CAPUT XIV.

Consultant principes sacerdotum de occidendo Jesu : qui unguento pretiosu a muliere perfunditur murmurantibus discipulis : venditur a Juda : de cujus proditione discipulis loquitur in cena, in qua panem in corpus suum, et vinum in sanguinem consecrata tradit discipulis : praedicit omnes scandalizandos, et trinam Petri negationem : ac post trinam orationem capitur a Judæis, quorum uni Petrus abscidit auriculam : et discipulis fugientibus, coram Caipha a falsis testibus accusatus, mortisque reus judicatus, conspuitur ac cæditur, et ter a Petro negatur.

testis illis benefacere : me autem non semper habetis.

<--- Page Split --->

domino domus quia magister dicit : Ubi est refectio mea, ubi pascha cum discipulis meis manducem ?

<--- Page Split --->

<--- Page Split --->

exiit foras ante atrium, et gallus cantavit.

IN CAPUT XIV MARCI

ENARRATIO.

« Erat autem Pascha et azyma post biduum. »

Hic sexta Leonis de tribu Juda inducitur proprietas : quae est, quod hoc animal pugnax est ad vincendum, et vulnera corporis non reputat dummodo vincat : quia non fugit, sed potius mori eligit quam fugere. Et hoc fecit Christus, mundum, et mortem, et infernum debellando : non timens se morti exponere ut suos exinde redimeret. Isa. lxiii, 2 : Ego qui loquor justitiam, et propugnator sum ad salvandum.

: Dividitur autem pars ista in partes duas : in quarum prima pertractat de

Christi captivitate : in secunda autem, de sua agitur Passione : quae incipit in cap. xv, 1, ibi, « Et confestim mane facto, etc. »

Prima autem harum in tres dividitur partes : in quarum prima ponuntur ea quae circumstant Judæ proditionem : in secunda, tanguntur ea quae circumstant jam proditi Domini captivitatem, ibi, 7. 46 : « At illi manus injecerunt in eum, etc. » In tertia, ponuntur ea quae circumstant jam captivi Domini examinationem, ibi, 7. 53 : « Et adduxerunt

Jesum ad summum Sacerdotem, etc. »

1 Matth. xxvi, 69 ; Luc. xxii, 86 ; Joan. xvii, 17.

2 Matth. xxvi, 71.

8 Luc. xxii, 59 ; Joan. xvii, 25.

4 Matth. xxvi, 75 ; Joan. xii, 38.

<--- Page Split --->

Adhuc autem prior harum in tres dividitur : in quarum prima ex tempore et ex malitia Judaeorum, proditionis ponitur opportunitas : in secunda, ex causa proditionis proditoris describitur malignitas, ibi, §. 3 : « Et cum esset Bethaniae, etc. » In tertia, promissae proditionis a Juda ponitur iniquitas, ibi, §. 10 : « Et Judas Iscariotes, etc. »

In primo horum duo paragraphi sunt, scilicet, opportunitas traditionis ex impletione temporis, et opportunitas ex pertinacia malignitatis Judaicae.

1

Dicitur igitur : « Erat autem, » omnibus his completis quae de historia evangelica dicta sunt, « Pascha, » sicut dicit Ambrosius : « Phase hebraicum est, « et transitus interpretatur. Pascha au- « tem graecum est, et interpretatur « passio. » Exod. xii, 11: Est enim Phase (id est transitus) Domini. Pascha autem ab Agni passione sic vocatur secundum Ambrosium. Luc. xxii, 7 : Venit autem dies azymorum, in qua necesse erat occidi pascha, hoc est, agnum patientem. Augustinus autem dicit quod tam phase quam pascha hebraeum est, et utrumque transitus interpretatur. Dictum autem Ambrosii probabilius est dicto Augustini. Tamen Pascha dicitur quinque modis : primo enim vespera quartadecimae lunae in mense lunari (qui Aprilis dicitur) Pascha vocatur. Matth. xxvi, 2 : Scitis quia post biduum Pascha fiet. Secundo, dicitur Pascha agnus immolatus. Matth. xxvi, 17 : Ubi vis paremus tibi comedere Pascha ? Tertio, dicitur Pascha primus dies azymorum qui fuit mane quintedecimae lunae Aprilis. Joan. xiii, 1 : Ante diem festum Pascha, sciens Jesus quia venit hora ejus. Quarto, dicitur Pascha azyma quod in Pascha comedebatur. Joan. xviii, 28 : Ipsi non introierunt in praetorium ut non contaminarentur, sed ut manducarent Pascha. Quinto, dicitur Pascha Christus immolatus. I ad Corinth. v, 7 et

8 : Etenim Pascha nostrum immolatus est Christus : itaque epulemur, etc. Hic autem et in Matthaeo dicitur Pascha primo modo cum dicitur : « Erat autem Pascha, » hoc est, initium festi Pascha, quia in vespera quartedecimae lunae incipit.

« Et azyma, »

Hoc est, tempus in quo azyma primo erat paratum, et hoc est vespera quartaedecimae lunae. Exod. xii, 18 : Primo mense, quartadecima die mensis, ad vesperam, comedetis azyma. Et tunc azyma comedebatur, et fermentatum de domibus expurgabatur. I ad Corinth. v, 7 : Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi. Tunc enim ratione figurae congruo tempore, et Christus prodebatur ut agnus innocens, et vetera sacramenta expurgabantur, et nova per sanguinem Christi incipiebant. Levit. xxvi, 10 : Vetera novis provenientibus projicietis.

« Post biduum. »

Hoc ergo fuit in quarta feria : quia tunc post quartam et quintam in nocte (quod est inter quartam et quintam feriam) proditio ista fiebat : et ex hoc obtinuit consuetudo quod in afflictionibus Ecclesiae secundum locum obtinuit quarta feria apud multas nationes, quae quartas et sextas ferias jejunare consueverunt, sicut beatus Nicolaus : et tunc legitur Prophetia Isaie, xl, 9 et 10 : Dicite filie Sion: Ecce Deus vester:... ecce merces ejus cum eo, et opus illius coram illo. Quia tunc de mercede qua venditus fuit est tractatum, et conventio facta est inter Judam et Sacerdotes. Matth. xxvi, 2 : Scitis quia post biduum Pascha fiet, et Filius hominis tradetur principibus sacerdotum.

<--- Page Split --->

« Et quærebant summi sacerdotes et Scribæ quomodo eum dolo tenerent, et occiderent.

culorum erant tunc in civitate. Luc. xxii, 6 : Quærebat, scilicet Judas, opportunitatem ut traderet illum sine turbis.

2 Dicebant autem : Non in die festo, ne forte tumultus fieret in populo. »

« Et cum esset Bethanie in domo Simonis leprosi, et recumberet, venit mulier habens alabastrum unguenti nardi spicati pretiosi, et fracto alabastro, effudit super caput ejus. »

Tangitur opportunitas ex parte consummate malitiae Sacerdotum.

Et tanguntur duo, scilicet, consummata malitia, et opportunitas malitiam perficiendi.

Hic concepte proditionis tangitur turpis causa.

Et dicuntur tria : in quorum primo dicitur unguenti pretiosi in corpus Domini effusio : in secundo, orta contra hoc Judæ proditoris et furis murmuratio : in tertio, benigna a Domino murmurantium repressio.

a Prophetis, et praefiguratum fuit in sacramento agni typici. Unde ante illud tempus dixit, Joan. vii, 6 : Tempus meum nondum advenit.

« Summi sacerdotes, » Pontifices in quibus erat plenitudo potestatis, « et Scribæ, » in quibus erat consilium litteraturae. Hi ergo quærebant inter se consilium, sicut dicitur, Joan. xi, 47 : Collegerunt pontifices et Pharisæi concilium, et dicebant : Quid facimus, quia hic homo multa signa facit.

In primo horum quatuor dicuntur, scilicet, loci in quo factum est dispositio, effundentis unguentum commendatio, vasis ut totum in Christum expenderetur fractio, et ipsa unguenti effusio.

« Quomodo dolo, » vel ne de manibus eorum liberaretur, « eum, » Jesum, « tenerent » captivum, « et occiderent, » per judicium publicum sicut malefactorem condemnatum : et sic cogitaverunt et occidere et infamare, ut nomen ejus ut profanum haberetur : et illi qui ad Christum conversi fuerant, a fide nominis ejus averterentur.

Dicit igitur : « Et cum esset. » Hoc dicitur per recapitulationem, quia istud in die sabbati ante palmas est factum. Verba autem quæ præcesserunt die Martis post palmas habita fuerunt, ut dicit Augustinus.

« Cum igitur esset Bethanie, » ut ex ipso loco doceret quia ex obedientia Patris venit ad patiendum : Bethania enim domus obedientiæ interpretatur. Ad Philip. ii, 8 : Obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis.

« Dicébant enim, »

In concilio ad invicem loquentes : « Non in die festo. » Festum totam solennitatem septem dierum Paschæ vocantes. Hoc autem non dicebant propter festi solennitatem honorandam, sed « ne forte tumultus, », Christum liberare volentium, « fieret in populo, » qui multus valde fuit in Jerusalem in festi celebratione : quia multi credentes in Christum et diligentes eum propter famam mira-

Et hoc etiam demonstratur per domus in qua fuit possessorem, dicitur : « In domo Simonis, » qui obediens interpretatur. Leprosus autem dicitur non quod tunc leprosus esset, sed quia leprosus fuerit, et a Christo beneficium sanitatis consecutus. Ad hos enim declinavit Dominus ut ostenderet quod dixit, Matth. ix, 12 : Non est opus valentibus medicus, sed male habentibus. Unde Glossa : « Nomen pristinum habet ut virtus cu-

<--- Page Split --->

« rantis appareat : leprosus erat, sed a « Domino curatus fuerat. »

« Et recumberet, » jam in humanæ salutis refectione. Cantic. I, 11 : Dum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum.

« Venit mulier. »

Tangitur descriptio mulieris. Dicit ergo : « Venit, » non vocata, sed propria denotione attracta, « mulier : » bene mulier, quae tantum virum emollivit, « habens, » magnis sumptibus comparatum, « alabastrum. » Pyxis fuit facta de marmore, quod alabastrum vocatur : et genus marmoris unguenta et aromata in vigore suo conservans, et ideo dicitur : « Alabastrum unguenti. » Beda : « Alabastrum est marmor candidum variis guttis distinctum, quod unguenta incorrupta conservat. »

Et commendat unguenti pretiositatem, dicens : « Nardi, » quia de nardo facti, « spicati, » quia spica in nardo odorifera est plus reliquis partibus, « pretiosi, » quia caro pretio fuit emptum. Cantic. iv, 10 : Odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Unde, Joan. xii, 3, dicitur : Nardi pistici, hoc est, fidelis pretio dicitur. Proverb. xxvii, 9 : Unguento variis odoribus delectatur cor. Unguentum enim illud significat orationis devotionem : et illud ex pretiosissimis odoribus virtutum componitur, et maxime de spica nardi qua significat humilitatem. Cantic. iv, 13 et 14 : Cypri cum nardo : nardus et crocus, cum universis lignis Libani, hoc est, ex calore charitatis qua significatur per cyprum : et ex humilitate nardi, et ex nardi iterata humilitate : quoniam nos humiliamur ex consideratione infirmitatis nostrae, et altitudinis Dei : crocus autem significat mortificationem carnis : ligna autem Libani diversarum virtutum significant odorem : ideo dicitur unguentum pretiosum.

« Et fracto, » ut totum effunderetur,

et nihil de unguento remaneret quod non in Dei laudem expenderetur, « alabastro, » pixyde marmorea. Luc. vii, 37 : Mulier attulit alabastrum unguenti.

« Effudit, » ut totum manaret in obsequium Domini: Matth. xxvi, 7 : Effudit super caput ipsius recumbentis : caput autem Christi Deus est, sicut dicitur, I ad Corinth. xi, 3. Et effundere super caput est devotionem odoriferam expendere in excellentiam sua deitatis. Psal. cxxxii, 2 : Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron. Abunde enim effudit ut in totum corpus distillaret, etc.

« Erant autem quidam indigne ferentes intra semetipsos, et dicentes : Ut quid perditio ista unguenti facta est?

Poterat enim unguentum istud venumdari plus quam trecentis denariis, et dari pauperibus. Et fremebant in eam. »

Tangitur hic pro unguenti effusione murmuratio.

Tanguntur autem hic tria, quorum primum est discipulorum in mulierem exorta indignatio : secundum autem est ex indignatione causata murmuratio : tertium autem in mulierem ex murmuraratione fremitus exacerbatio.

Dicit igitur : « Erant autem quidam, » discipulorum, « indigne ferentes, » quod tantum unguentum in corpus Domini esset expensum. Et quidem Judas primo movit istam indignationem, cui quidam (Judam ad hoc bonum opinantes) consenserunt Apostolorum vel discipulorum.

Et hoc est quod dicit : « Quidam indigne ferentes. » Fuit autem indignatio bonorum ex hoc quod tantum unguentum debuit expendi in mortale corpus. Sapient. ix, 15 : Corpus quod corrum-

<--- Page Split --->

pitur, aggravat animam, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem. Et ideo non putabant esse dignum ut tantum pretium expenderetur in dominico corpore.

« Intra semetipsos, » quia coram Domino saepius in talibus deprehensi non audebant extra aperte de hoc facere mentionem. Dicitur enim, Joan. xii, 3, quod tanto fuit efficaciae, quod domus impleta est cx odore unguenti.

« Et dicentes, »

Murmurando : « Ut quid perditio hæc, » per effusionem tanti « unguenti, » tam pretiosi, « facta est? » Reputabant enim perditionem quod non erat compositum ad lucrum. Sapient. xv, 12 : Existimaverunt conversationem vitæ compositam esse ad lucrum, et oportere undecumque etiam ex malo acquirere. Et hoc totum Judas qui loculos portabat inter Apostolos procurabat, et semper allegabat perditum esse quod ad utilitatem loculorum non vendebatur.

« Poterat enim, etc. »

Causam murmurationis assignant, dicentes : « Poterat enim, » de suo valore, « unguentum istud, » tam pretiosum, « venumdari, » tanto pretio, « plus quam trecentis denariis, » quorum quilibet decem valuit usuales : et ideo denarius vocabatur.

Notandum\ autem quod triplex erat numisma Caesaris : usuales enim nummi, qui in tres parvos commutari poterant et erant quasi in toto cupei. Secundum autem numisma fuit denarius qui decem valuit usuales, et erant etiam mixti cum cupro. Tertium fuit numisma argenteum totum : et ideo argentei dicebantur. Et (sicut dicunt historiae) unus argenteus decem valuit denarios et centum usuales. De medio ergo numismate loquens praetextu avaritiae dicit Judas : « Poterat enim unguentum istud venum-

dari plus quam trecentis denariis. » Jam enim et cupiditate detentus erat animus ejus, qui hoc pretium furari desiderabat. Eccli. x, 9 et 10 : Avaro nihil est scelestius... : hic enim et animam suam venalem habet, quoniam in vita sua projecit intima sua. I ad Timoth. vi, 10 : Radix omnium malorum est cupiditas. Unde ex ista cupiditate perditi sibi pretii, sanguinis Domini sui concepit venditionem : et ejus quod ex unguento habere non valuit quaesivit restaurationem. Tactus etiam fuit simonia : quia ea quae ad usum Domini expendebantur, pretio suae cupiditatis volebat commutare. Act. vnì, 20 : Pecunia tua tecum sit in perditionem, quia donum Dei existimasti pecunia possideri. Et, parum infra, y. 23 : In felle enim amaritudinis, et in obligatione iniquitatis video te esse : quoniam jam Domini sanguinis concepisti traditionem.

« Et dari pauperibus. » Hic etiam notatur de hypocrisi : quia sub specie pietatis tegit avaritiam, et concipit proditionem. Non enim curavit de pauperibus ut pauperibus subveniretur, sed potius ut avaritia sua tegeretur, et indignatio discipulorum contra Christum et mulierem piam suscitaretur. Joan. xii, 6 : Dixit autem hoc, non quia de egenis pertinebat ad eum, sed quia fur erat, et loculos habens, ea quae mittebantur portabat, hoc est, asportabat et furabatur. Job, xxvii, 8 : Quæ est enim spes hypocritæ si avare rapiat, et non liberet Deus animam ejus ?

Et sic discipuli simplices ab astutia proditoris concitati,

« Fremebant in eam, »

Verbis et dentibus eam subsannantes. Psal. ii, 1 : Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania ? Item, Psal. cxxxix, 4 : Acuerunt linguas suas sicut serpentes : venenum aspidum sub labiis eorum. Hieronymus autem in Glossa, mystice hoc exponens dicit sic :

<--- Page Split --->

« Sub prætextu avaritiae Judas proditor mysterium loquitur fidei. Etenim nostra fides trecentis emitur denariis, id est, decem sensibus per corpus et animam et spiritum triplicatis. Ut et nos sicut Gedeon trecentorum virorum numerum assumentes, Allophylorum castra, pauperes spiritu fractis lagunculis nostris, cum tubis et lucernis destruamus 1. Et sicut Abraham, cum trecentis viris spolia dividamus ad vesperam 2. » Corpus hic accipitur pro corporea parte animæ, quæ sensibus intendit : anima autem vocatur animæ pars inferior : et spiritus vocatur animæ pars superior, in qua est imago Dei. Sensus autem exteriores noti sunt, visus, auditus, odoratus, gustus, et tactus. Interiores autem sensus secundum Philosophos sunt interiores vires animæ sensibilis apprehensivæ, scilicet sensus communis, imaginatio, phantasia, æstimativa, et memorialis. Sed de his non loquitur Hieronymus, sed nominat sensus interiores : intellectum, rationem, liberum arbitrium, memoriam, et voluntatem : et intendit quod decem opera decalogi primo spiritualiter intentione ad Deum, secundo animaliter per comparationem ad seipsum, et tertio corporaliter in exterioribus per istos decem sensus impleantur : ut ex intellectu accipiant luminis veritatem, ex ratione discretionem, ex libero arbitrio libertatem sine coactione, ex memoria retentionem in mente sine oblivione, ex voluntate delectionem in corde : sicut dicit Psalmus xxxvi, 4 : Delectare in Domino, et dabit tibi petitionem cordis tui. Ex visu autem exteriori palpebræ præcedant gressus, ex auditu, verbo Dei consona faciamus, ex olfactu, bonum odorem spirantes famam custodiamus, ex gustu dulcedinem virtutis, et ex tactu certitudinem habeamus divinitatis per gratiam inhabitantem. Et hæc trecenta dicit alia allegoria significari in trecentis viris qui cum Gedeone castra subverterunt Allophylorum.

« Jesus autem dixit : Sinite eam : quid illi molesti estis? Bonum opus operata est in me.

Semper enim pauperes habetis vobiscum, et cum volueritis potestis illis benefacere : me autem non semper habetis.

Quod habuit hæc, fecit : prævenit ungere corpus meum in sepulturam. »

« Jesus autem dixit, » benigne simplicitatem discipulorum erudiendo, et reprehendendo nequitiam proditoris.

Dicuntur autem hic quinque : in quorum primo præcipitur ut sinatur, et non prohibeatur pia devotio mulieris, dicens : « Sinite eam, » supple, facere quod facit. Proverb. in, 27 : Noli prohibere benefacere eum qui potest, si vales, et ipse benefac. Sic dixit ad Joannem, Matth. in, 15 : Sine modo : sic enim decet nos implere omnem justitiam.

Secundo, ponit reprehendentium reprehensionem, dicens : « Quid illi molesti estis ? » Matth. xxvi, 10 : Quid molesti estis huic mulieri ? Maria enim semper voluit esse circa Dominum, nec multum curavit si de hoc aliquando querelas ab aliis sustineret. Luc. x, 40 et 42 : Non est tibi curae quod soror mea reliquit me solam ministrare ? Quam etiam Dominus ibi excusavit, dicens : Maria optimam partem elegit, qua non auferetur ab ea.

Tertio, mulieris ponit in opere illo commendationem, cum dicit : « Bonum opus operata est in me. » Hoc enim opus bonum et optimum est quod in meipsum dirigitur, nec de exterioribus operibus aliquid bonum est nisi ad me dirigatur. I ad Timothy. iv, 8 : Pietas ad omnia utilis est, promissionem habens vitæ quæ nunc est, et futuræ. Et præmisit, y. 7 et 8 : Exerce teipsum ad pietae-

<--- Page Split --->

tem : nam corporalis exercitatio ad modicum utilis est, pietas autem ad omnia utilis est. « Pietas autem, ut dicit Au- « gustinus, cultus est divinus Deo debitus, « et Deo impensus : quem cultum mu- « lier hæc exhibuit, caput Domini ungen- « do. » Quia sicut dicitur, I ad Corinth. xi, 4 : Caput Christi Deus est, cujus divinitas ungitur, ut dicit Beda quando deitas ejus pie a fidelibus veneratur. Unxit autem Maria Magdalena etiam pedes, quibus Dominus terram nostram tetigit, hoc est, humanitatem in qua terrenæ naturæ communicavit'. Psal. cxxxii, 7 : Adorabimus in loco ubi steterunt pedes ejus. Quia etiam humanitati Domini pium obsequium exhibuit.

Quarto etiam, beneficium in pauperes exhibendum pro loco et tempore commemorando injungit, dicens :

« Semper enim pauperes habetis vobiscum. »

Deuter. xv, 11 : Non deerunt pauperes in terra habitationis tuæ. Tob. iv, 7 : Noli avertere faciem tuam ab ullo paupere. Pauperes enim semper Dominus in omni terra divitibus inmiscet, ut divites habeant in quibus per temporalia mereantur æterna. Luc. xvi, 9 : Facite vobis amicos æe mammona iniquitatis, ut cum defeceritis recipiant vos in æterna tabernacula.

Unde subdit : « Et cum volueritis, » hoc est, quando promptum animum habueritis, qui pro facto computatur, « potestis illis benefacere, » vel de parvo vel de magno : vel si nihil habetis, de verbo et compassione cordis. Tob. iv, 9 : Si multum tibi fuerit, abundanter tribue : si exiguum tibi fuerit, etiam exiguum libenter impertiri stude. De voluntate autem dicitur, II ad Corinth. viii, 12 : Si voluntas prompta est, secundum id quod habet, accepta est, non secundum id quod non habet.

« Me autem, » sive partem corporalem istius infirmæ carnis, qui beneficis vestris indigeat, « non semper habetis. » Joan. xvi, 19 : Modicum, et non videbitis me. Cantic. v, 6 : Ille declinaverat, atque transierat... : quæsivi, et non inveni illum : vocavi, et non respondit mihi.

« Quod habuit hæc, etc. »

Quinto, dicit quod debitum fuit sibi hoc pietatis opus impendi. Et hoc dicit primo in communi, secundo in speciali, tertio præmium adjungit.

De communi dicit : « Quod habuit » facere ex officio pietatis, et debuit, « hæc fecit » in opere pietatis, et debuit mihi impenso. Hoc enim et plures observaverunt : unde, Genes. i, 2, Jacob mortuo, præcepit Joseph servis suis medicis, ut aromatibus condirent patrem. Eccli. vii, 38 : Non desis plorantibus in consolationem, et cum lugentibus ambula.

« Prævenit, etc. » In speciali tangit officium funeris dicens, quia tempore crucifixionis accedere ad me non audebit, et ideo modo « prævenit, » officio pietatis, « ungere corpus meum, » quod unctione deitatis est delibutum, et in proximo oleo plenæ gloriæ injunctum resurrecturum, « in sepulturam, » in qua corpora Sanctorum ungi consueverunt in testimonium et figuram, quia resurgent oleo exsultationis delibuta. Psal. xliv, 8 : Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem : propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis. Cantic. i, 2 : Fragrantia unguentis optimis. Cantic. iv, 10 : Odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Genes. xxvii, 27 : Statim ut sensit vestimentorum illius fragrantiam, benedicens benedixit ei. Vestimenta autem, corpora beatorum resurgentium significant : unde Glossa : « Quod habuit hæc fecit, » quod putatis perditionem esse unguenti, officium sepulturæ

<--- Page Split --->

est. Nec mirum si mihi dedit odorem fidei bonum, cum ego pro ea fusurus sim sanguinem meum. »

« Amen dico vobis, ubicumque praedicatum fuerit Evangelium istud in universo mundo, et quod fecit haec narrabitur in memoriam ejus. »

Hic tertio adjungit præmium devotionis, dicens : « Amen, » hoc est, vere « dico vobis. » Apoc. iii, 14 : Hæc dicit Amen, testis fidelis, etc.

« Ubicumque, » in toto mundo, « prædicatum fuerit, » ab Apostolis et sucessoribus, « Evangelium istud, » de pietatis unctione et mea passione, « in universo mundo, » quia in omnem terram exivit sonus Prædicatorum 1, etiam, « et, » hoc est, « quod fecit hæc, » in pietatis opere, « narrabitur, » evangelizando, « in » piam et dulcem « memoriam ejus » mulieris, vel facti quod fecit. Eccli. xlix, 1 et 2 : Memoria Josia in compositionem odoris facta opus pigmentarii. In omni ore quasi mel indulcabitur ejus memoria. Proverb. x, 7 : Memoria justi cum laudibus. Psal. cxi, 7 ; In memoria æterna erit justus. Unde, Joan. xii, 7 : Sinite illam, ut in diem sepulturæ meæ servet illud. Sic enim ad æternam facti memoriam servatum est et non perditum.

Et dicuntur tria, scilicet, prodendi ex parte proditoris inquisitio, proditionis exhibita ex parte Pontificum turpis exsultatio, et ad complendam proditionem promissam pertinax observatio.

Dicit igitur : « Et Judas. » Pulchritudinem nominis tangit, ut sciatur quod nec ex significatione nominis sui a malitia retrahebatur. Judas enim confitens et glorificans interpretatur : sed significatio nominis sui cecidit ab effectu, quia et ignominiam opposuit glorificationi, et negationem confessioni. Et ideo sicut de Juda bono dicitur, Genes. xlix, 8 : Juda, te laudabunt fratres tui : ita de malo Juda dici potest : Juda, te horrebunt fratres tui. Joan. xii, 2 : Cum diabolus jam misisset in cor ut traderet eum Judas Simonis Iscariotæ. Joan. vi, 71 : Ex vobis unus diabolus est.

« Iscariotes, » memoria mortis : et sic vicus vocabatur Scarioth unde natus fuit, quia semper memoriter tenuit qualiter Christum interficeret. Isa. x, 7 : Ad conterendum erit cor ejus, et ad internecionem gentium non paucarum. Psal. xxxv, 5 : Iniquitatem meditatus est in cubili suo : adstitit omni viae non bona, malitiam autem non odivit.

« Unus » singularis malitia. Eccle. iv, 8 : Unus est, et secundum non habet.

« De duodecim. » Hoc dicit ut ostendat inconveniens : quia nec honor electionis ipsum revocavit a scelere, quia ipsum Christus ad tantum apostolatus apicem vocare dignatus fuit. Joan. vi, 71 : Nonne ego vos duodecim elegì, et ex vobis unus diabolus est.

« Et Judas Iscariotes, unus de duodecim, abiit ad summos sacerdotes, ut proderet eum illis.

Qui audientes gavisi sunt, et promiserunt ei pecuniam se daturos. Et quaerebat quomodo illum opportune traderet. »

Hic ultimo tangitur proditoris ad prodendum obligatio.

« Abiit. » Bene abiit, quia viam dese - ruit veritatis. In epistola Judæ, y. 11 : Væ illis, quia in viam Cain abierunt, et errore Balaam mercede effusi sunt.

« Ad summos sacerdotes, » apud quos summa rerum agebatur tunc temporis. I Esdræ, ix, 2 : Manus Magistratuum fuit in transgressione hac prima.

<--- Page Split --->

« Ut proderet eum, » hoc est, proditiose traderet eum « illis. » Psal. xl, 10 : Homo pacis meæ, in quo speravi, magnificavit super me supplantationem.

« Qui audientes, »

Sacerdotes, « gavisì sunt. » Psal. 12, 3 : Quid gloriaris in malitia ? Proverb. 11, 14 : Lætantur cum malefæcerint, et exsultant in rebus pessimis. Sapient. xiv, 28 : Dum lætantur, insanìunt.

« Et promiserunt pecuniam, » pro venditione sanguinis innocentis. Zachar. xi, 13 : Pretium quo appetitatus sum a filiis Israel. Sic venditus est Joseph a fratribus suis 1.

Promiserunt autem pecuniam « se daturos. » Luc. xxi, 6 : Et spopondit, et ad tradendum se Christum Sacerdotibus obligavit, et sic principes socii furis traditoris sunt effecti. Psal. xlix, 18 : Si videbas furem currebas cum eo, et cum adulteris portionem tuam ponebas. Isa. 1, 23 : Principes tui infideles, socii furum. Judas enim fur erat, et habebat loculos, et pro furti recompensatione vendere qnaerebat sanguinem Christi.

« Et quærebat »

Judas causam, « quomodo » caute « illum, » Christum, « opportune, » sine turbis, « traderet. » Luc. xxii, 6 : Quærebat opportunitatem ut traderet illum sine turbis.

« Et primo die azymorum, quando Pascha immolabant, dicunt ei discipuli : Quo vis eamus et paremus tibi utmanduces pascha ? »

Hic incipit revocare a malitia proditorem.

Habet autem tres partes : in quarum

prima continetur cœnæ præparatio, cujus communione proditor revocari debuerat : in secunda, revocat per admonitionis verbum, ibi, y. 17 : « Vespere autem facto, etc. » In tertia autem, revocat per communionem sacramenti, ibi, y. 22 : « Et manducantibus illis, etc. »

In prima harum adhuc tria dicuntur : in quorum primo, ubi cœna paranda sit discipulorum fit inquisitio : in secundo, de cœna paranda Christi ponitur instruc tio : in tertio, per obedientiam discipulorum cœnae fit præparatio.

In prima harum tria dicit : temporis congruitatem, legis necessitatem, et de præparanda cœna discipulorum quaestionem.

Dicit igitur : « Et primo die azymorum. » Hoc dupliciter exponitur. Dicitur enim prima dies azymorum quando azyma parabantur, et sic quartadecima luna dicitur prima dies azymorum : quæ dies numerabatur a tertia decima die ad vesperam usque ad vesperam quartædecimæ diei. Et sic hic dicitur prima dies azymorum quando primum azyma offerebatur et comedebatur. Et hæc dies incepit a vespera quartædecimæ lunæ, et usque ad vesperam quintædecimæ lunæ protendebatur ; et sic adhuc quartadecima luna in vespera facta est hæc quæstio. Exod. xu, passim, Quartadecima luna ad vesperam conspersa est farina in azymos, et tunc fermentum de domibus Judæorum ejiciebatur. Exod. xu, 34 : Tulit igitur populus conspersam farinam antequam fermentaretur. Levit. xxii, 5 et 6 : Mense primo, quartadecima die mensis ad vesperum, Phase Domini est : et quintadecima die mensis hujus, solemnitas azymorum Domini est. Septem diebus azyma comedetis.

« Quando Pascha immolabant. » Necessitas est ex legis præcepto. Lex enim, Exod. xii, passim, et Levit. xiii, 5 et seq., præcipit tunc cœnam agni paschalis im-

<--- Page Split --->

molari, et quartadecima luna immolabatur. Luc. xxii, 7: Venit autem dies azymorum, in quo necesse erat occidi Pascha. Exod. xii, passim, universa multitudo filiorum Israel immolabit agnum quartadecima die mensis hujus ad vesperum.

« Dicunt ei discipuli, »

A tempore et lege sumentes quaestionis occasionem :

« Quo vis eamus ? » Non quaerunt de civitate : quia sciverunt quod non nisi in Jerusalem Pascha erat celebrandum, sed quaerunt de vico vel domo. Deuter. xvi, 5 et 6 : Non poteris immolare Phase in qualibet urbium tuarum..., sed in loco quem elegerit Dominus. Sicut etiam quaerit spiritualiter sponsa in Canticis, 1, 6 : Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie, ne vagari incipiam post greges sodalium tuorum. Multi enim sunt alias cœnas parantes quae non sunt cœnae dominicae. I ad Corinth. xi, 18 et seq. : Primum quidem convenientibus vobis in Ecclesiam,... jam non est dominicam cœnam manducare : unusquisque enim cœnam suam præsumit ad manducandum.

« Et paremus tibi, » juxta legem, « ut manduces, » hoc est, ad manducandum, « Pascha, » hoc est, agnum paschalem. Glossa : « Hanc quaestionem faciunt discipuli, ut cum voluntate Dei gressus nostros dirigamus. »

Et ipse vobis demonstrabit cœna- 15 culum grande, stratum : et illic parate nobis. »

« Et mittit duos ex discipulis suis. » Aliis enim parare non licuit nisi discipulis, qui ex hoc specialiter erant instruendi. Duos autem mittit : quia charitatis sacramentum est, et inter pauciores quam inter duos charitas haberi non poterit. Eccle. iv, 11 : Si duo fovebuntur mutuo, unus quomodo calefiet ?

« Et dicit eis. » Quatuor autem dicit : legis præceptum, loci signum, injungit quid dicendum, et præcipit Pascha esse parandum.

Dicit igitur : « Ite in civitatem, » juxta legis præceptum '. Notatur autem quod in civitatem vitæ pergere debeat qui Pascha parat, hoc est, in civium coelestium unitatem. Eccle. x, 13 : Labor stultorum affliget eos, qui nesciunt in urbem, hoc est, civitatem, pergere. Act. ix, 6 : Ingredere civitatem, et ibi dicetur tibi quid te oporteat facere. Psal. cxxi, 3 et 4 : Jerusalem, quæ aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum. Illuc enim ascenderunt tribus, tribus Domini, testimonium Israel, ad confitendum nomini Domini. Quia ad litteram omnes tribus ascenderunt in civitatem ad cœnam in idipsum, hoc est, in commune celebrandam.

« Et occurret vobis homo, etc. »

« Et mittit duos ex discipulis suis, et dicit eis : Ite in civitatem, et occurret vobis homo lagenam aquæ bajulans : sequimini eum,

Et quocumque introierit, dicite domino domus quia Magister dicit : Ubi est refectio mea, ubi Pascha cum discipulis meis manducem ?

Signum est loci in quo Pascha est parandum. Dicit igitur : « Occurret, » in via, « vobis homo, » non nisi ratione utens, nihil brutale agens in seipso. Eccli. xvii, 1 et 2 : Secundum imaginem suam fecit hominem... : secundum se vestivit illum virtute. Et hoc est primo considerandum in eo in quo Dei cœna paratur, quod occurrat per devotionem, et sit homo per rationabilem vitam. Amos, iv,

<--- Page Split --->

12 : Præparare in occursum Dei tui Israel.

« Lagenam aquæ bajulans : » quam ad litteram tulit, ut in tanto festo haberet apud sé aquam expiationis quæ se mundaret : et signat quod ubi Christus cœnaturus est, lagena aquæ lacrymarum in expiationem debet præcedere. Psal. 1, 9 : Lavabis me, et super nivem dealbabor. Psal. vi, 7 : Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo. Ezechiel. xxxvi, 25 : Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris.

« Sequimini eum, »

Passibus pedum, et passibus devotionis : quia ipse non præcedet nisi ad locum mundum. Isa. 11, 11 : Mundaemini, qui fertis vasa Domini. Glossa : « Sequimini eum qui ducit in altum ubi est refectio Christi. »

« Et quocumque introierit, »

In domum civitatis quæ unitatem Ecclesiae et habitaculum conscientiae significat. Genes. xxiv, 31 : Ingredere, benedicte Domini : cur foris stas ?

« Dicite, » ex parte ministerii vestri, et ex parte mei imperii, « domino domus, » patrifamilias. Scivit enim illum esse dignum. Apocal. 11, 20: Si quis aperuerit mihi januum, intrabo ad illum, et cœnabo cum illo, et ipse mecum. Glossa : « Consulte et aquæ bajuli, et domini domus tacita sunt vocabula : ut omnibus verum Pascha celebrantibus vel celebrare volentibus, id est, sacramentis Christi imbui, eumque suæ mentis hospitio quærentibus facultas danda signetur. » Sapient. vi, 8: Non subtrahet personam cujusquam Deus..., quoniam pusillum et magnum ipse fecit, et equaliter est illi cura de omnibus.

« Quia Magister dicit, » cujus ad sacramentum celebrandum est dare illu-

minationes. Psal. cxviii, 68 : Bonus es tu, et in bonitate tua doce me justificationes tuas ?

« Ubi est refectio mea ? » per metonymiam, contentum pro continente. Hoc est, ubi est refectorium meum ad usum meum deputatum, « ubi, » hoc est, in quo, « Pascha, » vetus et novum, « cum discipulis meis, » mihi communicantibus, quia aliis non sunt sacramenta danda, « manducem. » Matth. vii, 6 : Nolite dare sanctum canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos. Psal. c, 5 et 6 : Superbo oculo et insatiabili corde, cum hoc non edebam. Oculi mei ad fideles terræ, ut sedeant mecum : ambulans in via immaculata hic mihi ministrabat.

« Et ipse, »

Ferens lagenam aquæ, vel dominus domus, « demonstrabit, » indicio quo prædixi, « vobis cœnaculum grande, » quod pro me et familia discipulorum sufficiet, « stratum, » hoc est, lapide plano pavimentatum. Ezechiel. xl, 17 : Ecce pavimentum stratum lapide. Eratque ad litteram domus bicamerata, inferius habens ad dormiendum et coquinandum, in superioribus autem habens aulam ad cœnandum : hoc cœnaculum, Luc. xxii, 11, vocatur diversorium. Unde dicit : Ubi est diversorium, ubi Pascha cum discipulis meis manducem ? Cœnaculum autem istud signat conscientiae et cordis receptaculum, quod stratum est picto pavimento varietate virtutum : grande autem est, charitatis amplitudine : et cœnaculum est dulcecedine virtutum refectione. De primo horum dicitur, Genes. xliv, 16 : Introduc viros domum, quoniam mecum sunt comesturi meridie. Non enim comedebant nisi in cœnaculo. De secundo dicitur, Psal. xliv, 15 : Circumamicta varietatibus. De tertio, Isa. iv, 1 : Panem nostruin comedemus, et vestimentis nostris operiemur. Luc. xiv, 16 : Homo qui-

<--- Page Split --->

dam fecit cœnam magnam, et vocavit multos. Apocal. xix, 9: Beati qui ad cœnam nuptiarum Agni vocati sunt.

« Et illic parate nobis. »

Ecce præparationis imperium. Tob. v, 22, Annae uxori suaè dixit ut instrueret convivium et præpararet omnia quaè in cibos iter agentibus sunt necessaria. Anna enim gratia, cui præcipitur ut hoc gratiaè instruat convivium, et præparet in gratiaè sacramento et cœna Eucharistiaè omnia (quia omnis gratiaè est contentivum) quaè in cibos spirituales sunt necessaria iter agentibus : propter quod etiam viaticum appellatur. Manibus discipulorum præparatur, quorum in loco successerunt sacerdotes, quorum officii et ordinis est dominicam cœnam præparare : Deo tamen operante in ipsis, sicut in manibus sacerdotum operatur Deus in omnibus sacramentis. Psal. lxvii, 11 : Parasti in dulcedine tua pauperi, Deus. Sapient. xvi, 20 : Paratum panem de caelo præstitisti illis sine labore, omne delectamentum in se habentem, et omnis saporis suavitatem.

Dicit autem : « Parate nobis, » ex discipulis connumerans, quia hoc sacramentum paratur Christo ad exhibendum, et quo discipulis influat : et paratur discipulis ad communicandum, quo Christo incorporentur. Joan. vi, 37 : Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo.

secundum obedientiæ sanctæ mandata. Baruch, iii, 33 : Emittit lumen, et vadit : et vocavit illud, et obedit illi in tremore.

« Discipuli ejus, » in vera obedientia discipulos se esse probantes. Ad Hebr. xiii, 17 : Obedite præpositis vestris, et subjacete eis.

« Et venerunt in civitatem » sanctam, quam ad sacramentorum institutionem Deus elegerat. Isa. lxvi, 13 et 14 : In Jerusalem consolabimini : videbitis, et gaudebit cor vestrum. Unde de monte in quo sita est civitas, dicit Isaias, xxv, 6 : Faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc convivium pinguium, convivium vindemiae, pinguium medullatorum, vindemiae defecatae.

« Et invenerunt » signa, « sicut dixerat illis » Jesus. Proverb. viii, 8 : Justi sunt omnes sermones mei, et non est in eis pravum quid, neque perversum. I Reg. x, 7 : Quando evenerint omnia signa haec tibi, fac quaecumque invenerit manus tua, quia Dominus tecum est.

« Et paraverunt Pascha, » hoc est, cœnam agni paschalis sicut præceperat Dominus. Luc. xiv, 17 : Jam parata sunt omnia. Proverb. ix, 2 : Immolavit victimas suas, miscuit vinum, et proposuit mensam.

« Vespere autem facto, venit cum duodecim.

Et discumbentibus eis et manducantibus, ait Jesus : Amen dico vobis quia unus ex vobis tradet me, qui manducat mecum.

« Et abierunt discipuli ejus, et venerunt in civitatem : et invenerunt sicut dixerat illis, et paraverunt pascha. »

Hic ponitur obedientia discipulorum, et verificatio signorum a Domino prædictorum.

Et hoc est : « Abierunt, » a Domino

At illi coeperunt contristari, et dicere ei singulatim : Numquid ego ?

Qui ait illis : Unus ex duodecim, qui intingit manum mecum in catino.

Et Filius quidem hominis vadit sicut scriptum est de eo : vae autem homini illi per quem Filius hominis tra-

<--- Page Split --->

detur! Bonum erat ei si non esset natus homo ille. »

« Et discumbentibus eis et manducantibus. »

Hic incipit tangere revocationem proditoris factam per verbum, per hoc quod ccenam pro eo, et pro aliis fieri fecit : non excludens eum, satis revocavit eum, et admonuit de prophetia quae dicit : Homo pacis meae, in quo speravi, qui edebat panes meos magnificavi super me supplantationem 1. Hic autem ut amplius erubescat revocat per verbum.

Dividitur autem haec pars in tres partes secundum triplicem modum revocationis. Primo, enim revocat admonitione generali ; secundo, revocat admonitione speciali : tertio, revocat sub interminatione comminationis. Et haec per ordinem patent in littera.

. In prima harum partium dicit quatuor : temporis secretum, honoris exhibitionem, commodi praeparationem, et verbi admonitionem.

Temporis secretum tangit per hoc quod dicit : « Vespere autem facto, » cum declinasset a turbis, et tempus esset ad immolandum agnum : ut Judas de admonitione coram turbis non verecundaretur, et hora religiosae immolationis facinus faceret detestari. De primo, Matth. xvii, 13 : Si peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te et ipsum solum. De secundo, Exod, xii, 6 : Immolabit agnum universa multitudo filiorum Israel ad vesperam. Illa enim vespera sua sanctitate Judam revocare debuerat.

« Venit cum duodecim, » aliis sequestratis in aliam mensam, et illum honorem ut secum in eadem mensa sederet, Christus Judae exhibuit : qui honor dignitatis etiam debuit eum a concepto scelere revocare. Esther, ix, 9 : Sic honorabitur quemcumque voluerit rex honorare. Psal. xx, 6 : Gloriam et magnum decorem impones super eum.

Ecce, scilicet, commodi praeparatio tam in discubitu quam in comedendo, quod etiam revocare debuerat. Sed dicitur, Jerem. xi, 19 : Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium, et nomen ejus non memoretur amplius. Joan. xii, 18 : Qui manducat meum panem, levabit contra me calcaneum suum.

« Ait Jesus, »

Facto revocare intendens ; « Amen dico vobis. » Et per ipsum dictum quod scivit traditionem quam agebat, Deum se esse ostendens. Joan. xiv, 29 : Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis.

« Quia unus ex vobis » duodecim, « me tradet. » Joan. xiii, 11 : Sciebat enim ab initio quinsam esset qui eum traderet.

Et magis determinat traditorem, dicens ; « Qui manducat mecum, » nec tamen per hoc suam potest celare traditionem. Psal. liv, 13 et seq.: Si inimí- cus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique : et si is qui oderat me super me magna locutus fuisset, abscondissem me forsitan ab eo. Tu vero, homo unanimis, dux meus et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos. Eccli. xiii, 8 : Confundet te in cibis suis, donec te exinaniat bis et ter, et in novissimo deridebit te : postea videns derelinqnet te, et caput suum movebit ad te.

« At illi, »

Scilicet Apostoli duodecim, « cæperunt contristari, » quia plus de se crediderunt Christo quam sibi : et ideo quamvis essent innocentes, tamen tristaban-

<--- Page Split --->

tur ex verbo Christi de se dubitantes. Joan. ii, 25 : Opus ei non erat ut quis testimonium perhiberet de homine : ipse enim sciebat quid esset in homine.

« Et dicere singulatim, » unusquisque pro se : « Numquid ego, » supple, sum qui te tradet? Matth. xxvi, 25 : Numquid ego sum, Rabbi ? Et sicut dicunt alii Evangeliste, Matth. xxvi, 25, Luc. xxii, 21, Joan. xviii, 26 et 27, cum Judas diceret ei : Numquid ego sum, Rabbi ? dixit ei Dominus : Tu dixisti. Et ibi in singulari nominavit, sed per nomen non expressit ut locum daret pœenitentiae, qui forte per nomen nominatus confusus induratus fuisset.

« Væ autem homini illi. »

Revocatio est per comminationem aeternæ damnationis, « per quem Filius hominis tradetur, » quia secundum naturam qua est Filius Dei, tradi non potuit. Psal. LIV, 16 : Veniat mors super tillos, et descendant in infernum viventes. Unde, Psal. CVII, 2 : Deus, laudem meam ne tacueris : secundum Apostoli Petri expositionem, Act. 1, 16 et seq., est de Judæ maledictione et condemnatione. Et ibidem : dicitur : Induit maledictionem sicut vestimentum, et intravit sicut aqua in interiora ejus, et sicut oleum in ossibus ejus.

« Qui ait illis, »

Secundam in speciali adhibens revocationis admonitionem : « Unus ex duodecim, » quem ego ad apostolatus apicem exaltavi, « qui, » sicut intimus, » intingit mecum manum in catino. » Catinus est magnum vas rotundum in quo cibaria simul pro multis reponi possunt : et est magna scutella rotunda, quia mensa ad quam Christus sedebat erat rotunda, et Apostoli cum Christo sedebant in circuitu : et omnes simul intingebant manus in hoc catino cum Christo in eodem vase cibum agni accipientes. Matth. xxvi, 23 : Qui intingit mecum manum in paropside, hic me tradet. Luc. xxi, 21 : Ecce manus tradentis me, mecum est in mensa.

« Et Filius quidem hominis vadit, »

Ad passionem voluntarie, « sicut scriptum est de eo. » Isa. LII, 7 : Oblatus est quia ipse voluit. Psal. XXXIX, 8 et 9 : In capite libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem tuam. Deus meus, volui, etc.

« Bonum erat ei. » Matth. xxvi, 24 : Bonum erat ei si natus non fuisset homo ille. Hieronymus : « Melius est non esse « quam ad tormenta esse. »

De hoc tamen disputat Augustinus in libro II de Libero arbitrio : « Quia non « esse nihil est, et in electione non cadit : « et ita non esse non est eligibile, vel « voluntabile : ergo impossibile est ali- « quem eligere, vel velle 'non esse. » Adhuc autem, « Esse est quod omnia « appetunt, et propter quod agunt quid- « quid agunt, et non esse fugiunt. Quod « autem omnia appetunt, et cujus oppo- « situm omnia fugiunt, non potest esse « ab aliquibus volitum, vel alicui esse « bonum. Quia si detur quod non esse « alicui sit bonum, et ab aliquo volitum : « tunc sequitur quod non omnia fugiunt « non esse, quod est contradictorium hy- « pothesis. Ergo non est melius non esse « quam esse, nec alicui est bonum non « esse. » Adhuc autem, « Non esse nihil « est, et esse est aliquid : quantum- « cumque ergo sit debile esse, prafe- « rendum est ei quod est simpliciter non « esse. » Tales et similes sunt rationes Augustini. Ad has autem et hujusmodi rationes concedit Augustinus, et dicit non eligi non esse, nisi a turbato animo qui non considerat rationes electionis in eligendo.

<--- Page Split --->

Sed, salva pace Augustini, etiam turbatus animus si eligat, non eliget nisi per considerationem vel boni simpliciter, vel sibi boni : vel apparentis boni simpliciter, vel apparentis sibi boni : et sic redeunt 'inconvenientia Augustini super eum. Et ideo sine praejudicio loquendo, videtur mihi sentiendum cum beato Hieronymo et beato Gregorio, quod melius eligendum esset damnato non esse, quam sic esse, sicut dicit sanctum Evangelium. Et ad id quod objicit Augustinus, Dicendum, quod non esse consideratur dupliciter, scilicet, simpliciter, et prout est terminus afflictionis ejus qui male est. Primo modo verum est quod non esse omnia fugiunt : secundo modo, nihil prohibet quod non esse desideretur ab aliquo. Apocal. ix, 6 : Desiderabunt homines mori, et mors fugiet ab eis. Ad aliud dicendum quod quamvis non esse nihil sit, tamen est oppositum ejus quod est esse : et sic multa accidunt ei. Et hoc modo prout terminat esse sub afflictione, potest cadere voluntas et electio super ipsum, etiam animi turbati, et sic loquitur hic Dominus. Augustinus tamen verum dicit prout non esse consideratur absolute. Hoc est quod dicit Job, iii, 11 : Quare non in vulva mortuus sum, egressus ex utero non statim perii? Adhuc autem, Job, iii, 3 : Pereat dies in qua natus sum, et nox in qua dictum est : Conceptus est homo !

Hoc Judæ peccatum etiam ad eos transit qui Dominicum corpus indigne sumunt. Unde Glossa : « In sempiternum væ homini illi qui ad mensam Domini indigne accedit. Ille enim indigne exemplo Judæ Filium hominis tradit, non Judæis peccatoribus, sed membris suis peccato subditis qui accipere Dominici corporis sacramentum temerarie præsumit. Ille Dominum vendit, qui ejus timore et amore neglecto, terrena pro eo et caduca imo et criminosa diligere et curare non metuit. » I ad Corinth. xi, 29 : Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans

corpus Domini. Et iterum, 7. 27 : Qui sumit indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini.

« Et manducantibus illis, accepit Jesus panem, et benedicens fregit, et dedit eis, et ait : Sumite, hoc est corpus meum. »

Tangit hic proditoris revocationem per hoc quod ei inter alios corpus et sanguinem suum porrexit : et tamen per hoc totum revocari non potuit, et ideo juste damnatus fuit.

Dividitur autem hæc pars in tres partes : in quarum prima tangit corporis communionem : in secunda autem, dicit de communione sanguinis : et in tertia, dicit veteris sacramenti cessationem, et novi institutionem et observationem.

In primo horum quinque dicit, scilicet, quando dedit, quam acceptum sibi sacramentum hoc fuit, quod benedicendo dedit, quod frangendo ad plures utilitates determinavit, quod observandum in Ecclesia dedit : et illis quinque post omnia formam sacramenti promulgavit.

Dicit igitur : « Et manducantibus illis, » hoc est, manducationem agni typici perficientibus et consummantibus, quia post cenam agni typici, tunc primo dedit ultimo corpus suum, ut ultimo datum a memoria eorum numquam recederet. Luc. xxi, 19 : Hoc facile in meam commemorationem. I ad Corinth. xi, 26 : Quotiescumque manducabitis panem hunc, et calicem bibetis, mortem Domini annuntiabitis, donec veniat. Thren. iii, 19 et 20 : Recordare paupertatis, et transgressionis meæ, absinthii et fellis. Et respondet Propheta : Memoria memor ero, et tabescet in me anima mea. Dedit etiam post aliam cenam corpus suum ut veritatem, ut figuram umbræ continuaret. Joan. 1, 17 : Lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est.

<--- Page Split --->

« Accepti panem. »

Non tam manibus accepit quam corde acceptavit, et acceptandum esse significavit. Et hoc secundum Matth. xv, 36 : Accipiens Jesus septem panes, Glossa, hoc est, dona Dei acceptavit. Psal. l., 21 : Tunc acceptabis sacrificium justitiae. Hoc enim maxime est in hoc sacramento. Panem autem accepit qui simpliciter et absolute est panis et cibus hominis : et hic est panis de frumento, quia hordeum est cibus jumentorum : siligo autem terrestris et infalativa ægritudinem et fœculentiam habet, quæ eam non permittit esse cibum. Joan. xii, 24 et 25 : Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet. Psal. cxlivii, 14 : Adipe frumenti satiat te. Genes. xxvii, 37 : Frumento et vino stabilivi eum. Hoc enim perfectum significat cibum sacramenti : quia perfecte nutrit, et fortius adhaeret membris, et dulcius est inter grana. Sapient. xvi, 21 : Substantia tua dulcedinem tuam quam in filios habes ostendebat, et deserviens uniuscujusque voluntati, ad quod quisque volebat, convertebatur. Et hoc dicit de pane cœlesti quem suis præstitit Deus sine labore, habente in se omne delectamentum, et omnem saporis suavitatem. Deuter. xxxiii, 28 : Oculus Jacob in terra frumenti et vini 1 . Quia etiam manna saporem panis habuit oleati, quia in isto pane oleum deitatis et gratiae est infusum. Psal. xliv, 8 : Unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiae.

Tertium est quod dicit :

« Et benedicens. »

aliter Ecclesia celebraret sacramentum quam Christus formam dederit. I ad Corinth. xi, 23 : Ego enim accepi a Domino quod et tradidi vobis. Unde probabilius dicitur quod benedixit signo vel verbo non transsubstantiante, sicut et sacerdotes in Missis multas signo et verbo faciunt benedictiones. Matth. xxvi, 26 : Accepit Jesus panem, et benedixit, ac fregit. Eccli. xxxix, 27 : Benedictio ilius quasi fluvius inundavit.

Quartum est quod dicit :

« Fregit. »

In quo diversis gratiis aptandum esse significavit. Sicut et nos frangendo in tria, significamus quod est in genere ad tria, scilicet, laudes pro triumphantibus, supplicatio pro laborantibus, et suffragium pro his qui purgantur in poenis. Fractura tamen hæc non nisi in formis est panis, et non in corpore Christi : quia totus Christus indivisus sumitur sub qualibet parte : sicut in integro speculo tota et unica forma relucet in toto. Et fracto speculo reflexio fit unius et ejusdem numero et totius integre forme ad quamlibet speculi fracturam. Isa. lviii, 7 : Frange esurienti panem tuum. Hæc fractura est in qua sine fallacia cognoscitur Deus. Luc. xxiv, 33 : Cognoverunt Dominum in fractione panis. Hæc est fractura in qua perseverat Ecclesia. Act. ii, 42 : Erant perseverantes in doctrina Apostolorum et communicatione fractionis panis, et orationibus. Hæc sunt fragmenta quae colligunt fideles in cœlo, et in mundo, et in Purgatorio. Joan. vi, 12 : Colligite fragmenta ne pereant.

Quintum est quod

Dicunt quidam quod quadam occultam benedictione panem in corpus suum transsubstantiavit : et illi dicunt quod benedicendo confecit : et postea dicendo, Hoc est corpus meum, usum sacramenti instituit. Et hoc non est probabile, quia sic

« Dedit eis, »

Gratis, quia necemeritis nec pretio comparari debuit vel potuit. Matth. x, 8 : Gratis accepistis, gratis date. Jacob. i, 5 :

<--- Page Split --->

Dat omnibus affluenter, et non improperat.

Et ut formam et usum simul instituens : usum cum dicit :

« Sumite. »

Unde, Luc. xxii, 19, dicit : Hoc facite, hoc est, hoc faciendum in Ecclesia et observandum.

« Sumite, » hoc est, hoc observandum vobis assumite. Exod. x n , 2 4 : Custodi verbum istud legitimum tibi et filiis tuis usque in aeternum.

« Hoc est corpus meum. »

Hæc est forma sacramenti, qua Christus corpus suum simul et confecit et exhibuit, sicut adhuc observat Ecclesia. Et hæc oratio, sicut alibi diximus 1, referenda est ad intellectum sub voce declaratum : et hoc modo indivisibili virtute ad effectum sacramenti refertur. Ideo nulla est quaestio, quid, vel quantum quælibet dictio sigillatim adconfectionem operetur. In hac oratione verbum increatum operatur in verbo creato. Et hoc, sicut dicit Ambrosius, mutat creaturas ea virtute qua condidit mundum. Psal. xxxii, 6 : Verbo Domini cæli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum.

« Et accepto calice, gratias agens dedit eis, et biberunt ex illo omnes.

Et ait illis: Hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro multis effundetur. »

Tangit hic confessionem sacramenti sanguinis.

Dicuntur autem sex : in quorum primo sacramenti significatur acceptatio, cum dicit : « Et accepto. » Hoc enim

omnium sacramentorum acceptissimum est in quo offertur ipse Deus. Isa. lvi, 7 : Holocausta eorum et victimæ eorum placebunt mihi super alteri meo. Psal. lxviii, 32 : Placebit Deo super vitulum novellum, hoc est, super omnia sacrificia antiquorum. Malach. in, 4 : Placebit Domino sacrificium Juda et Jerusalem sicut dies sæculi, et sicut anni antiqui : quia numquam finem habebit.

« Calice. »

Hic tangitur sacramenti materia, quia calix est calida potio per naturam : et hæc potio inter simplices potiones solum est vinum. Aqua enim non est calida potio, et merum, et claretum, et morelum, et cervisia, non sunt simplices per naturam potiones : et ideo de illis confici sacramentum non potest. I ad Corinth. x, 16 : Calix benedictionis, cui benedicimus, nonne communicatio sanguinis Christi est ?

« Gratias agens, »

De redemptione fienda per sanguinem, et significata per calicem : et de dignitatem et effectu tanti sacramenti. II ad Corinth. ix, 13 : Gratias Deo super inenarrabili dono ejus. Merito enim gratias agit de hoc quod tantum est gratia et totum, et nihil in se habet quod non sit gratia. Unde et Eucharistia, hoc est, bona gratia vocatur. Joan. i, 16 : De plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia. In hoc enim sacramento vere gratia et veritas per Jesum Christum facta est : ut gratia contra vacuitatem, et veritas contra umbram antiquorum sacramentorum ordinetur.

« Dedit eis, »

Tamquam dignum communicationis sacramentum et redemptionis. Zachar.

<--- Page Split --->

ix, 11: Tu in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu in quo non est aqua. Ad Hebr. ix, 22: Sine sanguinis effusione non fit remissio.

guis testamenti quod mandavit ad vos Deus.

« Qui pro multis effundetur, »

« Et biberunt ex illo »

Sanguine, « omnes, » tam proditor quam alii : et nec tali beneficio potuit a proposito scelere revocari. Joan. vi, 56 : Sanguis meus vere est potus. Hic est calix inebrians per calorem charitatis, Psal. x x i i , 5 : Calix meus inebrians quam præclarus est ! Sitim concupiscentia refrigerans per humorem pietatis, Joan. iv, 13 : Qui biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in æternum. Hic est calix saliens in vitam, Joan. iv, 14 : Fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam. Aqua autem vocatur materia sacramenti : non propter substantiam aquæ, quod sit materia, sed quia habet actum aquæ in restringendo sitim, et sordes expiando.

Pro omnibus quidem sufficienter, pro multis efficienter. Luc. x x n , 20 : Qui pro vobis effundetur. Matth. x x v i , 28 : Qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum.

« Amen dico vobis quia jam non bi- 25 bam de hoc genimine vitis, usque in diem illum cum illud bibam novum in regno Dei. »

Tangit hic veteris testamenti cessationem, et novi institutionem.

Et hoc est quod dicit : Amen dico vobis. » Confirmatione utitur propter Judaizantes hæreticos quod scivit in Ecclesia futuros, sicut Hebion et Aquila.

« Et ait illis, »

Formam sacramenti promulgans et institucns :

« Hic est sanguis meus. »

Hæc est forma sacramenti intelligenda sicut illa quæ de corpore Domini dicta est. Luc. x x n , 20 : Hic est calix novum testamentum in sanguine meo. Genes. x l i x , 11 : Lavait in sanguine uvapallium suum.

« Novi testamenti, »

Quod gratiam in præsenti, et gloriam testatur in futuro. Ad Hebr. x n , 24 : Accessistis ad sanguinis aspersionem melius loquentem quam Abel. Quia loquitur iste sanguis propitiationem et remissionem, sanguis autem Abel loquitur vindictam et accusationem. Ad Hebr. ix, 20 : Hic san-

« Quod jam, » hoc est, amodo, « non bibam, » ad mei incorporationem, « de hoc genimine, » quod in veteri sacramento bibebatur, « vitis. » Isa. v, 7 : Vinea Domini exercituum germen Israel est : et vir Juda germen ejus delectabile.

« Usque.» Exclusivum est, quia necesse est ut nec tunc de hoc genimine vitis bibat. « In diem illum, » novæ gratiae claritatem, « cum illud » vinum sacramenti, « bibam, » mihi incorporando, « novum, » novo testamento et nova gratia institutum, « in regno Dei » quod est status ecclesiasticae potestatis confirmatus. Proverb. ix, 3 : Bibite vinum quod miscui vobis. Hoc est vinum de quo dicit Psalmus ciii, 15, quod latificat cor hominis. Judicum, ix, 13 : Numquid possum deserere vinum meum, quod latificat Deum et homines ? De hoc vino sponsa gloriatur, Cantic. v, 1 : Bibi vinum meum cum lacte meo : quia gaudium deitatis, eum gratia dulcissimæ humanitatis ejus, nobis incorporamus. Hoc charissimis datur,

<--- Page Split --->

Cantic. v, 1 : Comedite, amici, et bibite, et inebriamini, charissimi.

26 « Et hymno dicto, exierunt in montem Olivarum.

27 Et ait eis Jesus : Omnes scandalizabimini in me in nocte ista, quia scriptum est : Percutiam pastorem, et dispergentur oves. »

Tangit hic discipulorum confortationem contra malum proditoris. Confortat autem eos dupliciter : scilicet, monendo, et orando.

hoc est, occasionem offensionis patiemini in me : sed non a me, sed a mundo, « in nocte ista » meae traditionis. Matth. xi, 6 : Beatus est quin non fuerit scandalizatus in me. » Et quamvis cadatis a me debilitate fidei, tamen resurgetis et convalescentis ad fidem. Glossa : « Numquid qui cadet non adjiciet ut resurgat ? Carnale est cadere, sed diabolicum est numquam resurgere. » Matth. xvii, 7 : Ve mundo a scandalis ! Necesse est enim ut veniant scandala. Verumtamen ve homini illi per quem scandalum venit !

« Scriptum est enim. »

Et secundum hoc in duas dividitur partes : in quarum prima suae praedictionis ponit admonitionem : in secunda autem, triplicem ponit orationem, ibi, y. 32 : « Et veniunt in prædium, etc. »

Adhuc autem prior in duas dividitur partes : in quarum prima ponit cautelam suæ admonitionis : in secunda, ponit repressionem præsumptionis, ibi, y. 29 : « Petrus autem ait illi, etc. »

In prima duo dicit : admonitionem, et admonitionis per auctoritatem confirmationem.

Dicit igitur : « Et hymno dicto, » post cœnam : in qua gratias egit, et totum sermonem qui scribitur a decimosexto Joannis usque ad decimumoctavum cap. complevit. Psal. xxi, 27 : Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum. « Hymnus enim, ut dicit Cassiodorus, est laus Dei cum cantico. »

« Exierunt, » Jesus et discipuli ejus, « in montem Olivarum, » ut cx vertice misericordiae funderet opus redemptionis. Cantic. 1, 2 : Oleum effusum nomen tuum.

Zachar. xm, 7 : « Percutiam pastorem, » secundum litteram Septuaginta. Nostra habet : Percute pastorem.

Duo autem dicit : quod ad tristitiam pertinet, et quod ad gaudium.

Dicit igitur : « Percutiam, » hoc est, percuti permittam. Et hoc pertinet ad tristitiam. Hieronymus : « Per Prophetam postulat populus Passionem Domini quando dicit, percute pastorem. Et Dominus respondet : Percutiam pastorem. Et hoc hic ponitur. Septuaginta enim sic transtulerunt : « Percute pastorem, et eripe oves. »

Pastore autem percusso, « dispergentur oves gregis, » quia tunc unusquisque in viam suam declinavit, et unus cum alio non remansit. III Reg. xxii, 17 : Vidi cunctum Israel dispersum in montibus, quasi oves non habentes pastorem. I Petr. ii, 23 : Eratis enim sicut oves errantes, sed conversi estis nunc ad pastorem et episcopum animarum vestrarum. Isa liii, 6 : Omnes nos quasi oves erravimus, unusquisque in viam suam declinavit.

« Et ait eis Jesus, »

Generali admonitione omnes præmonens : « Omnes vos, » quia adhuc in fide pussili estis, « scandalizabimini in me, »

« Sed postquam resurrexero, præcedam vos in Galilæam. »

Hoc quod est gaudii tristibus intermiscet.

<--- Page Split --->

Dicit igitur : « Postquam autem resurrexero, » tertio die, « praecedam vos, » iterum sicut pastor, « in Galilæam, » et ibi vos iterum ad regnum meum congregabo. Psal. cv, 4 et 47 : Visita nos, Domine, in salutari tuo... : et congrega nos de nationibus. Isa. xl, 11 : Sicut pastor gregem suum pascet : in brachio suo congregabit agnos, et in sinu suo levabit, fœtas ipse portabit. In Galilæam autem praecedit lumine resurrectionis, quia ibi incepit lumen suæ prædicationis. Isa. ix, 1 et 2 : Populus, scilicet Gentium, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnan : habitantibus in regione umbræ mortis, lux orta est eis. Hoc enim fuit in Galilæa ad litteram.

2 9

« Petrus autem ait illi : Et si omnes scandalizati fuerint in te, sed non ego.»

Tangit hic repressionem præsumptionis Petri et omnium aliorum Apostolorum et discipulorum.

Et dicuntur hic duo, quorum unum est præsumptio, et alterum repressio.

Dicit igitur : « Petrus autem, « vertex Apostolorum pro se et pro aliis, « ait illi, » præsumens de fervore charitatis, quem tunc habebat : ignarus propriæ infirmitatis. Eccli. xxxiv, 11 : Qui tentatus non est, qualia scit ?

« Et si omnes, » discipuli et Apostoli, « scandalizati fuerint in te, » hoc est, in te offendiculum acceperint, « sed non ego » scandalizabor. Matth. xxvi, 33 : Ego numquam in te scandalizabor. Et hoc dixit, quia probatus per angustias mortis non fuit. Eccli. xxvii, 6 : Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis.

At -ille amplius loquebatur : Et si oportuerit me simul commori tibi, non te negabo. Similiter autem et omnes dicebant. »

« Et ait illi Jesus, » reprimens præsumptionem. Et dicuntur hic duo : in quorum primo Petri prædicitur scandalum : in secundo, propter inexperientiam confirmatur a Petro primo præsumptum.

Dicit igitur : « Amen dico tibi. » Confirmatione utitur, quia est de futuro et contingens, « quia tu hodie, » in hac die non artificiali, sed naturali, « in nocte hac, » quia pars est diei naturalis, « priusquam gallus vocem bis dederit, » hoc est, cantaverit, « ter me es, » ex infirmitate tua, « negaturus. » Omnes autem alii Evangeliste dicunt, Matth. xxvi, 33, Luc. xxii, 34, et Joannis, xiii, 38 : Priusquam gallus cantet, ter me negabis. Intelligitur priusquam gallus gallicinium medie noctis compleverit, quod in pluribus galliciniiis completur, et tunc concordat cum isto. Et in negatione hac Petrus ex infirmitate remansisset, si oratio Christi eum non reduxisset. Luc. xxii, 31 et 32 : Simon, Simon, ecce Satanas expetivit vos ut cribraret sicut triticum : ego autem rogavi pro te ut non defeciat fides tua : et tu aliquando conversus confirm a fratres tuos.

« At ille amplius loquebatur, »

Confirmans præsumptionem, quia non expertus fuit se ipsum.

« Et si oportuerit me simul commori tibi, » hoc est, periculum mortis subire, « non te negabo.» Luc. xxii, 33 : Domine, tecum paratus sum et in carcerem, et in mortem ire.

« Et ait illi Jesus : Amen dico tibi quia tu hodie, in nocte hac, priusquam gallus vocem bis dederit, ter me es negaturus.

« Similiter autem et omnes » discipuli cum Petro, simili præsumptione, « dicebant. » Matth. xxvi, 33 : Etiam si oportuerit me mori tecum, non te negabo. Similiter et omnes discipuli dixerunt.

<--- Page Split --->

« Et veniunt in prædium, cui nomen Gethsemani. »

« Et assumit Petrum, et Jacobum, et Joannem secum. »

Hic tángitur de confortatione orationis.

Ecce intimorum et præ cæteris instruendorum assumptio.

Secundum autem triplicem orationem Christi, pars hæc dividitur in tres partes: in quarum prima septem continentur. In primo dicit ubi facta est hæc oratio : in secundo, a discipulis sequestratio : in tertio, secretissimorum assumptio : in quarto, orantis in oratione dispositio : in quinto, vigiliarum discipulis indictio: in sexto, orationis ad Patrem directio : in septimo, discipulorum dormitantium increpatio et instructio. Et hæc per ordinem in littera continentur.

Dicit igitur : « Et veniunt, » simul Jesus et discipuli, « in prædium » cujusdam, quod casale ibi fuit ad prædium cujusdam pertinens, « cui nomen Gethsemani, » quae vallis pinguium (ut dicit Glossa) interpretatur : quia ibi tauri pingues obsederunt illum, et vituli multi circumdederunt eum. Psal. xxi, 13 : Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues obsederunt me. Et hoc est primum ubi facta est oratio, quia ibi necessaria fuit, ubi circumdatus est ab inimicis. II Paralip. xx, 12 : Cum ignoramus quid agere debeamus, hoc solum habemus residui, ut oculos nostros dirigamus ad te. Psal. xxxiv, 13 : Ego autem, cum mihi molesti essent, induebar cilicio : humiliabam in fejunio animam meam, et oratio mea in sinu meo convertertur.

« Et assumit Petrum, » verlicem Apostolorum, qui propter apicem apostolatus instruendus erat in regimine, « et Jacobum, » qui primus inter Apostolos passionem sustinuit, ad virtutem passionis erat confortandus et instruendus, « et Joannem, » qui quia veritatem deitatis altius scripsit, ad familiaria orationis erat admittendus, « secum. » Psal. xlvi, 10 : Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham. Sic, Exod. xvn, 10, Moyses in montem accepit secum Aaron et Hur. Sed Christus uno plus, quia dignior Moysc fuit. Aaron enim montanus, significat corroborationem in virtute: Hur autem ignis, excelsum significat in charitate: quod Petrus et Jacobus designat. Quia autem non veritas, sed veritatis umbra fuit in Moysc, ideo nullum loco Joannis assumit. Michææ, vi, 4 : Misi ante faciem tuam Moysen, et Aaron, et Mariam. Moyses, Petrum propter apicem dignitatis: Aaron, Jacobum propter virtutis excellentiam: Maria autem, quæ interpretatur illuminatrix, Joannem significat propter veritatis contemplationem.

« Et cccpit pavere et tædere.

Et ait illis : Tristis est anima mea 34 usque ad mortem. »

« Et ait discipulis suis : Sedete hic donec orem. »

Hic tangitur discipulorum a communitate segregatio.

« Sedete, » hoc est, quiescite, « hic. » Joan. xvi, 33 : In mundo pressuram habebitis : sed confidite, ego vici mundum.

« Donec orem. » Genes. xiii, 5 : Exspectate hic cum asino : ego et puer illuc usque properantes, postquam adoraverimus, revertemur ad vos.

Ecce dispositio orantis. Pavor autem refertur ad cor, et tædium ad mortis exspectationem : et in hoc humanitatis veritas designatur. Job, iv, 14 et 15: Pavor tenuit me, et tremor...: et cum spiritus me præsente transiret, inhorruerunt omnes pili carnis meæ. Psal. liv, 6: Timor et tremor venerunt super me, et contexerunt me tenebræ.

<--- Page Split --->

« Et ait illis, »

Veritatem suae humanitatis secundum sensualitatem designando : « Tristis est anima mea, » non tristitia passionis, sed proposationis, « usque ad mortem, » exclusive, quia post mortem nec de me nec de meis umquam tristabor. Apocal. XXI, 4 : Mors ultra non erit, neque luetus, neque clamor, neque dolor erit ultra, quia prima abierunt.

humanum erat mortem horrere. Et hanc quidem orationem fecit formando ratio : sed fecit eam pro naturali affectu sensulatiatis, ut verus homo demonstraretur. I ad Corinth. xiv, 13 : Orabo spiritu, orabo et mente : psallam spiritu, psallam et mente : hoc est, sensualitate et ratione : quia spiritus ibi, ut dicit Augustinus, ponitur pro parte sensualitatis, in qua imagines rerum imprimuntur.

« Sustinete hic et vigilate. »

Ecce indictio vigiliarum. Matth. xxiv, 42 : Vigilate ergo, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus sit. I Petr. v, 8 et 9 : Sobrii estote et vigilate, quia adversarius vester diabolus tamquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret : cui resistite fortes in fide.

35

« Et cum processisset paululum, procidit super terram. »

« Et cum processisset paululum, » a discipulis.

Tangit hic orationem, et praemittit reverentiam orantis.

De reverentia quidem dicit : « Et cum processisset paululum, » etiam a tribus intimis recedendo. Cantic. ii, 4 : Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea.

« Procidit super terram, » quia tres viderunt discipuli. Matth. xxvi, 39 : Et progressus pusillum, procidit in faciem suam, orans et dicens, etc.

« Et orabat ut si fieri posset, transiret ab eo hora. »

Ecce oratio : et duo dicit, sensum orationis, et formam.

Sensum dicit : « Si fieri posset, » salva congruentia redemptionis humanæ, « transiret ab eo, » et non fundaretur in ipso, « hora, » scilicet passionis, quia

« Et dixit : Abba, Pater, omnia tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me : sed non quod ego volo, sed quod tu. »

« Et dixit, » formam orationis exprimendo : « Abba, Pater. » Forma autem istius orationis continet tria : pietatem, petitionem, et rationis discretionem.

Pietatem cum dicit : « Abba, Pater. » Abba in Hebraeo, idem est quod pater : et ideo pater quod sequitur, dictum est Evangelistæ. Patrem autem nominat, quia pietatis nomen est : et in nomine patris et dulcescit oratio, et fiducia datur impetrandi. Joan. xi, 41 et 42 : Pater, gratias ago tibi quoniam audisti me. Ego autem sciebam quiasemper me audis. Ad Galat. iv, 6 : Misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamantem : Abba, Pater.

« Omnia tibi possibilia sunt, » cum sis omnipotens. Luc. 1, 37 : Non erit impossibile apud Deum omne verbum. Genes. xviii, 14 : Numquid Deo quidquam est difficile ?

Et quia omnia tibi sunt possibilia, et potes alium modum liberationis humanæ sicut scis et vis ordinare : « Transfer calicem hunc a me. » Et illud est quod petitur in hac oratione : non ut obtineatur, sed ut veritas humanæ infirmitatis demonstretur. Tamen quidam sic exponunt. « Transfer, » non ut non veniat, sed ut non fundetur in me, vel in meis permaneat. Sed hoc parum est, quoniam

<--- Page Split --->

bene scivit quod non fundaretur vel staret in se et suis passio. Vel, « Transfer calicem hunc a me, » hoc est, a meis a quibus descendi secundum carnem, hoc est, a Judæis quod eis non imputetur. Simile dicit Apostolus, ad Romanos, x, 1 et 2: Voluntas quidem cordis mei, et obsecratio ad Deum fit pro illis in salutem. Testimonium enim perhibeo illis quod æmulationem Dei habent, sed non secundum scientiam.

« Sed non quod ego volo. » Hoc est discretionis secundum rationem. Matth. xxvi, 39: Verumtamen non sicut ego volo.

« Sed quod tu, supple, vis. » Esther, xiii, 9: In ditione tua cuncta sunt posita, et non est qui possit tuæ resistere voluntati. II Reg. x, 12: Dominus faciet quod bonum est in conspectu suo.

tiae est quod inducit somnum per recursum caloris ad intra: statim enim retracto calore et spiritu ab exterioribus organis sensuum, obrepit eisdem organis sensuum frigiditas, inducens somnum per hoc quod ligat organa sensuum: quia somnus nihil aliud est quam sensuum ex frigiditate oborta ligamentum.

« Et ait Petro, » qui prae caeteris de se praesumpserat : « Simon. » Jam enim infirmitate depressus, non Petrus vel Cephas, sed antiquo nomine Simon vocaris.

« Dormis ? » id est, quid tu sopore deprimeris ? surge, invoca Deum tuum. « Non potuisti una hora vigilare, » angustiae et tadii in exspectatione passionis, « mecum : » quid ergo facturus es in ipsa passione ? Et admonet Petrum ad recognitionem suae infirmitatis.

« Et venit, et invenit eos dormientes. Et ait Petro : Simon, dormis ? non potuisti una hora vigilare ?

Vigilate et orate, ut non intretis in tentationem. Spiritus quidem promptus est, caro vero infirma.

Et iterum abiens oravit, eumdem sermonem dicens.

Et reversus, denuo invenit eos dormientes : erant enim oculi eorum gravati, et ignorabant quid responderent ei.

Et venit tertio, et ait illis : Dormite jam, et requiescite. Sufficit : venit hora : ecce filius hominis tradetur in manus peccatorum.

Surgite, eamus. Ecce qui me tradet prope est. »

« Et venit » ad discipulos, « et invenit eos [dormientes. » Matth. xxvi, 43 : Erant enim oculi eorum gravati. Natura tristi-

« Vigilate ergo. »

Vel adhuc, etsi non pro me vigilatis, « vigilate » pro vobis. I ad Corinth. xv, 34: Evigilate, justi, et nolite peccare : ignorantiam enim Dei quidam habent, scilicet usque adhuc.

« Et orate, » Patrem cœlestem invocando, « ut non intretis, » per gradus peccati, « in tentationem, » quae est impulsio ad illicitum : sed statim in proforio a peccati introitu vos subtrahatis. Sic enim conteritur caput serpentis1. Job, xli, 5 : Per gyrum dentium ejus formido. Dentes enim Diaboli sunt gradus tentationum. Primus motus cogitatio, delectatio, mora in corde, consensus, voluntas plena, impetus, operatio, iteratio, consuetudo, defensio peccati, gloriatio in peccato, inverecundia, impenitentia, desperatio. Matth. vi, 13 : Et ne nos inducas in tentationem.

Et subjungit causam :

<--- Page Split --->

« Spiritus quidem, »

Qui est superior pars animæ, quæ contemplandis æternis inhærescit, « promptus est » de se, et natura sua. Ad Roman. vn, 22: Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Isa, xxvi, 9: Spiritu meo in præcordiis meis de mane vigilabo ad te.

« Caro autem infirma, »

Quæ corrupta deprimit semper, et aliquando vincit spiritum. Ad Roman. vn, 23: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meæ, et captivantem me in lege peccati, quæ est in membris meis. Sapient. ix, 15: Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem.

Et ideo dicit: « Caro autem infirma. » Et ideo ex parte illa fit tentatio, in quam orandum est ut non intretur. Glossa: « Non ait ut non tentemini, sed ut non intretis in tentationem: id est, ut tentatio vos non superet, non teneat intra suos casses. »

« Et iterum abiens, »

A discipulis se sequestrans : et hæc est oratio secunda. Matth. vi, 6 : Tu autem cum oraveris, intra in cubiculum tuum, et clauso ostio, ora Patrem tuum.

« Eumdem sermonem » orationis, ut scilicet transiret ab eo calix passionis, « oravit, dicens » in oratione quod prius dixerat : docens nos hoc quod dixit, Luc. xviii, 1, quoniam oportet non semel tantum orare, sed instanter orare et non deficere 1. Ad Coloss. iv, 2 : Orationi instate, vigilantes in ea. Act. 1, 14 : Omnes erant perseverantes in oratione. Luc. xi, 8 : Si perseveraverit pul-

sans, dico vobis, etsi non dabit illi surgens eo quod amicus ejus sit, propter improbitatem tamen ejus surget, et dabit illi quotquot habet necessarios.

« Et reversus denuo, »

Ab oratione ad discipulos, « impedit eos dormientes, » pondere tristitiae depressos. Matth. xxy, 5 : Dormitaverunt omnes et dormierunt. Proverb. vi, 9 et seq.: Usquequo, piger, dormis ? Paululum dormies, paululum dormitabis... : et veniet tibi quasi viator egestas, et pauperies quasi vir armatus.

« Erant enim oculi eorum gravati. » Glossa : « Languescunt oculi Apostolorum negatione vicina. »

« Et ignorabant, » jam suam sentientes infirmitatem, « quid responderent ei, » convenienter. Job, ix, 3 : Si voluerit contendere cum eo, non poterit ei respondere unum pro mille. Ad Roman. ix, 20 : O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ?

Iterum : « Et reversus denuo, » ab oratione ad discipulos : quia etiam, Daniel. vi, 10, ter oravit Daniel contra templum. II ad Corinth. xii, 8 : Propter quod ter Dominum rogavi. Et ideo in antiquis legibus præceptum fuit ter orare.

« Invenit eos, » discipulos, tertio « dormientes. » Matth. xxvi, 44 : Et relictis illis, iterum abiit, et oravit tertio, eumdem sermonem dicens.

« Et venit tertio, et ait illis : Dormite jam, et requiescite. »

Glossa : « Nota quod hoc dicto aliquantulum siluit, et omnes dormierunt et requieverunt. » Hoc autem ideo fecit, ut somno recreati fugere possent de manibus eorum, qui statim Christum erant capturi. Job, iii, 17 : Requieve-

<--- Page Split --->

runt fessi robore. Eccle. v, 11 : Dulcis est somnus laboranti, sive parum sive multum comedat.

Et postquam quieverant, tunc dixit eis : « Sufficit » tantum quievisse, « venit hora » meae traditionis et vestrae dispersionis.

Et hoc est quod sequitur : « Ecce Filius hominis, » in natura quam communem habet cum homine, « tradetur, » per Judam non dormientem, sed scelus traditionis instanter agentem, « in manus, » hoc est, in potestatem « peccatorum, » qui prævalebunt in ipsum. Habaecu, 1, 4 : Quia impius prævalet adversus justum, propterea egreditur judicium perversum. Job, 1x, 24 : Terra data est in manus impii, vultum judicum ejus operit.

« Surgite »

A somno : « eamus » obviam proditori, ut omnes sciant quod voluntarie me offero passioni. Joan. xiv, 31 : Ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio. Surgite, eamus hinc.

« Ecce qui me tradet » in manus Judæorum, « prope est, » quem nolo declinare quamvis possem. Matth. xxvi, 46 ; Surgite, eamus : ecce appropinquavit qui me tradet.

«. Et adhuc eo loquente, venit Judas Iscariotes, unus de duodecim. »

Hic incipit pars quæ est de traditionis perfectione ex parte traditoris.

Dicuntur autem hic duo : scilicet, qualiter ad tradendum fuit armatus, et quo signo ab ipso Christus est proditus.

In primo dicuntur tria : scilicet, quod ad prodendum fuit avidus et festinus, quod ad prodendum fuit Christo valde ingratus, et quod in proditione adjutoribus iniquis fuit armatus.

Dicit igitur : « Et adhuc eo loquen-

te. Ac si dicat quod etiam sermonem perficere me non permittit. Isa. v, 26 : Ecce festinus velociter veniet. Proverb. 1, 16 : Pedes illorum ad malum currunt, et festinant ut effundant sanguinem.

« Venit Judas, » nomini suo et beneficiis sibi exhibitis ingratus. Judas enim confitens et glorificans interpretatur : hic autem abnegavit Deum, et ignominiam fecit Creatori. Apocal. ii, 9 : Se dicunt Judæos esse, et non sunt, sed sunt sgnagoga Satanae.

« Iscariotes. » Detegit vitium in corde latens, quia semper memoria mortis Domini remansit in corde suo. Psal. xxxv, 5 : Iniquitatem meditatus est in cubili suo, adstitit omni vix non bonæ, malitiam autem non odivit.

« Unus ex duodecim, » tanto honore apostolatus dignificatus a Christo. I Reg. xv, 17 : Cum esses parvulus in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es.

« Et cum eo turba multa cum gladiis et lignis, a summis sacerdotibus, et Scribis, et senioribus. »

Ecce quibus armis fuit ad proditionem armatus. Quatuor autem inducit : multitudinem, arma impugnationis, auctoritatem, et consilium sapientiæ mundanæ.

« Et cum eo turba multa. » Armatus fuit multitudine. Psal. iii, 2 : Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me ? multi insurgunt adversum me.

« Cum gladiiis, » qui incutiunt vulnera, « et lignis, » quæ incutiunt livores. Matth. xxvi, 53 : Tamquam ad latronem existis cum gladiiis et fustibus comprehendere me.

« A summis sacerdotibus, » scilicet missi, a quibus habebatur auctoritas. Joan. xvii, 3 : Judas ergo cum accepisset cohortem, et a Pontificibus et Pharisais ministros, venit illuc cum laternis, et facibus, et armis. Armis autem defensionis non indiguit, sicut lorica et clypeo, quia nemo reductabatur.

<--- Page Split --->

« Et Scribis, » qui consilium dabant ex scientia litteraturae, « et senioribus, » qui loco senatorum consilium dabant de Domino interficiendo. Daniel. xm, 5 : Egressa est iniquitas a senioribus judicibus qui videbantur regere populum. I Esdræ, ix, 2 : Manus principum et magistratuum fuit in transgressione hac prima.

« Dederat autem traditor ejus signum eis, dicens : Quemcumque osculatus fuero, ipse est, tenete eum et ducite caute.

« Et cum venisset, statim accedens ad eum, ait : Ave, Rabbi : et osculatus est eum. »

Secundum est in quo tangitur traditionis signum. Causa autem quare signum dedit haec fuit, quia timuit quod vel percuteret eos acrisia, et sic exiret de manibus eorum, sicut fecit, Luc. iv, 30 : Jesus autem transiens per medium illorum, ibat. Vel, quod vultum transfiguraret, ut non nosceretur, et sic iterum elaberetur de manibus eorum.

« Quemcumque osculatus fuero ipse est. »

Luc. xi, 15 : In Beelzebub principe dæmoniorum ejicit daemonia.

« Et cum venisset, »

Scilicet ad eum prope, « statim, » impetu furoris exagitatus, « accedens ad eum, » sicut lupus ad agnum, « ait, » signum inconveniens hostibus demonstrans : « Ave, Rabbi. » Irridendo vocat eum magistrum, cujus abnegaverat disciplinam. Matth. xxvi, 49 : Ave, Rabbi. Luc. xm, 47 : Appropinquavit Jesu ut oscularetur eum. Chrysostomus. « Pa- « pæ ! quantam malitiam deliberat anima « proditoris ? Qualis est ista salutatio ini- « qua, dolosa ? » II Reg. xx, 9 et 10, dixit Joab ad Amasam : Salve, mi frater. Et tenuit manu dextera mentum ejus, quasi osculans eum, et sinistra apprehendens pugionem, transfixit eum in latere, et mortuus est. Proverb. xxvii, 6 : Meliora sunt vulnera diligentis, quam fraudulenta oscula odientis.

Et hoc est : « Osculatus est eum. » Per pacis verbum faciens bellum, et per signum amicitiæ proditionem perficiens. Et ideo Dominus dixit ei, Luc. xm, 48 : Juda, osculo Filium hominis tradis. Ac si dicat : Inconveniens signum proditionis est osculum.

Quia scivit quod osculum pacis ille qui venerat pacem facere, nulli negaret.

« At illi manus injecerunt in eum 40 et tenuerunt eum. »

« Tenete eum, » sub signo pacis proditionem perficiens. Matth. vii, 15 : Veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces.

« Et ducite caute, » ne de manibus vestris arte næromantica elabatur. Putabat eum missum quod in principe dæmonum arte næromantica signa faceret, et sic aliquando hominibus illuderet : et hic miser cautela calliditatis adversum simplicem abutebatur veritatem.

Hic incipit pars illa quæ est de captivitate Domini.

Hic autem duo dicuntur : scilicet, violentia captivantium, et destitutio adjuvantium.

Dicit igitur : « At illi, » ministri sacerdotum missi cum Juda, « injecerunt manus » sacrilegas, « in eum, » omnium salvatorem et liberatorem. Isa. 1, 15 : Manus vestræ sanguine plenæ sunt.

« Ac tenuerunt eum » captivum. Hie-

<--- Page Split --->

ronymus : « Ecce Joseph tenlus et vin- « ctus venditur a fratribus suis 1. »

Tunc discipuli ejus relinquentes eum, omnes fugerunt.

Adolescens autem quidam sequebatur eum, amictus sindone super nudo : et tenuerunt eum.

« Unus autem quidam de circumstantibus educens gladium, percussit servum summi sacerdotis, et amputavit illi auriculam. »

At ille, rejecta sindone, nudus profugit ab eis. »

Tangit hic consonantiam Prophetie ad auxilii destitutionem.

Tangitur hic destitutio auxilii, quae tangitur in tribus : in repulsa descensionis, in concordia Prophetice enuntiationis, in fuga amici recedentis.

Dicit igitur : « Videns autem quidam, » scilicet Petrus, qui semper voluit pugnare et ulcisci pro Domino, « de circumstantiibus, » ad defensionem, « educens gladium » materialem : quia duo gladii ibi fuerunt. Luc. xxi, 38 : Ecce duo gladii hic.

« Percussit servum summi sacerdó- tis, » qui forte aliis ministris captivitatis Domini præerat : et vocabatur Malchus, hoc est, rex eorum.

« Et amputavit illi auriculam. » Quod dispensative factum est, ut dicit Hieronymus, quia prædicatione Petri auditum regni Dei abscidit a Judæis : qui auditus per auriculam designatur. Isa. vi, 10 : Aures ejus aggrava, et oculos ejus claude : ne forte videat oculis suis, et auribus suis audiat, et corde suo intelligat. Auricula autem dicebatur, quæ non nisi carnalia in lege audiebat. Psal. lvii, 5 : Sicut apsidis surdæ et obturantis aures suas.

Et dicit duo : insultationem captivantium, et prophetie consonantiam, ut sciatur quod non ex impotentia, sed ex dispensatione Dei fuit quod non se defendit.

Dicit igitur insultans eis : « Tamquam ad latronem, » armatum ad contrapugnandum, « existis, » missi a Pontificibus, « cum gladiis et lignis, » quæ sunt arma impugnationis, « comprehendere me, » qui me non defendi. I Petr. II, 23 : Cum malediceretur, non maledicebat : cum pateretur, non comminabatur : tradebat autem judicanti se injuste. Isa. LIV, 7 : Sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente se obmutescat.

« Quotidie eram apud vos, »

Scilicet in exterioribus actibus, « In templo docens. » Joan. xviii, 20 : Ego semper docui in synogoga, et in templo quo omnes Judæi conveniunt, et in occulto locutus sum nihil.

« Et non me tenuistis, » quia non venerat hora passionis : et in hoc videre potestis, quia nec nunc facere potestis nisi quod Deus decrevit fieri. Act. iv, 27 et 28 : Convenerunt vere in civitate ista, adversus sanctum puerum tuum Jesum,... facere quæ manus sua et consilium suum decreverunt fieri.

« Et respondens Jesus, ait illis : Tamquam ad latronem existis cum gladiis et lignis comprehendere me.

Quotidie eram apud vos in templo docens, et non me tenuistis. Sed ut impleantur Scripturæ.

Sed, supple, istud fit « ut impleantur Scripturæ. » Et quod dicitur, « ut, » quod videtur esse causale : quia cum causa

<--- Page Split --->

sit quam de necessitate sequitur aliud, conjunctio hic retinet consecutionem, et amittit causalitatem. Hoc enim prædictum est in Scripturis, et sic impletio consecuta. Luc. xxiv, 44 : Necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis de me. Unde, Joan. xviii, 11, dicit contrapugnanti Petro : Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum ? Matth. xxvi, 34 : Quomodo ergo implebuntur Scripturæ, quia sic oportet fieri ?

« Tunc discipuli ejus, »

Qui defensionis auxilium ferre debuerant, « relicto eo, » ex timore, « fugerunt : » et sic auxiliantibus est destitutus. Job, xix, 13 et 14 : Dereliquerunt me propinqui mei, et qui me noverant, quasi alieni recesserunt a me, Hoc enim et ipse voluit ut infirmi salverantur : quia dixit, Joan. xvii, 9 ; Si me quæritis, simile hos abire. Ut impleretur sermo quem dixit Jesus : Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam.

mino retraxerunt, sed tamen Petrus, et Joannes, et Jacobus, qui præ cæteris erant familiariores, de longe sequebantur : et sic a posterius iste tentus fuit.

« At ille, »

« Ut infirmus, « relicta sindone » in manibus tenentis se, « nudus profugit » ab hostibus. Et hoc significatum est, Genes. xxxix, 12, ubi Joseph relicta lacinia in manu tenentis eum feminae, fugit ut salvaretur. Cantic. v, 7 : Percusserunt me et vulneraverunt me, tulerunt pallium meum mihi custodes murorum.

« Et adduxerunt Jesum ad sum- 53 mum sacerdotem : et convenerunt omnes sacerdotes, et scribæ, et seniores.

Hic incipit pars illa quæ est de examinatione captivi Domini.

« Adolescens autem quidam, »

Quia ferventius, « sequebatur eum. » Et hic fuit, ut quidam dicunt, Jacobus : quidam autem dicunt quod fuit Joannes.

« Amictus sindone, » linea veste, quæ innocentiam significat. I Reg. ii, 18, Samuel ministrabat in templo Domini amictus ephod lineo.

« Super nudo, » ita quod nihil super corpus sub sindone habuit, quia forte in horto ubi captus fuit Dominus, tunica spoliatus fuit.

« Et illum, » qui etiam Dominum sequebatur, « tenuerunt, » captivum, hos est, tenere coeperunt. Sed hoc videtur esse contrarium ei quod statim dictum fuit, quod discipuli omnes, relicto ea, fugerunt 1. Et ad hoc dicendum est quod omnes quidem se retrorsum a Do-

Habet autem quatuor particulas : in quarum prima continetur coram quibus, et a quibus examinatio facta est : in secunda, dicitur qualiter Petrus a longe ex dilectione tepida Dominum est consecutus, ibi, 34 : « Petrus autem a longe secutus est eum, etc. » In tertia autem, qualiter Dominus per inquisitionem Pontificum est examinatus, ibi, 35 : « Summi vero sacerdotes, etc. » In quarta vero, describitur qualiter Dominus a Petro est negatus, ibi, 36 : « Et cum esset Petrus in atrio, etc. »

In prima duo dicuntur : scilicet, coram quo, et quibus testibus audientibus examinatus est Dominus.

Dicit igitur : « Et, » ministri sacerdotum capientes Jesum, « adduxerunt Jesum » captivum, « ad summum sacerdotem, » scilicet Annam, qui fuit so-

<--- Page Split --->

cet Caiphæ (qui duo a Romanis emerant summum sacerdotium) quia domus Annæ primo occurrit in via eis qui duxerunt eum ad Annam primum.

comprehendam, in qua et comprehensus sum. In aliquo vel in modico voluit verificare quod dixerat : Tecum paratus sum et in carcerem et in mortem ire 1.

« Et convenerunt, »

Mala conyentione in consensu malitia, Psal. lxvni, 31 : Congregatio taurorum in vaccis populorum. Psal. ii, 2 : Convenerunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ejus.

« Omnes sacerdotes, » qui principes aliorum esse videbantur, « et Scribæ, » in quibus erat scientia litteraluræ, « et seniores, » habentes astutiam longæ experientiæ, ut nullus deesset qui in Dominum non proferret malitiam. Isa. ii, 8 : Lingua eorum et adinventiones eorum contra Dominum, ut provocarent oculos majestatis ejus,

54

« Petrus autem a longe sæptus est cum usque intro in atrium summi sacerdotis : et sedehat cum ministris ad ignem, et calefaciebat se. »

« Usque in atrium summi sacerdotis. »

Terminus est insecutionis, quia jhi negavit Christum ; et sic Christus auxilio ipsius est destitutus. Atrium autem hoc per modum curiæ dispositum fuit, et domum summi sæcerdotis circumcinxit : in quo Petrus cum ministris remansit, qui Dominum captivum adduxerant. Sed ipse Dominus Jesus a ministris traditus manibus sacerdotum, ductus est in domum in superius cænaculum, in quo clausus examinatus fuit : et ideo dicit quod a longe Petrus secutus fuit, Psal. xxxvn, 12 et 13 : Qui juxta me erant, de longe steterunt : et vim faciebant qui quærebant animam meam. Job, xxxvi, 23 : Omnes homines vident eum, unusquisque intuetur procul.

« Et sedebat, »

Secundum est, in quo qualiter aliis diutius secutus est Petrus determinat-

Tanguntur autem tria : scilicet Petri insecutio, terminus insecutionis, et Petri figuralis et significativa dispositio.

Dicit igitur : « Petrus autem, » præ cæteris præsumens : nunc « a longe, » quia cordis timore jam incepit alienari, « secutus est eum. » Psal. xxxvii, 12 et 13 : Qui juxta me erant, de longe steterrunt : et vim faciebant qui quærebant animam meam.

« Secutus tamen est, » et hoc fuit amoris : quia quem dilexerat liberum, etiam captivum relinquere nolèbat. Ad Philip. ii, 12 : Sequor si quomodo

Lassus labore et vigiliis noctis, et ex tristitia cordis, « cum ministris » qui captivum adduxerant Dominum : ut societate illorum dissimularet quod discipulus Christi non putaretur. Jam enim de discipulatu Christi cœpit verecundari et timere : non attendens ad hoc quod Christus dixerat, Matth. x, 32 : Omnis qui confitebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo qui in cœlis est 2. Luc. xii, 4 : Ne terreamini ab his qui occidunt corpus et post hæc non habent amplius quid faciant.

« Et calefaciebat se, » destitutus fervore pristinæ devotionis. Matth. xxiv,

<--- Page Split --->

12 : Quoniam abundavit iniquitas, refrigescet charitas multorum.

« Ad ignem, » in atrio, juxta quem ministri propter frigus noctis se calefaciebant : et sicut dicitur in aliis Evangelistis, Joan. xvii, 18 : Stabant servi et ministri ad prunas, etc. : pruna erant effusa et accensa in atrio. Qua dispositio Petri figuralis fuit, quia jam refriguit a devotionis et charitatis fervore, ut dicit beatus Bernardus, « magis algens mente quam corpore. » « Ignis au- « tem qui in domibus et atriis summorum « Pontificum numquam exstinguitur (ut « dicit Hieronymus) est ignis ira in « Christum et discipulos ejus, et ignis « cupiditatis in acceptione munerum ad « justitia subversionem, et ignis carna- « lis concupiscentia in consumptionem « castitatis. » De primo dicitur in Psalmo lvii, 9 : Supercecidit ignis, et non viderunt solem, hoc est, lucem rationis ad recta judicia. De secundo dicitur, Job, xv, 34 : Ignis devorabit tabernaculum eorum qui munera libenter accipiunt. Michae», vi, 10 : Adhuc ignis in domo impii thesauri impietatis. Quia cum etiam a Domino nihil aliud accipere possent, ne omnino vacuis manibus Dominum condemnarent, vestimenta sua sibi diviserunt. De tertio dicitur, Job, xxxi, 12 : Ignis est usque ad perditionem devorans, et omnia eradicans genimina. Hae est olla succensa a facie et a facie Aquilonis, qui malo igne numquam destituitur 1. Iste est ignis alienus, quem pessimi sacerdotes offerunt in conspectu Domini 2.

Secunda pars hic incipit de examinatione Domini.

Habet autem tres paragraphos : in quorum primo studium et diligentia malignitatis describitur accusatorum : in secundo, ostenditur inconvenientia testimoniorum : in tertio, instantia Pontificis ad confessionem Christi, in qua si praejudicaret condemneretur.

In primo importatur accusantium auctoritas, generalitas, studium, malignitas, et super omnia vincens veritas.

Dicit igitur : « Summi vero sacerdotes, » in quibus erat potestatis publica auctoritas : hi sunt sacerdotes de quibus dicitur, II Machab. iv, 14, quod sacerdotes-non erant occupati circa templum et altare, sed festinabant participes fieri palestra et praebitionis ejus injusta.

« Et omne concilium, » in quo notatur generalitas. Joan. xi, 47 : Collegerunt Pontifices et Pharisæi concilium. Genes. xlix, 6 : In consilium eorum non veniat anima mea, et in cætu illorum non sit gloria mea. Eccli. xxi, 10 : Stuppa collecta synagoga peccantium.

« Quærebanl. » Ecce studium. Jerem. ix, 5 : Ut inique agerent, laboraverunt.

« Adversus Jesum. » Ecce malignitas. Psal. ii, 2 : Adversus Dominum, et adversus Christum ejus.

« Testimonium, » quo convincerent ad mortis condemnationem coram prætorio Pilati. Exod. xx, 16 : Non loqueris contra proximum tuum falsum testimonim.

« Summi vero sacerdotes et omne concilium quaerebant adversus Jesum testimonium, ut eum morti traderent, nec inveniebant. »

« Ut eum morti traderent, » qui nec verbera promeruit. Sicut Jezabel contra Naboth innocentem quaesivit falsum testimonium 3. Sicut iniqui senes contra Susannam tulerunt falsum testimonium 4. Sicut iniqua et lasciva mulier contra Joseph falsum dixit testimonium 5 Matth.

<--- Page Split --->

XXVI, 59 : Principes sacerdotum et omne concilium quaerebant falsum testimonium contra Jesum.

« Nec inveniebant. » Ecce super omnia vincens veritas : tam clara enim erat doctrina et vita, quod etiam a fingentibus nihil poterat contra eum inveniri. Job. VI, 30 : Non invenietis in lingua mea iniquitatem, nec in faucibus meis stultitia personabit. In apocrypho, scilicet in III Esdra 1v, 38 : Veritas manet et invalescit in æternum et vivit et obtinet in saecula saeculorum.

erant. » Hieronymus in glossa : « Quia « quod variatur, incertum est : et quod va- « rium est, verum esse non potest. » Psal. xi, 3 : In corde et corde locuti sunt.

« Et quidam surgentes, falsum testimonium ferebant adversus eum, dicentes :

Quoniam nos audivimus eum dicentem : Ego dissolvam templum hoc manu factum, et per triduum aliud non manu factum ædificabo.

« Multi enim testimonium falsum dicebant adversus eum, et convenientia testimonia non erant. »

Ostendit inconvenientiam testimoniorum.

Dicit autem duo : scilicet, generaliter. inconvenientia, et specialiter ea quae a quibusdam erant conficta.

Generaliter loquens dicit : « Multi enim. » Eccle. 1, 15 : Perversi difficile corriguntur, et stultorum infinitus est numerus.

« Testimonium falsum dicebant, » quod testificari non poterat nisi per falsos testes. Proverb. XIX, 9 : Falsus testis non erit impunitus, et qui loquitur mendacia peribit.

« Adversus eum, » scilicet Christum veritatem. Joan. XIV, 6 : Ego sum via, et veritas, et vita.

« Et convenientia testimonia, » contra ipsam veritatem dicta, « non erant. » Testes enim rogati, jurati, volentes, et scientes, deponere debent. Isti autem ingesserunt se nullo rogante, nec jurati fuerunt, nec volentes, sed coacti et inducti, nec sciverunt quod dixerunt, quia falsum nescitur. Isa. LVII, 4 : Super quem dilatastis os, et ejecistis linguam ? numquid non vos, filii scelesti, semen mendax.

« Et convenientia testimonia non

Et non erat conveniens testimonium illorum. »

« Et quidam surgentes. » Hi specialiter prae aliis fingere et mentiri consueverunt.

Dicuntur autem hic quatuor : excipiuntur enim isti in malitia, et de falsitate et mendacio commendantur inter suos, et modus assertionis eorum inducitur, et testimonium quod dixerunt inconveniens in medium producitur.

Dicit ergo : « Et quidam, » specialis malitia, « surgentes, » quos furor ad surgendum incitavit, ita quod sedendo dicere non poterant, « falsum testimonium ferebant, » quod judicio etiam inimicorum falsum fuit. Isa. XXVIII, 15 : Posuimus mendacium spem nostram, et mendacio protecti sumus.

« Adversus eum, » qui simplex veritas fuit. Ad Roman. III, 4 : Est autem Deus verax, omnis autem homo mendax.

Dicentes :

« Quoniam nos audivimus, etc. »

Ecce modus assertionis.

« Quoniam nos audivimus eum dicentem. » In contrarium dicunt Samaritani, Joan. IV, 42 : Ipsi enim audivimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi.

<--- Page Split --->

« Ego dissolvam, » Joan. ii, 19 1, « templum hoc manu factum. »

Hoc addiderunt, et alia mutaverunt. Dixit enim Dominus : Solvite templum hoc, etc.

« Et per triduum ædificabo aliud, » licet mentiti sint, quia non dixit de alio, sed de eodem, « non manu factum. » Hoc addiderunt : « Ædificabo : » ad idem etiam intellectum non retulerunt, quia dicitur, Joan. ii, 21, quod dicebat de templo corporis sui : et ipsi intellexerunt quod de templo materiali loqueretur, de quo dixit, Matth. xxiv, 2 : Non relinquetur hic lapis super lapidem qui non destruatur.

Et ideo sequitur :

« Et non erat conveniens testimonium eorum. »

Jerem. v, 31 : Prophetae prophetabant mendacium, et sacerdotes applaudebant manibus suis, et populus meus dilexit talia. Sapient. x, 14 : Mendaces ostendit qui maculaverunt illum.

« Et exsurgens summus sacerdos in medium, interrogavit Jesum, dicens : Non respondes quidquam ad ea quae tibi objiciuntur ab his ?

Ille autem tacebat, et nihil respondit. »

Tangit hic qualiter summus sacerdos videns quod per testimonia coram judicio gentilium convinci non posset, institit ut eliceret ex propria confessione unde Dominus condemnaretur.

Tanguntur autem tria : scilicet, ad aliquid contra se dicendum provocatio, veritatis confessio, et indignationis contra veritatem concitatio.

In primo duo sunt provocantia, scili-

cet, multitudo objectorum, et interrogatio summi pontificis.

Dicit igitur :

« Et exsurgens, » impatientia exagitatus, « summus sacerdos, » cui prae caeteris cura erat ne amitteret locum et gentem, « in medium, » hoc est, in commune, ut omnibus manifestum fieret, « interrogavit Jesum, dicens, » ut ad aliquid dicendum quod capi posset provocaret. Isa. iii, 8 : Lingua eorum et adinventiones eorum contra Dominum, ut provocarent oculos majestatis ejus.

« Non, » hoc est, nonne « respondes quidquam ? » Videbatur enim illi, quod nihil responderet nisi contra se aliquid diceret.

« Nonne respondes quidquam ad ea quae tibi objiciuntur ab his ? » Dedit enim nobis formam : ut coram judice, coram quo prævalet iniquitas, nihil respondeamus. Psal. xxxvii, 15 : Factus sum stucut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones.

Et hoc est, quod sequitur : « Ille autem, » Dominus Jesus, « tacebat. » Ezechiel. ii, 26 : Eris mutus, nec quasi vir objurgans : quia domus exasperans est.

« Et nihil respondit. »

« Rursum summus sacerdos interrogabat eum, et dixit ei : Tu es Christus, Filius Dei benedicti ? »

Secunda provocatio est quae, sicut dicitur, Matth. xxvi, 63, cum adjuratione fuit.

« Summus sacerdos interrogabat eum. » Eccli. xiii, 14 : Ex multa loquela tentabit te, et subridens interrogabit te de absconditis tuis. Taciturnitas autem Christi non fuit ex hoc quod veritatem confiteri non auderet, sed ut ex humilitate locum iniquitatis iræ daret. Ad Roman. xiii, 19 : Non vosmetipsos defendentes, charissimi, sed date locum iræ.

<--- Page Split --->

Tacuit etiam ne ad deteriora provocaret : quia sicut canis provocatur verbo, ita illi faciebant, Isai lvi, 11 : Canes impudentissimi nescierunt saturitatem. Tacuit quia tales indignos sua res ponsione judicabat, Proverb. xxvi, 4 : Ne respondeas stulto juxta stultitiam suam, ne efficiaris ei similis.

« Et dixit ei, » Domino summus sacerdos : « Tu es, » hoc est, Tu ne es « Christus » Messias, « Filius, » naturalis et non adoptionis, « Dei benedicti ? » a quo descendit omnis benedictio spiritualis et temporalis. Matth. xxvi, 63 : Adjuro te per Deum vivum, ut dicas nobis si tu es Christus Filius Dei. Luc. xxi, 66 : Si tu es Christus, dic nobis. Joan. x, 24 : Si tu es Christus, dic nobis palam. Et praemiserunt : Quousque animam nostram tollis ?

trem. Apocal. i, 7 : Videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt. Joan. xix, 37 : Videbunt in quem transfixerunt.

« Et venientem, » ad judicium, « cum nubibus cæli. » Nubes autem illa densatum et conculcatum lumen est, resplendens a corpore Christi et corporibus Sanctorum. Daniel. vii, 13 et 14 : Cum nubibus cæli quasi Filius hominis veniebat, et usque ad antiquum dierum pervenit : et in conspectu ejus obtulerunt eum : et dedit ei potestatem, et honorem, et regnum. Apocal. i, 7 : Ecce venit cum nubibus, et videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt. Act. i, 11 : Sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in cælum.

« Summus autem sacerdos scindens vestimenta sua, ait : Quid adhuc desideramus testes ?

Audistis blasphemiam : quid vobis videtur? Qui omnes condemnarunt eum esse reum mortis. »

« Jesus autem dixit illi : Ego sum : et videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem cum nubibus cæli. »

Hic ponitur confessio veritatis.

Et tanguntur duo : scilicet, veritatis confessio, et majestatis professio et comminatio.

Dicit igitur : « Ego sum. » Matth. xxvi, 64 : Tu dixisti. Quod, sicut dicit Hieronymus idem est : et est sensus, Ego sum Filius Dei benedicti, sicut tu dixisti. Joan. xvii, 37 : Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati.

« Et videbitis. » Professio est majestatis. « Videbitis, » oculis corporeis, « Filium hominis, » in forma humanitatis in judicio, « a dextris, » hoc est, in æqualitate Patris sedentem ut judicem, « virtutis, » hoc est, majestatis « Dei » Patris. Joan. v, 22 et 23 : Omne judicium dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Pa-

Hic tangitur indignatio contra veritatis confessionem. Amos, v, 10 : Odio habuerunt corripientem in porta, et loquentem perfecte abominati sunt.

Dicuntur autem hic duo : scilicet, condemnatio ad mortem, et illusio propter hoc quod dixit veritatem.

In priori horum quatuor dicuntur : signum indignationis, conclamatio convictionis, inquisitio consensus, et condemnatio communis ad mortis reatum.

Dicit igitur : « Summus autem sacerdos, » qui præ cæteris instabat ad Christi mortem, « scindens vestimenta, » quasi ex indignatione auditus blasphemiæ. Act. vii, 57 : Exclamantes voce magna, continuerunt aures suas, et impetum fecerunt unanimiter in eum. Mos enim fuit antiquorum scindere vestem, quando aliquid molestum, maxime

<--- Page Split --->

contra Deum audiebatur. Unde Paulus et Barnabas cum Lycaoniae pro diis venerarentur, sciderunt vestimenta sua 1. Haec autem vestis scissura, divisionem potestatis sacerdotii Judaici significabat : sicut, I Reg. xv, 28, cum scinderetur vestis Samuelis, dixit Samuel : Scidit Dominus regnum Israel a te. Milites autem gentiles non sciderunt tunicam Domini 2, quia potestas ecclesiastica in aeternum integra remanebit.

« Ait : Quid, » hoc est, ad quid, « adhuc desideramus testes, » qui deponant contra Christum ?

« Audistis blasphemiam, »

Quam ipse contra se sibi præjudicans in judicio protulit. Matth. xxvi, 65 : Blasphemavit, quid adhuc egemus testibus ? eccenunc audistis blasphemiam.

« Quid vobis » nunc secundum legem de hoc « videtur? » Quærit sententiam ab his qui se ultro obtulerunt ad falsum testimonium dicendo contra veritatis confessorem.

« Qui omnes, » sitientes sanguinem ipsius, « condemnaverunt eum, » per legem male intellectam, « esse reum mortis. » Levit. xxiv, 16 : Qui blasphemaverit nomen Domini, morte moriatur. Sed hæc sententia contra eos est, quoniam ipsi blasphemantes hoc quod erat virtutis Dei, Beelzebub attribuerunt : et ideo in Spiritum sanctum blasphemaverunt : et ideo irremissibile est peccatum eorum. Matth. xii, 31 : Spiritus blasphemia non remittetur. Ibidem, §. 32 : Qui dixerit contra Spiritum sanctum, non remittetur ei, neque in hoc sæculo, neque in futuro 3.

pheltiza : et ministri alapis eum cædebant. »

Secundum est de illusione Christi quam sibi intulerunt propter auditam blasphemiam.

Dicuntur autem hic quinque quæ patent in littera.

« Et cæperunt quidam, » exceptæ malitiæ, « conspuere eum, » tamquam immundum. Isa. l., 6 : Faciem meam non averti ab increpantibus et conspuentibus in me. Job, xxx, 10 : Faciem meam conspuere non verentur. Hieronymus : « Conspui voluit Dominus ut nos « lavaret. »

« Et velare faciem ejus. » Hieronymus : « Velari voluit ut nos ab operi- « mento culpæ revelaret. » Non autem erat velanda facies speciosi præ filiis hominum, in quem desiderant Angeli prospicere : quia adspectu erat desiderabilis. Significaverunt autem in hoc quod velamen erat positum super cor eorum : per quod in faciem Christi nudam videre non potuerunt. II ad Corinth. in, 15 : Usque in hodiernum diem cum legitur Moyses, velamen positum est super cor eorum. Et hoc est secundum.

« Et colaphis eum cædere. » Et hoc est tertium. Isa. l., 6 : Corpus. meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus. Hieronymus : « Colaphis cæ- « ditur, ut caput nostrum, hoc est, Adam « sanaret. »

« Et dicere ei : Prophetiza. » Hoc est quartum, improperium verborum. Matth. xxvi, 68 : Prophetiza nobis, Christe, quis est qui te percussit? Et hoc irridendo fecerunt. Hieronymus : « Quia « a populis ut Propheta venerabatur. »

« Et cæperunt quidam conspuere eum, et velare faciem ejus, et colaphis eum cædere, et dicere ei : Pro-

« Et ministri. » Quintum est, ministri autem famuli fuerunt Pontificum : et illi alapis eum cædebant. Job, xvi, 11 : Exprobrantes percusserunt maxillam meam. Isa. l., 6, secundum. Septuagin-

<--- Page Split --->

ta: « Dorsum meum dedi ad verbera, et maxillas meas ad alapas1. Mich. v, 1: Percutient maxillam judicis Israel. Thren. iii, 30: Dabit percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis.

tres negationes factae sint in atrio Annae, et nulla in atrio Caiphae. Et hoc dicunt omnes Sancti praeter Augustinum, qui dicit unam factam in domo Annae, et duas in domo Caiphae.

Dicit igitur : « Et cum esset Petrus in atrio deorsum, » quia (sicut ante diximus) Christus erat in domo superius, ubi examinabatur : ad quem locum Petrus non intrabat.

« Venit una, » excepte industrie, « ex ancillis summi sacerdotis, » quae villa officia habebat in curia, et fuit ostiaria.

« Et cum vidisset Petrum, »

Diligenter intuita, « calefacientem se, » cum ministris, « adspiciens illum, » discrete, et considerans, « ait, » dignoscens eum : « Et tu cum Jesu Nazareno eras. » Proverb. xxx, 23 : Per odiosam mulierem movetur terra. Proverb. vii, 10 et 11 : Mulier... vaga et garrula, quietis impatiens. Tamen Chrysostomus videtur velle, quod compatiens dixit.

« At ille, »

Petrus territus ad vocem mulieris, « negavit » Christum, dicens : « Neque scio, » scilicet hominem quem dicis, « neque novi quid dicas, » hoc est, neque conversationem ejus scio, neque personam novi. Matth. xxvi, 70 : Negavit coram omnibus, dicens : Nescio quid dicis.

« Et exivit foras, » timore perterritus, « ante atrium. » Isa. vii, 2 : Commotum est cor ejus, et cor populi ejus, sicut moventur ligna silvarum a facie venti.

« Et » statim « gallus cantavit, » hoc est, primam vocem gallicinio dedit : et hoc solus dicit Marcus. Job, xxxviii,

« Et cum esset Petrus in atrio deorsum, venit una ex ancillis summi sacerdotis :

Et cum vidisset Petrum calefacientem se, adspiciens illum, ait : Et tu cum Jesu Nazareno eras.

At ille negavit, dicens : Neque scio neque novi quid dicas. Et exiit foras ante atrium, et gallus cantavit.

Rursus autem cum vidisset illum ancilla, coepit dicere circumstantibus : Quia hic ex illis est.

At ille iterum negavit. Et post pusillum rursus qui adstabant dicebant Petro : Vere ex illis es, nam et Galileus es.

Ille autem coepit anathematizare et jurare : Quia nescio hominem istum quem dicitis.

Et statim iterum gallus cantavit. Et recordatus est Petrus verbi quod dixerat ei Jesus : Priusquam gallus cantet bis, ter me negabis. Et coepit flere. »

Hic tanguntur tria : Petri negatio, per quam Christus omnium amicorum auxilio destituitur. Eccli. u, 10 : Respiciens eram ad adjutorium hominum, et non erat.

Tangitur autem hic trina Petri negatio : et ideo habet prima pars partes tres, post quas sequitur reversio Petri ad cor ex misericordia Domini.

Attendendum autem hic videtur quod

meam non averti ab increpantibus et conspuentibus in me.

<--- Page Split --->

36 : Quis dedit gallo intelligenfiam? qui sic monuit Petrum.

« Et statim iterum, »

« Rursus autem. »

Secunda negatio est. « Cum vidisset eum, » diligenti intuitu, alia « ancilla, » quia plures erant in atrio et in obsequio sacerdotis, « cæpit dicere circumstantibus » ministris : « Quia hic ex illis est, » qui cum Jesu Nazareno fuerunt. Luc. xxii, 36 : Quem cum vidisset ancilla quadam sedentem ad lumen, et eum fuisset intuita dicit : Et hic cum illo erat.

« At ille, »

Petrus, « iterum negavit. » Luc. xxii, 37 : At ille negavit eum, dicens : Mulier, non novi illum.

« Et post pusillum, »

Scilicet post spatium unius horæ, « rursus, » in tertia negatione, « qui adstabant, » concitati ab ancillis, « dicebant Petro. » Luc. xxii, 39 : Et intervallo facto quasi horæ unius, alius quidam affirmabat, dicens : Vere et hic cum illo erat, nam et Galilæus est.

Et hoc est : « Vere ex illis es, nam et Galilæus es : » quia multi Galilæorum tunc credebant in Christum.

« Ille autem, »

Petrus tunc tertio « cæpit anathematizare, » per juramenta execrationis, « et jurare, » per Deum : « Quia nescio hominem » istum. Non nominat eum, ut magis sibi videatur ignotus.

« Quem dicitis. » Sic in malum paulatim profecit. Primo enim dixit se Christum non noscere, secundo, negavit eum, et tertio, abjurat. II ad Timoth. iii, 13 : Mali homines proficient in pejus. Gregorius : « Quod per penitentiam citius « non deletur, suo pondere ad aliud tra- « hit. »

Post tertiam negationem, « gallus cantavit, » ad verificationem verborum Christi. Duplex autem galli cantus ab aliis Evangelistis non scribitur : et ideo Marcus in hoc loco perfecte scribit rei gestæ veritatem.

Hæc autem Petri negatio docet nos quod dicit Apostolus, II ad Corinth. i, 9 : Ut non simus fidentes in nobis, sed in Deo qui suscitat mortuos. Ad Roman. xi, 20 : Noli altum sapere, sed time. Si enim ipse quem Deus principem constituit et Ecclesiae fundamentum, sic ad vocem ancillæ negavit, quid tu facturus eris si te similis inveniat tentatio? Luc. xxii, 31 : Si in viridi ligno hæc faciunt, in arido quid fiet?

Negatio autem trina Petri est quod negat notitiam, abnegat Christum et discipulatum, et æternam per juramentum abnegat veritatem. Minus enim nosse est, quam discipulum esse : et minus est esse discipulum, quam æternæ veritati immobiliter esse conjunctum : et ideo privatio notitiæ facit ignorantiam. I ad Corinth. xv, 34 : Evigilate, justi, ignorantiam enim quidam Dei habent, scilicet usque adhuc.

Abnegatio autem Christi est abnegatio discipulatus, et hoc facit erroneum. Joan. ix, 28 et 29 : Tu discipulus illius sis : nos a utem Moysi discipuli sumus. Nos scimus quia Moysi locutus est Deus, hunc autem nescimus unde sit.

Abnegatio autem æterna veritatis facit esse filium diaboli. Joan. viii, 44 : Vos ex patre diabolo estis, et desideria patris vestri vultis facere. Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit, quia non est veritas in eo : ... mendax est, et pater ejus. Et sic Petrus paulatim proficit ad impietatem. II ad Timoth. ii, 16 et 17 : Multum proficiunt ad impietatem, et sermo eorum ut cancer serpit.

<--- Page Split --->

« Et recordatus est Petrus. »

Quia tunc tempus fuit de misericordia Petrum respicere, et ideo, Luc. xxii, 61, dicitur quod conversus Dominus respexit Petrum respectu suae misericordiae. Eccli. xxxvi, 1: Miserere nostri, Deus omnium, et respice nos, et ostende nobis lucem miserationum tuarum. Et ad respectum divinae misericordiae, « recordatus est Petrus. » Haec enim recordatio veritatis significatur, Job, 1, 13, 16 et 17: Evasi ego solus ut nuntiarum tibi.

« Verbi quod dixerat ei Jesus, » futurorum præscius. Deus qui in malis sic præsciit et prædicit, ut non causet malum quod scit, sed admonitio est ad cavendum. Sapient. xii, 2 : Admones, ut relicta malitia, credant in te, Domine.

« Prius quam gallus cantet bis, » hoc enim verbum fuit ad refrenandam præ-

sumptionem Petri, « ter me negabis. » Daniel. ix, 29 : Et non erit ejus populus qui eum negaturus est.

« Et cecpit flere, »

Ut flendo dilueret maculas quas negando contraxit. Psal. vi, 7 : Lacrymis neis stratum meum rigabo. Luc. xxii,62 : Egressus foras flevit amare. Ut amaritudo referatur ad cordis compunctionem : fletus autem ad commissi delicti verecundam recognitionem, et egressus ad operis mali et pravæ societatis derelictionem. Jerem. vi, 26, 2 : Luctum unigeniti fac tibi planctum amarum. Hæc autem omnia moraliter exponi possunt : sed mihi videtur quod animum a pietate fidei abstrahere non sit utile : et ideo tales præterimus expositiones.