et in exteras nationes, non tantum moribus, sed etiam fide alienas a conversione sanctorum. Et hoc factum est quando Booz genuit Obed ex Ruth, quae relictis diis gentibus, conjuncta est Israeli : sicut dicitur, Ruth, i, 16 et 17 : Populus tuus populus meus, et Deus tuus Deus meus. Quae te terra morientem susceperit, in ea moriar, etc. Psal. lxxxvi, 5 : Memor ero Rahab et Babylonis scientium me. Ecce alienigena, et Tyrus, etc. Ad Ephes. ii, 13 : Nunc in Christo Jesu, vos qui aliquando eratis longe, facti estis prope. Osee, i, 10 : In loco ubi dicetur eis : Non populus meus vos : dicetur eis : Filii Dei viventis.

Hæc igitur est causa, quod propter tam nobiles conditiones liberi seminis, et tam jucunda mysteria, fæmina istae propriis nominibus nominantur.

« Obed autem genuit Jesse. Jesse autem genuit David regem. »

Ecce quintum. Seminis exaltatio, ad honorem pertinens dignitatis. Ad quod duo exiguntur : quorum unum est con-

gruitas praecedens : et alterum, exaltatio sequens. Congruitas autem notatur in Jesse, et exaltatio completur (alias, impletur) in David. Et hac de causa, non proprio nomine, sed cognomine Jesse ponitur : Isai enim proprio nomine dicebatur 1. Dicitur autem et Naas, II Regum, xvii, 23, ubi sic dicitur : Amasa erat filius viri qui vocabatur Jetra de Jezraeli, qui ingressus est ad Abigail, filiam Naas, sororem Sarvia, quae fuit mater Joab. Neutro ergo istorum nominum nominatur, sed Jesse, qui incendium interpretatur propter virtutis calorem. Et ideo, Isa. xi, 1, ubi de gloria regni dicitur, sic nominatur, cum dicitur : Egredietur virga de radice Jesse. Calida enim in radice alte germinant et fructificant.

Solus autem rex David dicitur : eo quod solus secundum cor Dei in regnum profecit, sicut constat ex superius dictis. Et alii sequentes merito ipsius ad regnum sunt promoti: sicut dicitur in Psal. lxxxviii, 34 : Misericordiam meam non dispergam ab eo, etc. Item, in eodem, y. 38 : Thronus ejus sicut sol in conspectu meo, et sicut luna perfecta in æternum : et testis in cælo fidelis.

Sic ergo in ista tesserædecade, semen corpulentæ substantiæ in regnum, ex quo textur tesserædecas, congruenter est exaltatum quinque conditionibus quibus nobilitatur : scilicet munditia sanctitatis, rectitudine naturalis profusionis, libertate servilis oppressionis, benedictione dilatationis, exaltatione dignitatis regalis.

« David autem rex genuit Salomonem ex ea quae fuit Uria. »

Finita tesserædecade Patriarcharum, quae exaltata est in honorem Regum in figuram seminis, cui regnum immobile promissum fuit, tangit catalogum Regum, per quos Christus descendit.

In quo catalogo tria sunt prænotanda :

<--- Page Split --->

Unum quidem, quod sicut catalogus patrum paulatim per patres, duces tribuum, et judices crevit in regnum regis secundum cor Dei electi, ita catalogus regum paulatim deficit in captivitatem : ostendens (alias, descendens) quoniam licet regnun Christi figuratum sit in regno temporali, tamen regnum Christi non est de hoc mundo, sed potius sui in mundo pressuram habebunt, et vincula, et carceres. Propter quod etiam regnum populi Dei in statu et pace non stetit, nisi sub uno David, qui secundum cor Dei electus fuit, et sub Salomone dissensum intestinum incepit habere per Jeroboam, licet non aperte rebellaret : et paulatim per divisiones et multas impositas et captivitates et occisiones regum defecit.

Secundum est, quia reges quidam a regno tamquam indigni sunt abjecti : eo quod in throno David, qui figura est throni Christi, non secundum religionem pertinentem ad Christum, sed potius profanando thronum ausi sunt sedere. Et illi a genealogia sunt abjecti tamquam non sint. Et sunt tres in universo : Ochozias, et Joas, et Amasias. Joram enim pater Ochoziae contra legem Domini cum alienigena (filia Jezabel et Achab, quae vocahatur Athalia) contraxit matrimonium, et ex ea genuit Ochoziam pessimum, sicut et pater malus erat. Hic Ochozias idola matris suae adoravit : et impio ferens auxilium cum avunculo suo rege Israel, Joram nomine, veniens ad preliandum in Ramoth Galaad interfectus est, eo quod de semine Achab per filiam Athaliam esset procreatus. Unde, Malach. II, 11 et 12 : Contaminavit Judas sancitficationem Domini, quam dilexit, hoc est matrimonium : et habuit filiam dei alieni. Disperdet Dominus virum qui fecerit hoc, magistrum et discipulum de tabernaculis Jacob. Joas autem filius, licet primo esset bonus tempore Joiade

sacerdotis, qui eum regem fecerat, tamen post mortem ipsius idola adoravit, et ingratus, filium Joiadæ. Zachariam sacerdotem, interfecit. Propter quod mentio hujus habetur in Evangelio, quod occisus est inter templum et altare 1. Et dicit Epiphanius, quod « ex tunc responsa di- « vina in templo cessaverunt dari super « propitiationum. » Hic etiam thesauros domus suæ et templi consecratos in cultum Dei, regi Syriæ Hazaeli transmisit : et quamvis profanus, cultum divinum, ut dicunt Hebræi sibi exhiberi fecit. Et ideo chronico languore deficiens, viscera egressit, et tandem sicut meruit, a servis suis viliter interfectus fuit, et sine cultu regio, ut dicit Josephus, viliter sepultus 2. Amasias autem filius hujus, pronepos impiissimæ Athaliæ, etiam ipsa idola adoravit in superbia : Joas 3, regi Israel, bellum indicens superatus et captus est, Jerusalem tradidit regi Israel, qui murum interrupit civitatis sanctæ. Et conjuratio tandem principum Judæ contra eum sicut indignum regno facta est. Qui de Jerusalem in Lachis fugiens, salvari putavit : sed illuc mittentes principes interfecerunt eum 4. Hi igitur sicut indigni per tertiam generationem ab Athalia facti sunt abjecti : sicut Ismael et Esau a catalogo Patrum : eo quod regnum diaboli super thronum David et Christi nisi sunt adducere. Dixit enim Isaias, xvi, 5, quod præparabitur in misericordia solium, et sedebit super illud in veritate in tabernaculo David, judicans et quærens judicium.

Tertium autem quod prænotandum est, quod oritur ex isto, est, quod nullus ponitur in catalogo Regum, nisi quia aliquid similitudinis habet ex se, vel ex sibi conjuncto proximo ad Christum, et ad David, qui meruit thronum. Et hoc est, quod aut bonus sit ipse, et boni filius, et boni pater. Aut si ipse non est bonus,

<--- Page Split --->

quod tunc sit aut boni pater, aut boni filius : quia sicut pater frequenter punitur in filio, ita pater multoties remuneratur in filio. Joram ergo, qui pessimus fuit, qui Athaliam, filiam Jezabel, uxorem duxit, fratres suos meliores se occidit, idola populum adorare coegit, correctiones Eliæ per epistolam ad eum delatam sprevit, cujus tempore Idumæa a domo Judæ recessit, Arabes autem civitates Judæ et domos regias vastantes, uxores suas acceperunt, et filios suos omnes, præter Ochoziam occiderunt, chronica ægritudine viscera egressit, et secundum Josephum extra sepulcra Regum sepultus est : tamen præter patrem Josaphat bonum ponitur in Catalogo. Sequentes autem Joram usque ad quartam generationem sunt ejecti, quia et mali fuerunt, et malorum filii, et malorum parentes. Licet enim Amasias pater fuerit Osiaæ, qui quædam bona fecit, tamen tantum desipuit, ut usurpato sibi sacerdotio incensum vellet ponere in templo. Propter quod terræmotus factus est, qui montem ante civitatem scindens viam clausit, hortos regales oppressit. Lumen cæleste in eum excanduit, et lepra percussus extra reges, in horto quodam sepultus fuit : et ideo merito ipsius Amasias pater ejus in catalogo poni non potuit.

His ita prænotatis, dicimus : Regnum horum regum paulatim ex statu per bellum intestinum et divisionem deficere in coarctationem potestatis, et ex hoc in mulctam quam aliis regibus solvit, et regum captivitatem et occisionem, eamdem abire in captivitatem et transmigrationem.

Et penes hoc accipitur numerus Regum hic positorum. Primus qui regnum post David accepit fuit Salomon, de quo dicitur, quod « David genuit Salomonem ex ea quæ fuit Uria» 1. » Nec nominatur mulier Bethsabee, propter verecundiam criminis quod commisit : tamen non sub nomine propter mysterium facti quod pulchre ad Christum habet referri : præci-

pue tamen, quia cum esset enorme valde, putaverunt quidam per illud evacuandam esse promissionem factam ad David de nascituro per eum Christo merito criminum adulterii, et proditionis, et homicidii. Propter quod cum pœnitens caneret psalmum quinquagesimum, Misere re mei, Deus, dixit : Ut justificeris in sermonibus tuis, implens promissum : et vincas cum, ab hominibus scilicet, judicaris 2, supple, promissum te non impleturum. Ut ergo sciatur quod peccatum non præjudicavit veritati promissionis, ideo per eamdem mulierem implevit promissionis veritatem : et mentio ejus lit ab Evangelista, ubi ostenditur impleta veritas, et tacetur nomen propter verecundiam delicti. Fit tamen mentio facti propter promissionis veritatem ostendendam ad convincendum fallax judicium. Quia sicut dicitur, Tobiae, III, 20 : Non est in hominis potestate consilium Dei. Et hoc est quod dicit, Psal. LXXXV, 17 : Fac mecum signum in bonum, ut videant qui oderunt me, et confundantur : quoniam tu, Domine, adjuvisti me.

« Salomon autem genuit Roboam. »

Regni declinatio per duo in genere perficitur : per scissuram videlicet, et impugnationem exterarum nationum, quæ per captivitatem et mortem regnantium completur.

Scissura autem perficitur in tribus succedentibus sibi regibus. Scissura enim paulatim venit in statum. Et ideo consideratur secundum tria quæ sunt in ipsa : et quartum proponit sibi ut causam, et quintum subjungit sibi ut effectum.

Tria autem quæ sunt in ipsa, sunt recessus partium a se invicem : partium ex malevolentia contrarietas : et partium ex divisione debilitas. Et horum primum factum est sub Roboam. Secundum, sub Abia, cujus omni tempore fuit bellum contra

<--- Page Split --->

domum Jeroboam. Tertium autem factum est sub Asa, quando rex Israel primo cogebatur fœdus inire cum rege Syriæ, ut se debilem contra regem Juda confortaret. Et Asa, rex Judæ, cogebatur ad idem secundo, ne sibi rex Israel prævaleret. De quo cum reprehenderetura Jehu propheta, misit eum in nervum. Et ideo patet, quod idololatria sub Roboam adducta fuit in regnum: et ad hoc populus sub Abia est inclinatus. Asa autem spem in auxiliiis Dei non habuit, sed in Syris idololatris spem posuit: propter quod etiam regni debilitatem passus fuit. Quartum autem, quod his tribus præmititur, fuit meritum divisionis: et hoc factum est sub Salomone. Et quintum, quod sequitur, est desperatio reunionis et reintegrationis regni. Et hoc fuit sub Josaphat, qui despérans de reditu decem tribuum ad suum regnum, filio suo Joram accepit uxorem filiam Achab, regis Israel. Et sic isti quinque reges inducuntur.

Dicit ergo : « Salomon autem genuit Roboam. » De quo, III Reg. xii et seq. « Roboam autem genuit Abiam. » De quo, III Reg. xv, 1- 8. « Abias autem genuit Asa. » De quo, III Reg. xv, 8 et seq. « Asa autem genuit Josaphat. » De quo, III Reg. xxii. De genere autem horum regum habetur, I Paralip. iii. « Josaphat autem genuit Joram. »

Ecce secundum hujus tesserædecadis, ubi ponuntur reges sub quibus impugnatio et multa notabiliter cœpit contra re-

gnum Dei. Quia licet ante Sesac, rex Ægypti, sub Roboam ascenderit in Jerusalem et diripuerit thesauros, tamen hoc non fecerat nisit pactis et fœderibus præcedentibus, quæ tamen irrupit. Sed ex tempore Joram incepit impugnari ad subjiciendum.

Perficitur autem hæc regni debilitas quatuor : diminutione videlicet auxiliantium, obsidione impugnatium, captivitate regum defendentium, et perficitur interfectione regentium. Et secundum ista hic octo reges inducuntur.

Et diminutio auxiliantium facta est sub Joram pessimo : sub quo Idumei recesserunt, ne essent sub Juda : qui ante tributis et auxiliis subditi Juda fuerunt.

Obsidio autem duobus perficitur; conjuratione videlicet adversariorum, et vallatione civitatum et castrorum. Et conjuratio quidem Phaceæ et Rasin, regis Syriæ facta est sub Ozia, et facta est visio destructionis templi. Obsidio autem duo in se habet : unum quod præcedit, quod est infestatio obsidendorum : quæ facta est sub Joathan per Syros et regem Israel. Aliud est vallatio. Et hæc est adhuc duplex : particularis scilicet, et universalis. Particularis facta est sub Achaz per Phacee et Rasin, qui obsederunt Jerusalem. Universalis autem facta est sub Ezechia per Sennacherib, qui et Jerusalem et Sobnam, et alias obsedit munitiones : etsi pax facta miraculo divino non fuit data ad permanentiam regni, sed ad tempus propter meritum personale Ezechiæ. Et ideo in pace ipsa prænuntia ta est amarissima amaritudo quod omnis decor regni transferendus esset in Babylonem 1, sicut habetur Isaiæ, xxxix, 3 et 6.

Sic ergo paulatim deficiente regno, sequitur captivitas defendentium regum absque regni captivitate. Et hæc facta est in Manasse, rege pessimo, qui licet de Babylone redierit in regnum per (alias,

tua sunt, et quæ thesaurizaverunt patres tui usque ad diem hanc, in Babylonem : non relinquetur quidquam, dicit Dominus.

<--- Page Split --->

post) pcnientiam, tamen ex hoc regnum nullam accepit conforationem : sed ex captivitate plurimam accepit labefactationem, eo quod captivator plurimam in regno fecit depopulationem.

Interfectio regum consistit in duobus : in indignitate regnantis, et divina indignatione contra regnum regionis. Et prior harum est in Amon, quem indignum regno servi sui interfecerunt. Indignatione autem Dei contra regnum regionis interfectus est Josias optimus rex : qui licet pietate meruisset differri captivitatem et transmigrationem regni in diebus suis, tamen expresse comminatus est Dominus, quod post mortem suam totum regnum transmigraturum in Babylonem esset. Sic ergo isti reges inducuntur hic.

« Joram autem genuit Oziam. » De quo, IV Reg. xv, et II Paralip. xxvi.

« Ozias autem genuit Joatham. » De quo, Ibidem. « Joatham autem genuit Achaz. » IV Regum, xvi. « Achaz autem genuit Ezechiam. » IV Regum, xvii.

« Ezechias autem genuit Manassen. »

IV Regum, xx.

« Manasses autem genuit Amon. » IV Regum, xxi.

« Amon autem genuit Josiam. » Ibidem.

« Josias autem genuit Jechoniam et fratres ejus in transmigratione Babylonis. »

Ecce completa regni transmigratio et captivitas : ideo namque iste cum fratribus suis nascitur iturus in transmigrationem Babylonis. Et quia iste non solus regnavit, sed etiam fratres ejus : licet per omnes (alias, eos) Christus non descendit, sed per istum tantum : tamen fit mentio de fratribus in communi nomine, quia regnum istud fuit figura regni Christi. Nota autem hic historiam. Legitur enim, I Paralipom. iii, 13 et 16, quod filii Josiae fuerunt : primogenitus, Johannam : secundus, Joakim : tertius, Sedecias ; quartus, Sellum. De Joakim natus est Jechonias, et Sedecias. Et ita Jechonias videtur nepos fuisse Josia, et non filius. Sed ad hoc respondetur per Hieronymum, dicentem quod secundus natus Josia, quem Joakim vocatum esse diximus, trinomius fuit : quia dicebatur Eliakim et Joakim et Jechonias. Filius vero istius ejusdem nepos Josia, binomius fuit : dicebatur enim Joakim et Jechonias : qui etiam sublata prima syllaba, dicitur aliquando Chonias. Hieronymus : « Numquid vas fictile atque con- « tritum vir iste Chonias ? » Dicit etiam Hieronymus, quod « Joakim, qui filius « Josiae fuit, in ultima syllaba scribitur « per-k et i et m : filius autem hujus qui « nepos Josiae fuit, scribitur in ultima « syllaba per cyn : quod scriptorum vi- « tio et longitudine temporum apud grae- « cos latinosque confusum est. » Et ideo stat generatio per Josiam in filium Jechoniam, qui et Joakim dicebatur : et ex illo in nepotem Josia, qui Jechonias et Joacyn est appellatus. Jechoniam ergo et fratres ejus genuit Josias jam instante transmigratione. Et ita genuit eos in transmigrationem ituros, licet Josias numquam transmigraverit.

Est autem historia, quod Joakim patrem Nabuchodonosor recepit : quem tamen receptis obsidibus remisit, imposito ei tributo : quod tributum cum postea negasset, spem in rege Ægypti ponendo, ascendit Nabuchodonosor in Jerusalem sub simulationem facderis quod irrupit :

<--- Page Split --->

et regem cum pluribus nobilibus interfecit, et insepultum ante muros Jerusalem projecit : et filium ejus, nepotem Josiz, Joacyn vocatum, regem patri substituit : qui alio nomine Jechonias sicut et pater vocabatur. Qui cum tribus mensibus regnasset, et Nabuchodonosor abiisset, timuit Nabuchodonosor, quod memor necis prius opponeret se sibi, et cum rege Ægypti confederatus rebellaret : et reversus obsedit Jerusalem. Sed Joacyn ad verbum Jeremiz se sponte cum matre et multis nobilibus regni Nabuchodonosor tradidit : et tunc transmigraverunt in Babylonem, qui se tradiderunt : et aliis manentibus, constituit regem Sedeciam, patruum Joacyn, tertium natum inter filios Josiz. Qui cum postea rupto fcdere se opponeret Nabuchodonosor, civitatem cepit, et regem cæcatum, et omnes alios in Babylonem captivos traxit, et interfecit filios Sedeciz. Et tunc captivitas perfecta fuit : sicut legitur, IV Reg. xxv.

Sic ergo duo fuerunt Jechoniae : et unus, scilicet pater intelligitur, cum dicitur : « Josias autem genuit Jechoniam. » Alter autem, scilicet nepos Josiz intelligitur, cum dicitur : « Post transmigrationem Babylonis, Jechonias genuit Salathiel, » quia aliter non essent quatuordecim in ultima tesserædecade. Augustinus tamen et Chrysostomus dicunt, quod unus est, quem Augustinus dicit his in fine mediz, et in principio ultimæ poni : quia in angulo ponitur, ubi regnum flectitur in captivitatem. Chrysostomus autem fere idem dicit. Sed addit, quod bis numeratur : quia et rex primo, et non rex postea fuit. Et ideo ut rex numeratur in media, et ut non rex in ultima. Probabilius autem est, quod dicit Hieronymus.

Sic igitur scissura regni et impugnatione, et captivitate et occisione defendentium, regnum terrenum defecit in captivitatem, sub qua pressi gemunt ad Redemptorem et liberatorem Christum, qui quatuordecimus est in ultima tesserædecade.

« Et post transmigrationem Babylonis, Jechonias genuit Salathiel. Salathiel autem genuit Zorobabel :

Zorobabel autem genuit Abiud. Abiud autem genuit Eliacim. Eliacim autem genuit Azor.

Azor autem genuit Sadoc. Sadoc autem genuit Achim. Achim autem genuit Eliud.

Eliud autem genuit Eleazar. Eleazar autem genuit Mathan. Mathan autem genuit Jacob.

Jacob autem genuit Joseph, virum Mariæ, de qua natus est Jesus, qui vocatur Christus. »

Hic incipit ultima quaterdena. Et hæc est captivorum suspirantium ad liberatorem. Et de his scriptura invenitur authentica : nisi (alias, ubi) de Salathiel et Zorobabel, quorum prior in captivitate mortuus, secundus autem rediit cum Esdra et Nehemia et aliis ad templi et civitatis reædificationem. Quod enim Salathiel genuit Zorobabel, legitur, III Esdræ, v, 5, et Aggæi, ii, 24. Sed in I Paralip. ii, 17 et seq., dicuntur filii Jechoniæ, Asir, Salathiel et Phadaia : et de Phadaia orti sunt Zorobabel et Semei. Et sic Zorobabel non videtur filius fuisse Salathiel. Sed ad hoc dicunt Hebræi quod tres inducti non fuerunt tres viri subjecto et numero differentes filii Jechoniæ, sed unus trinomius fuit, sicut Marcus, Tullius et Cicero. Alii dicunt, quod Salathiel et Phadaia duo fuerunt fratres, qui genuerunt duos filios : et uterquam suum Zorobabel appellavit. Et unus tangitur, scilicet filius Phadaiz in libro Paralipomenon. Alter autem per

<--- Page Split --->

quem descendit Christus, tangitur in Esdra et Aggeo et hic.

Adhuc, I Paralip. iii, 19, dicitur quod Zorobabel genuit Mosollam : hic autem dicitur : « Genuit Abiud. » Sed ad hoc dici potest, quod liber Paralipomenon non facit mentionem nisi de descendentibus per Phadaiam. Sed hic tanguntur illi qui per Zorobabel, filium Salathiel, descenderunt. Dicunt tamen quidam in libris Paralipomenon vitio scriptorum nomina esse corrupta. Unde de Abiud usque Joseph nulla historia authentica invenitur. Sed fuerunt quidam studiosi viri inter Hebræos, quos heriles propter nobilitatem vocaverunt, qui genealogiam, propter factam de Christo promissionem, partim de libris Paralipomenon, partim ex annalibus, partim ex fide digno relatu avorum et proavorum retinuerunt et conscripserunt : licet Herodes plurimos talium librorum combusserit, ut deleta genealogia promissi regis minus videretur inconveniens, si ipse ignotus (alias, ignobilis) et alienigena regnaret in throno David.

De his igitur non possumus procedere sicut in præhabitis. Sed cum Chrysostomo dicimus, quod « isti non reges, sed « aut pontifices, aut consortes pontifi- « cum habiti, populo præfuerunt. » Et secundum tres gradus probabile est quod sibi successerunt, de captivitate populum educentes, pro patriis et paternis et Dei legibus tempore Machabæorum dimicantes, et ad nasciturum Christum suspirantes : et forte responsum a Spiritu sancto accipientes cum Simeone, quod in proximo foret nasciturus 1. Et quia sanctus fuit mos ex causa certa imponere nomina filiis suis, oportet nos hic conjicere ex ipsis nominibus : quia aliam scripturam certam non habemus.

Eductio autem terminatur ad templi et civitatis reædificationem. Et illa in sex videtur perfici : quorum unum est præparatio obediendi consilio Dei et Prophetarum, quod fecit Jechonias posterior consilio Jeremiæ 2 : et ideo merito patientiæ et obedientiæ semen misit ad exitum. Secundum est humilis oratio ad Deum : ut regi inspiraret quod licentiam daret redeundi, sicut oravit Daniel : et hic videtur fuisse Salathiel, qui interpretatur petitio mea Deus. Tertio, exigitur quod rex captus amore alicujus, licentiam dederit : et hic fuit Zorobabel, sicut legitur in libris Apocryphorum 3, quod et nomen indicat : quia Zorobabel magister Babylonis interpretatur. Primus horum iram Domini portavit, quia peccavit ei : et ideo pervenit ad victoriam judicium suum 4. Secundus ex duritia captivitatis ingemuit : et ideo Dominus videns vidit afflictionem ejus, sicut per simile dicitur, Exod. iii. 7. Tertius exitum obtinuit. Sed quia finitimis gemitibus (alias, gentibus) opus interruptum est, et usque ad tempora Cyri, regis Persarum, ideo indiguit populus Dei, ne desperaret, consolatoribus, qui per tres differentias videntur variari. Qui enim pro affectu pusillanimes confortabat, videtur fuisse Abiud, qui pater meus iste interpretatur, quia pro affectu pater populi Dei dicebatur. Ad quod sequebatur iterata suscitatio cordis regis ad dandam licentiam ædificationis : et ad hoc videtur fuisse operatus Eliacim, qui Dominus resuscitans interpretatur. Quod consequitur adjutorium iterata ædificationis, quod complevisse videtur Azor, qui adjutus interpretatur. Et isti sunt sex priores ultima æ quaterdecadis.

Divinatio autem, quæ pro patriis et paternis et Dei legibus temporibus Ma-

<--- Page Split --->

chabæorum facta est, in quinque videtur perfici : quorum unum est justitiæ constantia, et alterum mutuum adjutorium, quod sibi ferebant, sicut legitur in Machabæis, quod indeflexibiles a justitia legis, et sibimet fortissimum ferebant adjutorium. Et primum horum complevisse videtur Sadoc, qui justus interpretatur. Secundum autem perfecit Achim, qui interpretatur frater meus, quasi iste signanter attulerit fratribus (alias, fratris) adjutorium. Sed quia non erat eis pugna solum pro justitia, sed etiam pro cultu et fide Dei, a quibus eos nitebatur revocare Antiochus, ideo indeflexa exigebatur in eis fides Dei. Quam indeflexionem videtur habuisse Eliud, qui Deus meus interpretatur. Sed instantia persecutoris non vincitur, nisi spes in adjutorio Dei habeatur : quia, qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei caeli commorabitur 1. Hanc videtur habuisse Eleazar, qui Deus meus adjutor interpretatur. Sicut et dixit Matathias : « Non consentio verbo regis : propitius « sit mihi Dominus 2. » Hoc autem consequitur mirabilis a Deo donata victoria, quam impetrasse Mathan videtur, qui donatus interpretatur : Deo enim egerunt gratias, qui dedit victoriam eis. Et isti sunt patres medii ultime quaterdecadis.

Suspiratio autem ad Christum perficitur in duobus. In lucta animi propter tedium exspectandi, quam videtur praesignasse Jacob : et in incremento specialis gratiae per responsum Spiritus sancti tedium sanctorum revelantis, et promittentis corporalem pœnitentiam Christi. Et hanc recepit Joseph secundum sui nominis significationem : et hanc sequitur Christus liberans et redimens, sicut finis omnium tesserædecadum. Finis enim legis, Christus, ad justitiam omni credenti 3.

His autem habitis, omnia plana sunt usque illuc.

« Mathan autem genuit Jacob. »

Videtur enim contrarietas inter Lucam et Matheum : quia Lucas, nu, 23, dicit Joseph filium Heli, et Heli filium Mathat. Sed ad hoc respondetur, quod Mathan et Mathat, ut dicit Glossa, non fuerunt fratres : tamen contribules fuerunt, et de eadem uxore nomine Hesta, singulos genuerunt. Sed Mathan, qui per Salomonem descendit, eam prius duxit : ex ea genuit Jacob unicum filium, et obiit. Postea Mathat (qui per alium filium descendit a David) duxit eamdem : et ex ea genuit Heli. Et ita Jacob et Heli fratres uterini fuerunt, ex duobus patribus. Jacob autem uxorem Heli fratris sui sine liberis defuncti suscepit ad suscitandum semen fratri defuncto, et genuit Joseph. Et ita Joseph fuit filius Jacob naturalis, ut hic dicitur : et filius Heli legalis, ut dicitur in Luca : quia Lucas ex facie vituli sacerdotium respiciens, frequenter ponit filios et patres legales.

« Jacob autem genuit Joseph, virum Mariæ, de qua natus est Jesus, qui vocatur Christus. »

Videtur quod genealogia Christi non directe continuetur, quia Joseph non fuit pater Christi naturalis, cum, sicut dictum est, Matthæus naturales ponat patres. Si respondetur per illud Numer. xxxvi, 7 et 8, quod omnes viri præcipiuntur ducere uxores de eadem tribu, et fœmineæ maritos, ne hæreditates tribuum confundantur : videtur esse instantia, Exod. vi, 23, ubi Aaron duxit Elisabeth, filiam Aminadab, sororem Nahasson, qui fuit de tribu Juda. Et, I Reg. xvii, 27, ubi David duxit Michol, filiam Saul, quæ fuit de tribu Benjamin.

Si forte dicatur, quod ad fœminas non devolvebatur hæreditas, constat fal-

<--- Page Split --->

sum esse : quia, Numer. xxvii, 8 et seq., dicitur, quod ad fœminas devolvitur hæreditas, quando aliquis non habuit filios. Communiter autem respondetur, quod soror Nahasson et filia Saul cum fratres habuerunt, non habebant hæreditatem : et ideo libere nubere poterant cui volebant sine sortium confusione. Sed Beata Virgo fratres ante se, nec post se habuit : et ideo hæreditas ad ipsam devoluta fuit : propter quod contribuli suo jungenda fuit. Hæc etiam causa est, quod per fœminas genealogia nulla texi potuit, quia sæpe de tribu ad tribum traducebantur : quod non fiebat de viris. Sicut et in ista genealogia et Rahab et Ruth et Thamar posita sunt, et forte alia multa de diversis tribubus et nationibus existentes.

Damascenus autem 1 ponit genealogiam quamdam usque ad Beatam Virginem. Sed quia nescitur origo ejus, et necesse est omnem genealogiam confusam esse qua per fœminas textur, ut patet ex prædictis, pertranseo.

Unum est, quod relinquitur inquirendum : Quare dicatur hic : genuit, cum generare dicatur esse viri, gignere autem uxoris : secundum illud quod dici consuevit, quod generare est agentis, gignere patientis et materiam exhibentis. Ad hoc dicit Glossa, quod genuit ponit, ut ille cognoscatur qui dicit : Ego hodie genui te 2. Et est sensus Glossæ, quod Christus a patribus non descendit nisi secundum corpulentam substantiam, quæ est sicut principium materiale. Sed efficiens faciendo, non generando, fuit Spiritus sanctus. Posset tamen dici, quod gignere convenit et viro et fœmina : quia distinctio inter generare et gignere non videtur habere rationem magnam : sicut dicit versus :

Fœmina sola parit : generat vir : gignit uterque. Vir sponsam ducit, sed sponso fœmina nubit.

« Joseph, virum Mariae. » Vir dicitur potius a vigore et virore : quia castitatis vigore et virore floruit, similis propositi existens cum Beata Virgine. Jerem. xvii, 7 : Benedictus vir qui confidit in Domino, et erit Dominus fiducia ejus. Et sequitur, y. 8 : Et erit quasi lignum quod transplantatur super aquas, quod ad humorem mittit radices suas, et non timebit cum venerit æstus. Et erit folium ejus viride, et in tempore siccitatis non erit sollicitum, nec aliquando desinet facere fructum. Psal. 1, 3 : Erit tamquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, etc.

« Maria » autem dicitur propter sponsationis fidem et societatis individuitatem, et procurationis sollicitudinem, et obsequi diligentiam. Proverb. xxxi, 23 : Nobilis in portis vir ejus, quando sederit, etc. Eccli. xxvi, 1 : Mulieris bona beatus vir. Ibidem, y. 2 : Mulier fortis oblectat virum suum, et annos vita illius in pace implebit.

« De qua natus est, » opere scilicet Spiritus sancti. Isa. 11, 8 : Salus mea in sempiternum erit, et justitia mea non deficiet.

« Jesus, » per naturam. Ad Hebr. vii, 25 : Salvare in perpetuum potest accedentes per semetipsum ad Deum : semper vivens ad interpellandum pro nobis.

« Qui vocatur Christus. » Sed nonne dictum est ab Angelo : Vocabis nomen ejus Jesum 3 ? Sed actum naturae indicat Angelus ad illuminandum ad fidem deitatis, ne fides in homine quiesceret. Luc. 1, 32 : Filius Altissimi vocabitur. Ab unctione autem gratiae vocatur, a sanctis gratiam percipientibus. Et est cognonem ejus inter sanctos. Psal. cxxxii, 2 : Sicut unguentum in capite, quod descendit, etc. Eccli. xxxviii, 7 : Unguentarius faciet pigmenta suavitatis, et unctiones conficiet sanctitatis.

<--- Page Split --->

« Omnes itaque generationes ab Abraham usque ad David, generationes quatuordecim : et a David usque ad transmigrationem Babylonis, generationes qualuordecim : et a transmigratione Babylonis usque ad Christum, generationes quatuordecim. »

Ecce ubi epilogat generationes. Et de his dictum est in procemiis : Qualiter scilicet triformes sunt tesserædecades Patriarcharum, Regum, et Pontificum : et quid significant numeri hic positi. Sunt autem quadraginta dua generationes hic, per quas venitur ad Christum, sicut in libro Numerorum, XXXIII, 1 et seq., sunt quadraginta dua mansiones, per quas ex Ægypto procedentes veniunt ad patriam promissam. Lucas autem, II, 23 et seq., ponit septuaginta. Qui numerus est remissionis, sicut dicitur, infra, XVII, 22 : Non dico tibi, Petre, dimittendum usque septies, sed usque septuagies septies. Cum enim, Proverb. XXIV, 16 : Septies cadet justus, et resurget : impii vero, qui nolunt resurgere, corruunt in malum, accipit quilibet casus per Christum undecim resurrectiones : decem quidem in observantia præceptorum : et unam in fide Christi, per quem omnis fit remissio. Et ideo in sanctificatione tabernaculi et populi, primo legebatur omne mandatum legis, et postea aspergebantur sanquine 1.

■■ « Christi autem generatio sie erat. »

Peracta generatione Christi secundum materialem descensum genealogiæ, tangit Christi generationem secundum modum causæ tam efficientis quam formalis et finalis.

Sed primo præmittit titulum, et postea exsequitur tractatum.

Dicit ergo titulum :

« Christi autem generatio sie erat. »

Non quod ad plenum effabilis sit et ista humana generatio, nisi in communi, quod scilicet fuit de Spiritu sancto, et ex virgine. Qualiter autem de Spiritu sancto, et qualiter ex virgine fuit secundum singula, indicibile est. Psal. XVII, 6 : In sole posuit tabernaculum suum, etc. Sol enim nimio splendore reverberat oculos intuentium : ita fulgor mirabilium hujus nativitatis reverberat intellectum. Eccle. XI, 3 : Quomodo ignoras quae sit via spiritus, et qua ratione compingantur ossa in ventre prægnantis : sic nescis opera Dei, qui fabricator est omnium. Quæ enim sit via spiritus purificantis et segregantis et convertentis et formantis spiritus in Beata Virgine, et qua ratione membra Christi compingantur, et simul animentur et uniantur deitate, ignoramus : quia omni humilitate et devotione et obsequio procumbentes cum Joanne Baptista 2, non sumus digni per subtilem intellectum solvere corrigiam unionis, qua calceamentum nostræ mortalitatis cum pede deitatis (quem in Idumæam nostram extendit) colligatum est. Multo autem minus scimus opera Dei, quo omnium fabricator Trinitas in fabricam uteri virginalis sicut in nobile triclinium intravit, et eum, quo omnia fabricaverat, filium veri fabri fabricando perfecit. Isa. XLI, 7 : Confortavit faber ærarius percutiens malleis eum, qui cudebat tunc temporis, dicens : Glutino bonum est : et confortavit eum clavis, ut non moveretur : quia ab humanitate, cui agglutinatus est, numquam est remotus. Sic ergo est generatio, ut dicitur in communi. Per singula autem nulli hominum est ad plenum nota.

<--- Page Split --->

« Cum esset desponsata. »

Duo dicit circa generationem : sinceritatem a carnali commercio, et diligentiam quam ordinavit in obsequio generationi, scilicet necessaria et puero, et matri. Et hanc tangit, ibi, y. 19 : « Joseph autem vir ejus. »

Circa primum tangit conceptus, et generationis sinceritatem.

Et tangit septem per ordinem : quorum primum est custodia contra malam opinionem : et hoc est Desponsatio. Secundum pertinet ad summam beatitudinem, quod est mater Jesu. Tertium, ad dignam clari nominis cognitionem, quod vocatur et est Maria. Quartum, ad virtutis laudem : quod justum Joseph accepit sponsum et conservatorem. Quintum, ad munditiæ sincerissimæ pudorem : quod antequam convenirent, inventa est, etc. Sextum, ad mirabilium Dei stupendam admirationem : quod in utero est habens. Septimum, ad completam, et omnimodam ejus sanctitatem : quod est conceptus ejus de Spiritu sancto.

Primum horum, sicut diximus, est custodia : desponsatae enim custodiebantur Quod notatur ex tribus : exhibitione scilicet, ornatu, et promisso. Exhibitione : quia viris exhibebantur, sicut dicunt Glossæ. Ornatu : quia illis ornamenta custodiam significantia dabantur. Promisso : quia non loquitur Scriptura de sponsione facta in futurum, qua aliquando sponsalia per alium contrahuntur, sed de sponsione qua fit per verba de præsenti, qua femina in suam dat se sponso, et e converso, vir in suum dat se sponsæ : et hi vocantur conjuges. Infra, y. 20 : Noli timere accipere Mariam conjugem tuam, etc.

Et per istam sponsionem vir est habitus a sponsa, et e converso habet sponsam. Propter hoc dicit, Philosophus, quod « extraneissimus modus est habendi, quo « uxor habet virum : quia per idem vin- « culum uterque conjugum habens ha-

« betur a reliquo. » Et est relatio paritatis, et superpositionis, et suppositionis. In jure enim quod uterque habet in reliquo, relatio est paritatis quia in illo ad similia judicantur conjuges. In hoc tamen quod vir caput mulieris est 1, in regimine superpositionis est. Et in hoc quod mulier est in adjutorium data viro, et non e converso (quia vir est faciens et operans per se), suppositionis est. Et sic individua vita tripliciter (alias, triplicatur). In jure enim uterque pariter obligatus est debito. In regimine, caput non est sine corpore, nec vir sine muliere: quia secum participat regimen, licet informatio regiminis sit ex parte viri. Et ideo dicitur, Tob. x, 13, quod docuerunt eam diligere maritum in recognitione juris matrimonii: et regere familiam in participatione regiminis: et a viro informari, quia directio pertinet ad virum. In adjutorio etiam est individuitas: quia licet sit secunda, tamen in omnibus quæ sunt matrimonii, eosdem actus participat generando et subserviendo in omnibus. Hoc enim dicit adjutorium. Et hoc est, quod dicitur, Genes. ii, 18: Faciamus ei adjutorium simile sibi. Non enim adjutorium simile sibi diceretur, nisi in omnibus eosdem actus participare (alias, participaret) subministrando in eis, et in aliquo ad similia judicaretur. Hanc individuitalem notat Apostolus, I ad Corinth. xi, 11: Neque vir sine muliere, neque mulier sine viro, in Domino. Hæc autem individuitas causatur ex consensu conjugali ante carnalem copulam. Et ideo carnalis copula consequens est matrimonium, nihil existens de substantia ejus. Propter quod verum fuit matrimonium beatæ Virginis et Joseph, et eo sanctius, quod a carnalis commercii concupiscentia fuit immunius: quia sanctiora sunt conjugia pari voto continentium, ut dicit Augustinus.

Primum inductorum trium tangitur, Isa. vii, 14, ubi secundum Hebraicam veritatem dicit: Alma Virgo concipiet,

<--- Page Split --->

et pariet filium 1. Alma autem est custodita : eo quod paranymphis est credita. II ad Corinth. xi, 2 : Despondi vos uni viro virginem castam exhibere Christo. Desponsata enim exhibebatur, Genes. ii, 24 : Relinquet homo patrem suum, et matrem, et adhaerebit uxori suae.

De ornatu dicitur, Genes. xxiv, 47: Suspendit inaures adornandam faciem ejus, et armillas in manibus ejus. Inauris significat aurem ante omnibus patulam, modo uni inclinatam. Armillæ autem in manus opera esse colligata ad unum. Cantic. vii, 1: Juncturæ femorum tuorum sicut monilia, amuniendo dicta, quia muniunt sinum, ut dicit Isidorus, ne adulter inserat manum. Et sic de aliis.

De promisso, Luc. ii, 4 et 5 : Ascendit Joseph... ut profiteretur cum Maria, desponsata sibi uxore prægnante. Osee, ii, 19 et 20 : Sponsabo te mihi in sempiternum : et sponsabo te mihi in justitia, et judicio, et in misericordia, et in miserationibus. Et sponsabo te mihi in fide. Jerem. ii, 2 : Recordatus sum tui, miserans adolescentiam tuam, et charilatem desponsationis tuæ, quando secuta es me, etc.

Si autem quaeritur : Quare Christus de desponsata potius quam de non demonsata nasci voluit?

In Glossa Origenis tanguntur octo causæ, sic : Ideo desponsata, ut significaret Ecclesiam, quæ virgo est et sponsa. Ad Ephes. v, 27 et 28 : Ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem nunculam, aut rugam, aut aliquid hujusmodi, sed ut sit sancta et immaculata. Ita et viri debent diligere uxores suas.

Secunda est, ut per Joseph origo Mariæ ostenderetur. De hac autem satis habitum est supra.

Tertia autem, ut Joseph esset testis cnalitatis ejus : et de hac nunc habitum est, quia sic defenditur ab infamia suapicionis.

Quarta est, ne sicut adultera lapidaretur, sicut fere accidit Susannæ 2.

Quinta, ne Virgo viri solatio destitueretur. Eccli. xxv, 1 et 2 : In tribus placitum est spiritui meo, quæ sunt probata coram Deo et hominibus : Concordia fratrum, et amor proximorum, et vir et mulier bene sibi consentientes.

Sexta est, ut diabolo partus occultaretur. Sed nonne scit per naturam signa virginitatis ? Dicendum, quod totum mysterium Incarnationis supra naturam est : et ideo a diabolo secretum. Isa. xxiv, 16 : A finibus terræ laudes audivimus, gloriam Justi. Et dixi : Secretum meum mihi, secretum meum mihi. Hoc est, secretum in matris pudore, et secretum in incarnatione. Tob. xii, 7 : Sacramentum regis abscondere bonum est.

Septima est, ne virginibus esset excusatio infamiae, quæ forte lascivientes non satis curarent de infamia, dicentes quod etiam mater Christi infamata fuerat.

Octava additur a Chrysostomo dicente, quod « cavit Christus infamiae « matris, volens potius in se notam ha- « bere suspicionis, quod natus sit de viri « semine, quam quod mater culpa retur « de fornicatione. » Non enim semper lapidabantur quæ in domo patris fornicate æ fuerunt. Dicitur enim, Deutel. xxii, 28 et 29 : Si invenerit vir puellam virginem, quæ non habet sponsum, et apprehendens concubuerit cum illa, et res ad judicium venerit, dabit qui dormivit cum ea, patri puellæ quinquaginta siclos argenti, et habebit eam uxorem. Sed ad hoc dicunt quidam Beatam Virginem fuisse ex una parte de tribu sacerdotali, et cognatam Elisabeth : filiæ autem sacerdotum comburebantur fornicantes in domibus patrum, sicut dicitur Levitici, xxi, 9. Sed ista responsio non est bona : quia per hoc quod fuit cognata Elisabeth, non probatur esse de tribu sacerdotali, sicut ex

<--- Page Split --->

superius inductis patet : quia puellae pluribus de causis de tribu in tribum transiverunt ad matrimonium. Ideo dicendum, quod puella extra domum patris in campo cognita excusationem habuit, quod destituta fuerit in adjutorio. Sed quae in domo patris custodita excessit, quando postea desponsata virgo inventa non fuit per signa virginitatis : vel forte quia impregnata ante desponsationem vel contractum matrimonii apparuit, de tribu sacerdotum comburebatur, et de alia tribu lapidabatur, ut habetur Levitici, xxi, 9.

His omnibus causis una melior omnibus ab Augustino addenda : Ut videlcet hoc bono prolis (per quod omnis proles matrimonii bonum efficitur) matrimonium sanctificaretur. Sic sanctae Virginis matrimonium tribus suis bonis est perfectum : fide mutua castitatis : prole unitae cum puero deitatis : sacramento significato cum spiritu utriusque conjugum cum Deo individua societatis.

« Mater. »

Ecce secundum, quod pertinet ad beatitudinem. Unde, Luc. xi, 27 : Beatus venter qui te portavit, et ubera qua suxisti ! Luc. 1, 48 : Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes. In cujus signum Lia suscipiens filium dicit, Genes. xxx, 13 : Hoc pro beatitudine mea : beatam quippe me dicent mulieres. Propterea appellavit eum Aser, qui interpretatur beatus : et figura est hujus beati partus. Hæc autem beatitudo est in ablatione primæ miseriæ : quia nihil habet concupiscentiæ, nihil gravitatis, nihil doloris, nihil corruptionis, nihil infirmitatis, sed plurimum sanctitatis ex gratia : multum levitatis ex non devirginata natura : fructum dulcedinis et delectationis ex Dei potentia : consecrationem integritatis ex deitate in partu

profusa : cumulum vigoris ex ipsa Dei sapientia et virtute parta.

Et reddantur singula singulis. De primo, Luc. i, 28 : Gracia plena. Et, ibidem, y. 30 : Invenisti gratiam apud Deum. De secundo, Luc. i, 39 : Sicut levis ascendit in montana ministrare Elisabeth. Luc. i, 38, et 48, vocat se ancillam bis. Primo, Ecce ancilla Domini : et post : Respexit humilitatem ancillæ suæ. Ancilla autem dicitur ab an, quod est circum : et cilleo, quod est moveor 1. Gravis autem in omni obsequio circummoveri non posset. De tertio, Psal. lxii, 6 : Sicut adipe et pinguedine, repleta est anima ejus infusione deitatis : et labiis exsultationis laudabit os suum. Psal. xxxiii, 9 : Gustate, et videte quoniam suavis est Dominus. Proverb. xxxi, 18 : Gustavit, et vidit quia bona est negotiatio ejus. De quarto, Ezech. xliv, 2 : Porta hæc clausa erit : non aperietur, et vir non transibit per eam, quia Dominus Deus Israel ingressus est per eam. De quinto, Proverb. xxxi, 10 : Mulierem fortem quis inveniet ? procul, et de ultimis finibus pretium ejus. Ultimi enim fines omnium sunt principium deitatis, et finis humanitatis, quæ in ea sunt conjuncta. Sapient. vni, 1 : Attingit a fine usque ad finem fortiter.

Ecce « Mater Jesu, » Mater immaculata, Mater intacta, Mater doloris matris inexperta, Mater incorrupta, Mater vigore pudicitiae virginalis non destituta, Immaculata, Agno immaculato congrua. Exod. xii, 5 : Erit agnus absque macula. Numquam enim cum ludentibus se miscuit, nec cum his qui in levitate ambulant, participem se præbuit : et mundam servavit animam suam ab omni concupiscentia 2. Tota igitur formosa est, et macula non est in ea 3. Intacta autem omnino inexperta viri torum : licet habuerit nuptias honorabiles et thorum immaculatum 4. Genes. xxiv, 16 : Virgo

<--- Page Split --->

pulcherrima, et incognita viro. Cantic. 1, 13: Lectulus noster floridus, flori profecto ex radice Jesse. Dolores matris inexperta, quia, Isaïe, lxvi, 7 et 8: Antequam (dolendo) parturiret peperit antequam veniret partus ejus, scilicet tempus dolorum quos sub cruce sustinuit, peperit masculum. Quis audivit umquam tale? et quis vidit huic simile? In prole igitur mater virgo dolorum uteri expers gaudet corde, lætatur corpore, virgo mater Domini: mutans nomen Eve (quæ in dolore pariet filios 1), in ave sine ve partus, puerpera existens. Mater incorrupta, quia post partum virgo permansit: sicut sidus radium proferens virgo filium incorrupta. Non enim dedit sanctam suam matrem videre corruptionem, cum in partu notas fecit ei non solum vias, sed eum, qui est via ad vitam, et vita et veritas 2. Vigore autem pudicitiae non est destituta, quæ fecit viriliter, amputando caput antiqui inimici castitatis. Judith, xvi, 25 et 26: Præclarior erat universæ terræ Israel. Erat etiam virtuti castitas adjuncta, ita ut non cognosceret virum omnibus diebus vitæ suæ.

« Mater Ejus, »

Scilicet Jesu. Cujus Jesu? Illius qui generationem suam ex matre temporalem, æternam ex Patre assimilat: qui generationem humanam novis innumerabilibus immutat et innovat: qui generatos in generatione corrupta, sua generatione salvat: qui ruinas cæli reintegrat: qui integritatem cœlestium spirituum in carne et in sanguine exemplificat: qui cœlestium luminarium fecunditatem in mirabilibus matris ostentat. Æterna autem generatio ex Patre sine concupiscentia et sine corruptione est: et huic similis est ex matre

facta generatio. Sed in hoc differt, quod in cœlis est ex Patre sine matre, in terris autem ex matre sine patre: propter quod flori assimilatur, qui secundum Pythagoram, in cœlo patrem habet sine matre (qui est sol), et in terra matrem sine patre (quæ est terra). Cantic. ii, 1: Ego flos campi, et lilium convallium. Ideo, Infra, ii, 23, Nazaræus vocatus. Novis innumerabilibus immulat generationem humanam (quæ triplex est: Virginis viri de terra 3: et fœminæ virginis de viro 4: et filii et filiæ virginum, de viro et fœmina non virginibus 5: et in his generationibus semper id quod generatur est virgo): quarta enim generatione commutat secundam, et a vetustate purgatam innovat quartam. Genes. xv, 16: Generatione quarta revertentur: quæ est viri virginis de fœmina virgine. Eccli. xxxvi, 6: Innova signa, et immuta mirabilia : da ostensionem, quoniam ab initio creaturæ tuæ sunt. Sic enim datur magnificentia Deo nostro: quia sua perfecta sunt opera 6. Generatos etiam generatione corrupta salvat, Infra, ÿ. 21: Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Isa. vni, 4: Antequam sciat puer vocare patrem suum et matrem suam, auferetur fortitudo Damasci. Damascus interpretatur potus sanguinis : et significat peccatum, quod ex potu sanguinis est exortum. Ruinas cœli reintegrat: quod de virginibus matri proximis Angelorum cadentium numerum recompensat. Amos, ix, 11: Suscitabo tabernaculum David, quod cecidit: et readificabo aperturas murorum ejus, et ea quæ corruerant instaurabo: et readificabo illud sicut in diebus antiquis. In carne etiam et sanguine integritatem Angelorum exemplificat: quod cœlibum vita sanctorum Angelorum est exemplum. Job, xxxviii, 33: Numquid nosti ordinem cœli, et

<--- Page Split --->

pones rationem ejus in terra? Psal. lxvii, 26 : Prævenerunt principes conjuneti psallentibus, hoc est, Angeli : in medio juvencularum tympanistriarum, hoc est, virginum carnem sicut tympanum castitate exsiccantium et castigatione verberantium, et sono laudis divinæ sonantium super humilitatis vacuum et devotionis intimum profundum. Coelestium autem fecunditatem in mirabilibus matris ostentat : quod sicut sidera radios sine corruptione terræ præferunt, et in terrenis sordibus non inficiuntur, sic gratia matris fecundæ emittit lucem, quæ illuminat omnem hominem venientem in hunc nundum 1. Nec inficitur cænulentis actibus peccatorum. Propter quod, Cantic. vi, 9, dicitur pulchra ut luna, electa ut sol. Et, in Apocal. xii, 1 : Amicta sole, et luna sub pedibus ejus, et in capite ejus corona stellarum duodecim.

Hæc est mater Jesu.

« Maria. »

« Joseph. »

Ecce tertium, quod ad clari nominis pertinet cognitionem. Illuminatrix enim, et Stella maris, et Domina, et Amarum mare, non vacua significatione Maria interpretatur. Quorum primum pertinet ad beatitudinis sanctorum gloriam : secundum, ad fluctuantium in hoc mari misericordiam : tertium autem ad omninum justorum præcellentiam eximiam : et quartum, ad omnium peccatorum pœnitentium veniam.

Ipsa enim et illuminat sanctos in gloria : et fluctuantibus in procellis tentationum, in dubiis est prævia : et omnium justorum, quibus meretur gratiam, Domina : et pœnitentium et gementium propitiationis indulgentia. Amicitur sole, ut illuminet : stat sicut signum in coelo, ad quod fluctuans navim cordis ejicere

tentet : coronatur stellis, quia claritatem virtutis omnium sanctorum ut princeps et Domina possidet : clamat parturiens, ut omnibus in amaritudine cordis clamantibus, ad similem compassionis affectum se conformet. Isa. xxvi, 17 et 18 : Sicut quæ concepit, cum appropinquaverit ad partum, dolens clamat in doloribus suis, sic facti sumus a facie tua, Domine. Concepimus, et quasi parturivimus, et peperimus spiritum, scilicet salutis. Hæc est aurora consurgens 2, ex qua est ortus sol justitiæ, et sanitas in pennis ejus 3. Et ideo illuminatrix. Hæc est stella orta ex Jacob 4, et ideo stella maris. Hæc est regina, quæ adstitit in varietate virtutum, in vestitu deaurato, splendore deitatis in eam supervenientis 5, et ideo Domina. Hæc est propitiatorium, super quod propitiatur Dominus peccatoribus 6, et ideo amarum mare.

Ecce mater Jesu Maria desponsata

Ecce quartum, quod pertinet ad virtutis laudem : quod justo Joseph desponsata, ut dicit Origenes, sed non in concupiscentia juncta. Et attende utriusque conjugum virginitatis propositum. In Luca, 1, 26 et 27, dicitur, quod missus est Angelus a Deo... ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph. Et dicitur, infra, 3. 18, quod antequam convenirent inventa est in utero habens de Spirritu sancto. Cum igitur esset desponsata ante Annuntiationem, et assignata ei, ut tradunt Patres, usque ad tempus, quo per tumorem ventris inventa est in utero habens, non continuissent, nisi pari consensu virginitatis habuissent propositum. Plus enim quam sex menses effluxerant ab Annuntiatione, et ante Annuntiationem legitur despon-

<--- Page Split --->

sata fuisse. Hoc etiam signanter exprimitur per expressionem nominis. Et ideo istud est quartum, quod ad laudes virtutis refertur : quia si dissoluta fuisset in annis nubilibus existens, non justum et sanctum accepisset.

Laus autem Joseph exprimitur in quatuor : in Dei videlicet familiaritate, in clarorum virorum æquivocatione, in propositi sanctitate, et in virtutis commendatione.

Familiaritas Dei notatur in duobus : in nominis expressione, et in Angelorum crebra visitatione. De primo habemus, Exod. xxxni, 17 : Invenisti gratiam coram me, et teipsum novi ex nomine. Joan. x, 3 : Proprias oves vocat nominatim. Isa. lxv, 15 et 16 : Servos suos vocabit nomine alio : in quo qui benedictus est super terram, benedicetur in Deo amen. De secundo autem multum est hic et in sequenti capitulo. Instruit Angelus dubitantem docet in Ægyptum fugientem dirigit revertentem : erudit in Nazareth manentem. Psal. lxxxviii, 20 : Locutus es in visione sanctis tuis. Et hæc omnia complet non per ænigmata et figuras, sed potius aperte et clara revelatione. Numer. xii, 8 : Ore ad os loquor ei, et palam, et non per ænigmata et figuras Dominum videt, hoc est, Angelum loco Dei revelantem : quia etiam ad Moysen non nisi Angelus loquebatur. Osee, xii, 10 : Ego visionem multiplicavi, illis scilicet.

Clarorum virorum æquivocatio est Joseph Patriarchæ præcedentis, et Joseph ab Arimathæa sequentis. Quorum unus typum gerit Salvatoris 1, alter exhibet mortuo Christo officium pietatis. Unus in venditione fere cum Jesu similia patitur : alter autem in sepeliendi obsequio, Virginem matrem exemplariter imitatur. Sepelit enim in sepulcro, in quo nondum quisquam positus fuerat 2, unde clausis signaculis exivit : sicut et in utero solus

carnem induit, et claustris pudoris intactis exivit. Hic autem Joseph medius horum, et matri obsequitur in testimonio castitatis, et nato impendit officia pietatis : et in Ægyptum fugit ut Joseph Patriarcha salvatus, et expensas exhibet ut Joseph ab Arimathæa. Eccli. xlv, 2 : Similem illum fecit in gloria sanctorum. Eccli. xxiv, 34 : In plenitudine sancta admirabitur, et in multitudine electorum habebit laudem, et inter benedictos benedicetur. Sapient. viii, 11 : In conspectu potentium admirabilis ero, et facies principum mirabuntur me.

De propositi autem sanctitate jam in parte dictum est, quia propositum habebat perpetue castitatis : aliter enim pollutus temerarie tractaret corpus Redemptoris, et speculum munditie corpus sanctissima matris. Isa. li, 11 : Mundamini, qui fertis vasa Domini. Oza percussus, extendens manum ad arcam, quæ non nisi figura obscura fuit sanctitatis hujus, eo quod pollutus erat in conjuge 3 : quanto magis Joseph numquam auderet exhibere curam, si aliquam castitatis passus esset maculam. Exod. xix, 10-15, præcipitur filiis Israel, quod lavent vestimenta sua, et non appropinquent uxoribus, visuri ignem et fumum circa Deum : multo magis manibus tractantes castitatis florem, perpetue creduntur habere castitatis propositum. Adhuc, quænam ratio esset Sapientie Dei, ut matri Virgini pollutum eligeret testem et tutorem ?

Virtutis autem commendatio statim habebitur, cum dicit, y. 19 : « Joseph autem, vir ejus, cum esset justus. »

« Antequam convenirent. »

Ecce quintum, quod ad sinceritatem pertinet pudoris virginei. Est enim sincera virginitas, omnem viri tam corde quam corpore formidare conventum, et

<--- Page Split --->

nullo modo admittere posse. Hæc autem sinceritas virginea (alias, sincera virginitas) in quinque consistit. Nam secundum causam est in divina munditia, quam contemplatur : secundum exemplum in puritate Angelica, cui comparatur : secundum essentiam est in corde, quod afficit : secundum effectum in corpore, quod continet : et secundum signum in sensibus, quos grato quodam pudore concludit.

Causa enim sinceritatis sanctæ est integritas et munditia divina, quam contínue meditatur Virgo sancta. Propter quod Augustinus dicit, quod « Virgini- « tas est in carne corruptibili incorru- « ptionis perpetuæ meditatio, ut illi se « spiritui studeat jungere per affectum « sapientiæ, qui marcescere non potest « per concupiscentiam. » Sapient. vn, 24 et 25 : Propter suam munditiam... nihil inquinatum in eam incurrit. Et, ibidem, vn, 2 : Hanc amavi, et exquisivi a juventute mea, et quæsivi sponsam mihi eam assumere, et amator factus sum formæ illius.

Per exemplum autem assidue se comparat Angelis, quibus grata est sancta virginitas, et in medio sanctarum virginum libenter assistunt. Quia, Matth. xxii, 30 : In resurrectione, neque nubent, neque nubentur : sed erunt sicut Angeli Dei in cælo.

Per essentiam in corde, ut numquam concupiscat virum, sed mundam servet animam suam ab omni concupiscentia 1.

Per effectum continentiae in corpore, attendens illud Sapient. n, 13 : Felix est sterilis, et incoquinata, quae nescivit thorum in delicto : habebit fructum in respectione animarum sanctorum.

In signo est in pudore sensuum. Eccli. xxvi, 19 : Gratia super gratiam mu-

lier sancta et pudorata. Non enim aliqua ponderatio digna continentis animæ. E contra de vagis, garrulis, quietis impatientibus, quia non valent in domo consistere pedibus suis 2. Dicit Petrus, II canon. ii, 14: Oculos habentes plenos adulterii, et incessabilis delicti: pellicientes animas instabiles, hoc est, nitore quodam et fuco pellis decipientes. Psal. cxviii, 37: Averte oculos meos ne videant vanitatem. Et, Job, xxxi, 1: Pepigi foedus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine. Quia, sicut dicitur, Eccli. xxvi, 12: Fornicatio mulieris in extollentia oculorum, et in palpebris illius agnoscetur. Ad hoc significandum dicitur, Matth. xxv, 2, quod quinque sunt prudentes virgines, et quinque fatuæ per oppositum.

Sed insurgit hic Helvidius hæreticus, dicens ex modo locutionis significari : quia licet Salvatorem beata Virgo conceperit antequam convenirent, tamen alios concepit et peperit, posteaquam convenerunt, qui fratres et sorores Domini dicuntur 3. Sed mentita est iniquitas sibi. Iste enim modus locutionis usitatus. Sicut dicimus de inimicis : Numquam salutavit eum, antequam interfectus est ab eo : et constat, quod postquam interfectus est, non salutavit eum. Adhuc, de peccatore finaliter impenitente dicimus : Cum multoties moneretur, non pœnituit, antequam suspensus interiit. Et in sacra Scriptura, I Reg. iii, 2 et 3, Heli non vidit lucernam Dei, antequam exstingueretur 4 : et constat quod posteaquam exstincta fuerit, videre non potuit. Talis igitur est et hic modus loquendi. Non enim poterat vir justus et sanctus etiam cogitare de pollutione uteri, quem auro sui splendoris et sanctitatis ornavit Deus, corporaliter in eo habitans. Totum enim corpus et maxime uterum splendore san-

<--- Page Split --->

etitatis ornavit divinitas. Sicut dicitur, Ezechiel. xlui, 4 et 5, quod cum ingrederetur gloria Domini in templum, resplenduit tota terra a praesentia majestatis ejus. Hoc significatum est, Exod. xxv, 10, ubi praeepit Dominus arcam factam de lignis setim imputribilibus, vestiri intus et extra de auro mundissimo. Quod significat corpus Virginis imputribile per concupiscentiam. Praeepit etiam urnam fieri de auro mundissimo, in quo manna reponebatur, per quam significatur Virginis uterus panem cœeli in se habens reconditum.

Surgit autem quaestio hic: quia littera videtur contradicere his quae ante dicta sunt: quia dictum est, quod desponsatione facta, sponsa sponso assignabatur: ergo ante Annuntiationem convenerunt ad cohabitandum, et sic non est inventa in utero habens, antequam convenirent.

Sed ad hoc dicendum, quod absque dubio, secundum dicta sanctorum Patrum, antequam convenerant ad cohabitandum. Sed ex nimia confidentia sanctitatis Virginis, qua prohibebatur Joseph ab omni mala suspicione habenda de conjuge, libere permisit ire et redire quo vellet. Et ideo recedens ab ipso ad obsequium cognatae Elisabeth, ultra spatium trium mensium ab eo sequestrata fuit: et antequam convenirent in reditu ipsa et Joseph, facta sunt ea quae hic dicuntur. Et haec responsio trahitur a Chrysostomo.

« Inventa est in utero habens. »

Inventa procul dubio a Joseph familiari ejus nutritio. Et hoc est novius omni novo. Nova enim quaedam fecerat ante, et fecit post hoc Dominus : quod cacos illuminavit, quod claudis gressum reddidit. Isa. xxxv, 5 et 6: Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum patebunt. Tunc saliet sicut cervus claudus, et aperta erit lingua mutorum, etc. Matth. xi, 5 : Caeci vident, surdi audiunt, claudi ambulant, leprosi

mundantur, mortui resurgunt. Omnibus tamen his facultate et potestate naturae reddita, nihil mirum quod postea opera vitae per illas operati sunt facultates. Caeo enim reddito visu, non mirum est si videat : et idem est de aliis.

Sed nunc, causa non habendi in utero manente et custodita et sigillata et consecrata in virgine (quæ est virginitas), « Inventa est in utero habens, » mirum in modum. Quod et ipsa miratur dicens, Luc. 1, 34 : Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco ? Nullo enim (pro certo) modo fieri posset, nisi per eum cui non est impossibile omne verbum. Hoc est ergo aliorum mirorum mirum, quod natura non potest, gratia non capit, sæcula mirantur, Angeli prædicant, Prophetae in gaudio spiritus prænuntiant. Jerem. xxxi, 22 : Creavit Dominus novum super terram : femina circumdabit virum. Isa. lxxvi, 8 : Quis audivit umquam tale ? et quis vidit huic simile ? Apocal. xxi, 5 : Dixit qui sedebat in throno : Ecce nova facio omnia. Impossibile omnino hoc pro certo esset, nisi virtus Altissimi obumbraret Virgini. Non enim (alias, tamen) umbraun habet virtus Altissimi obscuram et frigidam et tetram, sicut corpus opacum et tenebrosum : sed umbra vocatur hic imago ad similitudinem resultans, sicut forma in speculo resultans umbra vocatur. Ad Hebr. x, 1, dicitur : Umbram habens lex futurorum bonorum. Et quod sequitur : Non ipsam imaginem rerum, dictum est, eo quod veritatem rerum gratiae, per quas completa est, non habet. Sic igitur (non de inferioribus operibus et virtutibus Dei veniens de altissimis) Altissimi virtus in eam descendens imaginem suam impressit in eam, qua hoc fieri in ea potuit, quod omni creaturae impossibile fuit, non modo perficere, sed etiam cognoscere. Sic ergo, Apocal. xii, 1 et 2 : Signum magnum apparuit in cælo : mulier amicta sole, et luna sub pedibus ejus, et corona in capite ejus duodecim stellarum : et in utero habens,

<--- Page Split --->

clamabat parturiens, et cruciabatur ut pariat. Clamabat quidem potius magnitudine miraculi, quam doloris experientia. Et cruciatus ejus est de conceptis per affectum misericordiæ, in quibus eum quem portavit in utero, formari desiderat. Sicut in Psal. iv, 4 : Mirificavit Dominus sanctum suum. Sic, Isa. vii, 14 : Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum, de Virginis conceptu et partu. Sic, Isa. x, 23 : Verbum abbreviatum fecit Dominus super terram 1. Abbreviatum, inquam, non amputatum, vel mutilatum, videlicet in aliqua parte sui diminutum. Hoc enim, ut Origenes in Periarchon dicit, dictum est : Sicut si intelligamus hominem caput in immensum extra cælum porrigentem, et pedes in infinitum per abyssum extendentem, et manus ultra omnem mensuram latitudinis per Orientem et Occidentem expandentem, et tantæ спissitudinis, quod anteriora pectoris et posteriora dorsi omnem excedant mensuram profunditatis extra Austrum et Aquilonem : hic enim homo nobis est invisibilis et incognoscibilis, nec videmus de ipso nisi quiddam interminatum et infinitum. Facio autem imaginem sibi per omnia similem, non æqualem ad longitudinem duorum cubitorum, et statuo illam ante oculos, et dico : Sic sunt manus, et sic oculi, et ita caput, et cætera membra magni hominis, sicut vides in isto : parva enim imago in nulla similitudine deficit a magni hominis imagine. Sicut etiam in fabulis pythagoricis Atlas describitur : sic Verbum abbreviatum fecit Dominus in utero Virginis, non demembratum : quod nobis commensuratum totam ostendere immensitatem doctatis. Et ideo mira res est istius uteri, in quo virtus resultat Altissimi, et abbreviatio sine diminutione efficitur Filii incarnati : ut brevitas secundum carnem intelligatur, et permanentia immensitatis secundum deitatem.

In hoc enim deficit similitudo corporalis in duabus inducta imaginibus : quia in verbo abbreviato in uno et eodem Christo est immensitas deitatis et abbreviatio carnis, cui se commetitur divinitas : ibi autem immensum et abbreviatum in uno et eodem esse non possunt.

Sicigitur « inventa est in utero habens »

« De Spiritu sancto. »

Et in hoc notatur completa et omnimoda ejus sanctitas. Est autem locutio duplex secundum distinctiones Sophistarum (alias, sophisticam) ex compositione et divisione. Hoc enim, In utero habens de Spiritu sancto, potest totum referri simul ad participium, inventa, vel tantum prima pars, quæ est : In utero habens : et sic divisum (alias, divisam) intelligendam esse locutionem istam, inferius ostendit Angelus, quando Joseph cogitante eam dimittere, pro ratione quod non debeat dimitti, assignat de Spiritu sancto esse quod in ea natum est. Cum autem dicitur, de Spiritu sancto, præpositio de notat potestatem, et non materiam : sicut cum dico, quod iste honoratur, est de potestate Imperatoris : et quod ille alius suspenditur, de furto : quando tamen furtum non est materia suspensionis, nec rex, vel potestas ejus est materia honoris.

Mentiuntur ergo hæretici Helvidiani, qui dicunt Spiritum sanctum esse patrem Christi secundum temporalem ejus generationem : quia pater est qui de substantia sua generat, quod non fecit Spiritus sanctus. Dictum autem est de hoc in procemio.

Tria ergo dicit : « De. » In præpositione enim notat potestatem : ut non credas in generatione esse patris alicujus materiam seminalem. Isa. l.ii, 2 : Ascendet sicut virgultum coram eo, et sicut radix de terra sitienti. Radicis enim

<--- Page Split --->

non est radix : et ideo radix prima generationis Christi fuit Verbum Filius Dei, non alia radix : sicut semen dicitur esse radix generationis. Et ideo uterus Virginis terræ sitienti sive arenti comparatur, quia nullo virilis humoris semine est infusus. Et, item, Isa. xi, 1, flos dicitur de radice ascendere 1, quia flos parvuli concepti de radice prodiit deitatis, nec aliam habuit radicem suæ generationis : sicut flos patrem non habet nisi cœlestem, sicut in antehabitis secundum Pythagoram dictum est.

Et hoc est :

Secundum est, quod dicit « Spiritu» o perato rem hujus generationis : ut omnino sine carnali concupiscentia factam intelligas. Ad Galat. v, 17 : Spiritus concupiscit adversus carnem. Luc. 1, 35 : Spiritus sanctus superveniet in te, etc.

Tertio, dicit « sanctum, » ut intelligas gratia plenum. Joan. 1, 14 : Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis.

A primo habet hæc generatio, quod secundum efficientem causam est divina. A secundo, quod est absque matre peccati originalis, quæ est concupiscentia. A tertio, quod est abundans in reconciliationis gratia. Joan. 1, 16 : De plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia.

« Joseph autem vir ejus, cum esset justus, et nollet eam traducere, voluit occulte dimittere eam. »

Ecce secunda pars, contra præcedens totum divisa : ubi a Deo ordinatur diligentia obsequii, tam matri quam puero necessaria.

Et hæc dividitur in duo : in quorum prima inducit dubitationem Joseph circa conceptum beatae Matris et Virginis : ut locum congruum habeat et causam sequens revelatio. Et secundo, inducit ipsam revelationem, obsequium impen-

dendum puero et matri præordinantem.

In primo horum tangit quatuor : quorum primum est ratio obligationis quam habebat ad non dimittendum. Secundum, laus ejus, ex qua fuit idoneitas ejus ab obsequendum. Tertium, pietas et humilitas : quas virtutes habuit inclinantes ad se tanta sanctitati subducendum. Quartum autem est consilium quod conceperat ad recedendum.

Primum ergo horum est causa obligationis quam habebat ad manendum.

« Joseph autem vir ejus. »

A fide sponsionis vir ejus dicitur. I ad Corinth. xi, 3 : Caput mulieris, vir. Job, 1, 3 : Erat vir ille magnus inter omnes Orientales. Nec dicitur vir ab experientia sexus, quem experta fuerit. Osee, 11, 16 : Vocabit me : Vir meus : cum tamen nihil carnalis cogitationis (alias, cognitionis) intervenerit, sed tantum sponsionis fides. Et ideo talis sponsus. Cura quidem est ut pater, sponsione vir, et custodia castitatis : dux virginitatis conjugis. Jerem. 11, 4 : Voca me : Pater meus, dux virginitatis meæ tu es.

« Cum esset justus. »

Ecce secundum, ex quo fuit idoneus et ad testificandum de castitate, et ad curam exhibendam in educatione Job, 1, 8 : Homo simplex et rectus ac timens Deum, et recedens a malo. Simile de parentibus Joannis, Luc. 1, 6 : Erant ambo justi ante Deum, incendentes in omnibus mandatis et justificationibus Domini sine querela. Justus autem dicitur a justitia generali, quæ est omnis virtus lege vel præcepto regulata : virtus enim est in se accepta Deo. Sed quando perficitur ex obedientia legis, tunc quælibet virtus vocatur justitia. Si enim injustus non

<--- Page Split --->

permittitur enarrare verbum Dei, in Psal. XLIX, 16 : Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras justificationes meas? etc., multo minus permitteretur tractare et educare.

Sed objicitur : Videtur enim non esse justus, si putabat adulteram, et hanc celare voluit, occulte dimittendo eam. Quia, Levit. v, 1, deputatur crimen illi qui celat criminosum. Ad Roman. 1, 32 : Qui talia agunt, digni sunt morte : et non solum qui ea faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus. Glossa, ibid. : « Consentit, qui cum possit arguere ta- « cet. » Respondeo, secundum Chrysstomum : « Non habuit suspicionem : « quia credebat possibilitus esse quod vir- « go concepisset, quam quod nefas perpe- « trasset. » Et ideo dixi, quod ex justitia laudatur de idoneitate ad custodiam castitatis et educationis obsequium.

Potest tamen etiam dici secundum alios, quod justus in dubiis non statim prodit. Sed si crimen certum esset, tunc prodcret, si incorrigibilitatem videret. Et, sicut dicit Chrysostomus : « Boni « animi magis est se habere ad hoc in « dubiis, quod nocens evadat, quam « quod innocens condemnetur : quia no- « cens pœnitere potest, si evadit : inno- « center autem interfectus non redit ad « vitam. »

« Et nollet eam traducere. »

Ecce tertium. In quo notantur due ipsius virtutes : pietas scilicet ad conjugem, et humilitas ad seipsum. Quia cum dubius fuit, non spiritu zelotypie incitatus, statim accusavit eam. Unde ubi nos habemus : Unde Glossa dicit, quod vera virtus est : cum nec pietas sine justitia, nec sine pietate justitia est : quae virtutes separatæ ab invicem dilabuntur. Jam enim ali-

« Nollet eam traducere, »

quid gratiae accepit ex conceptu conjugis, qui postea et ream et accusatam et convictam, juste et pie liberavit. Juste quidem : quia dixit similem in crimine non debere quemquam accusare. Pie autem, quando eam, quam ipse sine crimine existens condemnare potuit, absolvit Christus, dicens, Joan. vn, 11 : Nec ego te condemnabo : vade, et jam amplius noli peccare. Justitia autem Pharisæorum est, quæ non quærit corrigere, sed condemnare, et est separata a pietate, Matth. v, 20 : Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum, et Pharisæorum, non intrabitis in regnum cælorum. Pietas enim est benevolentia in homines, et maxime in parentes. Et ideo illa dulcedine mulcet cor in angore justitiæ, et per clementiam mitigat judicium in pœnæ inflictione.

Aliter exponeretur :

« Nollet eam traducere, » Graecus sermo habet : « Nollet eam propalare. »

Scilicet in domum suam ad cohabitandum : quia licet jam traduxerit, tamen quia exierat ad obsequium Elisabeth, oportebat iterari traductionem, et hanc nolebat facere propter humilitatem : reputans, quod tam gloriosæ Domine (quam Deus Pater Filio, de corde suo sibi consubstantiali genito, matrem præparaverat, et in qua Deus Filius corporaliter habitaverat, et quam Spiritus sanctus sanctificaverat in matrem ejus, de quo secundum processionem æternam procedebat) non esset satis idoneus ad serviendum : passus hoc, quod et Petrus passus est, Luc. v, 8 : Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. Sicut et Moyses texti oculos, quando vidit ignem in rubo : quod signum fuit deitatis in Virgine '

« Voluit occulte dimittere eam. »

Reputans Deum aut per Angelos, aut

<--- Page Split --->

per meliores se homines, diligentiam obsequii exhibiturum, præcipue quia scriptum legerat, Malach. iii, 1 : Ecce ego mitto Angelum meum, et præparabit viam ante faciem meam. Et illud Psal. cum, 4 : Qui facis Angelos tuos spiritus, et ministros tuos, etc.

Et attende pietatem Joseph, cum dimittere deliberaverat, quod esse videbatur severitatis, statim ex seipso temperavit, quod occulte disposuit hoc facere : quia si manifeste hoc faceret, secundum legem non poterat facere nisi altero duorum modorum : scilicet aut per judicium zelotypie 1, et tunc oporteret quod objiceret ei adulterii suspicionem, quam de tanta sanctitate habere non potuit : aut quod daret ei libellum repudii 2, et tunc oporteret quod inscriberet ei feditates viro intolerabiles : quod iterum jurgium facere beatae Virgini reputavit. Et ideo sicut justus cogitavit dimittere, et sicut pius disposuit non accusare, et sicut sapiens voluit id facere occulte : quia hoc fuit tutius, quod consilio humano poterat invenire : et sicut humilis id poterat facere sine injuria divina, quam credebat incurrere ex præsumptione.

« Hæc autem eo cogitante, ecce Angelus Domini apparuit in somnis ei. »

Isrud est secundum, quod dividitur contra praecedens immediatum. Deficiente enim consilio humano justis hominibus, semper adest consilium divinum. II Paralip. xx, 12 : Cum ignoremus quid agere debeamus, hoc solum habemus residui, ut oculos nostros dirigamus ad te. Jerem. xxxiii, 3 : Clama ad me, et ego exaudiam te : et annuntiabo tibi grandia, et firma quae nescis. Ideo fluctuanti inter justitiam et pietatem et humilitatem, sapientiae humanae se multum per multa consilia excitare (alias, exci-

« Ecce. »

tanti) adest divina illuminatio facta per Angelum.

Et dicuntur hic duo. Primo enim inducitur fluctuatio Joseph : quae dicta est per hoc, quod dicitur :

« Hæc autem eo cogitante. »

Hoc est, coagitante et conferente per diversas rationes in corde. Proverb. xi, 14 : Salus, ubi multa consilia. Job, xxix, 16 : Causam quam nesciebam, diligentissime investigabam.

Secundum inducitur revelatio facta, cum dicitur : « Ecce Angelus. »

Et dicuntur hic duo : Instructio revelantis, et simplex obedientia revelationem accipientis, ibi, 24 : « Exsurgens autem Joseph a somno. »

In prima harum partium tria dicuntur, scilicet descriptio revelantis, et ejus cui facta est revelatio, et expressio revelationis, ibi, « Joseph, fili David, etc., » et confirmatio rei revelatae per consonantiam Scripturae, ibi, 22 : « Hoc autem totum factum est. »

Circa primum horum dicit duo. Describit enim revelantem primo : et eum cui facta est revelatio, secundo.

Revelantem autem describit ab evidentia demonstrabilitatis, ab officio nuntiationis, et ab auctoritate mittentis, et a modo sua estensionis.

Per adverbium ecce notatur demonstrabilitatis evidentia : non enim est res ad sensum vel intellectum demonstrata, cum inducitur, sed quae sui claritate demonstrat se ipsam : et ideo indicio exteriori non indiget. Sicut dicimus claro die : Ecce sol : et optimum habentes vinum, quod se in omni virtute vini demonstrat : Ecce vinum. Ita puto tanta claritate luminis interni perfusum esse Joseph, ut ipsa claritas fugaret omne

<--- Page Split --->

dubium, et omne quod debuit sciri de proposito (quod in animo volvebat) impetu uno demonstraret. Act. xxvi, 19 : Nom fui incredulus colesti visioni. Credendum enim est, quod donum discretionis spirituum habebat. I ad Corinth. xii, 12 : Alii per spiritum datur discretio spirituum. I Reg. ii, 27 : Numquid non aperte revelatus sum domui patris tui ?

« Angelus. »

Ecce nuntius revelationis, quia Angelus nuntius interpretatur. Zachar. i, 14 : Angelus, qui loquebatur in me.

Videtur autem quod per seipsum apparere debuit Dominus : quia dignius, ut appareat in his quae sunt Filii per seipsum : quia et Patribus per seipsum apparuit. Genes. xxxii, 30 : Vidi Deum facie ad faciem. Job, xlii, 5 : Auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus videt te. Numer. xii, 8 : Palam, et non per ænigmata et figuras Dominum videt.

Ad hoc dicit Dionysius, quod « in tan- « tum custodit Deus legem ordinis natu- « re, quem instituit (qui est per prima « media, et per media ultima divinis « illuminationibus reducere), quod etiam « quando Filius ultimam naturam sibi « univit, eos qui circa eum erant (tamen « in gradu ultimae naturae, sicut dicitur, « Psal. viii, 6 : Minuisti hominem paulo « minus ab Angelis) noluit nisi permediam « naturam, hoc est, per Angelos illum- « nare: ut unaquaeque naturarum in gradu « suo ministraret circa sacramentum re- « demptionis. » Et ideo dicit Alexander in libro de Motu cordis, quod anima hu- « mana illuminationum, quæsunt a primo « ultima relatione (alias, revelatione) est « perceptiva : Angelus autem secundum « sui naturam prima relatione (alias, re- « velatione) recipit easdem. » Et haec re-

sponsio est vera. Cujus signum est, Isa.vi, 6 et 7, cum prophetastaret juxta thronum, non illuminabatur a Deo : sed volavit ad eum unus de Seraphim, et illuminavit, et purgavit eum. Daniel. vn, 16 : Gabriel, fac intelligere istum visionem.

Ad id, quod inducitur de Patribus, respondet Augustinus in IV de Trinitate (alias, Civitate) dicens, quod « om- « nia, quae Patribus facta sunt, per An- « gelos facta sunt : qui Deus et Dominus « dicuntur, quia in persona Domini ap- « paruerunt. » Ad Galat. ii, 19 : Quid igitur lex ? Propter transgressionem posila est, donec veniret semen cui promiserat, ordinata per Angelos in manu mediatoris. Non enim esset ratio, quare sapiens Deus ordinem descensus illuminationum confunderet, quem ipse sua sapientia dispensavit. Psal. lxxv, 5 : Illuminans tu mirabiliter a montibus æternis, hoc est, a virtutibus angelicis, tuam æternitatem per confirmationem participantibus. Hoc dicit Dionysius significari per ea quae dicuntur, Isa. vi, 1 et seq. : Ibi enim Seraphim stabant super solium sine medio Deo conjuncti : et ea quae sub solio erant, replebant templum 4, hoc est, inferiores illuminationes et splendores ab his qui stabant in folio, replent Ecclesiam militantem.

Sequitur,

« Domini. »

Ecce auctoritas. Non enim erat Angelus Satanae, qui se transfigurat in Angelum lucis 2 : neque spiritus mendax, qui decepit Achab in ore pseudoprophetarum ejus 3. Angelus enim Satanae mendax est, et pater ejus 4, sed Angelus Domini verax, sicut Angelus Domini qui dixit Joanni, Apocal. xxii, 6 : Hæc verba fidelissima sunt et vera. Hi enim An-

<--- Page Split --->

geli Domini vere dicere possunt illud epistolae II Petr. 1, 16 : Non indoctas fabulas secuti, notam fecimus vobis Domini nostri Jesu Christi virtutem et praesentiam : sed speculatores facti illius magnitudinis. Hi enim sunt, de quibus dicitur, Matth. xviii, 10 : Angeli eorum in caelis semper vident faciem Patris mei qui in caelis est. Et dum vident, ipso intuitu recipiunt illuminationes quas sanctis deferunt. Job, xxv, 3 : Numquid est numerus militum ejus ? et super quem non surget lumen illius ? Lumen autem Domini, omnis veritatis est fons et origo et causa.

Iste ergo talis Angelus Domini

« Apparuit. »

Ecce modus per quem se demonstravit. Et attende, quod quaedam demonstrantur homini secundum potestatem hominis : et quaedam demonstrantur secundum potestatem rerum demonstratarum : quaedam autem demonstrantur secundum potestatem superiorum sive cœelestium illuminationum.

Et prima quidem, quae secundum potestatem hominis sunt, ex duplici causa oriuntur. Aliquando enim oriuntur ex corporis passionibus : sicut homo videt et imaginatur, circa quod terribiliter vel concupiscibiliter corporaliter affectus est. Aliquando oriuntur ab ipsa hominis cogitatione. Et utroque istorum modorum sunt ista fallibilia : sicut et ipse homo mendax est. In Psal. cxv, 11 : Omnis homo mendax. Ad Roman. iii, 4 : Est autem Deus verax : omnis autem homo mendax. Numer. xxiii, 19 : Non est Deus quasi homo, ut mentiatur : neque ut filius hominis, ut mutetur.

Quae autem sunt secundum potestatem rerum quae demonstrantur in anima, voriora quidem sunt, sed tamen vana. Et illa sunt, per quorum principia accipimus scientias rerum : sicut quod omne

totum est majus sua parte : Quaecumque uni et eidem sunt aequalia, inter se sunt aequalia : et quod non contingit simul affirmare et negare, et hujusmodi : quae tamen vana sunt. Et ideo, Apostolus, I ad Corinth. 1, 19 : Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo.

Ea autem, quae non voluntate hominum, neque ex conjecturis rerum ostenduntur, non secundum potestatem hominum demonstrantur, sed vi illuminationis cœelestium, ubi Deus habitat lucem inaccessibilem 1. Et illa veniunt secundum potestatem superioris naturae in nos descendentia : et illa sola apparent, hoc est, ad nos descendentia apparent : quia de scientia illorum dicitur, Psal. cxxxvii, 6 : Mirabilis facta est scientia tua ex me : confortata est, et non potero ad eam : supra posse enim nostra facultatis existens, quantum vult, et cui, et quando, et quomodo vult, apparet. Et hoc est quod dicit Glossa, quae sumitur de libro Augustini de Videndo Deo ad Probam.

« Apparuit. »

Hoc verbo significatur potestas apparentis qui quando vult, et quomodo vult, se exhibet videndum. Et hoc importat verbum apparitionis, quod sonat motum illuminationis, vel illuminantis ad animam, non secundum facultatem scilicet animae, sed superioris naturae potestatem perfectam.

« In somnis. »

Ecce secundum, ubi describitur dispositio Joseph, cui facta est apparitio. Describit autem dispositionem facientem ad veritatem apparitionis, cum dicitur, « In somnis. »

Attende igitur, quod dicitur :

<--- Page Split --->

« In somnis. »

Est enim somnus ligamentum sensuum, sicut dicit Philosophus in libro de Somno et Vigilia. Hoc autem ligamentum provenit ex eo quod spiritus lucidi et calor naturalis removentur ab organis sensuum : et frigiditas a cerebro descendens quasi paralyticando immobilitat organa sensuum, quod non immutantur a rebus sensibilibus, etiamsi coram organis praesententur.

Hæc autem frigiditas ex tribus provenit causis. Una est fumus ciborum resolutus ex loco digestionis, hoc est, ex stomacho ad caput, qui ad craneum capitis reverberatur in cerebrum, et resolvitur in aquam phlegmaticam ex ipsa cerebri frigiditate, et propellitur ad sensum sensuum (alias, communem) in principiis nervorum sensibilium (alias, sensitivorum) qui omnes a cerebro veniunt : et ideo sensu paralyticato, in illis principiis clauditur in toto corpore, et tunc homo, et quodlibet aliud animal dormit, donec ille fumus quiescit. Et de hoc somno dicit Philosophus quod « est « filius apoplexiae et paralysis. »

Aliquando provenit ex fatigatione: quia nimis laborantis (alias, laborando) organa sensuum resolvuntur, et exspirans ex eis spiritus et calor, tunc origines sensuum, hoc est, nervi sensuum a cerebro descendentes ex vicinitate cerebri, iterum infrigidantur et immobilitantur sensus, et tunc iterum animal dormit. Et de hoc dicitur in Ecclesiaste, v, 11:Dulcis est somnus operanti, sive parum, sive multum comedat.

Tertia causa est, quando multum convertitur anima ad interiora contemplanda. Tunc enim abstrahitur spiritus animalis et calor ab exterioribus : et spiritus movetur ad interiora, et calor similiter, qui semper sequitur spiritum : et tunc exteriores sensus infrigidantur ex cerebro, in principiis nervorum, qui diriguntur a cerebro in organa sensuum : et tunc iterum homo dormit. Sicut frequenter ob-

dormiunt subtilia cogitantes, et devote orantes. Sicut dicitur in Cantic. v, 2 : Ego dormio, et cor meum vigilat.

Primus igitur somnus est causa visionis fallacis, propter obscuritatem fumi qui reflectitur in (alias, ex) ipso, et obscure recipit formas quas portat : et ex motibus fumi a stomacho dissipat motus earum ex qualitate causatas. Sicut calidus existens facit videri flammas : frigidus, aquam frigidam, vel glaciem, vel aliquid hujusmodi.

Ille autem qui est ex labore, parum facit videre : nisi quod speratur, vel timeturex labore illo, vel quod in usu habetur ad manus, circa quod sollicitudo est. Et hujusmodi motus sunt etiam in laborantibus ex febre, vel parturitione : ex motibus fumorum, quando labor liquefacit humidum, et fumus ille redundat ad caput. Et omnia taliter visa sunt fallacia. Unde, Eccli. xxxiv, 5 et 6 : Divinatio erroris, et auguria mendacia, et somnia malefacientium, vanitas est : et sicut parturientis, cor tuum phantasias patitur. Nisi ab Altissimo fuerit emissa visitatio, ne dederis in illis cor tuum, etc.

In tertia autem causa, somni raro est deceptio : quia non apparent in ea frequenter, nisi verae intelligentiae. Et talis fuit somnus sancti Joseph, qui secundum intellectum in agonia fuit, meditando quiddam esset quod in tam sancta impraegnatione apparuit : et sic aversus a sensibus obdormivit.

Sed secundum hoc videtur, quod haec apparitio fuerit somnium : quia dicit Philosophus quod « Somnium est passio « somni sive dormitionis. » Hoc etiam videtur per Glossam super idem verbum, quae dicit : « In somnis apparuit, non « manifesta visione : quia dubietate ani- « ma premebatur, velut somno infidelí- « litatis. »

Præterea, Quæritur quare Joseph in somnis apparuit, et Zachariæ et beatæ Virgini manifeste ad sensum. Si enim, ut dicit Glossa, propter dubietatem apparuit in somnis Joseph, multo magis

<--- Page Split --->

propter majorem dubietatem in somnis debuit apparere Zacharie.

Ad hoc dicendum, quod, ut mihi videtur, nulla minoratio est apparitionis sentienda circa Joseph : quia omnia certissiua sunt, quae dicuntur de sacramento nostrae redemptionis : nec talia ad illusiones somniorum sunt referenda.

Propter hoc notandum est, quod aliquando fit revelatio in somnis et per somnium : et aliquando fit revelatio in somnis, et non per somnium : sed aut per oraculum, ut dicitur in Somnio Scipionis, aut per veram intellectualem visionem, ut dicit Aristoteles.

Revelatio autem quae fit in somnis et per somnium, adest quando aliquid futurum praesignatur in imaginaria visione quae fit in somnis : quia sonnium semper habet conjunctam secum imaginariam visionem.

Et haec revelatio futurorum aliquando est ex causa quae est in homine : et aliquando est ex causa quae ab exterioribus agit in hominem.

A causa autem quae est in homine, est duobus modis : quia aliquando procedit ab eo quod est causa alicujus quod futurum est in homine : aliquando autem procedit ab eo quod jam in homine est effectum. Et primi quidem exemplum est : sicut quando colligitur in homine materia febris, vel apostematis calidi ex calore materiae, et fumo procedente ab ipsa, videt dormiens in somnio forte se comburi flammis in toto vel in parte : quia anima hoc quod est qualitas in corpore recipit per modum imaginis visa, quae congruit illi qualitati. Exemplum autem secundi est : sicut quando distillat phlegma dulce bene digestum et sanguini mistum a cerebro, vel ad dentes, vel ad fauces, somniat se mel comedere. Quod nihil significat, nisi quod jam est in corpore perfectum.

Quando autem est ab extra, dupliciter est. Aliquando enim est a causa ordinis naturae universalis : aliquando autem est a supermundanis. Exemplum autem pri-

mi : quia stelle et circuli cœelestes ordinant mundum in causis naturalibus, ut dicitur in libro Meteororum. Et quando aliquam dispositionem in mundo producunt, hanc elementis influunt : et illa per istas qualitates a cœelestibus motas et informatas, corporibus hominum imprimunt : et tunc anima, quae similitudo et imago est motorum (alias, motoris) cœelestium, imagines quae illud futurum significant, concipit in somnis, quando magis ab aliis occupationibus requiescit : et tunc per similitudines futura illa conjicit per modum conjecturationis.

A supermundanis autem est duobus modis : aut enim est ab Angelis bonis, aut ab Angelis malis. Et si est ab Angelis bonis imagines in somnio ordinantibus, tunc est quidam obscurus modus prophetiae : sicut somnium Pharaonis, et Nabuchodonosor, et Mardochaei. Si autem est ab Angelis malis imagines perturbantibus, tunc est illusio : quia etiam si vera est aliquando visio, tamen intendit semper decipere, sicut ostenditur in somnio uxoris Pilati.

Nullo autem istorum modorum facta est apparitio Joseph. Unde illa apparitio quae fit in somnis praeter somnium, et est per modum oraculi, quando somnus non est nisi aversio animae a sensuum usu : et tunc ad intellectum spiritus superior immittit species intelligibiles in animam de futuris. Et illa est nobilissima et certissima visio prophetalis, quia tunc anima deoccupata ab omnibus sensuum motibus, tota exaltatur in intellectum, et optime percipit dispositionem Dei de futuris. Ideo laudans certitudinem suae visionis, Balaam dicit, Numer. xxiv, 3 et 4 : Dixit homo, cujus obturatus est oculus : dixit auditor sermonum Dei, qui visionem Omnipotentis intuitus est, qui cadit, et sit aperiuntur oculi ejus. Et intendit quod cadit, avertendo se a sensibus dormiens : ut melius oculi interiores aperiantur, quo fuerunt obturbati exteriores oculi.

Id autem, quod in somnis est vera in-

<--- Page Split --->

telligentia, et non somnium, est quod sit ex intellectu agente de scientiis. Sicut multi dormientes inveniunt subtilia, qui vigilantes invenire non potuerunt : eo quod intellectus a sensibus evocatur, et tunc profundatur circa intelligibilia. Aparatio igitur Joseph est per modum oraculi et certissima.

Ad hoc autem quod objicitur de Glossu, Dicendum, quod illa Glossa partim est moralis, et partim litteralis, sicut et plures aliæ, quæ hic ponuntur. Quod enim dicitur, quod fuit manifesta visio, morale est: sicut non manifesta visione vident pigri circa sacramentum. Quod autem dicitur, quod dubietate animi preme batur, litterale est: et non intelligitur de dubietate credendorum, sed agendorum, concertantibus in eo justitia et pietate et humilitate et sapientia, sicut patet ex antehabitis.

« Joseph. »

Quod autem quaeritur, quare non manifesté ad sensum apparuit, Dicendum, quod sensibilis visio non est nisi propter intellectualem, ut dicit Augustinus in libro XII super Genesim ad litteram. Et quia Joseph ex interioribus regere habebat agenda exterius, ideo convenit quod ab interioribus sua revelatio procederet: Zacharias autem et Beata Virgo in corporeis actibus et receptionibus habebant perficere quæ revelabantur, et ideoconveniebat quod corporaliter ad sensum visio eorum exhiberetur. Ex hoc patet, quod sanctus Joseph per somnia, nec ænigmata illuminatus est: sicut et de Moyse dicitur, Numer. xii, 8 1.

Et hoc est, quod dicitur: « In somnis. »

« Dicens: Joseph, fili David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam: quod enim in ea natum est, de spiritu sancto est. »

Ecce revelatio. Et habet partes duas : una est de propulsatione dubii circa

agenda, quod patiebatur Joseph : alia est de iujunctione obsequii, quod habebat facere tamquam nutritius pueri, ibi, 1. 21 : Pariet autem filium, etc.

Circa primum tria dicit. Primo, exprimit dispositiones Joseph inclinantes ad credendum : secundo, propulsat dubium : et tertio, subjungit causam propulsationis.

Dispositiones inclinantes ad credendum Angelo sunt duæ : notitia amica et familiaris, et admonitio promissionis.

Notitia familiaris notatur in expressione nominis, quando dicit,

Joan. x, 14 : Ego cognosco meas, et cognoscunt me mæ. Jerem. i, 3 : Priusquam te formarem in utero, novi te. Isa. xlix, 1 : De ventre matris meæ recordatus est nominis mei.

Admonitio promissionis est, quando dici,

« Fili David. »

Quasi diceret : Recordare cui sit facta promissio de nascituro Christo. Et cum sit tecum, de una tribu, et de domo, et de familia David conjux tua Virgo et sancta, postpone timorem, et accipe securitatem. Jerem. xxiii, 5 : Suscitabo David germen justum : et regnabit rex, et sapiens erit, et faciet judicium et justitium in terra.

« Noli timere. »

Ecce propulsatio dubietatis. Non enim est hic timor nisi reverentiae et dubietatis, sicut patet ex praecedentibus.

In ista autem propulsatione tria dicit : Propulsat enim dubium. Isa. vii, 4 : Vide ut sileas : noli timere, et cor tuum ne formidet. Joan. xiv, 27 : Non turbetur cor vestrum, neque formidet. Isa. xxxv,

<--- Page Split --->

4: Dicite pusillanimis: Confortamini, et nolite timere.

Secundo, ostendit claram apud Angelos et cœlestes Beatae Virginis notitiam : et ideo nullam inesse ei malae suspicionis notam, cum dicit,

« Accipere Mariam. »

Isa. xxvi, 8 : Nomen tuum, et memoriale tuum in desiderio animæ. Eccli. xv, 6 : Nomine æterno hæreditabit illum.

Tertio, dicit motivum ad acceptionem, quando subinfert,

« Conjugem tuam.»

Quasi dicat : Justitiae recordaberis : patrem et matrem reliquit, et tibi adhæsit : accipe ergo eam.

Sed nonne jam dudum accepit. Videtur ergo, quod diceret debuit : Retine eam : et non dimittas eam. Sed ad hæc responsio est : quod secundum superius dicta cogitaverat eam dimittere, et ita jam corde dimiserat : et ad cor loquitur Angelus. I Reg. xvi, 7 : Homo videt ea quae parent, Deus autem intuetur cor.

« Pariet filium. »

Et subjungit causam, dicens :

« Quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est. »

In ea natum esse dicit : quia in caeteris, quod in eis nascitur, ex eis nascitur, et de eo quod mistum est eis, quia de semine viri. Sed in Beata Virgine, quod in ea natum est, ex ea materialiter natum est : sicut non de ea potestative, sed de potestate Spiritus sancti. Propter hoc, Jerem. xxxi, 22, dicitur fœminam circumdare virum perfectum in sapientia et gratia, et anima et deitate, et figura lineamentorum. Spiritus enim sanctus in ista nativitate præjudicavit naturae, et prævenit tempus nativitatis humanæ in uno, et non in alio. Naturae præjudicavit, quando impotentiam concipiendi retinuit, et tamen conceptum attulit : sicut dictum

est superius. Tempus praevenit : quia in momento uno et figuravit, et animavit, et deitati univit, et omni gratia implevit et sapientia. In alio autem commensuravit humanæ generationi : quia tempus novem mensium in impraegnatione complevit, sicut et caeteræ matres impraegnantur.

« Pariet autem filium, et vocabis nomen ejus Jesum : ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. »

Ecce injunctio obseñii.

Et circa hoc tria dicit. Primo enim prænuntiat eam fore parituram filium. Secundo, injungit quale nomen illi sit ab eo imponendum. Tertio, subjungit causam nominis.

Primum ergo est, quod sicut conscius secretorum, dicit eam parituram esse filium. Apocal. xii, 5 : Peperit filium masculum, qui recturus erat omnes gentes in virga ferrea. Isa. vii, 14 : Concipiet, et pariet filium. Isa. viii, 3 : Accessi ad prophetissam, et concepit, et peperit filium.

Quidam quaestionibus magis vanis quam fructuosis querunt : Quare non assumpsit Jesus naturam nostram in sexu fœmineo ? Ad hoc dicendum, quod fœmina non est principium hominis, sed masculus, ex quo tota natura humana producta est. Et hujus antidotum non fuisset fœmina, sed masculus. I ad Corinth. xv, 22 : Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur.

Præterea etiam si assumpta, esset idem in persona cum Filio Dei : et sic idem esset Dei filius et Dei filia : quod absurdum est.

Præterea, hoc convenit officio nostra

<--- Page Split --->

illuminationis per doctrinam et redemptionem : quia non debet prædicare femina, nec honeste discurreret de villa in villam. Et aliae multæ causæ possunt assignari ejusdem. Sed Christus, ut utrumque sexum redimeret, unum assumpsit : et id quod assumpsit, sumpsit ex alio.

« Et vocabis nomen ejus Jesum. »

Ecce obsequium Quasi diceret : Licet non sis necessarius ad conceptum et ad partum, tamen eris necessarius ad nutrimentum : et prima cura tua erit ad nomen.

« Et vocabis nomen ejus Jesum. »

Nec facit mentionem Circumcisionis, in quanomen imponebatur : quia Circumcisio fiebat per sacerdotium, quod scribere pertinet ad faciem vituli, sicut in procemio dictum est.

Hoc autem nomen si est naturae, sicut in ante habitis dictum est, æternum est : qualiter ergo nunc dicitur : « Vocabis ? »

Adhuc, Luc. ii, 21, dicitur, quod vocatum est ab Angelo priusquam in utero conciperetur ?

RESPONSIO. Nomen istud tripliciter consideratur, quoad tria quæ sunt in ipso. Salvatio enim potest considerari in potestate: ex qua est efficacia salvationis: et sic est æternum, quia habet a natura divina. Et potest considerari in præordinatione: et sic vocatum est ab Angelo cui ordinatio illa patefacta est. Et potest considerari in actu, prout notam facit de re quam nominat. Et sic impositum est a Joseph, nutritio Domini. Isa. LXII, 2: Vocabitur tibi nomen novum, quod os Domini nominabit.

« Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. »

Ecce ratio nominis. Non enim vult quod vacuo nomine nominetur Jesus,

cujus significatio cadit ab effectu : sed quod in effectu ostendat virtutem sua significationis.

Nec dicit, quod salvabit populum a persecutionibus : sed « A peccatis eorum : » quia ab illis nemo alius solvere (alias, salvare) poterat, nisi ipse. Luc. v, 21 : Quis potest peccata dimittere, nisi solus Deus ? Isa. xliii, 23 : Ego sum, ego sum ipse qui deleo iniquitates tuas propter me. Osee, xiii, 9 : Perditio tua, Israël : tantummodo in me auxilium tuum. Ad Tit. iii, 5 : Secundum suam misericordiam salvos nos fecit. Isa. lxii, 1 : Salvator ejus ut lampas accendatur : flammam deitatis habens in testa humanitatis.

Sed quare dicit : « Populum suum : » et non dicit : salvabit omnes gentes : cum hoc perfectius esse videretur ? Isa. xlix, 6 : Parum est ut sis servus mihi ad suscitandas tribus Jacob, et fæces Israël convertendas : ecce dedi te in lucem genium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ. RESPONSIO. Dicendum, quod secundum effectum salutis, de qua hic loquitur, non salvat nisi suos devotos, sive sint de filiis Israël, sive de gentibus. Daniel. ix, 26 : Non erit ejus populus qui eum negaturus est. Act. x, 33 : In omni gente quæ timet Deum, et operatur justitiam, acceptus est illi. Et hoc est, quod datus est in lucem gentium. Luc. ii, 34 : Ecce positus est hic in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel.

Sed adhuc quaeritur : Cum Christus non nascatur Joseph, quod etiam signilicatur in modo loquendi : quia non dicit : pariet tibi filium, sicut dixit Zachariæ, de Joanne 1 : sed potius nascatur Beatae Virgini : quare non injungit impositionem nominis Beatae Virgini, ut illa vocaret, cui natus est partus ? RESPONSIO secundum Chrysostomum, quod communem usum servavit, ut partum celaret. Communis autem usus erat, quod patres nomina filiis imponebant : et ideo illi injunxit, qui pater fuit putativus.

<--- Page Split --->

Adhuc autem incidit quaestio : Quare Angelus Joseph non instruxit, antequam veniret in agoniam dubii : quia numquam dubitasset, si ante Annuntiationem omnibus plene instructus fuisset ? Ad hoc dicit Chrysostomus, « quod innatum est « hominibus non , ita credere quæ ad « manum non sunt, sed longe futura sic- « ut præsentia. » Et ideo tunc instruxit, cum maxime credibilis fuit instructio. Dici etiam potest, quod illuminatio divina non datur opportune nisi cum devote et avide petitur, et hoc est, quando homo est in dubiis, et anxius quid faciat. Isa. xxvi, 16 : In augusta requisierunt te : in tribulatione murmuris doctrina tua eis. Baruch, iii, 1 : Anima in angustiis, et spiritus anxius clamat ad te.

« Hoc autem totum factum est ut adimpleretur quod dictum est a Domino per Prophetam dicentem. »

Ecce pars illa, in qua est confirmatio totius per Scripturam. Et circa hoc dicit duo : quorum primum est, quod historiam refert congruere Scripturæ. Et secundo, inducit Scripturam prophetiæ.

Circa primum inquirenda sunt tria, quorum primum est : Quomodo dicat, « totum, » cum non sit mentio nisi de uno : et lotum et omne velint esse ad minus in tribus, sicut dicit Philosophus in primo de Cælo et Mundo. Secundum est, qualiter dicatur factum istud esse, ut prophetia impleatur : quasi prophetia necessitatem facto imponat ? Tertium est de divisione prophetiæ, quæ est in Glossa, in prophetiam præscientiæ et prædestinationis, et comminationis, sive etiam promissionis.

Et ad primum horum respondet quædam Glossa, dicens qüod totum illud de quo fit hic mentio, est in multis : ut scilicet Virgo propinquo suo desponsaretur, ut casta servaretur, ut Angelus per som-

num loqueretur Joseph, sponsam accipere juberetur, ut pueri nomen Jesum vocaret, ut Virgo mundi Salvatorem generaret. Sed hæc responsio videtur inconveniens : quia in prophetia inducta non fit mentio nisi de conceptu Virginis, et partu, et nomine.

Præterea, non idem nomen est in prophetia et impositione nominis pueri : et sic inconvenienter prophetia videtur adduci.

Ad hæc omnia respondendum est, quod Glossa bene respondet secundum prophetiæ intellectum : quia in hebræo est Alma, quod est custodia : nec custodia virginibus adhibetur nisi a sponsis : nec desponsari poterant, si hæreditatem habebant, nisi propinquis : et sic de his duobus implicite fit mentio in prophetia. Allocutio autem Angeli consecuta est ex istis, ut patet ex prædictis. Et illa locutio tangitur secundum suam causam. Alia autem in prophetia sunt expressa.

Ad id quod objicitur de nomine, Dicendum, quod nomina conveniunt in significatione : quia Nobiscum Deus, idem est, quod in natura nostra : et cum natura nostra Deus, et homo mediator Dei et hominum homo Christus Jesus 1, qui potens est salvare per hoc quod est homo : et ille jure et natura Salvator.

Ad id, quod quaeritur de conjunctione quæ videtur esse causalis, Dicendum, quod tales conjunctiones quandoque notant tantum finem, sive terminum operis : quandoque autem notant causam finalem, propter quam fit totum. Verbi gratia : Fabrico ut conjungam ferrum chalybi : quod quando conjunxi, non habeo plus quod operer, et stat ad hunc terminum fabricatio. Dico etiam, quod fabrico, ut consequar intentionem in actu secandi et incidendi : et tunc habeo intentionem ultimam et causam finalem, propter quam est totum et operatio et opus constitutum. Et cum dicitur hic,

<--- Page Split --->

quod istud factum est, ut adimpleretur, etc., non notat nisi terminum. Prophetia enim fuit signum futuri, sicut statim determinabitur. Et ad hoc signum determinata est veritas istius facti : nec esset vera prophetia neque prophetia, nisi factum ad ipsum terminaretur : etenim neutrum est causa alterius. Sed prophetia est signum, et istud factum est signatum.

Et ut hoc melius intelligatur, sciendum quod quaedam sunt signa futurorum et non causae : quaedam autem sunt futurorum causae. Signa futurorum sunt qualitates quaedam et indicia causarum : sicut dicimus, quod rubor luna signum est pluviae, cum tamen nullus dicat colorem rubeum causare pluviam. Sed quia rubor in luna significat vaporem aqueum jam congregatum esse, et incipere inspissari in aquam,ideo indicando causam, significat futuram pluviam. Similiter futuri facti in nativitate Christi causa est praeordinatio et consilium divinum, quod nihil aliud est, ut dicit Gregorius, nisi immobilis dispositio de futuris. Revelatio autem de hoc facta prophetae non est causa futuri facti, sed signum, per hoc quod est causae verae indicium : et hoc dicit Glossa Hieronymi. Nec veritas prophetiae est immobilis, nisi per hoc quod est signum immobilis causae de futuris, quae est Dei consilium.

Ad id, quod tertio quaeritur, Dicendum, quod prædestinatio in Glossa accipitur stricte pro eo cujus non est nisi præparatio Dei, et quod homo nullo modo operando præparat. Et hoc est quod ita fit, quod omnino fit sine nostro opere : sicut quod Virgo concepit et peperit, et quod Deus homo factus est. Ad hoc enim nihil operatus est aliquis homo quocumque opere nisi conscientido quod fiat : sicut Virgo beata consensit, quando dixit : Fiat mihi secundum verbum tuum 1.

Alia autem sunt quae licet præparet

Deus, tamen aliquid in illis cooperamur ei : sicut illa quae præparat, ut non perticiat sine nobis : sicut est salus hominis. Ad illam enim oportet nos cooperari per meritum. Et in hoc non est totum præparationis divinae et solius. Et respectu hujus non dicitur prophetia prædestinationis. Aut si dicitur, non dicitur esse respectu ejus, secundum quod est in nobis : sed potius secundum quod non est in nobis operantibus, sed consentientibus tantum : sicut in appositione (alias, in adeptione) primae gratiae.

Ea autem quae sunt in nobis, quae Deus operatur in nobis nobiscum, illa sunt duplicia. Quaedam operatur nobiscum faciendo et informando actum : sicut dicitur, Isa. xxvi, 12 : Omnia opera nostra operatus es in nobis, Domine. Et, Joan. xv, 3 : Sine me nihil potestis facere. Et hoc præsci Deus, ita quod sua scientia causa est operans id quod præsci. Et ideo quoad hoc, et sic respectu illorum dicitur esse prophetia præscientiae, quando talia per. Prophetas prædicit : sicut quod vocandus esset puer Jesus : hoc enim cum Deo operatus est homo.

Quædam facit nobiscum, ita quod sine ipso, et ipse sine nobis operamur idem : sicut est inflicto pœnae. Hanc enim facimus nos, merendo malis operibus, quæ non facit Deus in eo quod mala sunt, sed efficienter infligit pœnam quam meruimus : sed non infligit eam nisi pro nostro malo merito. Sed respectu hujus est prophetia comminationis. Et quia illa pendet ex nostra causa, ideo mutata illa causa, mutatur et comminatio. Sicut et promissio boni mutatur, quando cadimus a bono merito. Et utrumque horum dicitur, Jerem. xviii, 8, ubi dicit Dominus, quod et promissiones boni et comminationes mali mutat propter mutationem operum hominum : sicut est videre in comminatione Ninive 2. Tales enim permissiones

<--- Page Split --->

et comminationes pendent ex nostro, et ideo non fiunt nisi secundum inferiores causas : et stantibus illis, stant : et mutatis illis, mutantur. Et per haec intelliguntur omnia quae sunt in Glossa.

« Ecce virgo in utero habebit, et pariet filium : et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum : Nobiscum Deus 1. »

Ecce prophetia. Et dicit in ea tria : conceptum videlicet, et partum, et nominis impositionem.

« Ecce virgo in utero habebit. »

Circa primum dicit tria, facti videlicet evidentiam, miraculi excellentiam, et ipsum miraculum. De primo, Isa. xl, 3 : Revelabitur gloria Domini, et videbit omnis caro pariter quod os Domini locutum est.

De secundo est, quod virgo manens virgo concepit. Et de hoc dicit Gregorius : « Videte miraculum : mater Do- « mini concepit virgo, virile ignorans « consortium. » In cujus figura dicitur, Eccli. xxiv, 21 : Ego quasi Libanus non incisus vaporavi habitationem meam, et quasi balsamum non mistum odor meus. Libanus candidatio interpretatur : et in hoc designatur Virginis illibata virginitas. Per balsamum autem non mistum designatur sanguis ejus virili semini impernistus. Talis enim est odor ejus, et talis evaporatio habitationis, quam Filio Dei exhibuit. Sic ergo « in utero habebit. »

Cum autem propheta dicat : Concipiet, quomodo Evangelista dicit : « In utero habebit ? »

Dicendum, quod in omnibus Evangelium abundat a prophetia : quia in utero

habere plus dicit quam concipere. Et ideo dictum est, quia in utero habuit Filium Dei de Spiritu sancto, sicut etiam supra, y. 20, dixit : « Quod in ea est natum est, de Spiritu sancto est. Concipere autem est claudere in utero id de quo fit generatio.

« Et pariet filium. »

Ecce partus. Intelligitur autem, quod pariet virgo. Propter quod, Cantic. iv, 12, dicitur : Hortus conclusus soror mea, sponsa! Hortus conclusus, fons signatus. Hortus conclusus, eo quod est cella aromatum, in qua et ipsa aromata crescunt et conservantur. Aromata dico gratiarum. Fons autem propter hoc quod fudit fontem, qui de loco voluptatis æternæ progreditur, irrigans omnem superficiem paradisi, hoc est Ecclesiæ . Propter quod in alia metaphora dicitur, Cantic. iv, 13 : Emissiones tuæparadisus malorum punicorum, cum pomorum fructibus. Quia quidquid emittit paradisus quidem in dulcedine refectionis et pomorum, fructus sunt virtutum sapore et odore bonæ opinionis (alias, operationis).

« Et vocabunt nomen ejus Emmanuel. »

Ecce nominis impositio : quia ab effectu « vocabunt nomen ejus Emmanuel.» Et Evangelista interpretatur dicens, quod hoc sonat « Nobiscum Deus, » hoc est, in natura nostra Deus.

Sed videtur, quod prophetia historiae non respondeat, quia historia dicit, quod vocatur Jesus, hic autem dicit, quod vocatur Emmanuel : et ita male probat quod inductum est.

Ad hoc dicendum, quod licet sit dissonantia in modo loquendi, tamen est concordia secundum rem. Supra enim di-

<--- Page Split --->

ctum est, quod Jesus ex deitate est in humanitate : et ita causa nominis Jesus importatur per nomen Emmanuel, quia salus est ex hoc quod est nobiscum Deus. I Reg. vi, 7 et 8 : Timuerunt Philistium, dicentes : Venit Deus in castra. Et ingemuerunt, dicentes : Væ nobis ! non enim fuit tanta exsultatio heri et nudiusteritus, in castris scilicet Hebræorum : Væ nobis! Proverb. xxxi, 10 : Procul, et de ultimis finibus pretium ejus. Procul, hoc est, de longe. De ultimis autem finibus, hoc est, de his qui maxime distant. Et hoc est principium omnium, quod est divinitas : et hoc, quod est finis omnium, quod est humanitas. De his enim conjunctis in unum est pretium Ecclesiæ. II Paralip. xx, 17 : Dominus erit nobiscum.

« Exsurgens autem Joseph a somno, fecit 'sicut præcepit ei Angelus Domini. »

Hic incipit pars illa, quæ est de obedientia Joseph. Et dicuntur in ea tria : quorum primum est velocitas obediendi : secundum, modus obedientiæ : et tertium, obedientiæ expletio.

Velocitas intelligitur per hoc quod dicit :

« Exsurgens autem Joseph a somno.»

Psal. ui, 6 : Ego dormivi, et soporatus sum, et exsurrexi, quia Dominus suscepit me. Ad Ephes. v, 14 : Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus.

« Fecit sicut præcepit ei Angelus Domini. »

Ecce modus obedientiæ simplex : quia sicut præcepit, sic perfecit. Proverb. xx1,

28 : Vir obediens loquetur victoriam. Genes. xii, 4 : Egressus est itaque Abram, sicut præceperat ei Dominus. I Reg. xv, 22 : Melior est obedientia quam victimæ, et auscultare magis quam offerre adipem arietum.

« Et accepit conjugem suam. Et non cognoscebat eam donec peperit filium suum primogenitum : et vocavit nomen ejus Jesum. »

Hic ponitur obedientiæ expletio. Et dicuntur quatuor. Primum quod gloriosam in curam accepit. Secundum, quod post acceptionem inviolata permansit. Tertium, quantum et qualiter filium profudit. Quartum, quo nomine Joseph eum vocavit. Et ista patent in littera.

De primo dicit, quod « accepit » in procurationem, quia ante hoc acceperat in domum : sed quia animum dimittendi habuit, ideo cum illum deposuit, et consensit eam procurare, dicitur accepisse. Et dicit : « Conjugem, » ut tangat vinculum matrimonii, quod est motivum ad susceptionem, præcipue cum ex instructione Angeli jam didicerit, quod nulla causa dimissionis intervenerit. Malach. ii, 15 : Uxorem adolescentiæ tuæ noli despicere. Matth. xix, 6 : Quod Deus conjunxit, homo non separet. Proverb. v, 18 : Sit vena tua benedicta, et lætare cum muliere adolescentiæ tuæ.

« Et non cognoscebat eam donec peperit. »

Hic insurgit Helvidius dicens, quod postea cognovit eam, et genuit ex ea filios, qui fratres Domini dicuntur : sed ad hoc responsum est supra 3. Et est similis modus loquendi, sicut dicitur, Genes. viii, 7 : Corvus... non reverteba-

<--- Page Split --->

tur, donec siccarentur aquæ super terram. Et, I ad Corinth. xvi, 23 : Oportet illum regnare, donec ponat inimicos suos sub pedibus ejus. Et, in Psal. cix, 1 : Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum : Et sicut dicitur : Non loquebatur inimico suo, donec interfecit eum.

« Filium suum primogenitum, »

Hoc est, principem omnium filiorum Dei : quia primogenitum dicitur tribus modis.

Primo quidem modo dicitur inter multos secundo et deinceps genitos, ille qui primus est in generatione. Genes. xlix, 3 : Ruben primogenitus meus, tu fortitudo mea, et principium doloris mei, etc.

Secundo modo dicitur primogenitum, quod aperit vulvam, sive sequatur secundo genitum, sive non. Exodi, xii, 2 : Sanctifica mihi omne primogenitum, quod aperit vulvam in filiis Israel, tam de hominibus quam de jumentis.