CAPUT XIV.

In domo principis Pharisæorum hydropicum sabbato curat, ostendens Legisperitis ac Pharisæis hoc licere, et horum notans ambitionem, docet invitatum in novissimo loco recumbere : parabola de invitatis ad cœnam qui se excusarunt; sequens Christum debet omnibus renuntiare, sublata cruce sua, usque ad odium animæ propriæ : volens turrim ædificare computat primum sumptus : commendatio salis.

<--- Page Split --->

<--- Page Split --->

De primo dicit tria : istius facti divinam ordinationem, Domini ad principem Sacerdotum vocationem, et insidiantium machinationem.

IN CAPUT XIV LUCE

De primo dicit :

ENARRATIO.

« Et factum est, »

« Et factum est, cum intraret Jesus in domum cujusdam principis Pharisæorum sabbato manducare panem, et ipsi observabant eum. »

Hic incipit pars illa, in qua docet qualiter conversi et præparati ad judicium debent venire ad ipsum, et post ipsum.

Et dividitur hæc pars in duas partes, secundum documenta quibus venitur ad Christum. Hæc enim documenta, aut sunt secundum fidem spiritualis intelligentiæ : aut sunt secundum mores, hoc est, secundum opera virtutum. Et ideo in prima parte per sanationem hydropici in sabbato, docet legis spiritualem intellectum, et carnaliter legem implentem non posse sequi ipsum. In secunda autem, docet per exercitium virtutum vere homines converti ad ipsum, et sequi ipsum, et illos secundum rectam rationem ad regnum Dei esse præparatos.

Prima harum habet tres particulas : in quarum prima tanguntur insidiae eorum, qui carnaliter legem observari dicebant : in secunda, ponitur beneficium quod spiritualiter legem implebat : in tertia, ratio Christi ab illorum operibus sumpta, ostendens, quod hoc contra legem secundum legis spiritualem intentionem non erat.

Adhuc, In prima harum sunt duo paragraphi : in quorum primo ponitur Domini cum insidiantibus invitatio : in secundo, dictum et factum, ex quo sumebatur insidiantium machinatio.

Divina ordinatione, quæ in factis Christi ponit ordinem, et non successionem temporis. Joan. xvn, 4 : Opus consummavi, quod dedisti mihi ut faciam. Et ideo facta ista aliter ordinantur a Luca, et aliter a Matthæo, secundum quod ad diversas intentiones eorum probandas inducuntur : sicut jam in ante habitis sæpius dictum est.

« Cum intraret in domum, »

Invitatus, et salutem eorum qui in domo erant procuraturus. Sic enim et non alia de causa intrabat principaliter. Luc. xix, 9 : Hodie salus domui huic facta est. Hinc est quod, Matth. x, 12, præcipit discipulis : Intrantes in domum, salutate eum qui in ea dignus est, dicentes : Pax huic domui. Pax autem est salus Salvatoris, et reconciliatio peccatorum.

Describit autem patremfamilias domus, non a nomine : quia nomine insidiator non erat dignus. Psal. xv, 4 : Nec memor ero nominum eorum per labia mea. Sed describit a dignitate, dicens :

« Cujusdam principis Pharisæorum, »

Qui, Joan. xi, 53 : Consilium fecerunt ut Jesum dolo tenerent, et occiderent. Idem dicitur, Matth. xxvi, 4. I Esdre, ix, 2 : Manus principum et magistratuum fuit in transgressione hac prima.

<--- Page Split --->

« Sabbato. »

Fit mentio de tempore, ut habeat locum calumnia : quia maxime calumniantur facta Christi propter sabbatum, quod eum violare dicebant. Joan. ix, 16 : Non est hic homo a Deo, qui sabatum non custodit.

« Manducare panem. »

Hoc fuit quantum ad exterius causa invitationis : interius autem erant calumniatores pessimi, sub pallio honestatis quaerentes mordere Dominum. Matth. vii, 15 : Veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces.

Et hoc est quod sequitur : « Et ipsi observabant eum, » ut accusarent. Eccli. viii, 14 : Ne contra faciem stes contumeliosi, ne sedeat quasi insidiator ori tuo. I Reg. xxii, 13 : Consuluisti pro eo Deum ut consurgeret adversum me servus meus, insidiator usque hodie permanens.

« Et ecce homo quidam hydropicus erat ante illum. »

Hic incipit factum de quo insidiabantur.

Et dicit quinque, quorum primum est oblatio hydropici : secundum autem, interrogatio de observatione sabbati : tertium autem, curatio facta in die sabbati : quartum, confutatio de carnali observantia sabbati : quintum autem est crubescentia eorum, qui insidiabantur de operatione facta in die sabbati.

De primo dicit : « Et ecce. » Quatuor dicit. Primo enim ponit miseriae demonstrabilitatem, cum dicit : « Et ecce. » Secundo, ponit miseri rationabilitatem, cum dicit : « Homo quidam. » Tertio, explanat magnam miseri infirmitatem, cum dicit : « Hydropicus. » Quarto, ponit misericordis a praesentia

infirmi inexcusabilitatem, quando dicit : « Erat ante illum. »

De primo horum dicit : « Et ecce. » Isa. lxiv, 9 : Ecce, Domine, respice, populus tuus omnes nos. Psal. xxiv, 16 : Respice, Domine, in me, et miserere mei : quia unicus et pauper sum ego.

« Homo quidam » rationalis, cui miserendum est. Osee, vi, 6 : Quia misericordiam volui, et non sacrificium : et scientiam Dei plusquam holocausta. Luc. xiii, 16 : Hanc filiam Abrahæ... non oportuit solvi a vinculo isto die sabbati? Quasi dicat : Sic oportuit.

« Hydropicus erat ante illum. »

Ecce expositio infirmitatis et miseriae. Dicit autem hic glossa Beda, quod hydropisis est morbus aquosus ab humore subcutaneo dictus, a vitio vesicae natus, anhelitu fectido, et corpore turgente. Et hic humor in principio quidem est subcutaneus, postea autem tolam inflat carnem. Nec est a vitio vesicae per vitium vesicae : sed quia hepar humorem aqueum a carne non separat, ideo vesica humorem aquosum ad se non direclum non attrahit, et ideo pellis et corpus turgent. Anhelitus autem fcatet propter spiritualium oppressionem, et corruptionem. Hic etiam habet proprietatem, quod quanto plus bibit, tanto plus sitit : quia membra interius non nutriuntur, et ideo semper desiderant, et patiuntur magnam spiritualium oppressionem. Et haec sunt morbi istius accidentia, et miseria Christo praesentialiter exhibita.

Significat hic morbus avaritiam rerum hujus mundi, et accidentia. Avaritia enim humorem frigidarum consolationum hujus mundi appetit, qua per aquam significantur. Unde, Proverb. xxx, 16 : Terra non satiatur aqua. Hæc anima avari aridam se replens, numquam satiatur appetitu terrena acquisitionis, et consolationis mundanorum. Psal. cxlii, 6 : Anima mea sicut terra

<--- Page Split --->

sine aqua tibi. Hæ sunt aquæ Tantali, de quibus dicit Poeta :

Quo plus sunt pote, plus sitiuntur aquæ.

Ad Hebr. vi, 7 : Terra sæpe venientem super se bibens imbrem. Isti sunt qui dicunt illud Judicum, 1, 15 : Terram arentem dedisti mihi. Eccle. v, 9 : Avarus non implebitur pecunia. Et quo plus habet, eo magis sitit. Job, xviii, 9 : Exardescef contra eum sitis.

Sed attracto humore, pellis et corpus turgent : quia abundantia temporalium inflationem inducit superbiae et ambitionis. Exod. ix, 10 et 11 : Facta sunt ulcera vesicarum turgentium in hominibus et jumentis. Nec poterant malefici stare coram Moyse propter ulcera quae in illis erant. Turgent enim homines et jumentini, et malefici ex jactantia divitiarum.

Fœtet etiam anhelitus hydropici propter spiritualium oppressionem : quia tales non nisi de fœtidis et corruptis rebus loquuntur. Psal. v, 11 : Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant. Sic ergo et humorem attrahit, et sitit, et fœtet. Isa. xxxiv, 3 : De cadaverbus eorum ascendet fœtor.

Iste morbus etiam spiritualia opprimit : et ideo spirant anhelitu gravi. I ad Corinth. n, 14 : Animalis homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei. Sultitia enim est illi, et non potest intelligere, quia spiritualiter examinatur. Tales enim sunt de quibus dicitur, ad Coloss. n, 18 et 19 : Inflatus sensu carnis suæ, et non tenens caput, ex quo totum corpus, per nexus et conjunctiones subministratum et constructum, crescit in augmentum Dei. Sed sicut hydropico solvuntur juncturæ, ita ipse solutus a junctura Christi, nihil spiritualium intelligit.

Hic morbus etiam semper interius inanis remanet, quia cupit ea quae non nutriunt, sed opprimunt. Habacuc, ii, 6 : Væ ei qui multiplicat non sua : usquequo et aggravat contra se densum lutum ?

Habet etiam hic morbus frequenter genitalium inflationem : quia frequenter abundantia temporalium luxuriam inducit. Eccli. xlvii, 21 et 22 : Inclinasti femora tua mulieribus :... dedisti maculam in gloria tua.

Pedes etiam hic morbus facit pigros, hoc est, affectus ad bonum pigrescentes. Sapient. xv, 15 : Pedes eorum pigri sunt ad ambulandum. Psal. cxiii, 7 : Pedes habent, et non ambulabunt.

Habet etiam hic morbus cutis infectionem per variolas, et vesicas, per morpheas. Quod significat exterioris conversationis deformitatem. Thren. iv, 2 : Filii Sion inclyti, et amicti auro primo : quomodo reputati sunt in vasa testea, opus manuum figuli ? Tales enim etsi quandoque quaerant pulchritudines vestium, hoc faciunt ut pallient incompositionem interiorem. Unde Beatus Bernardus : « Hæc forma vestium, deformitatis « mentium et morum indicium est. »

Hæ sunt igitur proprietates istius morbi, quem Sacerdotes et Pharisæi magis interius in anima, quam iste exterius in corpore patiebatur. Et ideo etiam hoc factum est quod erubescerent, se interius Salvatori non ostendentes, cum ille exterius salutem expeteret. Sic enim hydropicus « erat ante illum » salutem expetens, et miseriam ostendens medico Salvatori:

« Et respondens Jesus dixit ad legisperitos, et Pharisæos, dicens : Si licet sabbato curare ?

At illi tacuerunt. »

Hic ponitur spiritualis intelligentiae de lege inquisitio.

Et dicit : « Respondens. » Non quod aliquid dixerint, sed quia cogitationibus observantium respondit. I Reg. xvi, 7 : Homo videt ea quæ parent, Dominus autem intuetur cor.

« Dixit ad legisperitos, » quorum erat intelligere legem. Matth. xxii, 13 : Væ

<--- Page Split --->

vobis,Scribæ et Pharisæi hypocritæ: quia clauditis regnum cælorum ante homines. Luc. xi, 32: Væ vobis Legisperitis, quia tulistis clavem scientiæ.

« Et Pharisæos, » qui de religione singulariter gloriabantur. Ad Roman. 11, 23: Qui in lege gloriaris, per prævaricationem legis Deum inhonoras ?

De sacerdotibus tacet, propter honorem hospitis qui princeps Sacerdotum erat, ne eum videatur confundere.

« Si licet sabbato curare? »

Cum enim omnia ad curam hominis facta sint, et propter hominem : et eum curare non sit opus servile, sed spirituale : et non possit nisi virtute divina fieri, quando fit sine invocatione et sine sacramento, per solum imperium. Unde, Marc. iii, 4 : Licet sabbatis benefacere, an male? animam salvam facere, an perdere ?

« At illi tacuerunt. »

Merito tacent, qui contra se esse vident quidquid dixerint. Oportuit enim alteram partem respondere contradictionis : et quamcumque responderint obligati sunt. Si enim dicant quod non licet, dicetur eis : Quare ipsi animalia curent? Si dixerint quod licet, dicetur eis : Quare Christum curantem observant? Et ideo tacuerunt. Psal. lxii, 12 : Obstructum est os loquentium iniqua. Sic, Daniel. xiv, 26, os draconis obstructum est, ne aliquid posset contra Danielem.

Et non poterant ad hæc respondere illi. »

Hic ponitur miraculi et beneficii perfectio.

Dicit ergo : « Ipse vero, » Jesus salvator omnium miserorum, attendens quid Propheta dicit de eo, Psal. x sec. Hebr. 14 : Tibi derelictus est pauper, orphano tu eris adjutor.

« Apprehensum » autem charitate et misericordia. Jerem. xxxi, 3 : In charitate perpetua dilexi te : ideo attraxi te miserans. Apprehendit tamen etiam manu : ut ostenderet quod virtus deitatis exiret de carne propter nos assumpta. Matth. vn1,3 : Tetigit eum, dicens : Volo, mundare.

« Sanavit eum, » hoc est, ab hydropisi curavit. Osee, xiv, 3 : Sanabo contritiones eorum, diligam eos spontanee : quia aversus est furor meus ab eis. Iste est medicus, de quo dicitur, Eccli. xxxviii, 1 : Honora medicum propter necessitatem, etenim illum creavit Altissimus. Jerem. xvii, 14: Sana me, Domine, et sanabor.

« Ac dimisit » sic eum corporaliter sanatum. Dimisit liberum, quem obsequiis retinere poterat pro mercede sanationis : ut ipse opere doceret quod dixerat, Matth. x. 8 : Gratis accepistis, gratis date. Sic dimisit Eliseus Naaman sanatum 4. Dimisit etiam liberum, ut libera mente confiteretur, et crederet, et gratias ageret Deo. Joan. v, 14: Ecce sanus factus es : jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat.

« Et respondens ad illos, »

Ipse vero apprehensum sanavit eum, ac dimisit.

Et respondens ad illos, dixit : Cujus vestrum asinus aut bos in puteum cadet, et non continuo extrahet illum die sabbati ?

Scilicet insidiatores et observatores, potius attendens malitiam cordis quam verba : quia verbis nihil dixerant.

« Dixit : Cujus vestrum, » possessus a vobis, « asinus aut bos, » hoc est, mundum vel immundum jumentum,

<--- Page Split --->

« in puteum, » hoc est, in foveam aliquam, « cadet, et non continuo, » ne morami trahat periculum læsionis, vel mortis, « extrahet illum, » quod tamen est «pus servile, et pro servili jumento, « die sabbati, » in quo a servilibus præceptum est feriare? Hoc autem accipiebant ab illo quod dictum est, Exod. xxm, 4 : Si occurreris bovi inimici tui, aut asino erranti, reduc ad eum. Cum enim præcepta talia moralia ad utilitatem proximi sunt data, oportet quod si aliquis in sabbato errans animal inveniat, quod statim reducat : quia aliter perderetur animal. Et cum charitas sit ordinata, in suo animali multo potius est hoc observandum. Quia, Matth. xii, 12, dictum est, quod magis melior est homo ove. I ad Corinth. ix, 9 et 10 : Numquid de bobus cura est Deo ? An propter nos utique hoc dicit ? Multo magis in omni hora subveniendum est homini in necessitatis articulo constituto.

Hic autem tria instruit secundum tres virtutes, quae nos Christo conformant, et faciunt ad suam invitationem devenire : quarum prima est humilitas, nos sibi subjiciens : secunda autem voluntaria paupertas, nos sibi conformans : tertia autem perseverantia, ab ipso coronam accipiens. Sic enim ad judicium praeparati, intrabimus cum Domino.

Circa instructionem humilitatis duo dicuntur. Primo enim Evangelista ostendit occasionem, qualiter ad hanc instructionem venit Dominus : secundo, ponit instructionem.

In primo horum tria dicit: quibus videlicet dixit, modum dicendi, et causam.

De primo sumitur dicti congruentia : quia sermones secundum materiam inquirendi sunt. Audientes autem sunt materia prædicantis, ut dicit Gregorius. Ex secundo, sumitur intellectus dictorum. Et ex tertio, necessitas.

Dicit ergo :

Et quia haec ratio incontradicibilis est, ideo sequitur :

« Dicebat autem. »

« Et non poterant ad haec respondere illi. »

Job, ix, 3 : Si voluerit contendere cum eo, non poterit respondere ei unum pro mille. Act. vi, 10 : Non poterant resistere sapientiæ et Spiritui qui loquebatur.

Et hoc est etiam non solum confutans Sacerdotes, Scribas, et Pharisæos : sed etiam docens devotos, et reprehendens superbos. Ad Roman. i, 14 et 15 : Sapientibus et insipientibus debitor sum : ita quod in me promptum est.

Bos autem et asinus significant litteratum et idiotam, sive sapientem et stultum. Job, i, 14 : Boves arabant, et asinæ pascebantur juxta eos, qui de fovea peccati et perditionis continuo sunt extrahendi. Proverb. xxiv, 11 : Evue eos qui ducuntur ad mortem : et qui trahuntur ad interitum, liberare ne cesses.

Sic ergo terminata est pars illa, in qua docet, quod spirituali intelligentia legis redeundum est ad ipsum.

« Dicebat autem et ad invitatos parabolam, intendens quomodo primos accubitus eligerent. »

« Ad invitatos. »

Honorem enim volens facere Domino in die festo, multos secum invitavit. Tob. ii, 1 et 2 : Cum esset dies festus Domini, et factum esset prandium bonum in domo Tobiae, dixit filio suo : Vade, et adduc aliquos de tribu nostra timentes Deum, ut epulentur nobiscum. Isti autem propter epulas, et propter hoc quod ibi in honore viderentur honorati a principe, venerunt ad convivium. Ad hos ergo direxit sermonem. Esther, v, 11 et 12 : Exposuit Anan amicis suis magnitudinem divitiarum suarum, filiorumque turbam, et post haec ait : Regina

<--- Page Split --->

quoque Esther nullum alium vocavit ad convivium cum rege præter me: apud quam etiam cras cum rege prænusrus sum.

« Parabolam »

Istam, hoc est, sermonem similitudinis : quia parabola proprie vocatur, ubi negotium negotio comparatur. Quod non fit hic : quia hic plana ponitur instructio humilitatis. Sed quia per similitudinem vocatorum ad nuptias docet, ideo large sumpto vocabulo parabolam vocat. Proverb. 1, 6 : Animadvertet parabolam et interpretationem, verba sapientum et ænigmatæ eorum. Ex hoc igitur modus accipitur istius doctrinæ.

discumbas in primo loco, ne forte honoratior te sit invitatus ab illo. »

Hic incipit instructio.

Et habet duas partes, scilicet, instructionem per similitudinem, et instructionis conclusionem.

Instructio ipsa habet partes duas, scilicet, cautelam contra humiliationis verecundiam : et instructionem ad humilitatis gloriam consequendam.

De primo dicit tria : honorem scilicet vocationis, cautelam ne incurratur verecundia confusionis, et modum qualiter frequenter incurritur verecundia confusionis.

De primo dicit :

« Cum invitatus fueris ad nuptias. »

« Intendens, »

Hoc est, intendere sive intelligere eos faciens. Psal. xlix, 21 : Arguam te, et statuam te contra faciem tuam. Isti enim non videbant seipsos.

« Quomodo, » hoc est, quam indecenter, « primos accubitus, » hoc est, sine merito virtutis acciperent cathedras honoris et dignitatis, « eligerent, » propria voluntate, non vocati ad eas auctoritate superioris.Et hæc est discendi necessitas. Eccli. vii, 4 : Noli quærere a domino ducatum, neque a rege cathedram honoris. Eccli. x, 17 : Sedes ducum superborum destruxit Deus. Luc. i, 52 : Deposuit potentes de sede. Est enim simile, ut simia in throno regni sedeat, quando idolum et non veritas ponitur in cathedra honoris. Eccle. x, 5 et 6 : Est malum quod vidi sub sole, quasi per errorem egrediens a facie principis : positum stultum in dignitate sublimi, et divites sedere deorsum.Hac ergo necessitate fuit.

« Dicens ad eos : Cum invitatus fueris ad nuptias, non

In quo duo notantur, honor vocationis, et participatio gaudii vocantis.

Honor exprimitur cum dicit : « Cum invitatus fueris. » Est enim honor magnus, a magno ad festum vocari : et præcipue a Deo. Apocal. xix, 9 : Beati qui ad cœnam nuptiarum Agni vocati sunt. Proverb. ix, 2 et 3 : Proposuit mensam suam. Misit ancillas suas ut vocarent ad arcem, et ad mœnia civitatis.

« Ad nuptias, » ut particeps gaudii te vocantis. Et præcipue si Deus Rex cælestis ad hæc gaudia te vocat. Sicut enim dicitur, Matth. xxii, 2 : Simile factum est regnum cœlorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo, hoc est, desponsationis humanæ naturæ cum divina, et fidelis animæ cum Filio Dei, et intellectus hominis cum sapientia, et cordis humani cum justitia, et boni Prælati cum Ecclesia.

De primis nuptiis dicitur, Apocal. xix, 7 et 8 : Venerunt nuptiæ Agni, et uxor ejus, hoc est, humana natura, præparavit se. Et datum est illi ut cooperiat se byssino. Quia humana natura candore innocentiae et gratiae, et splendore divinitatis est perfusa, et operta in sanctitate justificationis. Apocal. xix, 8 : Byssi-

<--- Page Split --->

num enim justificationes sunt Sanctorum.

De secundis nuptiis dicitur, Luc. xii, 31: Vos similes hominibus exspectantibus dominum suum, quando revertatur a nuptiis. Hæ sunt nuptiæ Assueri regis, qui interpretatur beatus, et Esther, quæ abscondita propter humilitatem interpretatur.

De tertiis dicitur, Sapient. viii, 2: Hanc amavi, et exquisivi a juvente mea, ut quæsivi mihi eam sponsam assumere, et amator factus sum formæ illius.

De quartis dicitur, Malach. ii, 14: Dominus testificatus est inter te et uxorcm pubertatis tuæ, quam tu despexisti : et hæc particeps tua, et uxor fæderis tui. Leges enim justitiæ cum corde tuo fœdus habere debent : quamvis hæc uxor ab isto viro frequenter despiciatur, et detur ei libellus repudii.

minibus vilibus concupiscere alta loca : et ideo si recumbas tua electione in magno loco, vilis es et vilis reputaberis : sicut Lucifer, Isa. xiv, 13, altum locum per seipsum concupivit, et ad imum dejectus est : Sedebo (inquit) in monte testamenti, in lateribus Aquilonis. Item, §. 13 : Super astra Dei exaltabo solium meum. Et post modicum dictum est ei, §. 13 : Verumtamen ad infernum detraheris, in profundum laci. E contra dicitur de Filio Dei, ad Philip. ii, 7 : Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens. Ad Galat. iv, 1 : Nihil differt a servo, cum sit dominus omnium. Eccli. iii, 20 : Quanto magnus es, humilia te in omnibus.

« Ne forte honoratior te sit invitatus. »

De quintis nuptiis dicitur, Tob. vi, 11 et 12 : Est hic Raguel nomine, vir propinquus de tribu tua : et hic habet filium nomine Saram, sed neque masculam, neque fæminam ullam habet aliam præter eam. Tibi debetur omnis substantia ejus, et oportet eam te accipere conjugem. Raguel interpretatur pastor Dei, et significat Christum, quem Deus Pater in mundum pro pastore destinavit. Hujus filia est Ecclesia unica, præter quam non habet prolem. Et ideo hanc Tobiæ (qui interpretatur bonus Domini) hoc est, fideli pastori conjungit, et illi omnis substantia ejus debetur : quia quidquid redituum est in Ecclesia debetur tali pastori.

Ecce ratio cautelæ. Et hoc quilibet debet reputare in corde suo, quod scilicet quilibet invitatorum sit eo honoratior. Ad Roman. xii, 10 : Honore invicem prævenientes. Psal. cxxxviii, 17 : Nimis honorificati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus est principatus eorum. Omnes enim super se reputat esse, qui vere humilis est. Ad Ephes. iii, 8 : Mihi omnium sanctorum minimo data est gratia hæc. I ad Corinth.xv, 9 : Ego enim sum minimus Apostolorum, qui non sum dignus vocari Apostolus, quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei. Ecce novissimus locus in quo recumbit summus Apostolorum Paulus.

Hæ sunt igitur nuptiæ ad quas vocat nos Rex summus. Est autem et generaliter cautum et bonum omnibus vocatis ad quascumque nuptias, hoc quod dicit Dominus.

Et hoc est quod dicit :

« Et veniens is qui te et illum vocavit, dicat tibi : Da huic locum : et tune incipias cum rubore novissimum locum tenere. »

« Non discumbas in primo, »

Hoc est, honoratiori « loco, » tua propria auctoritate : innatum enim est ho-

Tangit hic urbanitatem invitantis : quia intrat ut videat discumbentes, et ordinem ipsorum.

Et hoc est quod dicit : « Et veniens is

<--- Page Split --->

qui te et illum vocavit. » Matth. xxu, 11 : Intravit autem rex ut videret discumbentes. Hic est ordo de quo dicitur, III Reg. x, 5, quod regina Saba videns ordinem ministrantium, non habebat ultra spiritum. Nimis enim mirabile est, ut in oculis omnium superior existens, in solis tuis oculis in inferiori sede recumbas : aut quod in oculis omnium in inferiori sede recumbere debens, in solis tuis oculis superiorem sedem usurpes.

Et tunc is qui te invitavit, « dicat tibi : Da huic locum. » Superbiam enim pati non potest, qui humilis corde est. Job, xl, 6 et 7 : Disperge superbos in furore tuo, et respiciens omnem arrogantem humilia. Respice cunctos superbos, et confunde eos, et contere impios in loco suo.

« Et tunc incipias cum rubore novissimum locum tenere. » Hæc enim maxima est confusio, ut depositus a sede majestatis, ad ima projiciaris. Isa. xxu, 19 : Expellam te de statione tua, et de ministerio tuo deponam te. Proverb. xxix, 23 : Superbum sequitur humilitas, et humilem spiritu suscipiet gloria. Eccli. x, 17 : Sedes ducum superborum destruxit Deus, et sedere fecit mites pro eis.

Dicit autem : « Incipias, » quia sic incipit, quod confusionem numquam consummabit, sed in æternum in confusione erit.

Et dicit : « Novissimum, » quia sicut primum concupivit, et superbia ejus semper ascendit, ita semper descendit usque ad fundamenta laci. Isa. xiv, 15 : Verumtamen ad infernum detraheris, in profundum laci.

« Sed cum vocatus fueris, vade, recumbe in novissimo loco : ut, cum venerit qui te invitavit, dicat tibi : Amice, ascende superius. Tunc erit tibi gloria coram simul discumbentibus :

Quia omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur. »

Documentum est humilitatis.

Omnes autem Deus vocat ad nuptias quinque supra dictas, habentes vestem nuptialem, hoc est, dignam suis nuptiis conversationem. I ad Timoth. i, 4 : Qui omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire. Matth. xi, 28 : Venite ad me, omnes qui laboratis, etc.

« Vade et recumbe in novissimo loco. »

Tria dicit. Humilitatis profectum notat per hoc quod dicit : « Vade. » Psal. lxxxm, 8 : Ibunt de virtute in virtutem.

Humilitatis affectum notat per hoc quod dicit : « Recumbe. » Ad commodum enim et ad affectum sedet, qui ex corde humiliari desiderat. II Reg. vi, 22 : Ludam, et vilior fam plusquam factus sum. I Reg. xv, 17 : Cum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es. Psal. lxxxm, 11 : Elegi abjectus esse in domo Dei mei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum.

Tertio, dicit humilitatis locum, cum dicit : « In novissimo loco. » I Reg. ii, 8 : Suscitat de pulvere egenum, et de stercore elevat pauperem. In stercore enim est locus novissimus.

« Ut cum venerit qui te invitavit. »

Non dicit, qui te et illum invitavit : quia specialiter placet ei humilitas, et illum specialiter invitavit. Jacob. iv, 6 : Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Judith, ix, 16 : Nec superbi ab initio placuerunt tibi, sed humilium et mansuetorum semper tibi placuit deprecatio.

« Dicat tibi : Amice. »

Tangit humilitatis gratiam et prae-

<--- Page Split --->

m i u m . Gratiamquidemcumdicit : « Amice . » Superbusenimnulliusami - cusest : quiaintersuperbossemperjurgiasunt : sedhumilis , amicusDeiest : quiaamicitiasimilitudoquædamest : etChristusdicit , Matth . x i , 2 9 : Disciteamequiamitissum , ethumilisrorde . I s a . l x v i , 2 : Adquemrespiciam , nisiadpaupercultum , etcontritumspiri - t u , ettrementemsermonesmeos ? Ideoetiam , Daniel . n i , 3 9 , dicitur : Inanimocontritoetspirituhumilitatissuscipia - m u r . Nonautemaliquissuscipiturnisitantumamicus .

« Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur. »

Ecceomniuminductorumconclusio . Quodenimexaltatihumilientur , proba - turperdivitempurpuratum , L u c . x v i , 2 2 , quisepultusestininferno . PerLu - ciferum , quisuperastracceliexaltarevoluitsoliumsuum , etadinfernumde - tractusestadfundamentalaci 1 . Perre - gemTyri , quiinmediolapidumignito - ruminparadisoposuitcorsuumsicutcorDei , etdemonteDeiprojectusestinterram 2 .

« Ascende superius. »

« Et qui se humiliat, exaltabitur, »

Eccehumilitatispræmium .L u c . 1 , 3 2 : Exaltavithumiles . P s a l . c x i i , 6 etseq . : Humiliarespicitincæloetinter - r a : suscitansaterrainopem , etdester - coreerigenspauperem : utcolloceteumcumprincipibus , cumprincipibuspopu - lisui .

« Tunc erit tibi gloria coram simul discumbentibus. »

Simuldiscumbentesinomnibusnu - ptiis , fidelessuntboni , coramquibusestgloriahumiliinnovissimolocodiscum - benti . Quiaquantosealiisinferioremre - putavit , tantopræferturomnibus , e x e m - ploejusquidixit , J o a n . 1 3 etseq . : Vosvocatisme : Magister , etDomine : etbenedicitis , sumetenim . Siergoegolavipe - desvestrosDominusetMagister , etvosdebetisalteralteriuslavarepedes . Exemplumenimdedivobis , utquemad - modumegofæivobis , itaetvosfacia - t i s . L u c . x x i i , 2 6 : Quimajorestinvo - b i s , fiatsicutminor : etquipræcessorest , sicutministrator . J o b , x x i i , 2 9 : Quihumiliatusfuerit , eritingloria .

Percontrarium : ethocprobaturperDavid , quiquoniamintersuosfratresminorfuit , inregnoexaltatusest 2 . P s a l . xxxii , 1 9 : Humilesspiritusalvabut . IdeodiciturdeChristo , adPhilip . i i , 7 : Semetipsumexinanivit , formamser - viaccipiens . Etpostmodicumsequitur , y y 9 etseq . : PropterquodetDeusexaltavitillum , etdonavitillinomenquodestsuperomnenomen , utinno - mineJesuomnegenuflectatur , c æ l e - stium , terrestrium , etinfernorum , e t o m - nislinguaconfiteaturquiaDominusJesusChristusingloriaestDeiPatris . HæcesthumilitasquæspecialiterutEvangelicavirtusprædicaturinEvan - gelioaDomino . Hanclaudat , hancsuadet , hancdetotothesaurosapien - tiæetscientiæDeiinseabscondi - t o , specialiterdocetimitandam . EtideoetiamEvangelicavirvtusvocatur : quiaperillam , utdicitAugustinus , tumorsa - naturnostræmiseriæ . Hanceligitinmatre : quiasinehumilitateneccastitasejusplacuisset . Hancdiligitinomnibus , necaliquemsuscipitsinehumilitate . Judith , v i u , 1 6 e t 1 7 : Humiliemusillianimasnostras , etinspirituconstitutihumiliato , servientesilli , dicamusflen -

<--- Page Split --->

tes Domino, ut secundum voluntatem suam sic faciat nobiscum misericordiam suam : quia cum humiliatis numquam faciet nisi misericordiam. Ideo dicit Apostolus, ad Ephes. iv, 1 et 2 : Obsecro vos, ego vinctus in Domino, ut digne ambuletis vocatione qua vocati estis : cum omni humilitate, etc.

12 « Dicebat autem et ei qui se invitaverat : Cum facis prandium, aut ccenam, noli vocare amicos tuos, neque fratres tuos, neque cognatos, neque vicinos divites, ne forte te et ipsi reinvitent, et fiat tibi retributio.

bitam. Quarto autem ostendit vocationem debere non esse carnali affectu maculatam.

De primo igitur dicit : « Dicebat autem et ei qui se invitaverat, » nolens temporalia sua metere nisi spiritualia seminaret. I ad Corinth. ix, 11 : Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si nos carnalia vestra metamus ? Ad Galat. vi, 6 : Communicet is qui catechizatur verbo, ei qui se catechizat in omnibus bonis. Hinc est quod dicit Apostolus, II ad Thessal. iii, 8 : Neque gratis panem manducavimus ab aliquo.

« Cum facis, etc. »

13 Sed cum facis convivium, voca pauperes, debiles, claudos, et cæcos. 14 Et beatus eris, quia non habent retribuere tibi : retribuetur enim tibi in resurrectione justorum. »

Duo tangit : temporis congruentiam, et eleemosynam debere esse voluntariam.

Primum tangit dicens : « Cum, » hoc est, quando, innuens non semper posse fieri eleemosynam : quia non suppeterent facultates : quia non esset ordo charitatis se depauperare et aliis ministrare. II ad Corinth. viii, 13 : Non enim ut aliis sit remissio, vobis autem tribulatio. Marc. xiv, 7 : Semper pauperes habetis vobiscum,et cum volueritis, potestis illis benefacere, hoc est, cum opportunitas temporis in facultatibus vestris hoc requirit. Luc. xi, 41 : Quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis.

Hic incipit docere de voluntaria paupertate.

Et dicit hic tria : quorum primum est quod docet, quibus, et qualiter temporalia quando relinquunt sunt distribuendda. Secundum autem est, quod ostendit quale impedimentum præstant ad sequendum Christum si possideantur cum amore. Tertio autem, ostendit incongruitatem, quæ est inter diligentem temporalia ad suum discipulatum. Quia qui aliquid istorum plus Deo diligit, non est dignus suo discipulatu.

« Facis. »

Circa primum autem dicit tria. Dicit enim primo qui in convivium eorum qui sua propter Deum distribuunt, non sunt vocandi. Secundo autem, dicit qui sunt vocandi. Tertio, horum dicit rationem.

Circa primum horum dicit quatuor. Primo enim ostendit dictorum ad eum qui audit convenientiam. Secundo, ostendit eleemosyna largitionem esse debere temporaneam, et temporis habere debere congruentiam. Tertio, ostendit refectionis pauperum præparationem de-

Ostendit eleemosynam debere esse voluntariam et cum effectu.

De primo dicit : « Facis, » ita quod non sit coactio vel tristitia : sed sit factum mera voluntatis. II ad Corinth. ix, 7 : Non ex tristitia aut ex necessitate. Hilarem enim datorem diligit Deus. Ad Roman. vii, 20 : Si quod nolo, illud facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, hoc est, avaritia.

Notatur etiam quod cum effectu esse

<--- Page Split --->

dubet, et non solum in verbo aut corde. Jacob. ii, 15 et 16 : Si frater et soror nudi sunt, et indigeant victu quotidiano, dicat autem aliquis ex vobis illis : Ite, in pace, calefacimini et saturamini : non dederitis autem eis quae necessaria sunt corpori, quid proderit ? Unde, II ad Corinth. viii, 11 et 12 : Nunc vero et facto perficite... Si enim voluntas prompta est, secundum id quod habet, accepta est, non secundum id quod non habet.

« Prandium aut coenam. »

Ecce præparatio.

Dicitur enim prandium quasi parandium : eo quod sunt in ipso multæ præparationes refectionum. IV Reg. vi, 23 : Apposita est eis ciborum magna præparatio : et comederunt, et biberunt. Matth. xxi, 4 : Ecce prandium meum paravi, tauri mei et altilia occisa sunt, et omnia parata.

« Aut coenam, » quæ est nocturna comestio, confecta ex somniferis et digestivis : sicut super Matthæum notavinus 1. Prandium enim est eleemosynarum refectio vegetans ad gratia virtutes : coena autem, refectio pauperum vegetans ad gloriam. His enim duabus refectionibus debent refici pauperes. Psal. xxi, 27 : Edent pauperes, et saturabuntur : et laudabunt Dominum qui requirunt eum. Ecce ad gratiam laudis divinæ. Vivent corda eorum in sæculum sæculi. Ecce refectio ad gloriam ut in gloria perpetua vivant. Isa. xxiii, 18 : Non condentur neque reponentur mercedes Tyri, quia his qui habitaverint coram Domino erit negotiatio ejus, ut manducent in saturitalem, et vestiantur usque ad vetustatem. Glossa dicit : « Hoc est, veris pauperibus qui coram Domino steterunt hic in rectitudine gratia, et in futuro in rectitudine gloriae. »

« Noli vocare, etc. »

Ecce qui sunt excludendi, omnes scilicet carnali affectu conjuncti. Et est intelligendum, quod non propter carnalem affectum sunt vocandi : et si vocantur, vocatiocaret mercede aeterna. Sed tamen non est peccatum vocare eos aliquando, dummodo per expensas eorum vocans non efficiatur impotens ad dandum eleemosynam. Hoc est ergo quod intendit.

Quinque autem conjunctiones ab eleemosyna excludit, cum dicit : « Noli vocare » non indigentes « amicos, » amicitia sæculari tibi conjunctos si non indigent. Ut sit sensus : « Noli vocare amicos, » ut causa vocationis sit amicitia sæcularis. Matth. v, 46 : Si diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis ? nonne et publicani hoc faciunt. Eccli. xxxvu, 1 : Omnis amicus dicet : Et ego amicitiam, copulavi. Sed si vocas amicos, sit causa vocationis Deus, et necessitas invitationis sit paupertas et indigentia. Tali enim amico magis teneris quam alii propter ordinem charitatis. Cantic. v, 1 : Comedite, amici, et bibite, et inebriamini, charissimi

« Neque cognatos, » eos scilicet qui ex matrimonio vestro vel amicorum vobis appropinquant : ut hæc scilicet sit causa invitationis, et si non sint pauperes. Aliter enim si sunt pauperes, magis sunt vocandi. Tob. n, 1 et 2 : Cum esset dies festus Domini, et factum esset prandium bonum in domo Tobie, dixit filio suo : Vade, et adduc aliquos de tribu nostra timentes Dominum. Ecce quod magis vir sanctus præcepit vocari cognatos quam alios.

« Neque vicinos » non indigentes. Sunt autem vicini in convictu quotidiano nobis communicantes : qui si indigentes sunt, magis sunt vocandi. Luc. xv, 6 : Convocat amicos et vicinos, dicens illis : Congratulamini mihi, etc.

« Neque fratres, » ex eisdem parentibus

<--- Page Split --->

vobis junctos, non indigentes : sed si indigent, nulli tantum sunt vocandi. Isa. LVII, 7 : Frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam. Cum videris nudum, operi eum, et carnem tuam ne despexeris.

« Neque divites » qui non indigent : ita quod haec sit causa invitationis. Aliter autem possunt invitari. Unde rex Assuerus qui in multis laudatur, lecti prandium talibus, Esther, n,18 : Ac dona largitus est juxta magnificentiam principalem.

Causam autem quare tales non sunt invitandi, subjungit dicens :

« Ne forte et te ipsi reinvent. »

Quia alia spe mercedis non possunt tales invitari, quia non habent unde aliud retribuant. Matth. vi, 16 : Amen dico vobis, quia receperunt mercedem suam. Luc. XVI, 25 : Fili, recordare quia recepisti bona in vita tua.

« Et fiat tibi retributio « in vita ista.

SED CONTRA. Quia, Marc. x, 30, dicitur quod centuplum accipiet in vita ista cum persecutionibus, et in futuro vitam æterna m.

Ad hoc dicendum, quod centuplum accipiet, non in vicaria temporalium retributione, sed potius in virtutis misericordiæ et largitatis delectatione, quæ pro centuplo reputatur. Genes. xxvi, 12 : Sevit Isaac in terra illa, et invenit in ipso anno centuplum, hoc est, posuit in eleemosynas, et pro delectatione reputavit se centuplum invenisse. Eccle. xi, 1 : Mitte panem tuum super transeuntes aquas, quia post tempora multa invenies illum.

« Sed cum facis convivium, »

Volens utiliter tua expendere. Convivium autem sonat delicias : quod frequenter sonat in malo. Sonat cuim aliquando fastum, et jactantiam, Daniel. v,

1 : Baltassar rex fecit grande convivium optimatibus suis mille : et unusquisque secundum suam bibebat ætatem. Aliquando sonat honestatem sæculi, Esther, 1, 3 : Rex Assucrus fecit grande convivium cunctis principibus, et pueris suis, fortissimis Persarum et Medorum inclytis Aliquando sonat gastrimargiam, Proverb. xxiii, 20 : Noli esse in conviviis potatorum, nec in comressationibus eorum qui carnes ad vescendum conferunt. Est iterum convivium lasciviæ et luxuriæ, Osee, iv, 18 : Separatum est convivium eorum : fornicatione fornicati sunt. Tale fuit convivium Herodis, in quo propter saltus Herodiadis præcisum est caput Joannis. Est autem convivium gratiæ, et virtutis : sicut dicitur, Job, t, 4, quod filii Job, hoc est, virlutes, faciebant convivium per domos, unusquisque in die suo : et mittentes vocabant tres sorores suas, hoc est, tres virtutes theologicas. Est etiam convivium misericordiæ, sicut hic. Et ab hoc loco confunduntur qui dicunt pauperibus non esse danda delicata. Quamvis enim non sint eis delicata porrigenda continuo, ne consuescant, tamen crudele est dicere, quod nihil umquam delicati debeat porrigi pauperibus : quia sine deliciis omnimodis non potest vivere natura humana. Nehemiæ seu II Esdræ, viii, 10 : Comedite pinguia, et bibite mulsum, et mittite partes his qui non præparaverunt sibi. Pinguia autem, et mulsum sunt delicata. Luc. v, 29 : Fecit ei convivium magnum Levi in domo sua. Cum ergo tale convivium misericordiæ feceris.

Et hic dicit, qui sunt vocandi, et quando.

Quando quidem : « Cum facis convivium. »

Qui autem, subdit : « Voca pauperes. » Non exspectes donec petant, sed « voca » eos, qui forte propter verecundiam vel metum non venirent. Pauperes autem sunt qui non sufficiunt sibi : et ideo vocandi sunt, ut ex abundantiis tuis recreentur. Job, xxx, 23 : Compatiebatur

<--- Page Split --->

« Et debiles, » interius viribus destilutos, nec laborare valentes. Debilis autem est infirmus quacumque infirmitate. Ad Roman. xiv, 1 : Debemus nos firmiores, imbecillitates infirmorum sustinere.

« Et claudos, » qui quaerere non possunt victum suum. Act. iii, 3 : Claudus quidam cum vidisset Petrum et Joannem incipientes introire in templum, rogabat ut eleemosynam acciperet.

« Et cæcos, » qui vestigia quaerendi eleemosynam videre non possunt. Luc. xvii, 35 : Cæcus quidam sedebat secus viam mendicans. Omnes enim isti nihil lucrorum possunt agere quo sibi subveniant.

Rationem autem subjungit, dicens :

enim retribuetur in corpore, et anima. Isa. ut, 10 et 11 : Dicite justo quoniam bene,... retributio manuum ejus fiet ei. Psal. cxi, 5 et 6 : Jucundus homo qui miseretur, et commodat, disponet sermones suos in judicio, quia in æternum non commovebitur. Proverb. xix, 17 : Feneratur Domino qui miseretur pauperis, et vicissitudinem suam reddet ei. Quamvis autem et justi, et mali resurrecturi sint, tamen non facit mentionem nisi de resurrectione justorum : quia illi soli resurgunt ad præmium, et gloriam. Psal. i, 3 : Non resurgent impii in judicio, neque peccatores in concilio justorum.

« Hæc cum audisset quidam de simul discumbentibus, dixit illi : Beatus qui manducabit panem in regno Dei. »

« Et beatus eris, etc. »

Tob. iv, 7 : Noli avertere faciem tuam ab ullo paupere. Isti enim vere pauperes sunt, qui tam in bonis fortunæ quam in naturalibus deficiunt : non tantum parum habentes, sed etiam impossibiles ad acquirendum existentes. Et illis maxime est subveniendum : præcipue tamen illis qui boni sunt, et timentes Deum. Eccli. ix, 22 : Viri justi sint tibi convivæ, et in timore Dei sit tibi gloriatio. Eccli. xii, 4 : Da misericordi, et ne suscipias peccatorem. Eccli. x, 26 : Noli despicere hominem justum pauperem.

« Quia non habent retribuere tibi. » Quia in illius vocatione solus Deus est causa. Eccli. xii, 2 : Benefac justo, et invenies retributionem magnam. Et si non ab ipso, certe a Deo. »

« Retribuetur enim tibi. » II ad Timoth. i, 12 : Scio cui credidi, et certus sum quia potens est depositum meum servare in illum diem.

« In resurrectione justorum. » Tunc

Tangit hic impedimenta quae facit amor temporalium ad sequendum Dominum.

Et habet partes duas : in quarum prima excludit errorem cujusdam male intelligentis præinducta : in secunda autem tangit multiplicia ad sequendum Dominum impedimenta, ex amore temporalium causata.

Circa primum autem tangit tria : occasionem erroris, infamiam errantis, et speciem erroris.

De primo dicit : « Hæc cum audisset, » de remuneratione æterna a verbis Christi, putans esse remunerationem terrenam : sicut dicunt Judæi de regno mille annorum, et aurea Jerusalem : in quibus (sicut dicunt) futuri erunt Judæi simile aliquid passi cum illis, qui, Joan. vi, 61, dixerunt de Christo : Durus est hic sermo, et quis potest eum audire ? Et abierunt retrorsum. Ita iste et similes sui, carnaliter intelligentes verba Christi dicunt per contrarium, quod beatitudo quaedam sit corporalis, edere et bibere in

<--- Page Split --->

regno Dei terreno : non advertentes quod dicitur, ad Roman. xiv, 17 : Non est regnum Dei esca et potus, sed justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto.

Dicit autem : « Quidam, » notans infamiam hujus, qui non est dignus nomine. Psal. LXVII, 29 : Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur.

« At ipse dixit ei : Homo quidam fecit cenam magnam, et vocavit multos. »

Hic et excludit errorem male intelligentis, et ostendit quod in temporalibus non est perfectio veniendi ad regnum, sed potius impedimentum.

« De simul discumbentibus. »

Quia diversa genera simul ibi discumbehant: et iste fuit unus de non vestitis veste nuptiali quoad fidem, et videtur de Sadducæis fuisse, qui dicunt resurrectionem non esse spiritualem vitam. Vel forte fuit unus de Essencæis, qui dixerunt nulla esse spiritualia, sed tantum pro temporalibus Deo esse serviendum. Deuter. XXXII, 28 : Oculus Jacob in terra frumenti, et vini. Psal. CXII, 16 : Cælum cæli Domino : terram autem dedit filiis hominum. Ex his enim et hujusmodi sui erroris sumebat occasionem. Fuit autem quidam, nomine Corinthus, hujus erroris defensor, ut dicit Augustinus.

Dicit autem tria : multorum scilicet ad cenam regni Dei vocatorum : impedimenta excusantium : et aliorum vocationem loco eorum qui venire neglexerunt.

Et hoc est quod dicit : « At. » E contra ipse Jesus spiritualiter dicta intelligens, » « dixit ei, » redarguens carnalem intellectum ipsius. Apocal.11,29 : Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis.

« Homo. » Quasi diceret : Tu dicis in temporalium abundantia beatitudinem esse regni Dei : e contra ego, spiritualiter intelligens regnum Dei, ostendo non in temporalium abundantia regnum Dei consequendum. Luc. xii, 15 : Non in abundantia cujusquam vita ejus est.

Dicit igitur :

Dixit igitur :

« Homo quidam. »

« Beatus qui manducabit panem in regno Dei, »

Intelligens de regno terreno. Quia si de pane spirituali et de regno spirituali (quod in cœlo futurum est) intellexisset, nihil errasset. Luc. XXII, 29 et 30 : Ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus, regnum, ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo. Et quia carnalis intellectus, occasio est erroris : ideo dicitur, Joan. vi, 64 : Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam. Verba quæ ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt. Glossa ibidem : « Hoc est, spiritualiter intellecta, vita sunt. » II ad Corinth. iii, 6 : Littera occidit, spiritus autem vivificat.

Circa præparationem istam dicit quatuor : præparantis scilicet dignitatem, præparationis magníficentiam, circa vocationem liberalitatem profusam, et sui cordis ad hoc ut venirent vocari, devotionem ferventissimam.

Circa primum horum dicit quatuor : præparantis scilicet dignitatem, humanitatem, præparationem, largitatem.

Dignitas quidem notatur in hoc quod dicit : « Quidam, » cujus dignitas, et dominatus, et honor, sunt ineffabilia. Psal. CXII, 5 : Quus sicut Dominus Deus noster qui in altis habitat ? Exod. XV, 11 : Quis similis tui, magnificus in sancitate, terribilis atque laudabilis, faciens mirabilia ? Iste ergo, quidam est ab omnibus aliis excelsus : et ideo per speciem dominationis inexplicabilis. Psal.

<--- Page Split --->

l.xxxv, 8 : Non est secundum opera tua. Hic homo dicitur (cum tamen Pater et Hex sit omnium) non a natura humanitatis, sed a benignitate : sicut, Sapient. vii, 23, Spiritus sanctus dicitur humanus, stabilis, certus, securus, omnem habens virtutem, Sapient. i, 6 : Benignus est spiritus sapientiae. Sicut etiam dicitur, Matth. xxii, 2 : Homo quidam, qui nihil facit inhumane. Est enim humanitas, mansuetudo ipsius. Quia, sicut dicit Philosophus, homo est animal mansuetum natura. II Reg. xxiii, 8 : Ipse est quasi tenerrimus lignii vermiculus.

Sic ergo est « homo, » omnes benigne suscipiens, et benignius pertractans, et benignissime in sua cœna disponens. Sapient. viii, 1 : Disponit omnia suaviter.

« Fecit. »

Hic notatur præparatio, in qua studium præparationis intelligitur et diligentia. Isa. lx iv, 4 : Oculus non vidit, Deus, absque te, quæ præparasti exspectantibus te. I ad Corinth. ii, 9 : Quod oculus non vidit, nec auris audvit, nec in cor hominis ascendit, quæ præparavit Deus iis qui diligunt illum. Tobias uxori suæ dixit ut instrueret convivium, et præpararet omnia quæ in cibos erant iter agentibus necessaria 1. Tobias bonitas Domini interpretatur. Uxor autem ejus, est summa sapientia. Quæ bonitas Domini, facultates hujus cœnæ, sed sapientia sua, studium apponit præparationis. Psal. lx vii, 11 : Parasti in dulcedine tua pauperi, Deus.

« Cœnam magnam. »

Hic tangitur magnífica liberalitas in præparatione.

Et dicuntur duo : modus convivii, quia cena : et quantitas, quia magna.

Cœna autem est post quam non est

aliud convivium : et ideo maxime signat finalem refectionem in gloria, a qua nullus qui intraverit ejicitur. De quo dicitur, Matth. xxvi, 29 : Non bibam amodo de hoc geminine vitis, usque in diem illum cum illud bibam vobiscum novum in regno Patris mei. Et ideo istud aliud est ab eo quod describitur, Matth. xxi, 13, quia ab illo ejicitur is qui intravit, non habens vestem nuptialem. Et ideo significat hic in Ecclesia refectionem in gratia, a cujus communione ejicitur qui non est honestæ conversationis.

In gloria igitur fecit cœnam magnam. Si tamen communiter loquamur, tunc facit quadruplicem cœnam, scilicet, in refectione doctrinae, in refectione virtutis et gratiae, in refectione Eucharistiae, et in refectione gloriae. Refectionem doctrinae facit in contemplationis intellectu, refectionem virtutis et gratiae facit in voluntatis affectu, refectionem Eucharistiae facit in cordis devotione et fidei gustu, refectionem gloriae facit in patria in sua dulcedinis adspectu. Prima refectio est in virtute, secunda in forma et matre virtutum charitate, tertia in gratiae ubertate, et quarta in perfecta beatitudine. Prima est inchoationis, secunda profectionis, tertia perfectionis, et quarta est dulcedinis supereffluentis. Luc. vi, 38 : Mensuram bonam, et confertam, et coagitatam, et supereffluentem dabunt in sinum vestrum.

De prima cœna dicitur, Apocal. iii, 20 : Ecce sto ad ostium, et pulso : si quis audierit vocem meam, et aperuerit mihi januari, intrabo ad illum, et cœnabo cum illo, et ipse mecum. Pulsat enim Verbum Dei et sapientia Patris, per veritatem ad intellectum, ut aperiatur ei per fidei consensum. Intrat autem per illuminationem, et concœnant intellectus et sapientia per veritatis refectionem et delectationem. Dicit enim Philosophus, quod admirabiles habet sapientia delecationes, puritate et firmitate. Hoc con-

<--- Page Split --->

vivium instruit Sapientiâ, Proverb. ix, 2 et seq. : Sapientia immolavit victimas suas, miscuit vinum, et proposuit mensam suam.Misit ancillas suas ut vocarent ad arcem et ad mœnia civitatis.Si quis est parvulus, veniat ad me. Et insipientibus locuta est : Venite, comedite panem meum, et bibite vinum quod miscui vobis. Victimæ autem sapientiæ quæ a vincendo dicuntur, sunt divinæ veritatis studia, et lectiones, et contemplationes. Istæ immolantur quando et devote Dei cultui administrantur, et delectationes earum prægustantur per intellectum. Victima enim immolata, partim Deo offerebatur, et partim a sacerdote gustabatur. Mensam ergo pinguem in his sapientia proponit omnibus diversarum veritatum divinarum, unicuique saporem proponens : dum proponit facta et apparitiones Patriarcharum, in virtutibus et apparitionibus divinis, veritatem divinæ notitiae docentibus, et revelationes Prophetarum sacramenta divinæ dispositionis et voluntatis paulatim aperientibus, et sublimitatem Legislatoris, et legis mandata, morum, et justitiarum exponentibus : et in mediatore Christo, per quem gratia et veritas facta est : sive etiam in Doctoribus Apostolicis, per quos sacramenta fidei sunt patefacta : sive in studiis Patrum, per quæ fides contra hæreses detensa est. Hoc vinum spiritualis intelligentiæ miscet, ut captivetur intellectus in obsequium fidei, et in omnibus fiat præceptum Apostoli, ad Roman. xii, 3 : Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem. Hæc mittit ancillas suas, hoc est, ad eam ancillantes sapientias, tam rationales quam naturales, quam etiam morales philosophias, et scientias juris tam monastici quam politici. Mittit vocare ad arcem summi intellectus divini, et ad necnia civitatis, in qua sunt scholæ Doctorum omnium. Vocat autem parvulos, hoc est, humiles non de sua scientia, quæ inflat, præsumentes. Et insipientibus locuta est, hoc est, qui saporem veritatis divinæ nondum gusta-

verunt : ut veniant ad gustum sapientiæ et ad veritatis indagationem. Eccli. xv, 3 : Cibavit illum pane vitæ et intellectus, et aqua sapientiæ salutaris potavit illum. Sapient. xvi, 26 : Non nativitatis fructus pascunt homines, sed sermo tuus hos qui in te crediderint, conservat. Hoc convivio refectus et delectatus fuit Moyses : ita quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus panem non comedit, et illustrata est facies ejus ex consortio sermonis Domini. Sic dicitur, Exod. xxxiv, 28 et 29.

Hæc est ergo cena prima.

Secunda cœna in convivio virtutis et bonitatis in charitate. Hæc est cœna de qua dicitur, Judith, v1, 19 et 20 : Ozias, finito consilio, suscepit A chior in domum suam, et fecit cœnam magnam. Et vocatis omnibus presbyteris, simul expleto jejunio refecerunt. Ozias fortitudo Dei interpretatur : et significat Christum Dei virtutem, sive fortitudinem. I ad Corinth. 1, 24 : Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam. Hic recipit A chior, qui fratris mei lumen interpretatur, hoc est, illuminatum jam in cœna prima ex veritate. In domum suam, quæ est domus virtutis et gratiæ, quæ est Ecclesia bonorum. Psal. c, 7 : Non habitabit in medio domus meæ qui facit superbiam. Exod. 1, 21 : Quia timuerunt obstetrices Deum, ædificavit eis domos. Glossa : « Domos virtutum. » Et ibi fecit cœnam magnam in charitate (quæ mater est virtutum) filiis septem, et filiabus Job, hoc est, septem donis, et tribus theologicis virtutibus (quæ sunt tres sorores) in charitate Dei et in deliciis charitatis epulantibus. Et vocatis omnibus presbyteris, quorum exempla sunt exemplaria virtutum Sanctorum. Refecerunt et epulati sunt, magnas delicias habentes in dulcedine spiritus charitatis. Eccli. xxiv, 27 : Spiritus meus super mel dulcis, et hæreditas mea super mel et favum. Et ideo sequitur, y. 29 : Qui edunt me, adhuc esurient : et qui bibunt me, adhuc sitient. Quia tanta est delectatio honestatis virtu-

<--- Page Split --->

tum et Spiritus sancti in charitate, quod fastidium tollit, et continuum auget desiderium, in tantum quod Isaias dicit, iv, 1, quod sine expensis hominis, ista virtutes suis expensis hanc faciunt refectionem : Apprehendent septem mulieres virum unum in die illa, dicentes : Panem nostrum comedemus, et vestimentis nostris operiemur : tantummodo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum. Hanc refectionem dulcedinis ministrabimus ex spiritu dulcissimae veritatis, et vestitum ministrabimus honestae conversationis : non petentes nisi quod diligendo nos, auferas opprobrium sterilitatis nostrae, et quod in te nominemur. Septem enim mulieres, septem sunt virtutes : fides, spes, charitas, prudentia, justitia, temperantia, fortitudo. Proverb. xv, 13 : Secura mens quasi juge convivium. Securitas autem mentis non est nisi per charitatem, quae informat virtutem, et nulla ei deest virtus.

Tertia cena est in Eucharistia recepta ab altari, et haec est in gratiae ubertate, ex qua Eucharistia nomen accepit, quae bona gratia interpretatur. Haec est cena Pascha quam Christus habuit cum discipulis suis 1. De quo dicitur, Luc. xxii, 13 : Desiderio desideravi hoc Pascha manducare vobiscum antequam patiar. Haec cena Christi perficitur sacramento, in quo incorporatio fit Christo ad salutarem omnium bonorum communionem, per sumptionem sui corporis. Infusio fit ad omnium intimorum aspersionem, per sumptionem sui sanguinis. Perfecta fit reconciliatio ad Deum Patrem, per pretium redemptionis suae sanctissimae animae. Vivificatio ad restaurationem omnis deperditionis spiritualis vitae ex influxu sui sanctissimi Spiritus. Et grati perfecta gratificatione reddimur Deo ex gratitudine suae divinitatis. Et ex vase omnis gratiae (quod hoc sacramentum Eucharistiae est) gratiam pro gratia acci-

pimus : ut Christo semper conformemur, et uniamur. Jerem. xxxi, 14 : Inebriabo animam sacerdotum pinguedine, et populus meus bonis meis adimplebitur. Hoc est convivium cena e de quo dicitur, Isa. xxv, 6 : Et faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc convivium pinguium, convivium vindemie, pinguium medullatorum, vindemie defacatae. Omnibus enim populis fit cena convivii, quod totius mystici corporis facit et significat unitatem. In monte autem fit, quod tanta fit excellentia charitatis, qua Christus seipsum nobis obtulit manducandum. Est autem convivium pinguium in corporis refectione, in deitatis dulcedine, et in spiritus delectatione, et animae gratia. Vindemie autem convivium est in sanguinis infusione, et aspersione. Medullatorum autem pinguium est : quia nullum horum est sine divinitatis penetrantis per totum, pinguissima devotione. Et est vindemie defacatae, per hoc quod immune est ab omni corruptionis face. Iste est panis de quo dicitur, Genes. xlix, 20 : Aser, pinguis panis ejus, et praebebit delicias regibus.

Quartum est convivium in gloria in omni beatitudinis perfectione. Et haec est cena de qua dicitur, III Esdrae, iii, 1 et 2 : Rex Darius fecit cenam magnam omnibus vernaculis suis, et omnibus magistratibus Mediae et Persidis, et omnibus purpuratis, et praetoribus, et consulibus, et praefectis sub illo. Rex iste significat eum qui habet in vestimento et in femore suo scriptum : Rex regum et Dominus dominantium 2. Qui bene Darius, hoc est, augmentatus dicitur : quia de naturalibus bonis in gratiam, et de gratia auget in gloriam. Fecit autem vernaculis, hoc est, servis in domo sua genitis : qui significant innocentes. Fecit et magistratibus, hoc est, magisterium bona vita decentibus. Fecit, inquam, magistratibus Mediae, quae mensura interpretatur : quia

<--- Page Split --->

proportionem : ubi sicut dicitur, Luc. xii, 37, faciet Rex regum invitatos discumbere, et transiens ministrabit illis. Cum ipse sit immobilis, tamen transit dum nova fercula continuo proponit, dicente eo qui sedet in throno, Apocal. xxi, 5 : Ecce nova facio omnia. Efficitur et haec immensa mensa ccenæ, ferculorum immensa numerositate, pretiositate, et abundantia. Quis enim numeret delectationes in dextera Dei existentes ? Hæ enim delectationes sunt usque in finem, nihil habentes nisi delectabile : non sicut istae in quibus risus dolore miscebitur, et extrema gaudii luctus occupat 1. Dicit Dionysius numerum et magnitudinem istarum deliciarum, etiam ipsos non ad plenum scire, qui eas percipiunt. Ista sunt pretiosissimæ : quia gloriosa et beatae. Isa. lxvi, 12 : Ecce ego declinabo super eam quasi fluvium pacis, et quasi torrentem inundantem gloriam Gentium quam sugetis. Ibi, sicut, Isa. lxv,13, dicilur : Servi Dei comedent, et mali esurient : ibi servi Dei bibent, et peccatores sitient, et non erit qui porrigat eis. Hoc est convivium magnum quod rex Assuerus beatus omnibus optimalibus suis præparavit. Abundantia enim magna est, dicente Psalmo xxxv, 9 : Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ, et torrente voluptatis tuæ potabis eos.

Sic igitur « fecit cenam magnam. » Consilium igitur sapientis dignum est ut teneatur, Proverb. xxiii, 1 : Quando sederis ut comedas cum principe, diligenter attende quæ apposita sunt ante faciem tuam. In omnibus enim his cœnis sedemus cum principe. In prima quidem, sicut veritatis Magistro : in secunda autem, sicut cum virtutis Domino. Joan. xui, 13 : Vos vocatis me : Magister, et Domine : et bene dicitis, sum etenim. In tertia autem, sicut cum summo Sacerdote in suo sacrificio. Ad. Hebr. vii, 26 : Talis decebat ut nobis esset Pontifex, sanctus, innocens, impollutus, segregatus a

peccatoribus, et excelsior cœlis factus. In quarta sedemus cum Rege in decore suo fulgente. Isa. xxxiii, 17 : Regem in decore suo videbunt. Attendat ergo quilibet diligenter, quæ sibi apponuntur : quia talibus dignas gratiarum actiones oportet eum præparare.

« Et vocavit multos. »

Hoc est largitatis, et magnificentiae. Duplex autem est vocatio : per verbum, et per inspirationem : et utroque istorum modorum vocavit multos, quia omnes ad quos pervenit sermo auditus, et quibus lumen infunditur inspirationis.

Primam vocationem facit exterius. Psal. xviii, 5 : In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terræ verba eorum. De interiori vocatione dicitur, 1 ad Timoth. ii, 4 : Qui omnes homines vult salvus fieri, et ad agnitionem veritatis venire. Quod exponens Joannes Damascenus, dicit quod voluntate signi omnem hominem vult salvum fieri, et voluntate antecedente : quia talem naturam dedit homini, cui impressa est notitia veri et boni, et quæ recipit illuminationes inspirationum deveniendo ad ipsum. Joan, i, 9 : Erat lux vera quæ illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum.

Hanc autem utramque vocationem promovet aliquando per flagella, erudiens hominem ut revertatur : aliquando autem per beneficia trahit. De flagellis quidem dicitur, Isa. xxvi, 16 : In angustia requisierunt te,in tribulatione murmuris doctrina tua eis. De beneficis autem dicitur, ad Roman. ii, 4 : An ignoras quoniam benignitas Dei ad penitentiam te adducit ?

Unde etiam improperat negligentibus in utroque modo vocationis. De flagellis quidem, Isa. i, 5 et 6 : Super quo percutiam vos ultra addentes prævaricationem ? Omne caput languidum, et omne

<--- Page Split --->

cor mærens : a planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas. Isa. ix, 12 et 13 : Adhuc manus ejus extenta, et populus non est reversus ad percutientem se. De beneficiis autem, Isa. i, 3 : Cognovit bos possessorem suum, et asinus præsepe domini sui : Israel autem me non cognovit, et populus meus non intellexit. De vocatione autem quadam loquitur Apostolus,ad Roman.viii, 29 et 30 dicens : Quos præscivit, et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui,... hos et vocavit. Hæc autem vocatio est segregatio per gratiam electionis a massa perditionis. Et quia nullus vocatorum huic vocationi contradicit, ideo oportet dicere quod de tali vocatione non loquitur hic Dominus.

Sic ergo vocavit « multos. » Matth. xx, 16 : Multi sunt vocati, pauci vero electi. Omnes enim vocat quantum in se est : sed tamen quia non omnes audiunt vocantem, ideo dicit : « Multos, » et non omnes. Multi enim audiunt vocantem intus et extra : sed pauci exaudiunt. Quod contradicit Psalmista, Psal. xxiv, 8 : Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra. In hoc ergo liberalitas istius hominis attenditur, quia largam manum extendit ad omnes. Psal. cxliv, 16 : Aperis tu manum tuam, et imples omne animal benedictione.

« Et misit servum suum hora cœnæ dicere invitatis ut venirent, quia jam parata sunt omnia. »

Hic ostendit devotionem ferventissimam ad hoc quod invitati veniant.

Dicit autem tria : quod mittit servum ut moneat ad veniendum, et convenientiam temporis cogentis intrare ad cœnam, et ad quid vocat venientes.

De primo dicit :

Et dicit duo : servi auctoritalem, et nuntii certitudinem.

Auctoritas vocationis habetur a missione : ille enim vocare potest qui missus est. Luc. x, 3 : Ecce ego mitto vos. Ad Roman. x, 15 : Quomodo prædicabunt nisi mittantur ? Missio enim conlert aucortitatem.

« Servum suum. » Hic facit nuntii certitudinem. Papa enim et omnes principes, quos certitudinaliter vocare intendit, vocat per servum notum, et maxime per janitorem. Servus ergo ille significat ordinem Prædicatorum, qui primo processit in Patriarchis, secundo in Prophetis, tertio in Apostolis, quarto in Doctoribus usque in finem mundi. Hic est servus de quo dicitur, Isa. lii, 13 : Ecce intelliget servus meus : exaltabitur, et elevabitur, et sublimis erit valde. Isa. xlix, 3 : Servus meus es tu, Israel, quia in te gloriabor. Iste ergo est servus cujus habitus assumptus est a Domino, ad Philip. ii, 7 : Formam servi accipiens. Sumpsit enim Dominus habitum hujus servi, qui est iste ordo Prædicatorum.

Sumpsit autem et actum, hoc est, prædicationis officium. Jerem. vii, 23 : Misi ad vos omnes servos meos Prophetas, per diem consurgens diluculo, et mitlens. Genes. xxxvii, 13 : Veni, mittam te ad eos. Jerem. i, 7 : Ad omnia quæ mittam te ibis, et universa quæcumque mandavero tibi loqueris. Iste igitur servus est totus ordo Prædicatorum, a Patriarchis, sicut dixi, inchoatus, et per Legislatorem et Prophetas in Joannem Baptistam continuatus, et extensus per Salvatorem, per Apostolos in Doctores, et Prædicatores usque in finem sæculi verbum Dei denuntiantes.

Iste igitur est certus et incontradicibilis nuntius.

Hunc autem misit

« Hora cœnæ, »

« Et misit servum suum. »

Hoc est, hora qua se parare debent ad cœnandum. Et hæc hora finis mundi

<--- Page Split --->

vocatur, ut dicit Glossa. Finis autem dupliciter dicitur, sicut dicit quaedam glossa super Epistolam ad Romanos, x, 4. Est enim finis consumptionis : sicut dicitur quod finis est panis, quando comestus et comsumptus est panis : et hoc modo nullus scit quando finis erit mundi. Matth. xxiv, 36 : De die autem illa et hora nemo scit, neque Angeli cœlorum, nisi solus Pater. Act. i, 7 : Non est vestrum nosse tempora vel momenta quae Pater posuit in sua potestate.

Est item finis consummationis, hoc est, ultimae perfectionis : et sic dicitur, I ad Corinth. x, 11, quod nos sumus in quos fines saeculorum devenerunt, hoc est consummatio saeculi : quia saeculum incepit a creatione, et corruptum est per diluvium, restitutum per Patriarchas, directum per Legislatorem, illuminatum per Prophetas, perfectum ultima perfectione per Christum, post quam non sequitur alia : quia post Christum non fiet alia renovatio spiritualis, vel perfectio. Et ideo quia modo aperta janua, hora est ad coenam se praeparandi. I Joan. ii, 18 : Filioli, novissima hora est, hoc est, hora ultima : post quam non sequitur nisi hora noctis et « caenæ, » et ideo servus modo plus instat ad veniendum. Sicut enim dicitur, Joan. xiv, 2, Christus praecessit parare nobis locum.

Sed servum post hoc dimisit qui invitet ad veniendum.

Et hoc est quod sequitur tertium :

« Dicere invitatis ut venirent, »

Hoc est, alloqui eos de praeparatione per pœnitentiam. Jerem. xi, 50 : Qui fugistis gladium, venite, nolite stare. Recordamini procul Domini, et Jerusalem ascendat super cor vestrum. Fugerunt enim gladium, qui vulnera diaboli effugerunt per contritionem et confessionem. Veniunt autem, qui se per virtutem expediunt. Non stant, qui semper in

virtute proficiunt. Recordantur Domini, qui invitationis factæ per Dominum non sunt innemores. Jerusalem autem ascendit super cor eorum, qui dulcedinem convivii parati numquam a mente dimittunt.

Dicit autem ut venirent,

« Quia jam parata sunt omnia. »

Signanter dicit : « Omnia, » quia omnia in omnis rei bono ibi parata habentur. Tobiæ, xii, 3 : Bonis omnibus per eum repleti sumus. Matth. xxii, 4 : Dicité invitatis : Ecce prandium meum paravi : tauri mei et altilia occisa sunt, et omnia parata, venite ad nuptias. Tob. x, 3 : Omnia simul in te uno habentes, te non debuimus dimittere a nobis.

« Et cœperunt simul omnes excusare. »

Hic agitur de vocatorum ingratitudine.

Et dividitur in duas partes : in quarum prima ostenditur haec ingratitudo in communi : in secunda vero excusatio in speciali.

Excusatio autem in communi importatur per hoc quod dicit : « Et cœperunt simul omnes excusare. »

Dicit autem quatuor, scilicet, istorum ad excusandum instantiarn, excusationum consensum, et excusantium generalitatem, et excusationis modum.

Instantia importatur per hoc quod dicit : « Cœperunt. » Qui enim incipit, novus est in hoc quod facit, et fervens, et instans. Isti autem adeo instanter excusabant, quod semper novi fuerunt in excusando novas excusationes invenientes. Ad Hebr. xii, 19 et 20 : Qui audierunt, excusaverunt se, ne eis fieret verbum. Non enim portabant quod dicebatur : et ideo excusabant, quia diffi-

<--- Page Split --->

cilis videbatur eis præparatio. Ideo dicit, Psal. cxL, 4 : Non declines cor meum in verba malitiae, ad excusandas excusationes in peccatis.

« Excusare » autem, est diminutionem culpæ quærere per suffragia aliorum, et sub alterius intercessionis umbra supportari : et hoc fit, quando nolens venire, servos Dei rogat ut pro ipso intercedant ut excusatus habeatur: sicut Jonathas excusavit David 1.

Habacuc, iii, 13 : Percussisti caput de domo impii, denudasti fundamentum ejus usque ad collum. Superbia enim semper se primam facit. Eccli. x, 14 : Initium superbiae hominis apostatare a Deo. Tob. iv, 14 : Superbiam numquam in tuo sensu aut in tuo verbo dominari permiltas : in ipsa enim ixitium sumpsit omnis perditio.

Hic ergo dixit :

Hoc autem incipiunt, quia semper in hoc peccatores sunt novi, volentes in peccato manere, et intercessionibus bonorum excusari. Jacob. v, 16 : Multum valet deprecatio justi assidua. Psal. lxxvi, 11 : Et dixi : Nunc coepi : haec mutatio dexteræ Excelsi.

Sic ergo coeperunt « simul, » per consonam in peccato remanendi voluntatem. Jerem. v, 5 : Hic simul confregerunt jugum, ruperunt vincula.

« Omnes » generaliter. Jerem. vi, 13 : A mimore quippe usque ad majorem, omnes avaritiae student. Psal. xm, 3 : Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt.

« Excusare » Numer. xvi, 14 : omnes vocati responderunt : Non venimus.

« Primus dixit ei : Villam emi, et necesse habeo exire, et videre illam : rogo te, habe me excusatum. »

Ecce excusatio in speciali.

Et habet partes duas : in quarum prima ponitur in speciali vocatorum excusatio : et in secunda, servi vocantis ad dominum suum renuntiatio.

Prior habet partes tres, secundum tres excusationes in littera positas, de villa, bobus, et uxore.

Prioris excusatio habet tres particulas : villæ emplionem, videndi villam necessitatem, et excusationem per servum faciendam.

Dicit ergo : « Primus dixit, » qui capite vitiorum superbia se primum fecit.

« Villam emi. »

Ecce primum : et notantur in hoc tria, scilicet, emptoris in re empta dominatio, secundum Augustinum : secundum, redituum villæ acquisitio, secundum Hieronymum : tertium, emptionis commutatio.

De primo dicitur : « Villam emi. » Et qui emit, villæ et hominibus villæ dominari appetit, et exinde superbit. Eccle. vn, 9 : Interdum dominatur homo homini in malum suum. Luc. xxi, 25 et 26 : Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocantur. Vos autem non sic. Omnibus enim vocatis ad cenam suam Dominus interdicti dominatum.

Secundum autem est rei lucrum et possessio. Et sicut primum notat ambitionem superbiae, ita secundum notat cupiditatem avaritiae secundum Hieronymum. Ad Ephes. v, 5 : Avaritia quæ est idolorum servitus. Hæc enim sic mentem occupat quod verba servorum vocantium sine fructu efficiuntur. Et ideo, Supra, vn, 14, spinis comparantur, quæ suffocant. Eccli. x, 9 : Avaro nihil est scelestius. Villa enim labores importat terrenorum, propter lucrum et curam vitæ hujus. Unde, IV Reg. v, 26 et 27, dixit Eliseus Giezi puero suo, quia quæsivisset sibi argentum, ut emeret oliveta, et ficeta, et servos, et ancillas : et ideo etiam lepra Naaman adhæreret ei. Lepra autem Naaman fuit potentiae sæcu-

<--- Page Split --->

laris, et avaritiae divitiarum. Sic enim legitur, IV Reg. v,1: Naaman, princeps militiae regis Syriae, erat vir magnus apud dominum suum, etc. Et paulo post: Erat autem vir fortis et dives.

Terlium autem quod hic notatur est commutatio, quod studium virtutis et anima pro terrenis commutatur: propter quod indignus reputatur vocatione. Et hoc est quod dicit: « Emi. » Eccli. x, 10: Nihil est iniquius quam amare pecuniam. Hic enim et animam suam venalem habet, quoniam in vita sua projecit intima sua. Ideo suis dicit Dominus, Matth. xvi, 26: Quam dabit homo commutationem pro anima sua?

« Et necesse habeo, etc. »

Hic tangit occupationis necessitatem.

Et dicit tria : ambitionis et avaritiae exactam necessitatem, exitum a studio interiori ad exteriorum sollicitudinem, experiendi nova lucra curiositatem.

De primo dicit : « Necesse habeo : » inferente mihi ambitione et avaritia exactam necessitatem. Isti sunt praepositi operum Ægypti, qui exacta necessitate instant quotidie ad implendum numerum laterum, hoc est, lucrorum terrenorum 1. Sapient. xv, 12: Existimabant conversationem vitæ compositam esse ad lucrum, et oportere undecumque etiam ex malo acquirere. Proverb. xxx, 15: Sanguisque duæ sunt filiæ, scilicet ambitionis, dicentes : Affer, affer. Ambitio enim quærit ut habeat unde dominetur, et avaritia ut possideat quod lucratur.

rio carnium, et ceparum, et allii, et peponum, hoc est, carnalium occupationum, quæ sua sollicitudine lacrymas educunt, sicut cepe, et allia, et frigida sunt, sicut pepones, et pisces. Osee, x, 11: Ephraim vitula docta diligere trituram : et ego transivi super pulchritudinem colli ejus. Ephraim vir in spiritualibus debens fructum facere, vocatus ad coelestia, efficitur vitula laborans in villa, diligens trituram qua excutiantur grana lucrorum temporalium. Et ideo Dominus conculcat in terrenis pulchritudincm colli ejus, hoc est, cordis, per quod capiti Christo deberet continuari. Gregorius ibidem in Glossa : « Sunt quæ- « dam animæ per vitulam significatæ, « quibus in hoc mundo nihil laboriosius « est quam in hujus mundi laboribus « non laborare. » Sic ergo exit. Cantic. 1, 7 : Si ignoras te, o pulcherrima inter mulieres, egredere, hoc est, si ignoras per gustum pulchritudinem interiorum tuorum, convertere ad lucra exteriorum sollicitudinum.

« Et videre illam. »

Ecce curiositas. Dulce enim est avaro videre terrena lucra : quia nihil habet plus nisi quod dulciter videt divitias. Eccle. v, 10: Et quid prodest possessori, nisi quod cernit divitias oculis suis ? Ultra enim hoc quod comedit et vescitur, nihil habet præter quod intuetur eas oculis suis. Et hoc est quod dicit : « Necesse habeo exire, et videre illam. » Et ideo talia, I Joannis, ii, 16, vocantur concupiscentia oculorum.

« Exire, »

A studio interiorum ad curam exteriorum. Quod proprium est depravatæ animæ, quæ fastidit spiritualia interiora, et quærit occupari circa exteriora : simile aliquid agens populo Judæorum 2, qui fastidiens manna, flagrabat deside-

« Rogo te, habe me excusatum. »

Gregorius : « Bene dicit : « Rogo te. » In « voce humilitatem prætendit : sed su- « perbiam exhibet in opere, dum venire « contemnit. » Est autem simile illi quod faciunt nostri temporis homines, ut dicit

<--- Page Split --->

Glossa : dum enim invitantur ad Dei cœnam, servos Dei quidem rogant ut orent pro ipsis, quia peccatores sunt : sed in emendatione operis, et devotione ad cœnam Dei non veniunt. Melius tamen faciunt isti quam illi de quibus dicitur, Matth. xxi, 33, quod alii servos patrisfamilias quosdam ceciderunt, alios autem occiderunt, alios autem contumeliis affectos ejecerunt. Excusatos autem isti petunt se habere quasi rei familiaris impedimento detentos. Quasi dicentes illud Genesis, xxx, 30 : Justum est ut aliquando provideam etiam domui meæ. Quasi enim a providentia temporalium sub pallio utilitatis et honorationis servi vocantis de non veniendo volunt excusari, ne eis imputetur in contemptum. Quibus e contra dicitur, Jerem. vii, 13 : Locutus sum ad vos mane consurgens, et loquens, et non audistis : vocavi vos, et non respondistis 1 . Proverb. 1, 24 : Vocavi, et renuistis : extendi manum meam, et non fuit qui adspiceret.

utilitatem terrenenam promissionibus spiritualibus Prophetarum anteponunt, ita etiam litteralem sensum quinque libromum legis anteponunt impletioni legis spiritualis : et decem praecepta legis (per quinque et quinque quasi in quinque juga combinata sint) carnalibus, et non in gratia promissionis impleri dixerunt : et ipsi quidem more omnium carnalium delectabilibus quinque sensuum se subdiderunt, et alligaverunt.

Hæc enim significant « quinque jvga boum. » Unde in hoc verbo tria notantur, scilicet, proprietas jugi, necessitas ligamenti ad jugum, et proprietas boum.

Proprietas quidem jugi est quod collum premit, et unum uni jungit : propter quod etiam jugum vocatur. Collum autem est continuatio corporis ad caput, et significat mentem hominis per quam homo Deo capiti suo subhæret. Hoc premitur sensibilium delectatione, sicut dicitur, Osee, x, 11 : Ephraim vitula docta diligere trituram : et ego transivi super pulchritudinem colli ejus. Sic enim premitur et conculcatur. Jugum etiam a jungendo dictum, duo jungit æqualia : quia sensus omnes in nobis geminavit Creator, ut dicit Joannes Damascenus, ut si forte uni per occasionem aliquid acciderit, sensus salvetur in altero. Duo enim sunt oculi, duæ aures, duæ nares, duæ linguæ, sed in medio in unum conjunctæ, ne comestionem impediant in homine : in quibusdam tamen animalibus sunt divisæ, sicut in serpentium quodam genere. Tactus autem qui fùndamentum est sensus, per totum corpus est diffusus, et in duo latera geminatus. Et sic sunt quinque juga. Glossa tamen dicit quod duo instrumenta gustus sunt lingua, et palatum. Sed non oportuit, quia pro certo duæ sunt linguæ in unum conjunctæ secundum naturam. Hoc est jugum de quo dicitur, Isa. ix, 4 : Jugum enim oneris ejus, et virgam humeri ejus, et sceptrum exa-

« Et alter dixit : Juga boum emi quinque, et eo probare illa : rogo te, habe me excusatum. »

Tria dicit. Allegat enim impedimentum, adjicit illius impedimenti exercitium, et petit excusari prætextu utilitatis propriæ, propter quam merito cœna sit negligenda.

Dicit igitur : « Et alter dixit. » Alteritas autem ista in alio est impedimento : quia multiformes sunt occasiones concupiscentiæ, hominem detinentes. Psal. iii, 2 : Multi insurgunt adversum me.

« Juga boum. »

Duo dicit : conмутаtionem, et quid commutatione acquisivit.

Attendendum autem quod sicut Judæi

<--- Page Split --->

ctoris ejus superasti, sicut in die Madian. Quia Christus sua charitate superat hoc jugum. Isa. x, 27 : Computresect jugum a facie olei.

Vinculum autem sive lorum ligans ad jugum, istud est concupiscentia delectabilium horum sensuum, quae ligat ad istud jugum. Isa. v, 18 : Vae qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum ! Ab hoc jugo vocavit Elias Eliseum, III Reg. xix, 19, qui in duodecim arantibus unus erat. Absolvit autem eum vocatione ad sequendum. Duodecim enim arantes, septem quidem vitia capitalia, superbia, invidia, acidia, ira, avaritia, gula, luxuria. Ita quod superbia in sensu quaerit altum : invidia autem quae non vult alium exaltari, quaerit hoc altum habere sola : et ideo dicit Augustinus, quod invidia est pedissequa superbiae. Acidia autem quaerit in sensu jucundum, et ideo tristatur in spiritualibus : ira autem vindicatam, avaritia lucrum, gula in gustu delectari, et luxuria in venereorum tactu. Cum his autem arant quatuor animae passiones : spes vana, et vanius gaudium, timor malus, et pejor tristitia. Praeter, haec autem undecim, arat infidelitas, his promittens impunitatem. Ab his autem omnibus liberavit Elias Eliseum, in figura vocationis Christi et discipulorum suorum secundum prophetiam patriarchae Isaac. Genes. xxvii, 40 : Tempus veniet, cum excutias et solvas jugum ejus de cervicibus tuis. Commutatio autem ista est pro delectatione sensuum, spiritualem et intellectualem virtutis et veritatis delectationem commutare : sicut Esau vendidit primogenita pro gustabilis vilis delectatione 1. Ad Hebr. xii, 16 : Ne quis fornicator aut pro famus ut Esau, qui propter unam escam vendidit primitiva sua. Jus enim primogenitura est apud spiritum, primo a Patre cœelesti in imagine sua genitum, et non apud Esau sanguineum, qui est in concupiscentia

carnis et sanguinis. Hæc igitur commutatio Esau fuit vilis et profana.

Tangit autem horum jugorum exercitia, dicens :

« Et eo probare illa. »

Bene dicit : « Eo, » quia continuo ivit proficiendo in pœnis per delectationes. Psal. lxxx, 13 : Ibunt in adinventionibus suis. Proverb. 1, 16 : Pedes illorum ad malum currunt.

« Probare illa. » Omnis enim delectatio sensuum in experimento semper et probatione est. Curiosius enim singula delectabilium in sensu probare, est juga boum probare, qualiter arant in delectabilibus. Unde, Judicum, xiv, 18 : Si non arassetis in vitula mea, non invenissetis propositionem, hoc est, nisi per delicias sensuum attentassetis secreta cordis et spiritus, non investigassetis. Hæc est causa quod bos diligit trituram. Quia licet labor sit triturari, tamen propter delibationem qua experitur'gustum triturae, gaudet et currit in tritura. Hinc est quod suadet sapiens, Eccli. xvii, 30 et 31 : Fili, post concupiscentias tuas non eas, et a voluntate tua avertere. Si præstes animæ tuæ concupiscentias ejus, faciet te in gaudium inimicis tuis. Concupiscentia enim trahit sensus et animam, sicut jugum bovem. Proverb. vii, 22 et 23 : Statim sequitur juvenis meretricem, quasi hos ductus ad victimam, et quasi agnus lasciviens, et ignorat quod ad vincula stultus trahatur, donec transfigat sagitta jecur ejus. Meretrix ista est sensus delectabile, quam sequitur juvenis concupiscentia ductus, sicut bos tractus ad mortem : quia vult experiri delectationem, et sic sagitta concupiscentiae transfigit jecur ejus : in quo Plato dixit esse sedem cupidinis et concupiscentiae.

« Rogo te, habe me excusatum. »

<--- Page Split --->

Sicut enim qui concupiscentia rerum dediti sunt, per servos Dei se excusant, ita etiam illi qui delectabilibus decipiuntur, frequenter ad cor redeunt, et per servos Dei se excusari cupiunt.

Et hoc est quod dicitur : « Rogo te, » humilitatem prætendens, « habe me excusatum, » suffragium servorum Dei petens. I Regum, xv, 25 : Porta, quæso, peccatum meum, et revertere mecum ut adorem Dominum.

I ad Corinth. n, 14 : Animalis homonon percipit ea quæ sunt spiritus Dei : stultitia enim est illi, et non potest intelligere, quia spiritualiter examinatur. Tamen quia sub ratione necessitatis abducit 'spiritum, ideo quasi in licito iste occupatus, excusationem non quærit, solam prætendens infirmitatis impossibilitatem, dicens :

« Non possum venire. »

« Et alius dixit : Uxorem duxi, et ideo non possum venire. »

« Et alius dixit. » Tertius scilicet, non quidem in numero, sed tertius in causa excusationis : quia in qualibet causa excusationis multi sunt numero.

« Uxorem duxi. » In ductione uxoris, commodum intelligitur carnis. Et ille non dicit nisi duo : allegat enim impedimentum, et impotentiam veniendi : sed non petit excusari. Et hujus causa est, quia ductus uxoris tam licitus est, et a lege excusatus : et tam naturae necessarium est matrimonium, quod non credebat se excusatione indigere.

Dixit ergo : « Uxorem duxi, » carnis commodum et voluptatem. Proverb. xix, 13 : Tecta jugiter perstillantia, litigiosa mulier. Caro enim litigiosa mulier, quæ semper contra spiritum reluctatur. Ad Galat. v, 17 : Caro concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem : hæc enim sibi invicem adversantur. Hæc est uxor Job, quæ improperando dixit ei : Benedic Deo, et morere. Qui ait ad illam : Quasi una de stultis mulieribus locuta es 1. Stulta enim est caro, quæ omnia appetit stulta. Hæc est etiam uxor Tobiæ, quæ de spe dixit, Tob. n, 22 : Manifeste vana facta est spes tua, et eleemosynæ tuæ modo apparuerunt. Commoditas enim carnalis brutalis est, et stultitia indicat prudentiam spiritus.

Genes. xix, 19 et 20 : Non possum in monte salvari, ne forte apprehendat me malum, et moriar : est civitas hæc juxta, ad quam possum confugere, parva, et salvabor in ea. Ad montem enim sanctitatis vocationis Domini, iste carnis commodum quærens, ascendere non potuit : sed in matrimonio se salvare cupit : quæ civitas est parva, hoc est, parva munitio contra diabolum : tamen multi se putant in ea salvari, qui tamen negligunt vocationem Dei. Luc. xvn, 34 : Erunt duo in lecto uno : unus assumetur, et alter relinquetur. Tamen conjugium, ut dicit Glossa, in hoc non reprehenditur, sed integritas ad majorem honorem.vocatur. I ad Corinth. vn, 39 et 40 : Mulier alligata est legi quanto tempore vir ejus vivi : quod si dormierit vir ejus, liberata est. Cui vult nubat, tantum in Domino. Beati or autem erit si sic permanserit, secundum meum consilium.

« Et reversus servus nuntiavit hæc domino suo. »

Hic agitur de renuntiatione servi.

Et dicit duo : servi reversionem, et ejusdem de re gesta renuntiationem.

De primo dicit : « Et reversus servus. » Cum autem servus, totus sit ordo Prædicatorum et cœtus : servus revertitur, cum Prædicator de operatione exteriori quam habuit circa proximum, ad

<--- Page Split --->

familiarem Dei collocutionem in conscientiæ secreto convertitur : sicut fecerunt, Apostoli et Prophetae nuntiantes Synagogae ut veniret, quando in intimis Dei ingratitudinem Judaeorum exposuerunt in amaritudine animae suae, Deo ingratos illos esse tanta vocatione nuntiaverunt : sicut fecit Elias, III Reg. xix, 14 : Zelo zelatus sum pro Domino Deo exercituum, quia dereliquerunt pactum tuum filii Israel, altaria tua destruxerunt, prophetas tuos occiderunt gladio, derelictus sum ego solus, et quaerunt animam meam ut auferant eam. Sicut fecit Moyses, cum Dathan et Abiron ad suam revocationem redire nollent, dixit ad Dominum : Domine, ne respicias sacrificia eorum 1.

Iste ergo servus cum amaritudine animi

« Nuntiavit hæc domino suo. »

Luc. ix, 5 : Etiam pulverem pedum vestrorum excutite in testimonium contra illos : ut cassum quantum ad contempores ostendat laborem suum. Sic enim, sicut dicitur, Job, xxxviii, 35 : Numquid mitles fulgura, et ibunt, et revertentia dicent tibi : Adsumus ? Sicut secundum hoc quod dicit Ecclesiastes, 1, 7 : Ad locum, unde exeunt flumina revertuntur, ut iterum fluant. Quia in intimis exposita ratione suae legationis iterum illuminationem accipiunt, quid de Dei voluntate perficere debeant.

« Tunc iratus paterfamilias, dixit servo suo : Exi cito in plateas et vicos civitatis : et pauperes, ac debiles, et cæcos, et claudos introduc huc. »

alios in locum primorum : in secunda, confirmat priores numquam ad cœnam admittendos.

In priori adhuc duo sunt, secundum duas vocationes quas inducit : unam de plateis et vicis, et alteram de sepibus et viis.

In prima harum duo dicit : provocationem patrisfamilias adversus vocatos, et iteratam vocationem aliorum de plateis et vicis.

Dicit ergo : « Tunc iratus. » Anthropospatos quando in Deum refertur humana passio. Quia in hoc iratus Deus dicitur, quia ad modum irati et provocati facit, repellendo vocatos a cœna. Isa. lxiv, 5 : Ecce tu iratus es, et peccavimus. In ipsis fuimus semper. Isa. xxviii, 21 : Trascetur Dominus ut faciat opus suum. Irascitur autem de vocatorum ingratitudine, et de laboris servorum suorum frustratione. De expensarum autem perditione non irascitur : quia expensæ convertuntur in cœnam devotorum. Isa. xlix, 4 : Ego dixi : In vacuum laboravi, sine causa et vane fortitudinem meam consumpsi. Et, infra parum, y. 5 : Nunc dicit Dominus, formans me ex utero servum sibi, ut reducam Jacob ad eum, et Israel non congregabitur.

« Dixit servo suo,» Ordini Prædicatorum, in omnibus verbum Dei annuntiantibus. Et hic notatur injunctio officii prædicationis. Luc. x, 3 : Ite, ecce ego milto vos.

Et hæc pars vocationis dividitur in tres partes, scilicet, officii injunctionem, vocandorum determinationem, et officii injuncti relationem.

De primo dicit :

« Exi cito, »

Hic incipit secunda vocatio post contemptum primo vocatorum.

Dividitur autem pars hæc in duas partes : in quarum prima vocare jubet

Ab intimo tuæ contemplationis, ad ea quæ sunt circa proximum exterioris actionis. Isa. xxx, 22 : Egredere, dices

<--- Page Split --->

eis. Cantic. vii, 11 : Egrediamur in agrum, commoremur in villis. Genes. xxvni, 13 : Veni, mittam te ad eos.

« In plateas et vicos civitatis. »

Determinat hic vocandos dupliciter, scilicet, secundum locum, et secundum fortunam.

Dicit ergo : « In plateas. »

Platea dicitur a graeco πλχτύ, quod est latum. Et de plateis vocantur qui de latitudine licentiosa gentium quos nulla lex constrinxit vocantur. De vicis autem vocantur qui de angustia vitæ vocantur : quia vicus est via stricta inter domos. Et sunt qui in angustia sunt salutis, et expedientem se nullum habent : sicut quidam ex naturae indagatione immortalem animam esse scientes, sed nescientes qua justitia salvaretur anima : et ideo in arcto erant positi : sicut fuit Clemens antequam instrueretur a Petro. Cantic. iii, 2 : Surgam, et circuibo civitatem : per vicos et plateas quaeram quem diligit anima mea. Tamen ambe istæ conditiones hominum in civitate sunt, civilitatem quamdam civilium virtutum obtinentes.

Tangit autem fortunæ diversitatem, dicens :

« Pauperes, ac debiles, et cæcos, et claudos. »

Tangit autem quatuor genera defectuum.

Defectum enim fortunæ tangit cum dicit : « Pauperes. » Quem enim divites in villis et bobus contemnunt, oportet ut pauperes vocet. Sunt autem pauperes qui quantumlibet divites sint, tamen se in præsentibus mendicos reputant, nisi æterna bona adipiscantur spiritualia. Matth. v, 3 : Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum cælorum. Jacob. ii, 5 : Nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide, et hæredes regni,

quod repromisit Deus diligentibus se ? « Ac debiles. » Debiles sunt viribus destituti. Et isti sunt qui ad terrenos labores vires non habent, sed ad spiritualia vires exhibent et expendunt. Psal. lvni, 10 : Fortitudinem meam ad te custodiam. Isa. xl, 31 : Qui sperant in Domino, mudabunt fortitudinem. Psal. vi, 3 : Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum. II ad Corinth. xii, 10 : Cum enim infirmor, tunc potens sum. Taliter debilis fuit puer Amalecites 1. quem infirmum et debilem dereliquit dominus suus, et assumpsit eum David in persona et figura Christi, et duxit eum in cuneum hostium comprehendendum.

Tangit autem defectus in corpore secundum duas vires corporis : apprehensivam scilicet, et motivam.

Secundum defectum quidem apprehensivæ dicit : « Cæcos, » quia visus est summus in apprehendendo. Secundum defectum autem motivæ quæ prosequitur conveniens corpori, dicit : « Claudos. »

Cæci ergo sunt ea quæ fulgent in mundo non videntes, qui cum Propheta dicunt, Psal. cxvnii, 37 : Averte oculos meos ne videant vavitatem. Job, xxxi, 1 : Pepigi fædus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine. Sunt etiam cæci qui lumen veritatis non viderunt : sed illi non veniunt nisi prius illuminentur. Matth. xx, 32 et 33, et Luc. xvni, 41 : Quid tibi vis faciam ? At ille dixit : Domine, ut videam. Prior autem expositio magis secundum litteram, quamvis Glossa tangat secundam. Cæci enim, qui se videntes reputant, nolunt venire. Joan. ix, 41 : Si cæci essetis, non haberetis peccatum : nunc vero dicitis : Quia videmus : peccatum vestrum manet.

« Et claudos, » defectum in motiva sive progressiva virtute patientes. Et illi sunt qui jam mundi delectabilia prosequi nolunt, et sunt boni claudi ad familiam summi Patris pertinentes. Isa.

<--- Page Split --->

xxxv, 6 : Saliet sicut cervus claudus. Matth. ix, 5 : Cæci vident, claudi ambulant leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurgunt, pauperes evangelizantur. Glossa dicit : « Claudi in via recta claudicantes. » Sed illi non veniunt nisi prius sanentur. III Reg. xvii, 21 : Usquequo claudicalis uu duas partes ? Si Dominus est Deus, sequimini eum. Ad Hebr. xii, 13 : Gressus rectos facie pedibus vestris, ut non claudicans quis erret, magis autem sanetur. Psal. xvi, 5 : Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea.

« Introduc huc. »

Bene dicitur : Introduc, ut intrent in penetralia domus Domini : quia qui foris remanent, non salvantur. Psal. xcv, 8 : Introite in atria ejus. Psal. lxiv, 3 : Beatus quem elegisti et assumpsisti, inhabitabit in atriis tuis. Psal. lxxxiii, 11 : Elegi abjectus esse in domo Dei mei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum.

numerus prædestinatorum non est impletus. Baruch, iii, 24 : Magna est domus Dei, et ingens locus possessionis ejus.

Attende enim quod primi Propheta vocaverunt omnes. Apostoli autem, ut dicit Ambrosius, secunda vocatione vocaverunt multos de circumcisione, de plateis, et vicis civitatis Domini, de quibus et ipsi Apostoli fuerunt. Sed adhuc locus restabat ad Gentium vocationem. Sic enim distinguit Ambrosius. Dicit enim quod prima vocatio facta est per Patriarchas et Prophetas : secunda autem per Christum de plateis et vicis : et tertia facta est, et fit quotidie per Apostolos et Apostolicos viros in Gentibus : quando, sicut dicit Psalmus lxxvii, 32 : Venient legati ex Ægypto, Æthiopia præveniet manus ejus Deo. Quia de mærore peccatorum et tenebris ignorantiaæ legati vocant ex Ægypto spirituali. Æthiopiam etiam, hoc est, ubi nigredo peccatorum per consuetudinem invaluit, præveniunt ad vocandum manus Domino Deo, hoc est, ad Dei honorem.

Et hoc est quod sequitur :

« Et ait servus : Domine, factum est ut imperasti, et adhuc locus est. »

Ecce relatio servi, hoc est, Ordinis Prædicatorum : « Domine, factum est ut imperasti. »

Tanguntur hic duo, scilicet, jussionis et obedientiæ expletio, et magnæ domus patrisfamilias adhuc ad alios capiendos amplitudo.

De primo dicit : « Domine, etc. »

. Duo dicit : professionem dominii, ejus qui in omnes dives est vocatos. Ad Roman. x, 12 : Idem Dominus omnium, dives in omnes qui invocant illum.

« Factum est ut imperasti. » Ecce expletio obsequii. Hieronymus : « Fecimus quod jussisti. » Exod. xxiv, 7 : Omnia quae locutus est Dominus faciemus, et erimus obedientes.

« Et adhuc locus est, » quia per hoc

« Et ait dominus servo : Exi in vias, et sepes : et compelle intrare, ut impleatur domus mea. »

Dicit autem tria : exitum servi, compulsionem cœnaturi, et finem propter quem facit vocationes istas.

Dicit ergo : « Exi » cito de intimo contemplationis, et de quiete studii et meditationis. Sic enim exivit ille gloriosus servus, qui dixit, Joan. xvi, 28 : Exivi a Patre, et veni in mundum. Et iterum, Joan. viii, 42 : Ego enim ex Deo processi, et veni, etc.

Attende autem quod in hoc quod dixit : « Exi, » notat servum intus fuisse : sicut ipse paterfamilias dicit, Luc. xi, 7 : Jam ostium clausum est, et pueri mei mecum sunt in cubili : et ideo servus

<--- Page Split --->

qui deintus non est, pro certo legationis vocationem fert incertam, quia nescit voluntatem mittentis. Tales sunt excommunicati et schismatici. Tales etiam sunt mali nostri temporis Prælati, qui de legationis et missionis officio gloriantur, et procurationes lautas accipiunt, cum numquam in intimis fuerint. De veraciter autem missis dicitur, Abdia, y. 1 : Auditum audivimus a Domino, et legatum ad Gentes misit. In auditu enim percipitur cujus sit legatus, et in operibus. Isa. xlui, 14 : Propter vos misi in Babylonem, et detraxi vectes universos, et Chaldæos in navibus suis gloriantes. Propter salutem quippe electorum misit servos nuntios in Babylonem convertendam, et detraxit Chaldæos, feroces dæmones, qui in navibus mundum piscabantur. Huic ergo servo ait : « Exi. »

« In vias, et sepes, »

Hoc est, in omnes vias, et omnes sepes. Via autem sunt hic vocatae omnis modus vivendi, quo quilibet sine lege aliqua vixit pro libitu sua voluntatis. Matth. vii, 13 : Spatiosa via est qua ducit ad perditionem, et multi sunt qui intrant per eam. Proverb. iv, 19 : Via impiorum tenebrosa, nesciunt ubi corruant. Jerem. iii, 2 : In viis sedebas, exspectans eos quasi latro. Ista sunt via modi vita, quo quisque vixit ad libitum sine omni lege. In has vias exivit Doctor Gentium, quando dixit, I ad Corinth. ix, 20 et 21 : Factus sum... iis qui sub lege sunt, quasi sub lege essem (cum ipse non essem sub lege), ut eos qui sub lege erant lucrifacerem : iis qui sine lege erant, tamquam sine lege essem (cum sine lege Dei non essem, sed in lege essem Christi), ut lucrifacerem eos qui sine lege erant. Ideo dicitur, ad Ephes. ii, 12 : Eratis illo in tempore sine Christo, alienati ex conversatione Israel, et hospites testamentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo. Isa. lii, 6 : Omnes nos

quasi oves erravimus : unusquisque in viam suam declinavit.

Sepes autem sunt modi vivendi, legibus et statutis quasi quibusdam sepibus obfirmati : sicut antiquitus quidam vivebant in legibus Pythagora : quidam utebantur legibus Zabadorum, qui omnia ad naturalem referebant rationem : quidam autem legibus Solonis : et quidam legibus aliis diversis : tamquam saepe suos vivendi modos obfirmantes, aliquando turpes, aliquando honestos. Sed absque fide Christi omnes fuerunt. Eecli. xxxvi, 27 : Ubi non est sepes, diripietur possessio. Osee, ii, 6 : Sepiam viam tuam spinis, et sepiam eam maceria : et semitas suas non inveniet, hoc est, claudam modum vivendi legibus et pœenis sicut sepe spinosa, ut non de caetero vivat ad libitum. In sepes istas exivit Praedicator Gentium, I ad Corinth. ix, 21, quando dixit : Factus sum iis qui sub lege sunt, quasi sub lege essem. Qui ergo in via erant et sunt, barbari sunt. Qui vero intra sepem, hoc est, legum munitiones, non barbari, sed sapientes dicebantur. Ad Roman. i, 14 : Graecis ac Barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum.

Quid autem faciat servus, injungit, dicens :

« Et compelle intrare. »

Et nota differentiam. Primi enim tamquam rationabiles vocantur. Numer. xvi, 2 : Proceres synagogae, et qui tempore concilii per nomina vocabantur. Secundi autem tamquam jam intellectu legis excaecati introducuntur manu, docti doctrina eorum qui intellectum legis habebant. Tertii au'em penitus idiotae compelluntur ad intrandum. Compulsio autem ista fit virtute veritatis in ostensione probationis. In apocryphis Esdra, iv, 38 : Veritas manet, et invalescit. Et, ibidem, y. 41 : Super omnia vincit veritas. Ideo dicitur, ad Titum, i, 9, de Episcopo (qui servus est vocans) ut po-

<--- Page Split --->

tens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere.

Secundum autem compellens, est virtus miraculi, vel ad minus exempli. Matth. vii, 28 et 29 : Admirabantur turbæ super doctrina Christi. Erat enim docens eos sicut potestatem habens, et non sicut Scribæ eorum et Pharisæi.

Sic ergo compelle intrare in domum Ecclesiae, primum ad cœnam veritatis, et gratiae virtutis, et communicationis sacramentorum : et postea ad domum gloriæ, ad cœnandum in beatitudine. Domus enim veritatis, et virtutis, et sacramenti sunt factæ sicut quaedam portæ ad domum gloriæ. Psal. xcix, 2 et 3 : Populus ejus, et oves pascuæ ejus. Introite portas ejus in confessione, atria ejus in hymnis : confitemini illi.

Sequitur :

« Ut impleatur domus mea. »

Hoc enim totum studium, tota cura est istius magnifici Patrisfamilias, ut bonis suis non solus perfruatur, sed multi perfruantur, et in omnibus communicent, in quantum est susceptibilis quilibet. Psal. lxiv, 5 : Replebimur in bonis domus tuæ. Unde, Luc. xv, 32 : Epulari, et gaudere oportebat. Isa. lxiv, 11 : Ut deliciis affluatis ab omnimoda gloria ejus. Tunc enim implebitur domus : quia paratæ mansiones ab ipso, secundum numerum prædestinatorum completæ demonstrantur, quando quilibet stat in sorte sibi præparata. Daniel. xii, 13 : Stabis in sorte tua. Apocal. vii, 9 : Vidi turbam magnam, quam dinumerare nemo poterat, ex omnibus gentibus, et tribubus, et linguis, stantes ante thronum. Et hoc est quod dicitur, ad Roman. xi, 25 et 26 : Cæcitas ex parte contigit in Israel, donec plenitudo Gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret.

rorum illorum qui vocati sunt, gustabit cœnam meam. »

Confirmatio est obdurationis contra ingratos.

Tangit hic duo, scilicet confirmationem, et sententiam confirmatam.

Confirmatio est cum dicit : « Dico autem vobis, » hoc est, ego qui sum veritas hoc dico. Unde alibi dicit, quod juravit, Psal. xciv, 11 : Ut juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam : quod « nemo virorum illorum, » in infidelitate obstinatorum. Ad Hebr. iii, 18 et 29 : Quibus autem juravit non introire in requiem ipsius, nisi illis qui increduli fuerunt ? Et videmus quia non potuerunt introire propter incredulitatem. Hoc significatum est, Numer. xiv, 30, ubi dicitur quod iratus Dominus juravit quod nullus eorum qui vocati erant ex Ægypto, intraturus esset terram promissionis ad quam vocati fuerunt.

« Qui vocati sunt. »

Vocatione prima per Prophetas, vel per primam missionem Apostolorum. Matth. x, 5 et 6, quando dictum fuit eis : In viam Gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne intraveritis. Sed potius ite ad oves quæ perierunt domus Israel. Sicut et ipse Dominus dixit, Matth. xv, 24 : Non sum missus nisi ad oves quæ perierunt domus Israel.

« Gustabit cœnam meam. »

Paucissimi enim de Judæis gustaverunt : ita quod numerum inter vocatos non fecerunt, sed pro servis vocantibus sunt assumpti, et pro quodam semine messionis futuræ in die judicii. Isa. i, 9 : Nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha similes essemus. Psal. lviii, 15 et 16 : Famen patientur

<--- Page Split --->

ut canes... et circuibunt civitatem : si vero non fuerint saturati, et murmurabunt. Isa. LXV, 13 : Ecce servi mei comedent, et vos esurietis : ecce servi mei bibent, et vos sitietis. In Matthæo autem, XXII, 8, redditur ratio, ubi dicitur : Nuptiæ quidem paratæ sunt, sed qui invitati erant non fuerunt digni : quia se indignos effecerunt per incredulitatem, sicut jam dictum est.

monis. Conversione enim corporis docuit etiam illos converti ad ipsum. Thren. v, 21 : Converte nos, Domine ad te, et convertemur : innova dies nostros sicut a principio. Psal. LXXXIX, 13 : Converte, Domine, usquequo, et deprecabilis esto super servos tuos.

« Si quis venit ad me. »

Duo dicit, intentionem veniendi, et impedimenta.

De primo dicit : « Si quis venit ad me, » hoc est, venire intendit, sicut omnes salvandos venire oportet, quia aliter non intrabunt per ostium, quod est ipse Christus, quia ipse est forma intrandi. Psal. XXXIII, 12 : Venite, filii, audite me : timorem Domini docebo vos. Eccli. L. 31 : Appropriate ad me, indocti, e congregate vos in domum disciplinæ.

Quicumque ergo sic per disciplinam Christi venit ad Christum,

« I bant autem turbæ multæ cum eo : et conversus dixit ad illos :

Si quis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem et filios, et fratres, et sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus. »

Hic ostendit quale impedimentum præstant temporalia carnaliter dilecta ad sequendum eum.

« Et non odit, etc. »

Dicit autem duo circa partem istam : quorum unum quidem est, quod Evangelista ostendit qualiter ventum est ad hanc doctrinam : secundum autem est doctrina ipsa.

De primo dicit : « I bant autem turbæ multæ cum eo : » et ideo habens occasionem ut multis prodesset, dixit ea quæ erant perfectionis. Joan. VI, 2 : Sequebantur eum multitudo magna, quia videbant signa quæ faciebat super his qui infirmabantur. I bant autem multi, quidam propter verba, multi autem propter signa. Joan. VI, 69 : Verba vitæ æternæ habes. Joan. VII, 46 : Numquam sic locutus est homo sicut hic homo. Multi autem etiam ibant propter temporalium amorem, quia aliquando reficiebantur ab ipso. Quidam etiam cum ipso invitabantur : et ideo ut affectum omnium a temporalibus revocaret, dixit ipse.

Et istud significat modus loquendi, cum dicit : « Et conversus dixit ad illos : » quia directio docentis ad audientem, multum facit ad impressionem ser-

Septem hic proponit odienda, propter quæ carnaliter diliguntur, quæcumque carnaliter diliguntur. Hæc autem sic accipiuntur. Aut enim carnalis dilectio est in homine, aut in sibi conjunctis. Si est in ipso, tunc est ille qui diligit animam suam. Si est in sibi conjunctis : aut est in sibi conjuncto ad naturae in specie salvationem, et sic diligitur uxor : aut in sibi conjuncto secundum individualis naturae dilectionem : et hoc est tripliciter secundum relationem originis activæ aut passivæ. Passivæ quidem dupliciter, scilicet, secundum relationem ad eos, a quibus ducimus originem : aut lateraliter secundum eos, qui ab eisdem originem passivam ducunt nobiscum. Et prior quidem modo sunt pater sicut agens, et mater materiam ministrans : secundo autem modo sunt frater et soror. Secundum generationem activam conjunguntur nobis filius et filia. Et propter hæc septem diligibilia diligitur quidquid

<--- Page Split --->

carnaliter diligitur. Pecunia vero, ut dicit Aristoteles, non diligitur propter se, sed quia fidejussor est futurae necessitatis in nobis, vel in conjunctis accepta.

Dicit ergo :

« Et non odit patrem suum et matrem, »

Non quidem naturam, sed vitium in quo est pater. Pater enim hic dicitur terrenus, portans imaginem terreni patris, in trahendo nos ad peccatum. I ad Corinth. xv, 48 : Qualis terrenus, tales et terreni. Ezechiel. xv, 48 : Radix tua et generatio tua de terra Chanaan : pater tuus Amorrhæus, et mater tua Cethæa. Et quando nata est, in die ortus tui non est præcisus umbilicus tuus. Chanaan qui interpretatur servituti addictus, est ille qui, sicut dicitur, Joan. viii, 44, servus est peccati, qui ex patre diabolo est, et opera illius vult facere. Amorrhæus autem amaricans interpretatur : et significat eum qui ex contemptu et superbia, dulcem secundum naturam Patrem cælestem provocat ad amaritudinem. Cethæa autem insaniens, concupiscentiam significat, quæ est ignominiosa mater. Et in talibus vitiis existentes, non honorare sed odire debemus patrem et matrem, dicentes cum Moysse, Deuter. xxxii, 9 : Qui dixit patri suo et matri suæ : Nescio vos : et fratribus suis : Ignoro vos : et nescierunt filios suos. Hi custodierunt eloquium tuum, et pactum tuum servaverunt. Sic igitur odiendus est pater et mater. Sic enim pater fovet peccatum in filio, quod filius a patre contraxit : et mater nutrit corruptionem, quam generando transfudit in natum. Nisi enim sic exponatur, tunc contrarium erit ei quod dicitur, Exod. xx, 12 : Honora patrem tuum et matrem tuam, ut sis longævus super terram. Tob. iv, 3 et 4 : Honorem habebis matri tuæ omnibus diebus vitæ ejus : memor enim esse debes quæ et quanta pericula passa sit propter te in utero suo.

« Et uxorem, »

Hoc est, conjunctum secundum salvationem naturae in specie, cum homine individuam vitam retinens. Et quod plus est, individuae vitae consuetudinem. Est autem uxor illa odienda, quae non vult cohabitare nisi in contumeliam Creatoris, vel verbo, vel opere, vel utroque. Hæc enim, sicut dicitur, Luc. xvii, 34, est una de illis, quando duo sunt in lecto uno, et unus assumetur, scilicet vir bonus, alter relinquetur, hoc est, uxor mala. Eccle. vii, 27 : Inveni amariorem morte mulierem, quæ laqueus venatorum est. Sicut in vitio Job odivit uxorem suam, quando dixit, Job, ii, 10 : Quasi una de stultis mulieribus locuta es. Eccli. xxvi, 10 : Sicut boum jugum quod movetur, ita et mulier nequam : qui tenet illam, quasi qui apprehendit scorpionem. Talis ergo mulier odienda est. Qui vellet illam diligere in vitiis (cum non possit esse dilectio nisi similium) oporteret quod sibi similis efficeretur.

« Et filios, »

In quibus etiam filiæ intelliguntur : quia masculinum concipit femininum in grammaticis. Et iterum intelliguntur per hoc filii contumaces, monita boni patris non audientes : sicut dicitur, Deuter. xxi, 19, quod tales filii a patribus ad judicium producendi sunt ut lapidentur. Proverb. x, 1 : Filius sapiens lætificat patrem, filius vero stultus mæstitia est matris suæ.

« Et fratres, et sorores, »

Qui contra Deum vivunt, neque redire volunt. Quia illi alienaverunt se a summo Patre cœlestis: et ideo quia negaverunt illum, fraternitatem nobiscum habere non possunt. Psal. xvn, 46 : Filii alieni mentiti sunt mihi: filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis. Isti sunt de quibus dicitur, Osee, 1, 2:

<--- Page Split --->

Fac tibi filios fornicationum, quia fornicans fornicabitur terra a Domino. Et ideo illi non sunt fratres, aut sorores : quia nulla fraternitas ejus est, qui negat Patrem Deum, et uterum matris Ecclesiæ. Psal. LVII, 4: Alienati sunt peccatores a vulva, erraverunt ab utero, locuti sunt falsa.

« Adhuc autem et animam suam, »

Hoc est, animalem vitam suam : quia anima hic dicitur ab animalitate, quæ semper est in concupiscentiis sensibilium contra bonos mores, et in phantasticis rationibus contra fidem. De concupiscentiis dicitur, Eccli. XVII, 31 : Si præstes animæ tuæ concupiscentias ejus, faciet te in gaudium inimicis tuis. De phantasiis contra fidem dicitur, I ad Corinth. II, 14: Animalis homo non percipit ea quæ sunt spiritus Dei. Stultitia enim est illi, et non potest intelligere, quia spiritualiter examinatur. Joan. XII, 25: Qui amat animam suam, perdet eam : et qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam æternam custodit eam. Hæc est animalitas sive brutalitas in homine continuo destruenda : quia quanto magis destruitur, tanto magis bonum rationis et intellectus construitur : et hoc est humanitas. Et quanto magis animalitas construitur, tanto magis destruitur bonum humanum. Psal. XLVIII, 13: Homo, cum in honore esset, non intellexit : comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. Daniel. IV, 13: Cor ejus ab humano commutetur, et cor feræ detur ei.

Sic ergo ista sunt odienda : et qui non sic odit,

« Non potest meus esse discipulus, »

Causæ autem sunt : quia discipulus est qui disciplinis magistri est imbutus : et cum tota disciplina Christi sit de fide et moribus : et amor carnalis ad seipsum,

vel ad suos, ab his avertant : non potest esse discipulus Christi qui talem habet affectum.

Ad disciplinam enim Christi quinque exiguntur, quibus affectus carnalis contrariatur : quorum primum est, congregatio totius animæ ad auditum percipiendum. Eccli. LI, 31 : Appropriate ad me, indocti, et congregate vos in domum disciplinæ. Genes. XLIX, 2: Congregamini et audite, filii Jacob, audite Israel patrem vestrum. Hæc autem quæ dicta sunt, carnaliter dilecta, dissolvunt mentem et dispergunt.

Secundum autem est, totius intellectus humiliatio et inclinatio, ad accipiendum quidquid auditur sine omni contradictione. Deuter. XXXIII, 3: Qui appropinquant pedibus ejus, accipient de doctrina illius, hoc est, qui se ad pedes humiliant. Psal. XLV, 11 et 12: Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam:... et concupiscet rex decorem tuum. Non autem humiliatur ille, quem affectus carnalis avertit. Unde sequitur : Obliviscere populum tuum, et domum patris tui.

Tertium autem est, veritatis verborum Christi perfecta retentio. Joan. VIII, 31 et 32: Si vos manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. Hæc autem omnia quæ dicta sunt, vanitatem et falsitatem fugerunt.

Quartum est, dilectio tam disciplinæ quam magistri, quam etiam condiscipulorum. Joan. XII, 33: In hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem.

« Hæc enim dilectio vera est, ut dicit Hieronymus in Proæmio galeato, ubi illa necessitudo est, et Christi glutino copulata : quam non præsentia tantum corporum, quam non subdola et palpans adulatio, sed Christi nectit amor, et divinarum Scripturarum studia conciliant.»

Quintum est, mansuetum esse ad auditum. Jacob. I, 21: In mansuetudine suscipite insitum verbum, quod potest salvare animas vestras. Ad Hebr. XII,

<--- Page Split --->

22 : Rogo vos, fratres, ut sufferatis verbum solatii.

Hæc autem quæ inducta sunt, et dileclionem veram evacuant, et mansuetudinem destruunt: quia sermo auditus penitus est adversarius eorum. Istæ igitur sunt causæ, quare iste affectus impedit venire ad Christum: et ideo evacuant suum discipulatum, quia nullus venit ad ipsum nisi discipulus.

27 « Et qui non bajulat crucem suam, et venit post me, non potest meus esse discipulus. »

Hic tangitur qualiter venitur ad Christum.

Et tangit tria : unum quidem quod est similitudinis, et conformationis : secundum autem, quod est imitationis et insecuionis : tertium autem, quod est perfectionis et consummationis.

Primum est quod dicit :

« Qui non bajulat crucem suam. »

In primo horum dicit quinque, quorum unum est antecedens ad ea quæ dicuntur, et hoc est crucem tollere : secundum quod dicitur, est crucem bajulare : tertium est, crucis cruciatui communicare : quartum autem est, suam crucem ferre et non alterius : quintum autem est hoc consequens, cruci Christi et passionibus communicare.

In primo autem horum adhuc duo sunt, scilicet, crucis acceptio, et crucis exaltatio.

Crucis quidem acceptio Christo nos configurat : et hoc fit, quando cruciatus Christi in pœnis animalitatis et carnalitatis domandis et mortificandis nobis accipimus in voto vel pœnitentia. Sic configuratus fuit Apostolus, ad Philip. iii, 10 et 11 : Configuratus morti ejus, si quomodo occurram ad resurrectionem quæ est ex mortuis. Ad Roman. vi, 5 : Com-

plantati facti sumus similitudini mortis ejus. Quando enim vitia et animalem vitam in nobis exstinguimus jejuniis et abstinentiis de'ectabilium, spe gloriae resurrectionis, tunc cruci Christi configumur. Ad Galat. vi, 17 : De cætero nemo mihi molestus sit, ego enim stigmata Domini Jesu in corpore meo porto. Ad Galat. ii, 19 : Christo confixus sum cruci. Ad Galat. v, 24 : Qui sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis. Qui enim sic crucifixus est, nihil carnaliter diligit. II ad Corinth. v, 16 : Itaque nos ex hoc neminen novimus secundum carnem. Et si cognovimus secundum carnem Christum, sed nunc jam non novimus. In his talibus totus carnis affectus exstinctus est, et vivit spiritus in Deo, et spiritualis affectus.

Tollere autem crucem, est exaltare in se Christi passionem ab omnibus terrenis, et omnia trahere ad spiritualem affeclum. Joan. xii, 32 : Ego si exaltatus fuerò a terra, omnia traham ad me ipsum. Hoc enim non Christus fecit in se solum, sed quotidie facit in membris. Psal. xx, 14 : Exaltare, Domine, in virvirtute tua, hoc est, in virtute crucis, in qua vicisti peccatum, et diabolum, et carnem, et mundum. Sic, Numer. xxi, 9, Moyses fecit serpentem æneum, et erexit eum in palo : et qui adspexit eum, salvabatur a morsibus venenatorum. Serpens enim æneus figuram habet serpentis, et non venenum. Et hæc est prudentia spiritus, erecta et exaltata in palo crucis, sanans a venenato morsu prudentiæ animalis, quæ est diabolica. Qui enim adspicit ad spiritum exaltatum, non curat, et excludit venena reptilium, quæ ventre et pectore repunt ad delectabilia terrenorum, Genes. iii, 14, secundum Septuaginta, pectore et ventre repet in cogitatione turpitudinis, et pollutione carnalis delectationis. Joan. iii, 14 : Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, scilicet in se, et in membris.

<--- Page Split --->

Secundum autem est, crucem bajulare, hoc est, portare : non quidem in angaria, sicut Simon Cyreneus 1 : neque in supplicium tantum, sicut fecit latro reprobatus : sed sicut in gaudio et profectu continuo fecit Christus. Joan. xix, 17 : Bajulans sibi crucem, exivit in eum, qui dicitur Calvariæ locum, Hebraice autem Golgotha. In exitu enim profectus significatur continuus : in bajulatione autem gaudium.

De effectu crucis, qui est redemptio et gloria consequens redemptionem, ad Hebr. xii, 2: Adspicientes in auctorem fidei et consummatorem, Jesum, qui proposito sibi gaudio sustinuit crucem, confusione contempla: atque in dextera sedis Dei sedet. Sic, Exod. xii, et seq., filii Israel sub signo sanguinis profecti sunt de Aegypto, ad terram tendentes promissionis. Sic dicit Apostolus, ad Hebr. xiii, 12 et 13: Jesus, ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est. Exeamus igitur ad eum extra castra, improperium ejus portantes.

Crucem autem debemus bajulare, ut toti in ea simus distenti, ut totae extremitates sint expassa, ut manibus et pedibus sumus confossi, ut latere aperto simus lanceati, ut ab omnibus hujus mundi rebus simus denudati, ut toto capite spinosi, ut toto gustu fellea simus amaritudine infusi, nihil gloriae habentes nisi in solo titulo crucis.

Est autem crucis distensio, nostri ad Christum secundum virtutem extensio. Psal. xxi, 18: Dinumeraverunt omnia ossa mea, hoc est, nimia distensione dinumerabilia fecerunt. Et hoc fit, quando nos sic ad Deum distendimus, ut omnia nostra in nobis dinumerentur, quasi unum membrum solum a compage alterius prae altero festinet ad Christum. Daniel. x, 16: Domine mi, in visione tua soluta sunt compages mea, et nihil in me remansit virium: quia totum ad te est distensum et extcntum.

Expassis autem extremitatibus sumus, in amplitudine charitatis omnes amplexantes. Isa. lxv, 2: Expandi manus meas tota die. Psal. clx, 2: Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum. Sacrificium autem in ultima vespera in fine mundi oblatum, est Christus in cruce. Sic expandit se Propheta, magnus in opere et sermone, super puerum mortuum, et reviviscit, hoc est, super spiritum 2.

Confossi autem manibus et pedibus sumus, per fossuram operum et affectuum, per verbum nos cruci affigens, et immobiliter in ea retinens. Eccle. xii, 11: Verba sapientium sicut stimuli, et quasi clavi in altum, sive profundum, defixi. Isa. xli, 7: Confortavit eum clavis, ut non moveretur. Habacuc, iii, 4 et 5: Cornua in manibus ejus: ibi abscondita est fortitudo ejus. Ante faciem ejus ibit mors: et egreditur diabolus ante pedes ejus. Et ut dicit Beda: Figura grammatica est in constructione, quam Graeci dicunthypallage. Et est sensus: Manus ejus, scilicet Christi et membrorum, sunt in cornibus crucis, videlicet affixa. Et ibi absconditur omnis fortitudo hominis, ut Dei virtus appareat. Et ideo virtute divina ante faciem sic in cruce confixi, vadit mors et stimulus mortis peccatum. Et ante pedes sic stantis, egreditur et conteritur diabolus.

Sic latere lanceati, et vulnerati per charitatem Dei, stamus exhibiti, dicentes illud Canticorum, v, 7: Invenerunt me custodes..., et vulneraverunt me. Et illud Canticorum, v, 8: Nuntiate dilecto quia amore langueo. Ad Philip. i, 23: Desiderium habens dissolvi, et esse cum Christo, multo magis melius. Eo quod transverberavit nos gladius, quem in corpore sensit Christus in animae intimis: sicut dicitur, Luc. ii, 35: Tuam ipsius aninam pertransibit gladius. Et illud Job, xvi, 14 et 15: Circumdedit me lanceis suis, convalneravit lumbos meos,...

<--- Page Split --->

et concidit me vulnere super vulnus.

Ab hujus mundi etiam omni vestitu sumus denudati : ita quod de suo nihil inveniat in nobis mundus, dicentibus cum beato Job, 1, 21 : Nudus egressus sum de utero matris mea, et nudus revertar illuc. Cum nuda veritate nudi pendentes. Nihil palliationis vel dolositatis habentes (quae sunt mundi vestimenta) vel etiam excusalionis in peccatis, quae sunt perizomata, quae sibi primi peccantes adhibuerunt 1. Isa. xx, 3 : Sicut ambulavit servus meus Isaias nudus et discalceatus (qui est figura Christi), ita nudi cum Christo pendeamus in cruce.

Toto autem capite spinis sumus hirsuti, quando a nostra mente, quae caput est animae, numquam recedit asperitas passionum, et spinarum Christi, cujus nos causam dedimus per peccatum. Thren. iii, 19 : Recordare paupertatis, et transgressionis meae, absynthii, et fellis. Et sequitur, 3. 20 : Memoria memor ero, et tabescet in me anima mea. Isti enim sunt aculei spinarum, in quos supernum per passionem cecidit Verbum, et quoad vitam naturalem in cruce suffocatum. Sic implemus quod dicitur, Cantic. iii, 11 : Egredimini, scilicet mente et contemplatione, et videte, filiae Sion, regem Salomonem in diademate, quo coronavit illum mater sua, scilicet Synagoga. Sic, Genes. iii, 18, terra quam operati sumus, spinas et tribulos germinavit Christo. Sic, ad Galat. iii, 1: Ante nostros oculos Jesus Christus praescriptus est, in nobis crucifixus, hoc est, in causa nostra.

Toto autem gustu felliti sumus in amaritudine animae nostrae, recogitantes qualiter Christum sitientem salutem nostram aceto et felle potavimus nostrorum peccatorum. Deuter. xxxii, 32 et 33 : Uva eorum uva fellis, et botri amarissimi: fel draconum vinum eorum. Nihil autem habemus gloriae nisi in titulo crucis, si scilicet cum Jesu participes sumus sa-

lutis, si cum Nazareno floreamus flore virtutis, in spe fructificandae beatitudinis, et odore optimae famae laudabilis, et pulchritudine honestae conversationis. Si cum Rege regum regnum adipiscamur justitiae decoris. Si cum spiritualibus Judaeis (qui in spiritu, non in littera sunt) confessionem habemus veritatis, et divinae laudis. Joan. xix, 19 : Scripsit autem titulum et Pilatus : Jesus Nazarenus, Rex Judaeorum. Ideo dicitur, ad Galat. vi, 14 : Mihi absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo.

Hanc autem crucem quil.bet debet facere « suam, » ut ad mensuram virium suarum : quia qui plus potest, debet portare gravius : et qui minus potest, debet portare minus : ita tamen quod quilibet portet. Matth. xvi, 24 : Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me.

Est etiam alio modo « sua, » hoc est, sibi debita. Et tunc iterum crux est inæqualis : quia unus plus debet quam alter, secundum quod plus et minus peccavit. Cantic. i, 12 : Fasciculus myrrhae dilectus meus mihi : inter ubera mea commorabitur. Fasciculus enim est inler ubera, quando ad proportionem debitam peccatis, amaritudo Christi portalur.

Est tertio modo unicuique tollenda crux sua, quando secundum congruitatem personae commensuratur. Magis enim de cruce debet apparere in Vicario Christi quam in aliis : et magis in Patriarchis et Episcopis quam in aliis : et magis in Prælatis quam in subditis, secundum quod Christi locum tenent majorem vel minorem. Numer. xxv, 4 : Tolle cunctos principes populi, et suspende eos contra solem in patibulis, ut avertatur furor meus ab Israel. Nisi enim in cruce sua sit princeps populi, non averletur furor Domini. Sic ergo quilibet suspensus sit, ut dicat illud Job, vii, 15 : Elegit sus-

<--- Page Split --->

pendium anima mea, et mortem ossa mea ; ut quidquid roboris est in homine ad peccatum, moriatur. Sic enim id quod consequens est habebimus, hoc est, communicationes Christi passionum. 1 Petr. iv, 13 : Communicantes Christi passionibus, gaudete : ut et in revelatione glorie ejus gaudeatis, exsultantes. Sic enim communicatione passionum intramus cum Christo in regnum. Luc. xxiv, 26 : Hæc oportuit pati Christum, et ita intrare in gloriam suam. Sic, Ezechiel. ix, 4, signatur thau super frontes virorum gementium et dolentium, ut liberentur a percussore. Sic clamatur in Apocalypsi, vii, 3 : Nolite nocere terræ, et mari, neque arboribus, quoadusque signemus servos Dei nostri in frontibus eorum.Ideo dicit Petrus in epist. I, iv, 1 et 2 : Christo igitur passo in carne,et vos eadem cogitatione armamini : quia qui passus est in carne, desiit a peccatis : ut jam non desideriis hominum, sed voluntati Dei, quod reliquum est in carne vivat temporis. Ad Coloss. iii, 3 : Mortui enim estis, et vita vestra est abscondita cum Christo in Deo.

« Et venit post me. »

Hoc est imitationis, et consecutionis. Venire enim, est motus perfectionis ad Christum. Post Christum autem venire, est humiliari ab ipso, et eum imitari.

Notantur igitur in hoc quinque. Venitur enim post Christum, sicut post exemplar. Venitur post ipsum, sicut post ducem. Venitur post ipsum, quia non possumus usque ad ipsum : et ideo humiliati sequimur ipsum. Venitur post ipsum, imitando ipsum. Venitur post ipsum, consequendo ipsum, et gloriam ipsius.

De primo quidem dicitur, Joan. xiii, 15 : Exemplum enim dedi vobis,ut quemadnodum ego feci vobis, ita et vos faciatis. Ad Hebr. viii, 5 : Vide, inquit, omnia facito secundum exemplar, quod tibi ostensum est in monte. Hoc idem dicitur,

Exod. xxv, 40. Ita voluit imitari nos Christum qui dixit, ad Hebr. xii, 3 et 4 : Recogitate eum qui talem sustinuit a peccatoribus adversus semetipsum contradictionem, ut ne fatigemini, animis vestris deficientes. Nondum enim usque ad sanguinem restitistis, adversus peccatum repugnantes.

De sequela ducis dicitur, Michææ, ii, 13 : Ipse ascendet, pandens iter ante eos. Deuter. xxxii, 12 : Dominus solus dux ejus fuit, et non erat cum eo deus alienus. Psal. lxxii, 24 : Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria suscepisti me. Isa. lxiii, 14 : Sic adduxisti populum tuum, ut faceres tibi nomen gloriae.

De humilitate autem sequendi eum, quia non possumus usque ad ipsum. Daniel. iii, 41 et 42 : Et nunc sequimur te in toto corde, et timemus te,... ne confundas nos. Hoc signatum est in Principo Apostolorum perfectissimo, de quo dicitur, Matth. xxvi, 38 : Petrus autem sequebatur eum a longe, quia comitari nemo potest eum, qui omnes praeedit. Psal. xviii, 6 et 7 : Exsultavit ut gigas ad currendam viam : a summo coio egressio ejus. Prope etiam sequi, non est qui possit. Job, xxxvi, 25 : Omnes homines vident eum : unusquisque intuetur procul. Sequuntur ergo a longe utcumque vestigia ejus. Job, xxiii, 11 : Vestigia ejus secutus est pes meus, viam ejus custodivi.

De quarto autem quod est sequi ipsum imitando ipsum, dicitur, Jerem. ii, 2 : Recordatus sum tui, miserans adolescentiam tuam,...quando secuta es me in deserto. Sic, Joan. xxi, 19, dixit Dominus Pelro : Sequere me. Matth. iv, 19 : Venite post me.

De quinto autem modo consecutionis præmii et gloriae cum ipso, Matth. xix, 27 et seq. : Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Quid ergo erit nobis ? Jesus autem dixit illis : Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me,... centuplum accipietis, et vitam æternam pòs-

<--- Page Split --->

sidebitis. Osee, vi, 3: Sciemus sequemurque, ut cognoscamus Dominum. Isti ergo intrant in gaudium cum Christo.

Et hoc est quod dicit : « Et venit post me. »

« Non potest meus esse discipulus. »

Quomodo efficeretur enim discipulus ejus, quem in doctrina non imitaretur? In quatuor: in forma scilicet vivendi, dicit Apostolus, ad Philip. iii, 17: Ambulate sicut habetis formam nostram. II ad Corinth. vii, 2: Capite nos. Neminem læsimus, neminem corrupimus, neminem circumvenimus, hoc est, habete formam vitæ nostræ.

In forma autem doctrinae : ut eadem doceat, quae magister docet. I ad Corinth. i, 10: Idipsum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata. I ad Corinth. xi, 23: Ego enim accepi a Domino quod et tradidi vobis. Ezechiel, ii, 7: Loqueris verba mea ad eos. Job, xxx, 22: Verbis meis addere nihil audebant, et super illos stillabat eloquium meum.

De modo probationis, qui est per exemplum, ad Roman. xv, 18: Non enim audeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Christus. Ideo dicitur testimonium, quia per facla testificatur. Psal. xcii, 3: Testimonia tua credibilia facta sunt nimis. Ad Hebr. ii, 3 et 4: Ab eis qui audierunt, in nos confirmata est, contestante Deo signis, et portentis, et variis virtutibus, et Spiritus sancti distributionibus secundum suam voluntatem. Psal. cxviii, 129: Mirabilia testimonia tua : ideo scrutata est ea anima mea.

In forma etiam permissionum magistri, oportet discipulum conformari magistro : quia aliter doctrina finem non haberet. Promittit enim omnis artifex finem doctrinae suae congruentem : sicut magister morum promittit perfectionem felicitatis, et doctor fidei promittit beatitudinem patriae : sicut Christus dicit, Joan. xii, 26: Si quis mihi ministraverit,

honorificabit eum Pater meus. Ideo dicit discipulis Christus, ibidem : Et ubi ego sum, illic et minister meus erit, hoc est, in beatitudine Patris. Ibi enim eritis perfeci, et non ante: ubi omnia videbitis in facie Dei. Tunc enim experiemur quod dicit Christus, Matth. xxiii, 8: Unus est enim Magister vester, qui est in cœlis. Istum autem discipulatum non consequitur, nisi qui in cruce sequitur Christum.

Et hoc est quod dicit : « Non potest meus esse discipulus. »

« Quis enim ex vobis volens turrim ædificare, non prius sedens computat sumptus qui necessarii sunt, si habeat ad perficiendum.

Ne, posteaquam posuerit fundamentum, et non potuerit perficere, omnes qui vident, incipiant illudere ei,

Dicentes : Quia hic homo cæpit ædificare, et non potuit consummare. »

Hic ostendit donum perseverantiæ, quod est ultimum istius doctrinæ.

Dicit autem tria hic : qualiter scilicet vires proportionandæ sunt ad perseverantiam : secundo, qualiter aliquis se debet præparare ad perseverandum : et tertio, quam inutiles sunt qui non perseverant.

Ad primum inducit duo exempla : quorum primum est de turris ædificatione in proportione ad sumptus : secundum autem est de volente committere bellum cum rege aliquo, et proportione virium ad occurrendum.

Circa primum dicit quatuor : de proposito scilicet volentis ædificare turrim, de computatione expensarum, de provisione perfectionis ædificii, de timore illusionis si non posset consummare quod incepit.

De primo igitur dicit tria : propositum

<--- Page Split --->

ædificantis, magnitudinem ædificii, et diligentiam, et fortitudinem operis.

De primo horum dicit : « Quis enim ex vobis », Quasi dicat : Ratus. Glossa autem illud legit remissive sic : « Quis ex vobis, hoc est, aliquis ex vobis : quia non omnis hominis est ista perfectio. » Cum enim duas similitudines inducat hic Dominus, unam inducit secundum altitudinem contemplationis, alteram autem inducit secundum perfectionem actionis. Et de turri quidem inducit secundum contemplationis perfectionem.

De proposito igitur talis ædificii dicit : « Quis, » hoc est, aliquis, « volens, » hoc est, proponens, « ædificare. » Hoc ipsum enim bonum est proponere erigere ædificium spirituale. III Reg. vn, 18 : Quod cogitasti in corde tuo ædificare domum nomini meo, bene fecisti, hoc ipsum mente tractans. Propositum enim boni conducit ad boni operis inceptionem. II Reg. -vn, 3 : Omne quod est in corde tuo, vade, fac, quia Dominus tecum est. Sicut enim dictum est in Psalmo lxxv, 11 : Quoniam cogitatio hominis confitebitur tibi, et reliquiæ cogitationis diem festum agent tibi. Cogitatio enim Domini inchoat bonum : sed propositum ordinat, et opus incipit, et perficit usque in finem.

« Turrim. »

Ecce ædificii sublimitas. Est autem turris Domini multiplex : est enim turris David, et turris eburnea, et turris Libani, et turris uberum sponsæ, et turris gregis nebulosa, et turris Hananeel, et turris fortissima nominis Domini.

Turris quidem David manu fortis et adspectu desiderabilis, est turris studii sacræ Scripturæ : in quam ascendere debet vir sanctus, ad videndum adspectu desiderabilem : de qua dicitur, Cantic. iv, 4 : Sicut turris David collum tuum, quæ ædificata est cum propugnaculis : mille clypei pendent ex ea, omnis armatura fortium. Et hoc est studium, vel

meditatio sacrarum Scripturarum : ex qua pendent clypei insigniti signis Angelorum per revelationes : et armatura fortium, hoc est, gesta et virtutes Patrum, qui fortia pro Deo fecerunt.

Turris autem eburnea est, de qua dicitur, Cantic. vii, 4 : Collum tuum sicut turris eburnea. Collum enim, sicut saepe diximus, continuatio est capitis cum corpore : et significat mentem humanam, quae nos capiti Christo continuat, quae debet esse castitatis eburneæ, ut non adulteretur per phantasias, vel rationes hæreticas, sed castam concipiat fidem.

Turris autem Libani est de qua dicitur, Cantic. vii, 4: Nasus tuus sicut turris Libani, quæ respicit contra Damascum. Nasus enim per odorem habet vim discretivam convenientis ab inconvenienti ; et significat mentis vim, quæ convenienttem veritatem divinam ab inconvenienti mundana veritate discernit, et illam recipit, hanc autem aspernatur. Cantic. iv, 11 : Odor vestimentorum tuorum sicut odor thuris, hoc est, divini cultus et devotionis. Hæc respicit contra Damascum, hoc est, contra peccatum sanguinis : quia omne quod est ex carne et sanguine fætet in conspectu ipsius. Unde, Cantic. iv, 14: Nardus et crocus, fistula et cinnamomum, cum universis lignis Libani. In quo monte semper est odor thuris.

Turris autem uberum est turris lactationis, qua contemplans id quod haurit contemplando, profundit : uno quidem ubere, lac candida veritatis : alio autem ubere consolationis, lac dulcissimae delectionis et jucunditatis spiritualis : et de hac dicitur, Cantic. vn, 10: Ubera mea sicut turris. In ubere enim doctrinæ ascendit ignorans contra falsitatem et vanitatem. In ubere autem consolationi ascendit dejectus et desperans contra tristitiam et desperationem.

Turris autem gregis, est turris custodiæ pastoralis commissæ. De qua dicitur, Mich. iv, 8 : Tu turris gregis nebulosa, filia Sion, usque ad te veniet. Nebulosa enim est hæc turris propter mul-

<--- Page Split --->

tas angustias custodiendi gregis. Tamen usque ad hanc turrim veniet Dominus in potestate sua principali : quia ipse est pastor bonus, qui posuit animam suam pro ovibus suis, et pro quo grege mori dignatus est.

Turris autem Hananeel est turris familiaritatis divinae in devotione, et secreto conscientiae : quia Hananeel gratus Deo interpretatur. Zachar. xiv, 10 et 11 : A turre Hananeel usque ad torcularia regis : et habitabunt in ea, et anathema non erit amplius. Habitatio enim boni viri et grati Deo pertingit ab elevatione turrita contemplationis et familiaritatis divinae usque ad torcularia regis, hoc est, usque ad expressionem regalium et divinorum gaudiorum, quae in secreto mentis praestat Deus. Unde alia interpretatione Hananeel, cui dedit Deus, interpretatur. In his enim mens boni viri inhabitat, quatenus agendo in exterioribus, anathema non incurrat.

Turris autem fortissima est turris spei nominis Domini, de qua dicitur, Proverb. xvn, 10 : Turris fortissima nomen Domini, ad ipsum currit justus, et exaltabitur. Psal. lx, 7 : Esto nobis, Domine turris fortitudinis a facie inimici.

De omnibus his turribus dicitur in Psalmo cxxi, 7 : Fiat pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis.

Hujusmodi turrim præsidiì ædificavit Dominus in vinea sua. Isa. v, 2 : Ædificavit turrim Dominus in medio ejus. Ista est ergo ædificii sublimitas, quam omnis bonus homo in virtute contemplationis vult et debet ædificare. Et de hac ædificatione dicitur, ad Ephes. ii, 20 et seq. : Superædificati super fundamentum Apostolorum et Prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Jesu : in quo omnis ædificatio constructa crescit in templum sanctum in Domino : in quo et vos coædificamini in habi-

taculum Dei in Spiritu. Ad hoc enim ædificium diligentia magna exigitur : ut super fundamentum forte (quod est fides Christi) excelsi parietes et fortes erigantur per spem, et tectum decentissimum (quod defendat totum ædificium) altissimæ charitatis erigatur.

Et ideo subdit de hujusmodi structura, dicens :

« Non prius sedens, etc. »

Dicit autem tria : diligentiam scilicet supputantis expensas necessarias, et ipsam supputationem, et causam tam diligentis supputationis.

Diligentiam autem supputantis describit per tria : per præmeditationem difficultatis operis, per quietem mentis ne a computatione impeditur, et per ipsam computationis rationem.

De dispositione supputantis, dicit : « Non prius, » præveniens difficultatem, et magnitudinem, et ordinem, et materiam operis diligenti consideratione : sicut dicitur in Psalmo cxvnii, 39 : Cogitavi vias meas, et converti pedes meos in testimonia tua, hoc est, primo cogitavi qualiter converterem, et tunc rationabiliter converti. Psal. lxxvi, 7 : Meditatus sum nocte cum corde meo, et exercitabar, et scopebam spiritum meum. Omnem enim nostrum actum difficilem debet prævenire consideratio, juxta consilium Sapientis qui dicit, Eccli. xxxii, 24 : Sine consilio nihil facias, et post factum non penitebis. Unde et David ante opus ædificii præparavit expensas Salomoni, cum templum ædificare institueret1.

Difficile est enim ædificium divinum, quia est circa virtutem : et magnum, quia est circa honestum : et in materia pretiosissimum, quia est circa gratiarum optimum : et ordo sapientiam requirit, quia est ad ordinem cœlestium, quæ occulta sunt homini nisi revelentur. Unde,

<--- Page Split --->

II Paralip. u, 5 et 6 : Domus quam ædificare cupio, magna est. Magnus est enim Deus noster super omnes deos. Quis ergo poterit prævalere ut ædificet ri dignam domum ? In hoc autem quod dicit magnam esse, notat ædificii magnitudinem. In hoc autem quod dicit : Quis poterit prævalere, etc., notat operis diflicultatem. Ordinem autem habet, descendentem de cœlo. Apocal. xxi,2 : Vidi sanctam civitatem,... descendentem de cœlo a Deo, paratam sicut sponsam ornatam viro suo, quem etiam regina Saba mirabatur1. Materiae autem pretiositas describitur, Isa. LIV, 11 et 12 : Fundabo te in sapphiris, et ponam jaspidem propugnacula tua, et portas tuas in lapides sculptos, et omnes terminos tuos in lapides desiderabiles. Fundatur enim in cœlesti conversatione et intentione. Propugnacula pinarum accipit in virore fidei operantis per dilectionem in omnibus mandatis. Portarum introitus sculptos habet lapides, qui chamahu vulgariter dicuntur : in quibus, qualiter introivit Jesus, et Sancti ejus, est insculptum. Omnes autem termini, angulariter parietes continentes, habent lapides desiderabiles. Hinc quidem virtutes Patriarcharum, et inde Prophetarum, in alio latere Apostolorum, et in quarto Martyrum, et in medio aliorum beatorum soliditates disponuntur.

Et sic turris erigitur. Igitur sic præmeditatur,

« Sedens, »

Hoc est, quiescens magis a strepitu cordis quam corporis. Exagitatus enim passionibus iræ, ambitionis, accidæ, sive trisilitæ, et invidiis et cupiditatibus, et illecebris gultæ, et scatebris libidinum, numquam prævalet vacare ad hujus ædificii consummationem : sed anima ejus inquieta fertur ut meretrix, de qua dicitur, Proverb. VII, 10 et seq., quod est

garrula et vaga, quietis impatiens, nec valens in domo consistere pedibus suis, nunc foris, nunc in plateis, nunc juxta angulos insidians. Contra quod dicitur, Luc. XXIV, 49 : Sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex alto. Et Aristoteles in VII Physicorum : « In sedendo et quiescendo fit anima sciens et prudens. » Thren. ut, 28 : Sedebit solitarius, et tacebit, quia levavit super se.

« Computat »

Actu rationis, « sumptus » virtutum, « qui necessarii sunt » ad ædificium, « si habeat » in facultatibus suis « ad perficiendum » tantum et tam excellens ædificium. Et ex hoc accipitur, quod peccant qui pueros, et puellas, annos perfectæ discretionis non habentes, sed adhuc sub tutoribus degentes, inducunt ad promittendum et vovendum magna, quæ postea solvere non possunt. Propter quod etiam Apostolus, qui virgo fuit, votum virginitatis nulli imponere voluit, sed beatitudinem cœlibatus prædicavit, relinquens unicuique ut secundum proprium ageret consilium et deliberationem 2. Sed, I ad Timoth. v, 14, plus dicit : Volo autem juniores nubere, filios procreare, matresfamilias esse, nullam occasionem dare adversario maledicti gratia.

Turrim enim altitudinis ædificare, non est nisi sumptus virtutum habentium ad consummationem. Dicit autem quædam Glossa, quod homo computat, quando merita vel virtutes de quibus sibi conscius est, ponderat. Sicut dicitur, Marc. v, 30, et Luc. VIII, 46 : Ego novi virtutem de me exiisse. Si enim sic ad operandum virtus de aliquo egreditur, ille sumptus habet virtutum : sicut et Paulus, II ad Corinth. xi, 23 et seq., suas enumerat virtutes et experientias in tribulationibus, in quibus numquam cessit.

<--- Page Split --->

Eecli. xliv, 6 : Homines divites in virtute, pulchritudinis studium habentes, pacificantes in domibus suis.

Aliterenim (sicutdicitGlossa ) e d i - ficaturedificiumspirituale , etalitercorporale . Corporaleenimedificaturcongregandodivitiascorporales , etdisper - gendospirituales . Spiritualeautemedi - ficaturdispergendocorporales , etcon - gregandospirituales . EtideoinfinehujusdoctrinæDominusconcludit , quodomnisexvobisquinonrenuntiatomnibusquæpossidet , nonpotestmeusessedisci - pulus 1 . Quodnonomniumest , sedper - fectorum . Etideobænecomputandumestante , siviresetvirtutessuppetuntadtantumedificum . IParalip . x x i x , 1 e t 2 : Opusgrandeest : nequeenimho - minipræparaturhabitatio , sedDeo . Egoautentotisviribusmeispræparaviim - pensasdomusDeimei . UbiautemtantusRex , tameximiusPropheta , tantusMi - l e s , tamstrenuusPugil , quietleonemetursumetgigantemstravit , omnesviressuasexpenditadsumptuscongregan - d o s : nonsinemagnadeliberationeestassumendumaminoribus , debilibus , etpauperibushominibus .

Dicitautempericulum , quodaliterfacientisæpeeveniresolet , utcautosnosreddat :

« Ne, posteaquam posuerit fundamentum, ele. »

In hoc autem paragrapho tria innuit : inconsideratam scilicet operis inchoationem, generalem omnium irrisionem, et irridentium confusibilem improperationem.

De primo dicit : « Ne posteaquam posuerit fundamentum. » Fundamentum autem est inconsiderata magni operis inchoatio : sicut emissio voti, vel solemnizatio voti ad modum vitæ arduæ et dif.icilis, quæ fundatur supra vitam inexperlam, passionibus adhuc, et ten-

tationibus periculosis subjacentem. Fundamentum enim, quod fundatur super inexperlam vitam, ponitur super arc. nam : de quo dicitur, Matth. vii, 26 et 27 : Similis est viro stulto, qui ædificat domum suam super arenam. Et descendit pluvia, et venerunt flumina, et flaverunt venti, et irruerunt in domum illam, et cecidit, et fuit ruina illius magna.

« Et non potuerit perficere. »

Facileenimestincipere . Parvisenimexpensis , etparvislaboribusincipituropus . Sedperficereestdifficile , etmagnisexpensisopusvixconsummatur . Etideodicitur , Eccli . x v i i , 2 0 : Antejudiciuminterrogateipsum , etinconspectuDeiinveniesproptitationem . Abalteraparte , sihabetexpensas , etnonaudetincipere , pusillanimisreputatur . Proverb . x x i v , 1 2 : Sidixeris : Viresnonsuppetunt : quiinspectorestcordis , ipseintelli - g i t , etservatoremanimætuænihilfal - l i t .

« Omnes qui vident, incipiant illudere ei. »

P s a l . x x i , 8 : Omnesvidentesme , d e - riseruntme : locutisuntlabiis , e t m o - veruntcaput . Istienimsuntinimicihu - manigeneris , quiquandoqueadhocsuadentvitæexcellentispropositum , utprofundiusprecipientinbarathrum . P s a l . xxxvii , 1 7 : Dumcommoventurpedesmei , supermemagnalocutisunt .

Etinfigurahujus , sermonemnonin - tellectum , etsecundumsuamerroneamopinioneminceptum , etnonperfectumderiserunt , dicentes , Matth . x x v n , 4 0 etseq . : V a h ! quidestruistemplumDei , etintriduoilludreædificas . . . Sirexisrealest , descendatnuncdecruce , etcredimusei . . . Dixitenim : QuiaFi - liusDeisum .

<--- Page Split --->

« Dicentes : Quia hic homo. »

Hic incepit, ac si esset Deus, non cogitans se esse hominem, et infirmum, et imperfectum : et ideo dicere debuit Deo illud Psalmi cxxxvii, 16 : Imperfectum meum viderunt oculi tui. Et illud Sapientiae, ix, 14 : Cogitationes mortalium timida, et incerta providentiae nostra. Et illud Apostoli, II ad Corinth. ii, 3 : Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est. Et illud Job, iv, 18 et 19 : Ecce qui serviunt ei, non sunt stabiles, et in Angelis suis reperit parvitatem : quanto magis hi qui habitant domos luteas, etc.

« Cœpit ædificare. » Matth. x, 22, non qui cœperit, sed qui perfecerit, et perseveraverit usque in finem, hic salvus erit.

« Et non potuit consummare. »

Dicunt enim illud Nehemiae, iv, 2 : Numquid ædificare poterunt lapides de acervis pulveris, qui combusti sunt ? Et infra, y. 3 : Ædificent : si ascenderit vulpes, transiliet murum eorum lapideum. Ita dicunt irridentes, id est, quod habemus votorum stultorum persuasores : quia de acervis pulveris combusti per ignem consuetae concupiscentiae, non poterimus ædificare. Et si aliquid ædificaverimus, vulpes dæmoniacæ astutiae transilient murum imperfectum, quem in soliditate novitia ædificavimus, et demolientur ædificium. Luc. ix, 62 : Nemo mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei.

Alioquin adhuc illo longe agente, legationem mittens, rogat ea quae pacis sunt. »

Secunda est similitudo, quam inducit de perfectione actionis : in qua homo per exercitium virtutum acquisitarum ad bellum venit regnum Dei violenter capere. Sicut dicit Dominus, Matth. xi, 12 : Regnum caelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud.

Dicit autem tria : primo quidem factum, in quo similitudo attenditur : secundo autem, diligentiam praemeditatio - nis, et computationis virium et expensarum : tertio autem, astutiam infirmioris, declinantis fortitudinem adversarii per tractatum pacis.

Circa primum dicit tria : dispositionem ad bellum procedentis, modum belli, et fortitudinem adversarii.

De primo dicit : « Quis, » hoc est, aliquis, « rex. » Et non ideo interrogative, sed remissive, legendum est: « Rex. » Dispositio est ejus qui ad bellum procedit. Si enim non sit rex, non debet ad bellum procedere, sed alium sequi in bello. Rex autem est, qui se et alios regere pravelat ex regimine rationis. Isa. xxxii, 1 : Ecce in justitia regnabit rex, et principes in judicio præerunt.

Non autem est omnis regis ad bellum procedere : et ideo dicit : « Quis, » hoc est, aliquis, « rex, » quia tales pauci sunt, qui viribus et expensis sufficiant. Job, xxiii, 6 : Nolo multa fortitudine contendat mecum, nec magnitudinis suæ mole me premat. Job, ix, 2 et 3 : Non justificetur homo compositus Deo. Si voluerit contendere cum eo, non poterit ei respondere unum pro mille.

« Iturus committere bellum. »

« Aut quis rex iturus committere bellum adversus alium regem, non sedens prius cogitat, si possit cum decem millibus occurrere ei, qui cum viginti millibus venit ad se ?

Ecce modus belli. Cujus modus est, ut homo semper in bello proficiat. Et sic vadat in bello (quod est magnarum virium) et semper in bello sit fortior, et

<--- Page Split --->

non debilitetur. Sicut dicitur, ad Hebr. xi, 34 et 33 : Fortes facti sunt in bello, castra verterunt exteriorum, acceperunt mulieres de resurrectione mortuos suos. Perpaucorum enim est, eos etiam qui in bello moriuntur, fortiores iterato ad bellum resurgere : sicut quidam faciunt in bello Domini, qui aliquando cadentes vulnerati, iterum per pœnitentiam resurgunt fortiores. Tales sunt perpauci, viri summi Salomonis, qui lectulum ejus ambiunt, omnes tenentes gladios virtutum, et ad bella doctissimi. Talis fuit et Josue, qui sic ad bella agenda paratus fuit in senectute ultima, sicut in robore suæ juventutis. Sed non omnium est hoc verbum. Multi enim debilitantur ex senectute : sicut Asa, qui in senectute doluit pedes, et mortuus in unguentis meretriciis, qui in juventute multa bella Domini laudabiliter peregit 1. Multi etiam vulneribus hostium debilitantur, sicut Ochozias, filius Athalia, et multi alii. Confortantur autem in bello perpauci, sicut dictum est, Josue, i, 18 : Confortare, et viriliter age.

es, Domine, si disputem tecum : verumtamen justa loquar ad te. Sic bellum inivit cum Deo Jacob, Osee, 3 et 4 : In fortitudine sua directus est cum Angelo. Et invaluit ad Angelum, et confortatus est : flevit, et rogavit eum. Genes. xxxii, 26 : Dimitte me, jam enim ascendit nurora. Respondit : Non dimittam te, nisi benedixeris mihi. Et infra, yj. 28 et 29 : Nequaguam, inquit, Jacob appellabitur nomen tuum, sed Israel : quoniam si contra Deum fortis fuisti, quanto magis contra homines prevalebis !... Et benedixit ei in eodem loco. Isti ergo sunt, qui ad pia disputationis bellum cum Deo procedunt : contra diabolum cum duabus manibus, utraque pro dextera utentes, pugnant cum judice qui defendit Israel 2.

« Non sedens prius cogitat, etc. »

Hic describit, sicut prius, dispositionem sapienter committere bellum intendentis. Et describit, quid sapienter praemeditatur.

« Adversus alium regem, »

Hoc est, adversum Regem regum Dominum. Quilibet enim, qui violentia suarum virtutum nititur capere regnum Dei (sicut diximus) vadit committere bellum adversus Regem cœlorum. Job, vii, 1 : Militia est vita hominis super terram. II ad Timoth. ii, 5 : Qui ce rta' in agone, non coronatur nisi legitime certaverit. I ad Corinth. ix, 23 : Qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet. Tunc autem hoc bellum committere vadit, qui meritis suis se capere regnum Dei praesumit.

« Adversus alium regem, » scilicet Christum, de quo dicitur, Isa. xxxiii, 22 : Dominus rex noster, ipse salvabit nos. Hoc modo bellum committere voluit, qui dixit, Jerem. xii, 1 : Justus quidem tu

Dispositionem autem sapientis describit, sicut superius, a tribus: a meditatione opus praeveniente, et ab ipsa meditantis quiete ne a meditatione impediatur, et ab ipsa meditatione.

A praeveniente quidem meditatione : quia dicitur, Proverb. xxiv, 5 et 6 : Vir sapiens, fortis est : et vir doctus, robustus et validus. Quia cum dispositione initur bellum : et erit salus ubi multa consilia sunt.

« Sedens, » ut quiescens, a praemeditatione non impediatur. Psal. cxlii, 5 : In factis manuum tuarum meditabar.

Et praemittit: Memor fui dierum antiquorum, meditatus sum in omnibus operibus tuis : quia magna in talibus opus est deliberatione de exemplis Dei et sanctorum. Bellum enim Dei magnum est: sicut dicitur, Job, xl, 27: Memento belli, nec ultra addas loqui.

<--- Page Split --->

« Cogitat. »

Ecc e computatio viribus proportionata. « Si possit cum decem millibus occurrre. » Decem millia habet, qui perfectionem decalogi ducit in quadrangulum virtutum cardinalium : quia decem millia faciunt quadrangulum, et non quadratum. Si ergo praecepta in se ducantur, ut cum gratia omnia impleantur, quae natura et lex praecipiebat : et iterum in qualior virtutes ducantur, ut omnia recte, fortiter, modeste, et prudenter impleantur : tunc cum decem millibus supputatis in mente militibus, Deo occurrimus : quia opera quae praecipit decem in perfectione naturae, ad centenarium reducimus. Et hunc centenarium in perfectione gratiae et sermonis Dei, in millenarium producimus. Et hunc millenarium in quadrangulum virtutum cardinalium quadriformiter extendimus. Decem enim mandata Dei in utraque tabula. Decem autem sunt in homine, in quae mandata ista sunt multiplicanda. Unum quidem est simplicitas fidei : secundum autem, cordis sinceritas : tertium autem, delectatio Dei : quartum autem, innocentia proximi : quintum autem, benevolentia similitudinis Dei apud omnes : sextum autem, voluntas proficiendi proximo : septimum, castitas apud semetipsum : octavum autem, veritas sermonis ad omnes : nonum vero, communicatio sui ad omnes : et decimum, munditia cordis et corporis in omnibus. In omnibus enim istis decem, omnia mandata Dei sigillatim multiplicanda sunt : et tunc centum perficiuntur ex decem. Si autem ista centum iterata, sigillatim in rectum decies, et in forte decies, et in prudens decies, et in modestum decies multiplicavero, haec in mille pro quolibet multiplicabo, quae sunt quatuor millia : quibus quatuor millibus si perfectionem operum (quae in sex continetur) addidero, decem millia militum instruo, quibus cum Deo ad bellum, quo regnum suum obtineam, procedo. Sic

enim dicitur, Matth. xvn, 23 et 24, quod Dominus posuit rationem cum servis suis. Et cum capisset rationem ponere, oblatus est ei unus qui debebat ei decem millia talenta.

« Ei qui cum viginti millibus venit. »

Dominus enim ad nos venit duplicato numero. Quia et nostra sua sunt et propria affert, in quibus partem non habemus. Isa. xxvi, 12 : Omnia opera nostra operatus es nobis, Domine. Et ideo, Job, ix, 28 : Verebar omnia opera mea, sciens quod non parceres delinquenti. Iterum duplicato numero venit ad nos, quia omnia fecit ex charitate Patris, et in charitate hominis, et nihil debuit. Nos autem omnia debemus, et non ita ex charitate Dei et proximi, sicut ex debito facimus. Luc. xvii, 10 : Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite : Servi inutiles sumus : quod debuimus facere, fecimus.

Et ideo non restat consilium, nisi quod subjungit :

« Alioquin adhuc illo, »

Rege nostro adversario in hac commissione belli, « longe agente, » per dissimulationem judicii : quando adhuc scilicet sani et juvenes sumus. Eccli. xvii, 27 : Vivas et sanus confiteberis. Isa. xxxviii, 19 : Vivens, vivens ipse confitebitur tibi, sicut et ego hodie: pater filiis notam faciet veritatem tuam. Sic enim implemus consilium Salomonis, Proverb. iv, 23 : Oculi tui recta videant, et palpebrae tua praecedant gressus tuos. Nos enim non possumus ostendere nisi perfectionem operum, ut diximus. Ille autem forte etiam requiret perfectionem intentionum. Et sic geminat super nos viginti millia. Vel forte cum nos opponimus facta, ille proponet facta et passiones quas sustinuit : et sic numerum contra nos militantium duplicabit. Et ideo optimum consilium est, quod illo

<--- Page Split --->

sicut patientissimo adhuc longe agente per dilationem vindictæ. Sapient. xii, 19: Bonæ spei fecisti filios tuos, quoniam judicans das locum in peccatis pænitentia.

Hoc est igitur quod per istas similitudines adstruere intendit.

Qualiter autem sine impedimento efficiamur discipuli, et perseverare possimus, et turrim aedificantes, et summiregi occurrentes, consequenter ostendit, cum dicit :

« Legationem mittens, »

Orationum scilicet, et lacrymarum, et intercessionis suffragii Sanctorum. Genes. xxxii, 5: Mitto nunc legationem ad dominum meum, ut inveniam gratiam in conspectu tuo.

« Rogat ea, » per legatos, « quæ pacis sunt. » Psal. cxxi, 6: Rogate quæ ad pacem sunt Jerusalem. Isa. xxvi, 12: Domine, dabis pacem nobis : pacem, quia in te speravimus. Hoc autem fit misericordia superexaltante judicium, et nostros defectus ex suo munere et gratia supplente, et dicente Filio Dei pro nobis illud Genesis, xxxi, 39: Ego damnum omne reddebam : quidquid furto peribat, a me exigebas. Nobis autem dicentibus illud Michææ, vi, 6: Quid dignum offeram Domino ? Et illud Genesis, xluv, 16: Quid respondebimus domino meo? vel quid loquemur, aut juste poterimus obtendere ?

Sic ergo duplex similitudo ostendit meditandum esse sapienter, tam de via contemplationis quam de via actionis, in qua homo usque in finem valeat perseverare. Et ideo dicitur, I Petr. iv, 12: Nolite peregrinari in fervore, scilicet spiritus, qui ad tentationem vobis sit. I Joan. iv, 1: Nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus si ex Deo sint. In talibus enim verum est quod dicit Dominus, Matth. xxvi, 41: Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma. Et in talibus quantum ad votum perpetuæ continentiae dicit Apostolus, I ad Corinth. vn, 9: Melius est nubere quam uri. II Petr. ii, 21: Melius erat illis non cognoscere viam justiliae, quam post agnitionem retrorsum converti ab eo, quod illis traditum est, sancto mandato.

« Sic ergo omnis ex vobis qui non renuntiat omnibus quæ possidet, non potest meus esse discipulus. »

Et est conclusio ex inductis conclusa : similiter generaliter, et congruenter.

Dicit igitur : « Sic ergo. » Similiter, cum sine Christo aliquid diligatur, tunc perfecti sumptus virtutum non habentur. Proverb. i, 6 : Animadvertet parabolam et interpretationem, verba sapientum et ænigmata eorum. Si enim juxta similitudinem inductam verba ista accipiantur, tunc turrim non ædificat, nec Regi magno occurrere poterit, qui omnia non relinquit. Turrim enim ædificare est fastigium perfectionis construere. Sumptus præparare, est virtutes pretiosissimas congregare. Legatos mittere, est suffragia meritorum optimorum coram Deo proponere, et intercedentes Sanctos qui de bonis dispersis refecti sunt præmittere. Pacem quærere, est reconciliationem ad Deum obtinere. Et hæc omnia faciunt discipulum Christi esse.

« Sic ergo omnis ex vobis, » qui me sequi cupitis, « qui non renuntiat. » Beda hic distinguit inter renuntiare, et relinquere. Dicit ergo quod renuntiare convenit eis qui ita licite utuntur mundanis quæ possident : ut tamen mente tendant ad æterna. Relinquere autem est tantummodo perfectorum, quia omnia temporalia postponunt, et solis æternis inhiant. Et hæc Glossa multum est contra eos qui dicunt omnia non esse relinquenda.

« Omnibus quæ possidet. » Et etiam affectum possidendi ea quæ habere posset. Unde Gregorius : « Multum reliquit, « qui affectum ad ea quæ habere posset

<--- Page Split --->

« dimisit. » Matth. xix, 27 : Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Matth. iv, 20 : Continuo relictis retibus, secuti sunt eum. Nudum enim Christum (qui exsultavit ut gigas ad currendam viam 1) oneratus sequi non poterit. Et ideo volens insequi et consequi Christum, non ad insipientiam omnia sua derelinquit Psal. lxxii, 25 : Quid enim mihi est in cælo, et a te quid volui super terram. Ad Philip. iii, 7 : Quæ mihi fuerunt lucra, hæc arbitratus sum propter Christum detrimenta.

« Non potest meus esse discipulus. »

Causa autem est quæ dicitur, Matth. vi, 24 : Nemo potest duobus dominis servire. Et, ibidem. y. 24 : Non potestis Deo servire et mammonæ, quod syriaca lingua divitias sonat. Et ideo discipulum Christi qui Christo servire intendit, divitiis renuntiare convenit. Sicut enim jam ante diximus, duobus intendere non possumus : discipulum autem oportet intendere suo magistro.

34 « Bonum est sal. Si autem sal evanuerit, in quo condietur? 35 Neque in terram, neque in sterquilinium utile est, sed foras mittetur. Qui habet aures audiendi, audiat. »

doctrina discipulorum, et exemplum condimentum est morum. Job, vi, 6 : Numquid poterit comedi insulsum, quod non est sale conditum? Nullus enim mos hominum sapidus est, qui gratia Apostolica Christi non est conditus. Marc. ix, 49 : Bonum est sal... Habete in vobis sal. Levit. ii, 13 : In omni oblatione tua offeres sal, hoc est, gratiae Apostolicae saporem, in sapientia verbi et gratia exempli. Hoc enim sal combustivum est putredinum per charitatem, arcens foetores per abstinentia et continentia siccitarem, penetrativum in gustum per sapientiae acumen, liquefactibile in omnium convenientiam per rationabilitatem. Ad Coloss. iv, 6 : Sermo vester semper in gratia sale sit conditus. Ideo dicitur, Eccli. xx, 21 : Homo acharis, quasi fabula vana. Acharis autem est sine gratia, insulsus, nulli congruens. Adapta igitur.

« Si autem sal evanuerit, »

Hoc est, si sal alium saporem aliquem acceperit, aliquid per amorem possidendo quod sapit : statim suo sapore Apostolico alios non condit. Unde, Marc. ix, 49, dicitur : Quod si sal insulsum fuerit, hoc est, saporem salis amiserit, et evanidum fuerit.

« In quo condietur ? »

Hic ultimo ostendit periculum eorum qui incipiunt Christi discipulatum, et non perseverant usque in finem.

Dicit autem tria : salis utilitatem, salis infatuationem, et infatuati salis abjectionem.

De salis utilitate dicit : « Bonum, » hoc est, utile « est sal. » Supra 2, Matth. v, 13, notavimus salis proprietatem, et ad Apostolicam gratiam adaptationem. Sal enim condimentum est ciborum sicut

Impersonaliter legendum est. Hoc est, in quo fiet salitio. Quasi dicat : In nullo. Et hæc est prima salis inutilitas, quod evacuato sale nihil potest condiri. Nullus enim conditur si ille qui est sal (hoc est, Prælatus) insulsus fuerit. Prælatus enim insulsus (qui deberet esse sal et condimentum aliorum) non salsatur, vel conditur a subditis. Quia, sicut dicit Gregorius, hunc peccantem arguere nemo præsumit. Et in exemplum culpa vehe-

<--- Page Split --->

menter extenditur, quando pro reverentia gradus peccator honoratur : et sicut sacerdos, ita populus remanet insulsus. Matth. v, 13 : Si sal evanuerit, in quo salietur ? ad nihilum valet ultra.

Et hoc est quod dicit :

« Neque in terram. »

Caetera enim putrescentia, bona terra et fecunda efficiuntur postquam sunt resoluta. Sal autem evanidum retinet ustivum calorem, et adustam siccitatem : et ideo terram in quam cadit reddit infecundam. Unde victores aliquando civitates quas devicerant et destruxerant, sale seminaverunt in signum sterilitatis perpetuea. Psal. cvn, 34 : Terram fructiferam in salsuginem, a malitia habitantium in ea. Sic sacerdos evanidus et infatuatus in sterilitatem convertit populum. Jerem. xxii, 30 : Scribe virum istum sterilem, virum qui in diebus suis non prosperabitur.

« Neque in sterquilinium utile est, »

Quod stirpibus appositum, impinguet et feracem faciat fundum et stirpes. Peccata enim (quae sterquilinium sunt subditorum) aliquando condiunt et impinguant aliquos. Luc. xui, 8 : Dimitte illam et hoc anno, usque dum fodiam circa illam, et mittam stercora. Sed peccata sacerdotum sunt sacrilegia, et tam abominabilia quod nullum impinguant. Sed adurunt per concupiscentiam similia faciendi, et exsiccant in populo omne quod est pietatis : et ideo etiam in sterquilinium non erit sal illud. Ergo ad nihilum valet.

« Sed foras mittetur, »

Scilicet per excommunicationem et degradationem : præcipue si per hære-

sim et schismata depravatur. I ad (arinth. x, 13 : Auferte malum ex vobis ipsis. Jerem. lii, 3 : Furor Domini erat in Jerusalem et in Juda, usquequo projiceret eos a facie sua. IV Reg. xxiv, 20 : Irascebatur Dominus contra Jerusalem et contra Judam, donec projiceret eos a facie sua. Isa. xxii, 19 : Expellam te de statione tua, et de ministerio tuo deponam te.

« Et conculcetur ab hominibus 1, » sicut vile quid abominatum. Isa. v, 5 et 6 : Erit in conculcationem, et ponam eam desertam. Isa. vii, 23 : Erit in conculcationem pecoris. Isa. x, 6 : Ponam illum in conculcationem quasi lutum platearum. Luc. viii, 3 : Conculcatum est, scilicet ab hominibus. Sic ergo penitus erit nocivum et inutile.

Et quia hoc præcipue dictum est ad instructionem Prælatorum, ideo reddit eos attentos, dicens :

« Qui habet aures audiendi, audiat, »

Ter significans auditum : ut aure percipiant, et audiendo intelligant, et exaudiendo opere compleant. Ad Hebr. iv, 2 : Non profuit illis sermo auditus, non admixtus fidei ex iis quae audierunt. Quidam enim obturant autem ne audiant, sicut aspis venenata. Psal. lvii, 5 et 6 : Sicut aspidis surdæ et obturantis aures suas, quæ non exaudiet vocem incantantium, et venefici incantantis sapienter. Quidam autem audiunt et non intelligunt. Isa. vi, 10 : Excæca cor populi hujus :... ne forte auribus suis audiat et corde suo intelligat, et convertatur, et sanem eum. Quidam autem audiunt, sed auditum non perficiunt. Luc. xii, 47 : Servus, qui cognovit voluntatem domini sui,... et non fecit secundum voluntatem ejus, vapulabit multis. Et ideo tria ista conjungit : ut aure levi audiant, Jacob. i, 19 : Sit autem omnis

<--- Page Split --->

homo velox ad audiendum. Et sagaciter intelligant, Matth. xv, 10 : Audite, et intelligite. Et intellecta opere compleant, Psal. cx, 10 : Intellectus bonus omnibus

facientibus eum. Laudatio ejus manet in saeculum saeculi. Matth. xiii, 43, et Luc. viii, 8 : Jesus hæc dicens clamabat : Qui habet aures audiendi, audiat.