CAPUT III.

Postquam manum aridam curaverat, Pharisæorum cedens machinationi secedit, turbis undique ad ipsum confluentibus, quarum infirmos curat : duodecim a se electos (qui hic recensentur) mittit ad prædicandum, data ipsis potestate super infirmitates ac dæmonia : Scribas blasphemantes ipsum in Beelzebub ejicere dæmonia convincit falsitatis, dicens blasphemiam in Spiritum sanctum irremissibilem, et quæ sint mater et fratres ejus.

facere, an male? animam salvam facere, an perdere? At illi tacebant.

<--- Page Split --->

<--- Page Split --->

dicunt ei : Ecce mater tua et fratres tui foris quaerunt te.

cuitu ejus sedebant, ait : Ecce mater mea et fratres mei.

IN CAPUT III MARCI

ENARRATIO.

« Et introivit iterum in Synagogam : et erat ibi homo habens manum aridam.

Et observabant eum si sabbatis curaret, ut accusarent illum. »

Hic incipit agere de cura difficultatis bene operandi. Et tangit duo. Primo enim, ostendit hujus gratiae in se esse potestatem : secundo autem, facit hujus gratiae in alios propagationem, ubi elegit ministros.

« Et erat ibi, etc. » Ecce præsentia miseri. Dicit autem Hieronymus de isto, quod in Evangelio Nazaræorum legitur, quod iste fuerat cæmentarius furiosus : et querulas voces prius emisit ad Dominum, ut curaret eum, ne ignominiose cogeretur mendicare, sicut notavimus super Matthæum 1 : et ex istis vocibus Pharisæi non movebantur ad misericordiam, nam erant excæcati per invidiam. Significat autem genus humanum, cujus potentia operandi aruerat, eo quod extenderat ipsam ad vetitum : sicut, III Reg. xm, 4, Manus Jeroboam aruit, quam contra virum Dei percutiendum extendit. Est etiam manus avaritiae quam ad accipiendum extendit, contracta ad dandum. Eccli. iv, 36 : Non sit porrecta manus tua ad accipiendum, et ad dandum collecta.

Adhuc prima habet duas historias : in quarum prima, hanc gratiam in se ostendit esse expresse in figura unius : in secunda autem ostendit hoc generaliter in multis.

In prima dicuntur tria : scilicet, præsentia miseri : ostensio, per novam gratiam quae supra legem est, beneficii : tertio, exhibitio ejusdem.

« Et observabant eum, etc. »

In pietate, non moti pietate in pauperem : jam obliti quod probaverat se esse super sabbatum, et sabbatum propter hominem esse factum.

Vide dicta in capitulo præcedenti.

Dicit igitur :

« Et introivit iterum in Synagogam, etc. »

Ut in loco solemni doceret. Est autem hæc historia, Matth. xii, 9 et seq., et Luc. vi, 6 et seq.

« Et ait homini habenti manum aridam : Surge in medium.

Et dicit eis : Licet sabbatis bene facere, an male? animam salvam facere, an perdere ? At illi tacebant. »

Beneficium hic exponit : et ostendit esse concedendum in sabbato. Tangit

1 Cf. Enarrationem in Matthæum xii, 9. Tomo XX hujusce editionis.

<--- Page Split --->

autem tria, scilicet ostensionem miseriae : veritatis judicium ex ratione : et non valentibus respondere, et cum invidia perdurantibus, Christi super caecitatem cordis eorum compassionem. Et haec facile est subdividere.

Dicit igitur :

« Surge, »

I. Reg. ii, 9 : Impii in tenebris conticescent.

« Et circumspieiens eos cum ira, 5 contristatus super caecitate cordis eorum, dicit homini : Extende manum tuam. Extendit, et restituta est manus illi. »

Ad cœelestia te extendens ut dignus sis salute.

« In medium, » ut omnium in te provoces compassionis affectum, ut pro te intercedant.

Et de illis quaerit judicii veritatis rationem.

Tangit compassionem caecitatis. Et tangit tres affectus Dei : scilicet, providentiam per circumspectionem : iram, per zelum : et proposationem contristantium. Haec enim secundum humanum affectum omnia in se habuit.

« Licet sabbatis bene facere? »

« Super cecitale cordis eorum. »

Beneficium enim non est servile, sed libertatis opus. Ad Hebr. xm, 16: Bene fcientiae et communionis nolite oblivisci

Isa. xm, 19 : Quis caecus, nisi servus Domini? Isa. v, 10 : Excaea cor populi hujus, et aures ejus aggrava, et oculos ejus claude.

« An male? »

« Dicit homini, »

Cum malum sit privatio, non bene facere cum possit, et opportunum sit, est .malefacere. Proverb. m, 27 : Noli prohibere benefacere eum qui potest : si 'vales, et ipse benefac. Et est quaestio generalis.

Impendendo beneficium. Et tanguntur tria : impensum beneficium, et livoris accensio in beneficium, et ejusdem cauta declinatio : ne per (alias, propter) beneficium pateretur maleficium.

Et subjungit specialem :

Dicit igitur :

« Animam salvam facere? »

« Extende manum tuam. »

Proverb. xxiv, 11 : Erue eos qui ducuntur ad mortem : et qui trahuntur ad interitum liberare non cesses.

« An perdere? » Hoc ipso enim perdunt cum non juvant cum possint. Ezechiel. m, 18 et 20 : Sanguinem ejus de manu tua requiram : eo quod non salvavit cum potuit.

« At illi tacebant. »

Ut sicut extensa aruit per inobedientiam, ita extensa per obedientiam restituatur. Proverb. xxxi, 20 : Manum suam aperuit inopi, et palmas suas extendit ad pauperem. Et attende quod istum curat verbo, leprosum autem tetigit : quia nullam occasionem vult dare adversario maledicti gratia1. Quia non erat prohibitum quando in sabbato verba dicerentur. Psal. cxlviii, 5 : Ipse dixit et facta sunt.

<--- Page Split --->

« Et extendit, »

Laxatis nervis induratis et contractis. « Et restituta est manus illi. » Matth. xi, 5: Claudi ambulant, leprosi mundantur.

runt ut Jesum dolo tenerent, et occiderent.

« Jesus autem cum discipulis suis secessit ad mare. »

« Exeuntes autem Pharisæi statim cum Herodianis consilium faciebant adversus eum, quomodo eum perderent. »

Hic ponitur qualiter Dominus subduxit se malis, ne haberent materiam malignandi. Et dicuntur duo : scilicet, quo abiit, et quo fructu.

Primum notat, cum dicit :

Ecce livor in Pharisæis excitatus ex incontradicibili miraculo. Et ideo Pharisæi hypocritæ conciliant sibi milites Herodis : eo quod Herodes Joannem persecutus fuit, et Joannes Christo testimonium perhibuit, ut ex illo odio etiam Herodiani Christum persequerentur. Consiliatur ergo hypocrisis apertæ violentiæ : et hoc est quod dicit historia.

Ex modo autem loquendi tanguntur quinque : a vero videlicet lumine recessus, cum dicit :

« Exeuntes. »

Joan. xni, 30 : Exivit continuo. Erat autem nox.

Secundo, notatur impetus praeeps in malum, cum dicit : « Statim : » non enim differebant usque ad animi mitigationem.

Tertio, notatur quod conciliabant sibi malos, cum dicit : « Cum Herodianis. » Psal. xlix. 18 : Si videbas furem, currebas cum eo : et cum adulteris portionem tuam ponebas.

Quarto, notatur malignitatis studium, cum dicit : « Consilium faciebant. » Isa. viii, 10 : Inite consilium, et dissipabitur : loquimini verbum, et non fiet.

« Jesus autem cum discipulis suis, »

Sicut pastor cum grege. Joan. x, 4 : Cum proprias oves emiserit, ante eas vadit : et oves illum sequuntur.

« Secessit. »

Subduxit autem se Dominus quatuor de causis. Primo, ut scilicet discipulos se subducere doceret. Matth. x, 23 : Cum persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam. Secundo, ut tempus passionis nondum impletum esse ostenderet. Joan. ii, 4 : Nondum venit hora-mea. Et, ibidem, vn, 6 : Tempus meum nondum advenit. Tertio, ut non ibi, sed in Jerusalem futuram suam passionem declararet. Luc. xiii, 33 : Non capit prophetam perire extra Jerusalem. Quarto, quia adhuc sacramenta prædicationis completa non fuerunt. Luc. xin, 32 : Ecce ejicio demonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia die consummor. Ezechiel. iv, 5 : Diem pro anno, diem, inquam, pro anno dedi tibi : hodie ergo et cras, hoc est, hoc anno et futuro, et tertio anno patiar.

Perrexit autem

« Ad mare. »

Quinto, notatur nocumentum, cum dicit : « Adversus eum, » scilicet Dominum Jesum. Glossa : Magna insania ! qui salute indigent, de nece Salvatoris consiliantur. Matth. xxvi, 4 : Consilium fece-

Quia hoc congruit inquietis, quos ut in ipso requiem invenirent, vocavit. Isa. lvii, 20 : Impii quasi mare fervens, quod quiescere non potest. In Christo au-

<--- Page Split --->

tem est quies. Matth. xi, 29: Invenietis requiem animabus vestris.

Et causæ compressionis iterum subdit causam :

« Multos enim sanabat. »

 « Et multa turba a Galilæa et Judæa secuta est eum,

Et ab Jerosolymis, et ab Idumæa, et trans Jordanem : et qui circa Tyrum et Sidonem, multitudo magna, audientes quæ faciebat, venerunt ad eum. »

Indigentes enim salute irruerunt in Salvatorem : non sicut Pharisæi qui salute indigentes, Salvatorem quærebant interficere.

« Quotquot habebant plagas.

Et spiritus immundi, cum illum videbant , procidebant ei : et clamabant dicentes :

Tu es Filius Dei. Et vehementer comminabatur eis ne manifestarent illum. »

Ecce fructus. Et tanguntur duo : primo enim, septem gentes sequentes : secundo autem, causa sequendi, ibi, « Audientes quæ faciebat, » sicut et regina Saba a finibus terræ venit audire sapientiam Salomonis 1.

Et littera est plana.

Tangitur virtutis propagatio. Et tanguntur quatuor : scilicet, generalitas infirmorum, fides, cultus, et confessio. Et post hæc quatuor, ponitur doctrina humilitatis ex parte Domini.

« Et dixit discipulis suis ut navicula sibi deserviret propter turbam, ne comprimerent eum.

10 Multos enim sanabat, ita ut irruerent in eum, ut illum tangerent. »

Et hoc est :

« Quotquot enim habebant plagas, »

Hic tangitur propagatio sanitatis in multitudine : et demonstratur virtus redemptoris esse sufficiens ad omnes. Dicuntur autem tria : primo enim, petit usum naviculæ, ut ex illa ad littus loquens doceret : secundo, subjungit ostensionem virtutis, tam super spiritum quam super corpus : et hoc est quod dixit :

In corpore nocumenta. Isa. i, 6 : Vulnus, et livor, et plaga tumens, non est circumligata, nec curata medicamine, neque fota oleo.

« Et spiritus immundi. »

Matth. xii, 28 : In spiritu Dei ejicio dæmones.

« Ut navicula sibi deserviret. »

Et in hoc veram ostendit humilitatem. Matthæi autem, vni, 26, ubi mare calcavit, ostendit deitatis potestatem.

Et subjungit causam : « Propter turbam, ne comprimerent eum. Luc.viii, 45 : Turbæ te comprimunt.

« Cum illum videbant, » visu fidei. Numer. xxi, 8 : Qui percussus adspecxrit eum, vivet. Luc. x, 23 : Beati oculi qui vident quæ vos videtis. Non enim intelligitur de visu corporis simpliciter, sed de visu deitatis in carne Salvatoris. Joan. xii, 45 : Qu videt me, videt eum qui misit me.

<--- Page Split --->

« Procidebant ei. »

Ecce cultus qui Deo debetur. Exod. iv, 31 : Audierunt quod visitasset Dominus filios Israel, et quod respexisset a/flictionem illorum : et proni adoraverunt.

« Et clamabant dicentes : Tu es Filius Dei. »

Ecce confessio invita per daemones, et voluntaria per homines. Et notatur quod daemones profecerunt experientia signorum : quem enim supra primo dixerunt Sanctum Dei, modo Filium Dei confitentur. Sed adhuc non perfecte noverunt : opinando enim dicunt, quod dicunt. Ad Philip. ii, 11 : Omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris.

« Et vehementer, etc. »

Doctrina est humilitatis. Causa enim comminationis est, quia daemon non praedicat verum, nisi ut intermisceat falsum : et hoc non vult Dominus. Sed cum verum falso miscetur, totum efficitur falsum : quia in falsa significatione verum inducitur : sicut nullus ita leprosus est, quin in aliqua parte sanus videatur : et tamen totus leprosus judicatur, eo quod totum nutrimentum est corruptum.

« Et ascendens in montem, vocavit ad se quos voluit ipse, et venerunt ad eum. »

Hæc historia tangitur, Luc. vi, 13 et seq. : et, Matth. x, 1 et seq. Inducitur autem hic ut ostendatur potestas curationum spiritualium a capite descendere n membra, quæ sunt ministri : et ideo duo hic inducuntur. In primo enim, ostenditur potestatis propagatio : et secundo probatur quod est divina, tam in ca-

pite quam in membris. Et ideo infra t dicit : Filii vestri in quo ejiciunt : ut ostendat etiam Apostolos in digito Dei daemonia ejicere.

In prima autem harum partium tangit duo : modum videlicet vocationis, et nomina vocatorum.

Modus autem vocationis exprimitur in tribus : in vocatione, et vocatorum obedientia, et vocatorum numero et officio. Hæc enim ad unum referuntur, quia numerus est propter officia.

Vocationis modus est in quatuor : est enim ad alta, et liber, et imitativus, et Deo acceptus.

Primum notatur, cum dicit :

« Et ascendens in montem »

Eminentis sanctitatis. Isa. xl, 9 : Super montem excelsum ascende, tu qui evangelizas Sion.

Secundum notatur, cum dicit : « Vocavit, » libere, non pretio, non prece, nec violentia coactus, non sanguine inductus. Ad Hebr. v, 4 : Nec quisquam sumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo tamquam Aaron.

Tertium notatur, cum dicit : « Ad se. » Joan. xvii, 24 : Ut ubi sum ego, et illi sint mecum. I ad Corinth. xi, 1 : Imitatores mei estote, sicut et ego Christi.

Quartum notatur, cum dicit : « Quos voluit ipse : » in quibus videlicet fuit suum beneplacitum. Psal. cxliv, 11 : Beneplacitum est Domino super timentes eum, et in eis qui sperant super misericordia ejus. Ad Roman. xii, 2 : Probetis quæ sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta.

« Et venerunt ad eum. »

Obedientia est, quia, cum vocamur ad magna, licet inviti, tamen obedire tenemur : unde cum excusaret se Jeremias, dicens : A a a, Domine Deus, ecce nescio

<--- Page Split --->

loqui, quia puer ego sum. Et dixit Dominus ad me : Noli dicere : Puer sum : quoniam ad omnia quae mittam te ibis : et universa quaecumque mandavero tibi loqueris : et obedivit 1. Et simile fecit Moyses 2, et Isaias 3.

« Et dedit illis potestatem. »

Ecce ministrorum potestatem ostendit a se in eos profluere : et est super corpus, et super animam : et ideo dicit : « Curandi infirmitates, » praecipue illas quae sunt ex incendio fomitis, et ex inobedientia carnis ad spiritum. Marc. xvi, 18 : Super aegros manus imponent, et bene habebunt.

« Et fecit ut essent duodecim cum illo, et ut mitteret eos prædicare.

Et dedit illis potestatem curandi infirmitates, et ejiciendi daemonia. »

Tangit officia : primo, secundum universalem numerum : secundo, secundum officii actum : tertio, secundum officiatorum potestatem.

« Et ejiciendi daemonia, » a potestate quam habent super animam. Marc. xvi, 17 : In nomine meo daemonia ejiciend. Isa. xi, 9 : Non nocebunt, et non occident in universo monte sancto meo : quia repleta est terra scientia Domini.

Dicit ergo : « Et fecit, » statuendo, « ut essent duodecim : » quia patres Veteris Testamenti fuerunt duodecim : et hoves sub mari aeneo (quod Ecclesiam significat) duodecim 4 : et stella in corona sponsae in cœlo duodecim 5 : et sedes judicantium duodecim 6 : et judicandorum numerus duodecim 7 : et porta civitatis duodecim 8.

« Et ut mitteret eos prædicare. »

Ad Roman. x, 15 : Quomodo prædicabunt, nisi mittantur ? Prædicare autem, est officium prælati : docere vero, est magistri. Et prædicatio est eorum quæ sunt supra intellectum humanum, sicut superius est notatum : est autem hoc officium non exercendum per alium. Actuum, vi, 2 : Nam est æquum nos derelinquere verbum Dei, et wünistrare mensis. II ad Timoth. iv, 1 et 2 : Testificor coram Deo et Jesu Christo, qui judicaturus est vivos et mortuos, per adventum ipsius et regnum ejus, prædica verbum.

« Et imposuit Simoni nomen Petrus :

Et Jacobum Zebedei, et Joannem fratrem Jacobi, et imposuit eis nomina Boanerges, quod est, Filii tonitrui. »

« Et imposuit Simoni nomen Petrus, » quia agnitionem illam habuit super quam fundatur Ecclesia. Matth. xvi, 17 : Caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in caelis est.

Et tangit hic nomina vocatorum, secundum suas vocationes eis congruentia. Nomina autem sunt duodecim : « quorum « primi tres, ut dicit Glossa Hieronymi, « propter sublime meritum ipsorum in « monte, quo audiverunt tonitruum Pa- « tris de nube, unum nomen in commu- « ni accipiunt, præter specialia nomina « quæ ante acceperunt. » Et primus quidem, non tam in Apostolum quam in vicarium Christi, et verticem Apostolorum : et hoc sua ostendit nominatio. Quia cum primo Simon, postea Petrus est vocatus : Simon obediens, vel deno-

<--- Page Split --->

nens tristitiam interpretatur. per obedientiam mandatorum ad apicem venit Apostolicae dignitatis. Exod. xxiv, 7 : Omnia qua« locutus est Dominus faciemus, et erimus obedientes. Ad Hebr. xii, 9 : Obtemperabimus Patri spirituum, et vivemus. Hic tristitiam saeculi qua« mortem operatur deponit, ut in laetitia cordis et devotione se totum referat ad Deum, dicens cum David, Psal. xxxvi, 4 : Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui. Item, Psal. lxxvi, 4 : Memor fui Dei, et delectatus sum, hoc est, per laetitiam interiorem, qua« est gaudium in Spiritu sancto : et per obedientiam mandatorum exteriorum (alias, exteriorem) : et hoc designat nomen Petrus. Unde, Beda : « Sicut a Christo lux mundi vocantur « Apostoli, sic a Christo petra, Simon « vocatus est Petrus. » Item, Beda : « Idem est Graece vel Latine Petrus « quod Syriace Cephas : et hoc est idem « quod rupes, vel caput. » Rupes quidem, propter fundamentum confessionis veritatis, Matth. xvi, 18 : Tu es Petrus, et super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam. Caput autem, propter verticem Apostolicae dignitatis : quia vicarius est Christi in terris. Unde, in Canticis, v, 2, dicit Ecclesia : Caput meum plenum est rore, et cincinni mei guttis noctium. Ros enim gratia Christi in hoc caput in plenitudine potestatis descendit : et guttæ lucentes, in nocte ignorantiae hujus mundi in sacra doctrina distillant a cincinnis, hoc est, a Doctoribus et Prælatis, qui dependent ab hoc capite.

Duos autem suorum secretorum testes vocat et adjungit huic capiti, scilicet,

Domini præ aliis, quasi testes idonei adhibebantur. Interpretatur autem Jacob luctator, quia semper fuit in lucta virtutis, et sapientiæ. Eccli. 11, 25 : Colluctata est anima mea cum sapientia. In Glossa dicit Hieronymus : « supplantata habet « desideria carnis. Esau sanguineus dicit « de ipso, Genes. xxvii, 36 : Juste vocatum est nomen ejus Jacob : supplantavit enim me [en altera vice : quia in lucta virtutis, supplantavit in passionibus : in lucta autem veritatis, supplantavit in erroribus quos conculcavit.

Joannes autem, in quo est gratia, interpretatur : quia dicit Hieronymus : « Hoc habuit per gratiam, quod alii per laborem. » Duo autem habuit per gratiam : scilicet, Christi dilectionem, et altissimæ veritatis agnitionem. Signum primi, quod sibi Christus præ aliis matrem commendavit : et dilectus discipulus specialiter est appellatus. Signum autem secundi, quod in pectore Domini recubuit 1. Hi duo, filii dicuntur Zebedæi, hoc est, donati vel dotati : quia secundum spiritum sunt filii Christi speciales, cui omnia donata sunt, et qui præ omnibus est dotatus. Genes. xxiv, 36 : Dedit filio suo omnia quæ habuerat. Hi duo adjuncti sunt Petro, in quo est plenitudo potestatis : quia perfectio virtutis in opere, et perfectio veritatis in contemplatione, comitari debent plenitudinem potestatis. Hoc significatum est, Exod. xvii, 12 : Aaron et Hur sustentabant manus ejus, scilicet Moysis, ex utraque parte. Aaron enim montanus significabat perfectionem virtutis, Hur autem, ignis, significat perfectionem ignitæ veritatis.

« Jacobum Zebedæi, »

« Et imposuit eis, »

Hoc est, Jacobum, filium Zebedæi, « et Joannem fratrem » ejusdem « Jacobi, » qui cum Petro ad omnia secreta deitatis

Duobus illis fratribus, Jacobo et Joanni, « nomina » officiis eorum congruentia, « Boanerges. »

<--- Page Split --->

Et hoc exponit Evangelista, dicens :

« Quod est, Filii tonitrui. »

Quia adjuncti sunt summae potestati, ut fulgurent signis et exemplis in virtute, et praedicatione tonent doctrinam in veritate. Psal. lxxvi, 19 : Vox tonitrui tui in rota, hoc est, in Scriptura. Job, xxxviii, 33 : Numquid mittes fulgura, et ibunt, et reverentia dicent tibi : Adsumus ? Isti ergo duo tamquam in arce, et primates vocati sunt ut assistant ei in quo est plenitudo potestatis : significati per duas columnas, quas Salomon posuit ante ostium templi 4 : quarum unam vocavit firmitatem, et alteram fortitudinem. Significantur etiam per duas tubas de quibus dicitur, Numer. x, 2 : Fac ti- .bi duas tubas argenteas ductiles, quibus convocare possis multitudinem quando movenda sunt castra.

18 « Et Andream, et Philippum, et Bartholomæum. »

Praënductis mutavit nomina tribus : Petro dans singulare, eo quod ipse singularis est dignitatis, ad quam vocatur : aliis autem duobus, communem dedit nominationem : significans quod dignitas eorum, quamvis sit major aliis, tamen est pluribus communicabilis.

Post hos autem notat eos qui ad inferiores gradus Archiepiscorum, et Episcoporum vocantur, in novem gradibus distribui : doçens nos novem esse attendenda in electionibus talium Prælatorum. Quorum tres primi sumuntur secundum statum innocentiae, in quibus peccati consideratur immunitas : qui sunt Andreas, Philippus, et Bartholomæus : hi enim tres vocantur ad Apostolatum se-

cundum tria, quae exiguntur ad officium praedicationis, sine omni impedimento contrariae dispositionis. Sunt autem sex sic distributa, quod duo sunt in Andreae : duo, in Philippo : et duo, in Bartholomæo.

Duo in Andrea sunt secundum duas ejus interpretationes : interpretatur enim virilis, et respondens pabulo. Ex hoc enim quod virilis est, talis est quod audet resistere adversario. Ad Titum, i, 9 : Ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere. Ezechiel. xiii, 3, improperat quibusdam dicens : Non ascendistis ex adverso, neque opposuistis, vos scilicet, murum pro domo Israel. In hoc autem quod respondens pabulo dicitur docemur quod non gratis debet comedere panem Ecclesiæ. II ad Thessal. iii, 8 : Neque gratis panem manducavimus ab aliquo. Psal. lxxx, 3 : Sumite psalmum, hoc est, spiritualia..., et date tympanum, hoc est, temporalia. I ad Corinth. ix, 14 : Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere. Et tales Andreas in Ecclesiis debemus eligere : qui et Ecclesiarum sint defensores, et de facultatibus Ecclesiæ non consumant, nisi ad necessitatem, ut Ecclesias in spiritualibus ædificent.

« Et Philippum, »

Qui os lampadis interpretatur. Per lampadem innuens ignitum lumen scientie divinae, quod resplendet ab ipso : et per os, eloquentiam (alias, eloquentiae) docens, qua (alias, qualiter) unicuique verbis congruentibus, et similitudinibus congruentibus, possit apto sermone respondere. De primo dicitur, Isa. lxii, 1 : Propter Sion non tacebo, et propter Je-

<--- Page Split --->

rusalem non quiescam, donec egrediatur ut splendor justus ejus, et salvator ejus ut lampas accendarur. Cantic. vn, 6 : Lampades ejus lampades ignis atque flammar um. De secundo dicitur, in Psal. xliv, 3 : Diffusa est gratia in labiis tuis. Cantic. ii, 14 : Vox tua dulcis, et facies tua decora. Haec enim est vox dulcis, quae de lampadibus omnem sordem vitiorum consumentibus, procedit. Aliter enim decepti, dicunt illud Genes. xxvii, 22 : Vox quidem, vox Jacob est : sed manus, manus sunt Esau.

« Et Bartholomæum, »

Qui filius suspendentis aquas interpretatur : et in hoc duo notantur. Aquæ enim suspensæ differunt ab aquis deorsum fluentibus in duobus : quorum unum est, quod sunt altae : secundum autem, quod non sunt actu humida, sed pervia, et luminosæ, cœli speciem præferentes. Aquæ autem sunt delectationes quæ in Prælato alta esse debent, ut cœlestes et divinæ sint : et in nullo alio terrenö delectetur, dicens cum David, Psal. xxxvii, 10 : Domine, ante te omne desiderium meum, et gemitus meus a te non est absconditus. Et illud Psalmi lxxii, 25 : Quid enim mihi est in cœlo, et a te quid volui super terram? Et illud Psalmi xv, 10 : Delectationes in dextera tua usque in finem. Hæ autem delectationes sunt puræ et luminosæ, nihil cum cæca concupiscentia commune habentes. Isa. lxvi,11 : Ut sugatis et repleamini ab ubere consolationis ejus, ut mulgetis et delieiiis affluatis ab omnimoda gloria ejus.

Hæc igitur sunt consideranda in officio electi vel eligendi.

cemur ea quæ in eligendo aliquando sunt toleranda, dummodo de præterito sint purgata. Et ideo in quolibet illorum duo notantur : unum purgans, et alterum purgatum.

Duo enim notantur in Matthæo : quorum unum est purgans, quod donatus est per gratiam : alterum autem, quod illicitis lucris intendebat, et hoc est purgatum. Matth. ix, 9 : Vidit Jesus hominem sedentem in telonio, Matthæum nomine. Hic enim ipso facto illicita relinquens, et gratia adhærens, dixit : Quæ mihi fuerunt lucra, hæc arbitratus sum propter Christum detrimenta. Verumtamen existimo omnia detrimentum esse, propter eminentem scientiam Jesu Christi Domini mei, propter quem omnia detrimentum feci, et arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam 1. Et ideo salva pace quorumdam, non est objiciendum electo, si aliquando illicita quæsivit, dummodo nunc gratia Dei se commiserit. Quamvis enim dicatur, Eccli. xxxi, 8 et 9 : Beatus dives qui inventus est sine macula, et qui post aurum non abiit, nec speravit in pecunia et thesauris. Quis est hic, et laudabimus eum ? fecit enim mirabilia in vita sua. Et hic beatus est, qui quamvis aliquando maculam habuit, quando post aurum abiit, tamen ut sine macula esset, aurum reliquit : et unde abierat, ad gratiam redivit : et hic enim est laudandus, quia mirabilia fecit in vita sua, quam ille qui numquam abiit. Sic, Luc. xix, 8, Zachæus princeps publicanorum et dives, redivit, et illicita non retinuit : sed reddidit, et reliqua, gratia Dei se totum committens, pauperibus erogavit. Hoc ergo est dissimulandum.

« Et Thomam, »

« Et Matthæum, et Thomam, et Jacobum Alphæi. »

Tangit hic tres alios : in quibus do-

Qui ipso nomine duo importat : quia geminus sive dubius interpretatur, et abyssus. Et significat dubietas ignorantiam sive dubitationem in intellectu,

<--- Page Split --->

circa veritatem credendorum, vel sciendorum, vel faciendorum, vel appetendorum. Abyssus autem, hujus ignorantiae vel dubitationis causam : scilicet tenebras abyssi, quia videlicet non procedit dubitatio ex contemptu, vel ex affectu : sed ex eo solum quia non est illuminatus. Genes. 1, 2 : Tenebrae erant super faciem abyssi. Nec abyssus a se lumen habere poterit, nisi desuper sibi immittatur. Signum autem hujus abyssi est, quia oblatum lumen facile recipit, nec contra obniti tur per dispositionem malam quae in ipsa est. Sicut et Thomas, licet obscurus fuerit per dubitationem detentus aliquamdiu, tamen lumen facile recepit, et tunc in eadem solida confessione permansit. Haeretici autem lumini reluctantur : sicut dicitur, Job, xxiv, 13 : Ipsi fuerunt rebelles lumini : nescierunt vias ejus, nec reversi sunt per semitas ejus. Et hoc fit per malam infidelitatis dispositionem, quae est in ipsis. II ad Corinth. iv, 4 : Deus hujus saeculi excaeavit mentes infidelium, ut non fulgeat illis illuminatio Evangelii gloriae Christi. Sic autem Thomas non fuit abyssus, et dubius : sed potius ex solo illuminationis defectu, fuit dubius : et sine omni difficultate lumen paratus erat recipere. Taliter obscurus fuit Paulus qui, I ad Timoth. 1, 13, dixit : Misericordiam Dei consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate. Si quis igitur aliquando ex ignorantia hujusmodi dubitaverit, et tamen veritatem paratus recipere fuerit, non est excludendus a divina electione : sed est erudiendus, et eligendus, hoc non obstante quod aliquando dubitaverit : quia hoc ipsum magis eum cautum in aliis reddit. Sic, II ad Corinth. iv, 6, dicitur, quod Deus, qui dixit de tenebris lucem splendescere, ipse illuxit in cordibus nostris, ad illuminationem scientiae claritatis Dei, in facie Christi Jesu : sicut dicitur, ad Ephes. v, 8 : Eratis aliquando tene-

bræ, nunc autem lux in Domino. Ut filii lucis ambulate. Hac igitur dispensatione Dominus eligit Thomam.

« Et Jacobum Alphæi. »

Alphæus autem doctus, vel fugitivus interpretatur. Jacobus autem interpretatur luctator : et significat duo. Quorum primum est, doctum esse in lucta contra vitia : et hoc est, purgans. Secundum autem, fugitivum esse : quia peccatis perpetratis, aufugit per pœnitentiam : et hoc est, purgatum. Propter quod non est quod fecerit in præterito, dummodo nunc aufugerit. Ad Hebr. iv, 13 : Non habemus pontificem qui non possit compati infirmitatibus nostris : tentatum autem per omnia pro similitudine absque peccato. I ad Corinth. vi, 9 et seq. : Nolite errare : neque fornicarii, neque idolis servientes, neque adulteri, neque moltes, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces, regnum Dei possidebunt. Et hæc quidam fuistis : sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed justificati estis in nomine Domini nostri Jesu Christi, et in Spiritu Dei nostri. Et ideo talia in eligendo, dummodo alias nunc bonus sit, sunt aliquando toleranda, et dissimulanda. Sic ergo per hos tres significatur quid in præteritis negotiis, ignorantiis, et peccatis aliquando sit dissimulandum in viris, qui alias utiles sunt ad regimen animarum.

Hic autem attendendum est (sicut dicit Hieronymus) de Matthæi Apostoli humilitate : quæ in duobus est. In uno quidem, quod cum Marcus hic, et Luc. vi, 13, in electione Apostolici gradus Matthæum Thomæ præponunt : ipse autem se Matthæus postponit eidem 1. Eccli. iii, 20 : Quanto magnus es, humilia te in omnibus. Secundum autem est, quod ipse se vocat publicanum a peccato quod in negotio habuit : alii

<--- Page Split --->

autem simplicem ipsius exprimunt nominationem, quae gratiam liberae innuit electionis. Quia sicut dicitur, Proverb. xvii, 17 : Justus prior est accusator sui.

Est etiam advertendum, quod Hieronymus dicit quod Jacobus Alphæi, qui et frater Domini dicitur propter similitudinem corporis et religionis, et vicinitatem sanguinis, quia consobrinus ejus fuit, quia Maria Alphæi soror matris Domini fuit, quam Joannes Mariam Cleophæ dicit ' : fortasse quod idem Alphæus, et Cleophas binomius fuit : vel, quia defuncto Alphæo post natum Jacobum, Cleophæ nupsit : quia secundum legem, si frater sine hærede decessit, alius frater uxorem ejusdem ducere debuit, et suscitare semen defuncto fratri. Jacobus idem, post resurrectionem Domini, statim Jerosolymorum ordinatur Episcopus.

Tres igituristi in tertio ordine dictis de causis sunt vocati.

« Et Thaddæum, et Simonem Cananæum,

19 Et Judam Iscariotem, qui et tradidit illum. »

Tangit hic eos qui in quarto ordine sunt vocati : et in illis instruit quid in eligendis, secundum præsentem justitiam, sit considerandum.Significat autem sex : ita quod duo, in quolibet istorum.

Thaddæus enim coreulus, hoc est, cordis custos interpretatur. Innuit autem quod in eligendo consideranda est bona conscientia. II ad Corinth. 1, 12 : Gloria nostra hæc est, testimonium conscientiæ nostræ. Isa. xxxv, 2 : Gloria Libani data est ei. Libanus canditatio interpretatur : et gloria Libani est gloria candidatæ conscientiæ : et hæc provenit ex bona cordis custodia. Proverb. iv, 23 : Omni custodia serva cor tuum, quia ex ipso vita procedit. Hic autem

qui cognomine dicitur coreulus, vero nomine Judas vocabatur : quod confitens, et glorificans interpretatur : et significat eligendum debere esse amicum veritatis, et divinæ laudis. Isa. lx, 21 : Germen plantationis meæ, opus manus meæ ad glorificandum.

« Et Simonem Cananæum. »

Qui fuit natus a Cana civitate Galilææ. Interpretatur autem Simon, ponens tristitiam : eo quod in eligendo, secundum præsentem gratiam debet considerari, quod lingua sua placabili scire debeat deponere tristitiam a cordibus subjectorum. Isa. 1, 4 : Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum qui lassus est verbo. Sic tristitiam deposuit Paulus, qui dixit, ad Philip. iv, 4 et 5 : Gaudete in Dominu semper : iterum dico gaudete. Modestia vestra nota sit omnibus hominibus. Cananæus autem zelotes interpretatur : quia in eligendo considerandum est, quod zelum legis habeat, et zelum animarum : ut dicat : Zelus domus tuæ comedit me 2. I Machab. ii, 54 : Phinees pater noster zelando zelum Dei, accepit testamentum sacerdotii æterni.

« Et Judam Iscariotem, qui et tradidit illum. »

In quo notantur duo : quorum unum fuit publicum, hoc est, præsens justitia, quæ in nomine Judæ importatur : et est id quod in eligendo est considerandum. Alterum autem est occultum, quod importatur per Scarioth, quod est vicus vnde ortus fuit Judas, et memoria mortis interpretatur. Et hoc in corde diu meditatus fuit, qualiter ad mortem Dominum traderet : et hoc tandem ad effectum perduxit, et ideo sequitur : « Qui et tradidit illum. ». Sed quia nos occulta cordium scire non possu-

<--- Page Split --->

mus, docuit nos Dominus quod nos occulta cordium in electionibus non discuteremus : sed sufficere quod eligamus talem, quem aperta probatum reddit justitia. Unde Hieronymus in Glossa : « Judas Scarioth, a vico in quo ortus est, de tribu Issachar, qui merces interpretatur, vel pretium, scilicet perditionis. Scarioth. id est, memoria mortis, quia non repente, sed praemeditatus, Dominum tradidit : hinc provide inter Apostolos eligitur : quia magna est veritas, quam nec adversarius minister infirmat. Voluit Dominus tradi a discipulo, ut tu a socio proditus, moleste non feras tuum errasse judicium, tuum periisse beneficium. » Sic electus est Saul, I Reg. ix, 2, de quo dicitur, quod erat electus et bonus : et non erat vir de filiis Israel melior illo. Et tamen postea fuit subversus : quam subversionem diu fuit praemeditatus. Psal. xxxv, 5 : Iniquitatem meditatus est in cubili suo : adstitit omni viae non bona, malitiam autem non odivit. Unde docens nos Dominus dicit, I Reg. xvi, 7 : Non juxta intuitum hominis ego judico. Non autem secundum faciem oportet judicare. Unde, ibid. xvi, 7 : Homo videt ea qua parent, Dominus autem [intuetur cor. Et ideo etiam Apostoli, Act. 1, 23 et seq., videntes in Juda proditore humanum errasse judicium, in Mathia substituendo, per sortes explorabant judicium divinum : quo eligendus permaneret in sorte Apostolica, ad quam Judasuccederet.

Hi ergo tres ultimi, sicut dictum est, secundum considerationem praesentis justitiae sunt electi.

Primi ergo tres non tam ad gradum, quam ad sublimitatem regiminis divini sunt electi : sicut in veteri testamento Moyses, et Aaron et Hur : penes tria, quae sunt in hierarchia divina : quae sunt plenitudo potestatis, et plenitudo bonitatis, et plenitudo sapientiae.

Secundi autem tres electi sunt penes tria quae sunt in prima hierarchia ange-

lica : quae sunt fervor ignis divini, ad omnia ministrans virilitatem : quia, sicut dicitur, Cantic. viii, 6 : Fortis est ut mors dilectio : et plenitudo scientiae splendens in verbo : et receptio regalis in omni materialitate, sicut in throno in eo qui omnes appetitus, et aquas concupiscentiae suspendit in altum.

Tertii autem tres vocati sunt penes tria quae sunt in secunda hierarchia angelica : quae sunt altitudo ostentationis, quam dignitas nobilitatis superponit : et divitiae pulchrorum, et honorum in decore altitudinis exaltant : et non nutans (alias, non cadere valens) fortitudo tenet ne cadat, scabellaribus conculcandis appropinquando. Et hoc attribuitur Matthæo, qui, sicut dicit Hieronymus, et talentorum Domini factus est distributor, et dignitatem regalem Domini præ aliis descripsit. Virtutes autem (quarum est esse invincibiles ad omnem voluntatem Dei peragendum) attribuuntur Thomæ : quia confortatus in Domino, nihil impossibile sibi esse pro Domino faciendum proposuit. Jacobo autem attribuuntur Potestates, quae sunt in eadem Hierarchia : quia Potestatum est arcere per limites divinos omne contrarium, et promovere bonum. Et hoc ipse primus fecit, secundum murmurationem quæ de conversione gentilium primum facta est, Actuum, xv, 1 et seq.

Quarti autem tres, sumuntur penes tertiam Angelorum hierarchiam, in qua Principum quidem est omnem actum referre ad legis congruentiam, quod corculo attribuitur : quia custos cordis, custos est legis. Archangelorum autem est, omnem actum ad consilium referre divinum : et hoc competit Simoni Cananæo, qui zelotes est, ut in omnibus consilium Dei perficiatur. Judas autem, in quo præsens tamen considerata est justitia, respondet Angelis, quorum officium est omnem actionem nostram informare forma justitiæ et virtutis.

Hæc igitur hic diligentius prosecuti sumus : quia istas Apostolorum voca-

<--- Page Split --->

tiones super Matthæum perfunctorie transivimus '.

20 « Et veniunt ad domum, et convenit iterum turba, ita ut non possent neque panem manducare.

21 Et cum audissent sui, exierunt tenere eum : dicebant enim, Quoniam in furorem versus est.

22 Et Scribæ qui ab Jerosolymis descenderant dicebant : Quoniam Beelzebub habet, et quia in principe dæmoniorum ejicit dæmonia. »

tantium : simplicitas devota discipulorum : et malitia observantium Scribarum et Pharisæorum.

De instantia frequentantium dicit tria, et innuit quartum. Quorum primum est, quod ad locum quietis Dominus veniens, ab opere salutis nostrae non quiescebat : secundum est, quod propter hoc multi ad eum undique conveniebant : tertium est, quod etiam aviditate operanda salutis, operibus necessitati naturae debitis, non indulgebat. Quartum quod innuit est, quod tam in sermone quam in opere divina potestatis, excessum ostendebat.

Dicit igitur :

Hic incipit pars illa in qua probatur quod hæc potestas est divina, tam in capite quam in membris. Durat autem hæc pars, usque ad finem quarti capituli.

Dividitur autem in tres partes : in quarum prima ostenditur, quod est divina in capite : et nulli nisi Deo, potest attribui. In secunda ostenditur, quod est divina in opere, prædicatione, et effectu verbi : et hæc incipit in principio quarti capituli. In tertia ostenditur, quod est divina in membris, quæ sunt ministri capitis, et exsecutores officii prædicationnis, ibi, iv, 21 : « Et dicebat illis : Numquid venit lucerna, etc. »

« Et veniunt, »

Et ipse Salvator et sui, « ad domum, » ad quiescendum post laborem actionis. Sapient. vim, 16 : Intrans in domum meam, conquiescam cum illa, scilicet sapientia :... non enim habet amaritudinem conversatio illius, nec tædium convictus illius. Ezechiel. iii, 24 : Ingredere, et includere in medio domus tuæ.

Sed nec ibi quievit Salvator ab opere salutis nostrae : et hoc est quod sequitur :

« Et convenit iterum, »

Prima harum partium dividitur in tres : in quarum prima, agitur de excessu potestatis, tam in sermone quam in opere. In secunda autem ostenditur, quod iste excessus est potestatis divina, ibi, §. 23 : « Et convocatis eis, in parabolis dicebat, etc. » In tertia ostenditur, ab opere hujusmodi potestatis non esse vacandum ex aliqua carnali affectione, ibi, §. 31 : « Et veniunt mater ejus, etc. »

Sicut extra domum fecerat, « turba » frequentantium, et quaerentium tam animæ quam corporis salutem. Isa. n, 3 : Ibunt populi multi, et dicent : Venite, et ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob : et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis ejus.

« Ut non possent neque panem manducare. »

In harum prima tria notantur : scilicet, instantia quaerentium, sive frequen-

Quod tamen erat naturalis necessita-

<--- Page Split --->

tis. Hoc autem factum est propter nimiam turbarum instantiam. Psal. ci, 5 : Oblitus sum comedere panem meum. Videns enim desiderium salutis in turbis, et utilitatem hominum (propter quos venerat), necessitatibus naturalibus praeposuit : refectus interius salute, et fide devotorum. Joan. iv, 32 : Ego cibum habeo manducare quem vos nescitis. Et, paulo post, y. 34 : Meus cibus est ut faciam voluntatem ejus qui misit me, ut perficiam opus ejus. Tob. xii, 19 : Ego cibo invisibili utor. Propter quod dicit : « Ut non possent neque manducare panem » discipuli, qui adhuc animales existentes, cibum corporalem attenderunt.

Quartum autem quod innuit est, quod excitatus devotione turbarum, adeo excessit in sermone et opere, quod ultra hominis facultatem tunc esse videbatur : et divinum quiddam micabat ab ipso. Sicut et Paulus dicebat, II ad Corinth. v, 13 : Sive mente excedimus, Deo : sive sobrii sumus, vobis. Intelligitur autem hic dixisse turbis ea quae Joannes, vi, 54, de corpore suo dixit : Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Qui furoris sermo esse videbatur carnalibus et animalibus discipulis.

« Et cum audissent sui, »

« Dicebant enim, »

Sui discipuli : « Quoniam in furorem versus est. » Furorem autem vocant, quia ex zelo contra peccata modum irae cujusdam ostendit : et ex nimio desiderio salutis aliorum, corporalis suae necessitatis videbatur oblitus. Sicut, Act. xxvi, 24, de Paulo dictum est : Insanis, Paule: multæ te litteræ ad insaniam convertunt. Sic, I Reg. xxi, 13 et seq., David, ut suos salvaret, immutavit os suum coram rege Achis, qui dixit : Vidistis hominem insanum : Quare adduxistis eum ad me, ut fureret coram nobis? Sic de Propheta Domini dicitur, IV Reg. ix, 11 : Quid venit insanus iste ad te? Sic de Domino dictum est, Joan. x, 20 : Demonium habet, et insanit : quid eum auditis ?

« Et Scribæ qui ab Jerosolymis descenderant, »

Ad observandum eum : et omnia quae dicebat (alias, docebat) et faciebat pervertebant : « dicebant, » blasphemantes eum : « Quoniam Beelzebub habet, » quem ut diximus, Matth. xii, 24, principem esse putabant aliorum dæmonum : unde dicunt : « Quia in principe dæmoniorum ejicit dæmonia : » et sic blasphemantes, contrariæ virtuti, ea quæ divinæ erant, attribuerunt.

Adhuc animales existentes, et intellectum verborum capere non valentes, « exierunt » de domo ad turbas cum quibus stabat Dominus, « tenere eum, » ex compassione carnali quam habebant ad ipsum. Non autem ideo tenebant eum, ne sibi aliquod malum inferret : sed potius ideo, ne diutius cum turbis manens, se nimis prædicando affligeret : sicut referunt Marc. ii, 21, et Matth. ix, 13, et Luc. viii, 45 : Turbæ te comprimunt et affligunt, et dicis : Quis me tetigit ?

« Et convocatis eis, in parabolis di- 23 cebat illis : Quomodo potest Satanas Satanam ejicere ?

Et si regnum in se dividatur, non 24 potest regnum illud stare.

Et si domus super semetipsam dis- 25 pertiatur, non potest domus illa stare.

Et si Satanas consurrexerit in se- 26 metipsum, dispertitus est, et non poterit stare, sed finem habet.

<--- Page Split --->

Nemo potest vasa fortis ingressus in domum diripere, nisi prius fortem alliget, et tunc domum ejus diripiet. »

nas, » qui regnum suum intendit construere, « Satanam ejicere ? »

Deinde ponit medium istius rationis sub conditione, dicens :

Hic incipit ostendere hoc quod dixerunt Scribae blasphemiam, et hoc quod ipse dicebat et faciebat, non posse esse nisi a virtute divina.

Habet autem haec pars duas particulas : in quarum prima, rationibus et similitudinibus ostendit quod dictum est. In secunda autem, deterrens eos de peccato blasphemiae, ostendit irremissibilitatem ipsius.

In primo horum duo sunt : in quorum primo, modum ostendit probationis : et in secundo, rationes persuasivas inducit.

Dicit igitur, et multa patientia et benignitate tolerans adversarios, et bonum contra malum opponens :

« Et convocatis eis, »

Qui per invidiam et iram dispertitum habentes cor, intelligere veritatem non poterant. Hos convocavit, ut convocati, uno corde intelligerent quae dicebantur per rationem.

« In parabolis dicebat illis. » Hic autem vocat parabolas, sermones per similitudines rationabiles explanatos. Psal. LXXVII, 2 : Aperiam in parabolis os meum : loquar propositiones ab initio.

« Et si regnum in se, »

Hoc est, contra se, « dividatur, » per contrarias voluntates et potestates et operationes, ita quod unus alium ejiciat, « non potest regnum illud stare, » sed destruetur a seipso.

Deinde, antequam inferat conclusionem, adducit secundam rationem, per domus similitudinem, dicens :

« Et si domus, »

Quantum ad familiam domus, « super semetipsam, » hoc est, contra semetipsam, « dispertitatur » hoc est, dividatur, « non potest domus illa stare, » sed dissolventur : sicut et regnum. Osee, x, 2 : Divisum est cor eorum, nunc interibunt. Omne enim unum construitur ex hoc, quod suae partes ex quibus componitur, concorditer tendunt ad unum : et si illae discordant, et in diversa tendunt : necesse est quod dissolvatur. Haec igitur sunt causa naturalis omnis dissolutionis, ut in quarto de Cælo et Mundo probatur.

His duabus inductis similitudinibus, inducit intentam conclusionem, dicens :

« Et si Satanas, »

« Quomodo potest Satanas Satanam ejicere ? »

Tangit rationes similitudinarias tres : quarum prima sumitur ex similitudine regni in seipsum divisi : sic quod omne regnum in contrarias potestates, et voluntates, et operationes divisum, desolabitur : quia quod una potestatum præcipit, altera inhibet, et quod una ædificat, altera destruit. Et in hac ratione sub quæstione primo ponit conclusionem intentam, dicens : « Quomodo potest Sata-

In regno et domo sua, « consurrexerit, » ut contrarius, « in semetipsum, » hoc est adversus eum qui debet construere regnum et domum suam, quia sic « in semetipsum » dicitur, « dispertitus est, » hoc est, in contrarias voluntates, et potestates, et operationes divisus : « et, » sic per similitudines inductas, « non poterit stare » in regno et domo sua, « sed finem habet » per dissolutionem. Matth. XII, 23 : Omne regnum divisum contra se, desolabitur : et omnis civitas vel domus

<--- Page Split --->

divisa contra se, non stabit. Eccli. xxxiv, 28 : Unus ædificans, et unus destruens : quid prodest illis nisi labor ? Ad Galat. n, 18 : Si enim quæ destruxi, iterum hæc ædifico, prævaricatorem me constituo.

« Nemo potest, etc. »

Tertia ratio est, quæ supponit oppositum conclusionis antecedentium rationum. Supponitur enim ex antecedentibus, quod Satanas in Satanam non est divisus : et ideo non est virtus Satane quæ diripit regnum, et domum Satane et oportet quod sit fortior virtus quam sit virtus Satane : et oportet quod sit, quia « nemo potest, » in naturalibus virtutibus et humanis, « ingressus, » violenter, « in domum » fortis, « vasa fortis, » quæ pacifice possedit, a possessione fortis, in contrarios usus « diripere, » contra voluntatem illius fortis, scilicet ea quæ possederat fortis sibi attrahere : « nisi prius, » sua fortitudine, « fortem, » qui domum et vasa possederat, « alliget, » privata vel diminuta potestate, quam prius in domo, et vasis habebat. « Et tunc, » illo sic alligato, « domum ejus, » hoc est, familiam, et vasa domus ejus, in quibus confidebat, « diripiet » ad suos usus.

per divinam virtutem : intravit per gratiam in domum Satane, tam in mundo quam in inferno : et distribuit Sanctis, et Patri Deo omnia vasa quæ Satan possederat : et hoc non potuit fieri in virtute Satane, sed in virtute divina. Isa. xlix, 24 : Numquid tolletur a forti præda ? aut quod captum fuerit a robusto, salvum esse poterit ? Sic ergo in Beelzebub quæ (alias, qui) est virtus Satane, non ejicio dæmonia, sed potius in fortiori virtute, et contraria Satane, quæ est demonstratio virtutis divinae. Matth. xii, 28 : Si ego in Spiritu Dei ejicio dæmones, igitur pervenit in vos regnum Dei. Exod. vni, 19 : Digitus Dei est hic : hoc est, demonstratio virtutis divinae.

« Amen dico vobis, quoniam omnia dimittentur filiis hominum peccata, et blasphemiæ fquibus blasphemaverint :

Qui autem blasphemaverit in Spiritum sanctum, non habebit remissionem in æternum, sed reus erit æterni delicti.

Quoniam dicebant : Spiritum immundum habet. »

Sic ergo nemo potest Satanam fortem de quo dicitur, Job, xii, 24 : Non est super terram potestas, quæ comparetur ei, qui factus est ut nullum timeret : hunc, inquam, fortem, nemo potest de domo sua, et vasis, hoc est, cordibus ejicere, nisi fortior illo sit : et alliget eum, prius ablata sibi potestate. Luc. xi, 21 et 22 : Cum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt ea quæ possidet. Si autem fortior eo superveniens vicerit eum, universa arma ejus auferet, in quibus confidebat, et spolia ejus distribuet1.

Et sic fecit Dominus fortior diabolo

Tangit hic hujus blasphemiae (quam in eum faciebant) aggravationem. Fuit autem haec, impugnatio veritatis agnita. Per rationem enim naturalem cognoverunt, quod virtus Christi, qui expulit daemones, fuit virtus divina : et tamen hanc per solam invidiam gratiae Christi impugnabant, et virtuti daemonis attribuebant, et blasphemabant, quia diabolo, quod Dei erat, attribuebant : et ex invidentia gratiae Christi, veritatem quam per rationem agnoverant, impugnabant. Et ideo peccatum illud gravissimum fuit : et ideo exaggerat hic gravitatem peccati illius.

<--- Page Split --->

Et hoc est quod dicit :

« Amen dico vobis, quoniam omnia dimittentur filiis hominum peccata, etc. »

Hæc enim sunt peccata filiorum hominum, quæ ab ignorantiis, vel infirmitatibus hominum oriuntur. Hæc enim ex humana proveniunt tentatione. I ad Corinth. x, 13: Tentatio vos non apprehendat, nisi humana. Hoc autem peccatum, quia agnitum fuit humana ratione, ex ignorantia non processit. Et quia ex carne et sanguine non fuit, non potuit attribui carnis infirmitati : et ideo nullam habuit radicem humanam, sed ex certa malitia invidie procedens, radicem habuit diabolicam. Et ideo dicit : « Amen dico vobis, quoniam omnia dimittentur filiis hominum peccata, » quæ sunt per radicem filiorum hominum, « et » similiter dimittuntur filiis hominum, « blasphemie, » quæ sunt per radicem ignorantie vel infirmitatis in filiis hominum, « quibus » filii hominum, ut filii ignorantium, et infirmorum, « blasphemaverint : » sicut ex ignorantia dicentium Christum non esse Deum : vel Filium cum Patre non esse unum : vel aliquid tale. Et hæc vocantur apud Matthæum, xii, 32, peccata in Patrem et Filium 1, quia peccatum infirmitatis est contra attributum Patris, quod est potentia : et peccatura ignorantiae est contra attributum Filii, quod est sapientia.

« Qui autem blasphemaverit, »

Falsum imponens divine virtuti, « in Spiritum sanctum, » hoc est, contra attributum Spiritus sancti, cui attribuitur bonitas. Et contra hoc blasphemat, qui ex certa blasphemat malitia, quia per rationem in conscientia sua scit suæ blas-

phemie oppositum : et nullam habet infirmitatem ad hanc blasphemiam inclinantem et tentantem : et ideo, « non habedit remissionem, » hoc est, ex parte sua remissionis causam, « in æternum : » quia nec hic, nec in futuro. Unde, Matth. xii, 32, dicitur : Qui autem dixerit contra Spiritum sanctum, non remittetur ei, neque in hoc sæculo, neque in futuro.

« Sed reus erit,1 » hoc est, reatu tenebitur obligatus, « æterni delecti. »

Causa æterni delicti non est nisi una : quæ est finalis impenitentia, in qua aliquis decessit in peccato mortali. Ille enim, quia non est umquam susceptibilis gratiae, reus erit semper æterni delicti : quia tunc non est susceptibilis gratiae, quæ sola est causa remissionis delicti.

Quoad actionem autem, reus æterni delicti est, qui in se dum peccat, non habet occasionem propter quam congruat sibi peccatum hic, vel in futuro remitti : et sic peccans, ex sola et certa malitia in Spiritum sanctum reus est æterni delicti. Etiam peccans in Patrem ex infirmitate, non est reus æterni delicti : quia propter infirmitatem sibi congruit peccatum remitti. Et peccans in Filium ex ignorantia, non est reus æterni delicti : quia propter ignorantiam congruum est ei peccata dimitti. Psal. xxiv, 7 : Delicta juventulis meæ, quæ proveniunt ex infirmitate concupiscentiæ, et ignorantias meas ne memineris, Domine. Sed qui peccat ex certa malitia, absque infirmitatis tentatione, et ignorantiæ obtenebratione, quantum ad hujusmodi congruitatem, reus erit æterni delicti : quia in se non habet congruitatem, quare remittatur sibi peccatum in æternum.

Quoad impotentiam autem remitten-

1 Matth. xii, 31 et 32 : Ideo dico vobis : omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus : Spiritus vero blasphemia non remittetur. Et qui-

<--- Page Split --->

tis, nullus potest esse reus æterni delicti, quia nullum peccatum est quod non possit remittere Deus. Et ideo etiam istud peccatum in Spiritum sanctum multis remisit, quando per pœnitentiam conversi sunt ad ipsum. Et ideo, Act. 111, 17 et seq., illi quibus grande peccatum crucifixionis remissum est, ignorantiae peccatum dicuntur admissise, dicente Petro : Et nunc, fratres, scio quia per ignorantiam fecistis, sicut et principes vestri :... pœnitemini igitur. et convertimini, ut deleantur peccata vestra. Secundo igitur modo dicitur hic : ex certa malitiae blasphemans et veritatem impugnans, reus æterni delicti. Primo autem modo, soli jam in inferno damnati. Tertio autem modo, nemo.

« Quoniam dicebant, etc. »

Inducit causam istius exaggerationis. « Quoniam dicebant, » sic veritatem impugnando blasphemantes : « Spiritum immundum habet, » in quo ejicit dæmonia, et signa operatur.

Hæc autem peccata in Spiritum sanctum (sicut et alibi 1 diximus) quinque ab antiquis esse dicuntur : scilicet, obduratio, præsumptio, desperatio, invidentia fraternæ gratie, impugnatio veritatis agnitæ. Est autem opinio mea, quod nihil (alias, nullum) horum sit peccatum in Spiritum sanctum, nisi sit conjunctum impugnationi veritatis agnitæ. Obduratìo enim, sive induratio est, quando aliquis actualem voluntatem habet non emolliendi cor ad amorem Dei, vel frangendi ad timorem. Et hoc non est peccatum in Spiritum sanctum, nisi in conscientia impugnet hoc quod agnoscit esse verum : quod scilicet amore Dei cor emollitur, et ex timore conteritur ad dimittendum peccatum. Similiter præsumptio est, quando aliquis sic

misericordiam Dei extendit, quod peccata non ulciscatur, et ideo proponit manere in peccato. Et hoc iterum fit ideo, quia in conscientia impugnat hoc verum quod scit : quod scilicet justitia (quæ se negare non potest) peccata non dimittat impunita. Similiter desperatio (quæ sic severam facit justitiam, quod sibi emenda exhiberi non possit : et ideo remanet in peccatis) impugnat hoc verum, quod in omni ordinato judice, locum habet emenda delicti : quia naturæ (alias, natura) miseretur, dummodo cautela sufficiens emendationis pœnitentiae possit exhiberi. Et hoc potest fieri Deo, per testimonium conscientiæ : quamvis hæc cautela apud hominem judicem qui interiora videre non potest, fieri non possit. Similiter finalis impœnitentia, quæ est propositum numquam pœnitendi, et in peccato permanendi, eo quod placeat peccatum, est cum impugnatione conscientiæ contra veritatem hanc, quod secundum omnem (alias, communem) veritatem, peccatum innaturale est, et placere secundum naturam non potest : quinimo displicere necesse est. Eodem modo invidentia fraternæ gratiæ est cum impugnatione hujus veritatis, quod scitur hæc gratia fratris a Deo esse, et data a liberalitate divina ad Ecclesiæ profectum : et tamen impugnatur ut inutilis et nociva. Impugnatio autem veritatis agnitæ, est scire (alias, scientiæ) et agnitæ veritatis impugnatio : ita ut cum negari non potest, contrariæ potestatis, et falsitatis, et mendacii auctori attribuatur : sicut hic.

Hoc igitur est quod dicit.

« Et veniunt mater ejus et fratres : et foris stantes, miserunt ad eum vocantes eum.

Et sedebat circa eum turba, et di-

<--- Page Split --->

cunt ei : Ecce mater tua et fratres tui foris quærunt te.

33 Et respondens eis, ait: Quæ est mater mea et fratres mei?

34 Et circumspiciens eos qui in circuitu ejus sedebant, ait: Ecce mater mea et fratres mei.

35 Qui enim fecerit voluntatem Dei, hic frater meus, et soror mea, et mater est. »

Tangitur hic ultima pars istius disputationis : in qua ostenditur, quod non oportet retrahi ab opere divino propter carnalem affectum.

Dicuntur autem in ea tria : scilicet, carnalium propinquorum adventus, eorumdem ad ipsum procuratum negotium, et Christi determinatio, quia a spiritualibus, propter carnales, non sit recedendum.

Dicit igitur :

« Et veniunt mater ejus, »

Carnalis, « et fratres » ejus, consobrini, non uterini : quia tales fratres non habuit. Causa autem adventus fuit, quia accurrunt quando turbæ ad improperia insurrexerunt : et quando sui, scilicet discipuli, in furorem raptum esse dixerunt : volentes eum a turbis abstrahere, ne contumeliam pateretur.

« Et foris stantes, » extra ambitum turbarum, quia propter pressuram appropinquare usque ad ipsum non poterant, « miserunt ad eum » nuntios qui se pressuræ immiserunt, « vocantes eum, » ut a turbis abstraheretur, ne forte contumeliam pateretur. Et hoc non erat faciendum. Luc. ii, 49 : Quid est quod me quærebatis ? nesciebatis quia in his quæ Patris mei sunt, oportet me esse ? II ad Corinth. v, 16 : Nos ex hoc neminem novimus secundum carnem. Ad Galat. i, 16 : Non acquiesvi carni et sanguini.

« Et sedebat circa eum turba, »

Tunc quiescens, ut dicit Glossa, in spirituali intelligentia sermonum ejus. Unde Philosophus : « In sedendo et quie- « scendo, fit anima sciens et prudens. »

« Et dicunt ei. »

Illi qui missi ad eum fuerant, ut a turbis eum abstraherent : « Ecce mater tua, » quæ propinquissima tibi est. Tob. iv, 3 : Honorem habebis matri tuæ omnibus diebus vitæ ejus. « Et fratres tui, » post matrem propinquiores. Et fuerunt consobrini Jacobus minor, et Judas Thaddæus, et Simon Cananæus, et Joseph Justus : hi enim fratres Domini dicuntur. « Foris quærunt te, » stantes extra ambitum turbarum, ut per hoc a turbis abstraheretur : quia in tanta nequitia circumdederant eum Scribæ . et Pharisæi, quod propinqui Domini timorem habebant de ipso, nondum plenam fidem habentes de divinitate ipsius. Unde etiam postquam in hac disputatione de Pharisæis triumphaverat, beata Stella, ancilla beata Marthæ, alta voce præ gaudio clamavit illud, Luc. xi, 27 et 28 : Beatus venter qui te portavit, et ubera quæ suxisti. Et Dominus, ut spiritualia corporalibus præponenda esse significaret, dixit : Quinimo beati qui audiunt verbum Dei, et custodiumt illud.

« Et respondens eis, ait. »

Spiritualia corporalibus præponenda esse designans, et in retractione a spiritualibus, carnales non esse agnoscendos parentes.

« Quæ est mater mea ? » In talibus enim locum habet quod dixit, Joan. ii, 4 : Quid mihi et tibi est, mulier. « Et » qui sunt « fratres mei ? » Deuter. xxxiii, 9 : Qui dixit patri suo, et matri suæ : Nescio vos : et fratribus suis : Ignoro vos : et nescierunt filios suos. Psal. xluv, 11 et 12 : Obliviscere populum tuum, et

<--- Page Split --->

domum patris tui : et concupiscet rex decorem tuum.

Et hoc est quod sequitur :

« Et circumspiciens eos, »

Discipulos attentiores ad doctrinam, « qui in circuitu ejus sedebant, » in doctrina quiescentes. Psal. xxxm, 6 : Accedite ad eum, et illuminamini. Matth. xm, 49 : Extendens manum in discipulos suos, dixit : Ecce mater mea, et fratres mei.

« Ait : Ecce mater mea, » in cujus cordis utero formor spiritualiter, sicut in matris utero corporaliter sum formatus. Ad Galat. iv, 19 : Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Isa. xxvi, 18 : A facie tua concepimus, et quasi parturivimus, et peperimus spiritum.

« Et fratres mei, » ex eodem patre cœelesti forma mea formati, quia ego verbum formatus sum ex (alias, a) Patre per æternam generationem, et in Verbi formam formantur audientes me discipuli, ex eodem Patre cœelesti. Ad Roman. viii, 29 : Quos præscivit, et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus.

Et subdit generaliter :

« Qui enim fecerit, »

Corde, et ore, et opere, « voluntatem Dei, » et beneplacij et signi in praeceptis, et consiliis, et exemplis. I ad Thessal. iv, 3 : Hæc est voluntas Dei, sanctificatio vestra. Ad Roman. xn, 2 : Probe-

tis quæ sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta. Bona enim est in præceptis, beneplacens in consiliis, perfecta in exemplis.

« Hic est frater meus, » ex eodem Patre in formam imaginis meæ figuratus. Ad Galat. iv, 6 : Quoniam estis filii, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamantem : Abba, pater 1. Item, ad Roman. viii, 16 et 17 : Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro quod sumus filii Dei. Si autem filii, et hæredes : hæredes quidem Dei, cohæredes autem Christi.

« Et soror. » Dicitur propter fecunditatem quam ab alio, hoc est, a Verbo recepit. Cantic. v, 1 : Veni in hortum meum, soror mea sponsa. Sponsa quidem in amore : soror autem in fecunditatis castis amplexibus. Hæc venit in hortum : quando in ea oriuntur omnia aromata, quæ a verbo Dei in ea seminantur.

« Et mater est, » in cujus corde tamquam in utero formor in gratia. Eccli. xv, 2 : Obviabit illi quasi mater honorificata. Eccli. xxiv, 24 : Ego mater pulchre dilectionis, et timoris, et agnitionis, et sanctæ spei. Hæc ergo cognatio est omni carnali cognationi præponenda : et hoc est quod dicere intendit. Non enim despiciens carnales propinquos, hæc dicit quæ hic inducuntur : sed ut instruat, quod spiritualia propter eos non sunt dimittenda. Et si aliquando a spiritualibus nos abstrahere nitantur, non esse talibus consentiendum.

Hoc igitur est quod intendit.

<--- Page Split --->