Caput XIX

In Caput XIX Joannis — Enarratio

1 « Tunc ergo apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit.

2 Et milites, plectentes coronam de spinis, imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum.

3 Et veniebant ad eum, et dicebant : Ave, rex Judæorum : et dabant ei alapas.

4 Exivit ergo iterum Pilatus foras, et dicit eis : Ecce adduco vobis eum foras, ut cognoscatis quia nullam invenio in eo causam.

5 Exivit ergo Jesus portans coronam spineam, et purpureum vestimentum, Et dicit eis : Ecce homo.

6 Cum ergo vidissent eum pontifices et ministri, clamabant, dicentes : Crucifige, crucifige eum. Dicit eis Pilatus : Accipite eum vos, et crucifigite : ego enim non invenio in eo causam. »

Hic incipit pars in qua Pilatus laborat ad liberandum Dominum Jesum cum aliqua mitigatione furoris Judæorum per severitatem quam fecit circa Dominum.

Habet autem quatuor partes : in quarum prima afflictum flagellis, et illusum opprobriis ad voluntatem Judæorum, innititur liberare. In secunda, audiens accusationem, quod Filium Dei se faceret, timens magis per rumorem illum, nititur liberare, ibi, ℣. 7 : « Responderunt ergo Judæi : Nos legem, etc. » In tertia, cogitur per accusationem romanæ potestatis, quod si hunc dimittit, Cæsari se opponit, ibi, ℣. 12 : « Judæi autem clamabant, dicentes : Si hunc dimittis, etc. » In quarta autem, adjudicans petitionem fieri eorum, sedet pro tribunali, ibi, ℣. 13 : « Pilatus autem cum audisset, etc. » Primum horum est districtæ severitatis. Secundum autem, divinæ discretionis. Tertium, humani timoris. Quartum autem, apertæ iniquitatis. Propter quod etiam culpabilis in morte Domini dicitur Pilatus.

In prima harum partium dicuntur quinque, scilicet, Domini flagellatio, Domini illusio, flagellati et illusi demonstratio, Judæorum clamatio, Pilati ad liberationem Domini quantum valuit persuasio.

Dicit ergo :

« Tunc ergo, » quando nec solemnitas festi, nec comparatio latronis et homicidæ valuit apud eos, quin eligerent eum mori, contra festi pietatem : et præponerent mortem ejus malefactori et homicidæ : « tunc » cogitans satiare eos pœnis suis, « apprehendit Pilatus Jesum, » coram eis, « et flagellavit » eum per manus militum ad columnam publice : ut undique laceratis carnibus ejus et in livorem redactis, pœnis ejus crudelitas eorum satiaretur. Isa. L, 6 : Corpus meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus : faciem meam non averti ab increpantibus et conspuentibus in me. Quod autem hoc faceret ad liberationem Domini, dicitur, Luc. xxiii, 22, ubi dicit Pilatus : Corripiam ergo illum, et dimittam.

« Et milites plectentes coronam de spinis, etc. »

Secundum est de illusione. « Et milites plectentes, » complicando « coronam, » id est, sertum ad modum coronæ capitis, « de spinis, » hoc est, de juncis spinosis et aculeatis, versis aculeis ad caput : « imposuerunt capiti ejus, » ut pœna punctionis cumularetur probro irrisionis. Cantic. iii, 11 : Egredimini et videte, filiæ Sion, hoc est, fideles animæ, regem Salomonem, vestrum pacifi[647]cum, in diademate, quo coronavit illum mater sua, hoc est, Synagoga. Hoc autem fecerunt in irrisionem ejus : quia a fidelibus rex Israel dicebatur. Luc. xix, 38 : Benedictus qui venit rex in nomine Domini! Pax in cælo, et gloria in excelsis!

« Et veste purpurea circumdederunt eum. » In signum regale, hoc est, colore purpureo, hoc est, sanguine rubeo colorata : quæ de sanguine ostrei, quod purpur vel murex vocatur, colorata fuit. Hoc enim signum fuit quod rex justitiæ esset, qui victor, sanguine hostium super quos triumphavit, vestem triumphalem sanguinolentam haberet. Isa. LXIII, 2 : Quare rubrum est indumentum tuum? Et respondet infra parum, ℣. 3 : Aspersus est sanguis eorum super vestimenta mea, hoc est, fecerunt in derisionem : quod tamen Spiritus ordinavit in prophetiæ impletionem. Ipse enim est rex justitiæ, de quo dicitur, Isa. xxxii, 1 : Ecce in justitia regnabit rex, et principes in judicio præerunt. Et hoc fuit illusio sive pœna. Et sicut fecerunt in factis, et in signis : ita etiam fecerunt in verbis.

Et hoc est :

« Et veniebant ad eum, etc. »

« Veniebant ad eum, » quasi facientes ei regalem frequentiam, « et dicebant, » irridentes : « Ave, rex Judæorum. » Etiam nolentes et irridentes verum dicunt. Daniel. vii, 14 : Dedit ei potestatem, et honorem, et regnum : potestas ejus, potestas æterna, quæ non aufertur : et regnum ejus, quod non corrumpetur.

« Et dabant ei alapas, » quod iterum probrum fuit cum pœna.

Et est hic quæstio, Quare Christus secundum doctrinam suam, Matth. v, 39 : Si quis percusserit in dexteram maxillam, præbe illi est alteram. Quare ergo non porrexit alteram ?

Sed ad hoc sæpe responsum est, quia quando dicitur : Porrige alteram, vel præbe et alteram, hoc est dictu : Esto paratus ad hoc, quod præbeas coram iniquo judice et prævalente iniquitate : quia ibi non valet expostulatio justitiæ, et ibi nihil prodest nisi patientia. Jacobi, 1, 4 : Patientia opus perfectum habet, ut sitis perfecti et integri, in nullo deficientes. II ad Corinth. xi, 20 : Sustinetis si quis in faciem vos cædit.

Transit autem hic Joannes, qualiter Pilatus ad Herodem misit Christum : qui et remisit eum ad Pilatum, illusum veste alba et arundine : quia sciebat Lucam, xxiii, 11 et seq., satis plene posuisse¹⁰.

« Exivit ergo iterum Pilatus, etc. »

Tertium est hujus partis : et tangitur qualiter flagellatus et illusus Dominus Judæis demonstratur.

« Exivit ergo Pilatus iterum » de prætorio, in quod non intrabant Judæi ne contaminarentur, « foras » prætorium ad locum in quo stabant Judæi, « et dixit eis, » scilicet Judæis : « Ecce adduco vobis eum, » Jesum, « foras, » flagellatum et illusum, « ut cognoscatis » eum satietate furoris vestri, « quia nullam in eo causam » mortis « invenio, » licet tamen et flagellatus est, et laceratus flagellis : et illusus est, in signum fatuitatis : et hoc sufficit fecisse ad voluntatem vestram innocenti. Psal. xxiii, 4 : Innocens manibus et mundo corde, etc. Job, xvi, 11 et 12 : Aperuerunt super me ora sua, et exprobrantes percusserunt maxillam meam : satiati sunt pœnis meis. Conclusit me Deus apud iniquum, et manibus impiorum me tradidit.

« Exivit ergo Jesus portans coronam spineam, etc. »

« Exivit Jesus » populo Judæorum demonstrandus, sicut dicit Augustinus, non

27 et seq. ; Marc. xv, 16 et seq. [648] clarus imperio, sed plenus opprobrio.

« Portans spineam coronam, » in signum quod spinæ erant quæ cinxerant eum. Cantic. ii, 2 : Sicut lilium inter spinas, pungentes undique : sic amica mea, scilicet Christi anima, inter filias, effœminatas synagogæ animas. Psal. cxvii, 12 : Exarserunt in me sicut ignis in spinis. Isa. ix, 18 : In spinas et in verpres erunt.

« Et purpureum vestimentum : » in signum quod aliquando vestiens eum Synagoga, sanguinaria effecta, sanguinem innocentem interficiendo fudit. Osee, iv, 2 : Sanguis sanguinem tetigit. Quia sanguis Christi tetigit sanguinem Prophetarum a Patribus istorum effusum. Matth. xxiii, 35 : Ut veniat super vos omnis sanguis justus, qui effusus est super terram, a sanguine Abel justi, usque ad sanguinem, etc.

« Et dicit eis » Pilatus, ut eos ad misericordiam provocaret : « Ecce homo, » de quo ad minus humana sunt sentienda : et sic ab homine livido viso, et tantum punito, est abhorrendum : et contra totam naturam hominis est, homini non misereri. Luc. vi, 36 : Estote misericordes, sicut et Pater vester misericors est.

« Cum ergo viderent eum pontifices, etc. »

Quartum est, quod est induratio Judæorum : ut afflicto et exprobrato adderetur afflictio et confusio.

« Et ministri » sceleris, qui eum comprehenderant, « clamaverunt, dicentes. » Nimius enim furor malitiæ non sinebat eos quieto loqui spiritu. Genes. xxxvii, 4 : Oderant eum, nec poterant ei quidquam pacifice loqui. Tunc impleta est prophetia Isaïæ, de vinea quam dextera sua in pinguedine omnis ubertatis plantaverat, ut dicitur : Exspectavit ut faceret uvas, et fecit labruscas¹¹. Et infra,

Isa. v, 7 : Exspectavi ut faceret iudicium, et ecce iniquitas : et justitiam, et ecce clamor.

« Crucifige, crucifige eum. »

Bis dicunt : ut horrore mortis accumularetur probrum crucifixionis. Crucifixio, ut dicit Chrysostomus, tanta confusio tunc temporis fuit, ut nullus de crucifixo memoriam nisi in maledicto haberet. Et ideo hanc pœnam sibi inferri petebant, quod de cætero nominis ejus nemo nisi in maledictione recordaretur. Pro blasphemia enim quam sibi imponebant, lapidandus et non crucifigendus erat, si vera fuisset blasphemia : sicut legitur, Levit. xxiv, 14 : Educ blasphemum extra castra : et lapidet eum populus universus. Cum pœna ergo et exprobratione volebant memoriam sub maledicto ponere : sicut scriptum est, Deuter. xxi, 23 : Maledictus a Deo qui pendet in ligno. Sed Christus hoc elegit ut nos a maledicto legis absolveret. Et sic mala nobis sua voluntate profuerunt : sicut princeps eorum Caiphas nobis profuit consilio suæ iniquitatis. Ad Galat. iii, 13 : Christus nos redemit de maledicto legis, factus pro nobis maledictum, quia scriptum est : Maledictus omnis qui pendet in ligno. Et ideo dicit Pater Filio, Genes. xxvii, 29 : Qui maledixerit tibi, sit ille maledictus : et qui benedixerit tibi, benedictionibus repleatur. Sic ergo nescientes pro nobis clamaverunt.

« Dicit eis Pilatus : Accipite eum vos, etc. »

Quintum est, in quo ad liberandum Christum nititur eis obviare Pilatus.

« Accipite eum vos, » qui sine causa consuevistis innocentes damnare : « et crucifigite » eum vos absque causæ cognitione : quia sic contra legem vestram [649] etiam facietis, quæ, Joan. vii, 51, a vobis dicta sunt : Numquid lex nostra iudicat hominem, nisi prius audierit ab ipso ?

Et hoc est quod subdit : « Ego non invenio in eo causam, condemnationis scilicet mortis. I Petri, ii, 22 : Peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus. »

7       « Responderunt ei Judæi : Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit.

8       Cum ergo audisset Pilatus hunc sermonem, magis timuit.

9       Et ingressus est prætorium iterum, et dicit ad Jesum : Unde es tu ? Jesus autem responsum non dedit ei.

10      Dicit ergo ei Pilatus : Mihi non loqueris ? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittere te ?

11      Respondit Jesus : Non haberes potestatem adversus me ullam, nisi tibi datum fuisset desuper. Propterea qui me tradidit tibi, majus peccatum habet.

12      Et exinde quærebat Pilatus dimittere eum. »

Hæc est secunda pars istius partis : in qua ponitur accusatio Judæorum, propter quam incepit timere Pilatus.

Et dicuntur hic tria : accusatio, iudicis timor, et discussio facta de novo propter accusationem positam.

Dicit ergo : « Nos, » Judæi, « legem habemus, » a Deo per Moysen nobis datam sive positam. Et quamvis legem hanc haberent, non tamen custodierunt eam. Act. vii, 53 : Accepistis legem in dispositione Angelorum, et non custodistis. Tamen dicunt se legem hanc non habere in iudiciis et condemnationibus pœnarum. Et hæc est lex blasphemiæ, Levit. xxiv, 16, quam paulo ante induximus.

« Et secundum hanc legem debet mori. » Et causam blasphemiæ subinferunt : « Quia Filium Dei se fecit. » Jam autem in antehabitis ostensum est, quod Christus se Filium Dei non fecit : sed Pater Deus eum Filium Dei genuit. Et hoc Christus, et voce Patris de cœlo, et testimonio operum, et Scripturæ auctoritate probavit. Et ideo lex blasphemiæ in eo locum non habuit.

Est autem advertenda malitia eorum qui de lege nihil curaverunt, nisi in quantum videbatur contra Christum facere. Datur enim lex, Exod. xxii, 18 : Maleficos non patieris vivere : et tamen ipsi maleficum Barabbam vivificaverunt. Si dicas, quod pietas et religio festi tanti rigorem mitigavit legis. Hoc quidem verum est. Et ideo dicit Augustinus : « Non peccaverunt tunc nocentem absolvendo. » Si hoc, inquam, concedatur, quæratur, Quare pietas et religio non mitigavit legem et absolutionem Christi ? Si forte dicis, quod unus tantum in festo absolvi debuit et consuevit. Quid dicis, quod nocens in festo præelectus est innocenti ? Hoc enim nulla ratione poterat excusari. Adhuc autem, Quare religioni et festo non detulerunt, ut saltem detulissent post festum sententiam : sicut, Act. xii, 4, legitur de Herode, qui captum Petrum, noluit producere nisi post Pascha. Accusabiles ergo sunt de lege quam pro se induxerunt.

« Cum ergo audisset Pilatus hunc sermonem, »

Scilicet istius novæ accusationis, « magis timuit, » et perplexus sibi videbatur. Quia dimittendo eum, videretur facere contra legem Judæorum, quos propter ambitionem potestatis, quam habuit super eos, venerabatur. Et occidendo eum, timuit Filium Dei occidere, quem [650] factis sæpe audivit probatum in Jerusalem. Daniel. xiii, 22 : Angustiæ sunt mihi undique, etc. : et quid eligam ignoro. Quia nullam aliam accusationem audiverat, propter quam secundum legem debuit mori.

« Et ingressus est prætorium iterum, etc. »

« Et » ideo « ingressus est, » Judæos relinquens, « prætorium, » cum Jesu, « iterum » examinando eum de ista accusatione.

Et dicuntur tria : examinatio Pilati, mansuetissima taciturnitas Christi, et iterata provocatio Pilati, qua Christum provocare voluit ad respondendum, per quod posset, non obstante tali occasione liberari.

« Et dicit ad Jesum : Unde es tu ? » Cujus originis : divinæ, an humanæ ? Christus autem ad hoc responderat. Joan. viii, 23 : Vos de deorsum estis, ego de supernis sum. Vos de hoc mundo estis, ego non sum de hoc mundo. Joan. iii, 31 : Qui de cælo venit, super omnes est.

« Jesus autem responsum non dedit ei. »

Hujus autem taciturnitatis triplex a Sanctis assignatur ratio, quarum una est in Glossa quæ sic dicit : « Hic et in aliis locis legitur siluisse Jesus, ut prophetia impleretur : Quasi agnus coram tondente se obmutescet, scilicet sine voce : et non aperiet os suum ¹². Quæ similitudo data est de agno : ut in suo silentio, non ut reus sed innocens habeatur. Non enim ut conscius, sed ut mansuetus pro aliis immolatur. Agninam enim in Passione demonstravit naturam. »

Secunda causa est, quia erat tempus Passionis in quo infirmitas humanitatis et non potentia divinitatis erat demonstranda : quando etiam deitas humanitatem a Deo a Propheta dereliquisse legitur : eo quod eam passionibus exposuit, et a pœnis non defendit. Si ergo respondisset se esse Filium Dei, statim per infirmitatem in conspectu infidelium, responsio falsa judicata fuisset.

Tertia causa est, quia tanta responsione et tam profunda impii indigni fuerunt. Math. vii, 6 : Nolite dare sanctum canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos.

« Dicit ergo ei Pilatus, »

Provocans ad responsum, per quod illa accusatio excluderetur : « Mihi non loqueris ? » Ac si dicat : Loquendo mihi deberes captare benevolentiam meam, ut amica de te sentiendo dimitterem : præcipue cum videaris me instare modis omnibus quibus possum, ad tuam dimissionem. Sed de hoc redditur ratio, Lucæ, xxii, 67 et 68, ubi sic dicitur : Et ait illis Jesus : Si vobis dixero, non credetis mihi, si autem et interrogavero, non respondebitis mihi, neque dimittetis.

Provocat ulterius ad responsum : « Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo » publicam, quia præses sum, « dimittere te ? » si volo. In hoc Pilatus seipsum condemnat. Si enim causam in eo non invenit, et potestatem dimittendi habuit, quare non dimisit ? Sed hujus causa fuit, quia propter ambitionem potestatis, favorem Judæorum quibus præfuit, quæsivit. Psal. lii, 6 : Deus dissipavit ossa eorum qui hominibus placent : confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos.

« Respondit Jesus : Non haberes potestatem, etc. »

« Respondit Jesus, » non de quæstione originis suæ, sed ad hoc quod dicit de potestate : « Non haberes potestatem ad[651]versus me ullam. » Hoc considera in tua voluntate, quod potestas tua non esset contra me : quia ex affectu non facis, quod facere cogeris ex timore. « Nisi tibi datum esset desuper, » hoc est, a Cæsare. Unde tu es homo sub potestate constitutus : et si haberes potestatem liberam, non sub alio, bene considero quod non haberes illam adversum me, sed potius pro me tunc haberes potestatem. Nunc autem sub altiore potestate constitutus, Judæorum apud Cæsarem times accusationem : et ideo tuam adversum me et non pro me habes potestatem.

« Propterea qui me tradidit tibi, » quia hoc fecit ille ex libera voluntate et malitia, nullo timore coactus : ut Judas, et Judæorum pontifices : « majus, » quam tu, « peccatum habet, » quia illius peccatum nullum habet pallium excusationis per timorem. Iste est sensus litteræ : et expositio est Victoris super hunc locum.

Sed secundum hoc objicitur, Quia sic Pilatus a peccato videretur excusatus, præcipue cum vinctus sit assignatus Jesus, et secundum allegata judicare tenetur. Judæi autem allegaverunt legem blasphemiae, et blasphemiam ipsam : Quia Filium Dei se fecit¹³.

Ad hoc dicendum, quod pro certo Pilatus excusatur a tanto, sed non a toto : quia ipse satis percepit quod allegatio legis nulla fuit. Et ideo dicitur, Matth. xxvii, 18, quod sciebat quod per invidiam tradidissent eum. Et ideo de officio suo eum liberare debuit, sed propter mundanum timorem et favorem hominum non fecit hoc. Glossa tamen hic sic non exponit litteram hanc, neque Chrysostomus, sed dicit sic : « Nisi tibi datum esset desuper, » hoc est, a Deo : quia non est potestas nisi a Deo : et qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit : qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt¹⁴. Eccli. x, 4 :

In manu Dei potestas terræ. » Unde Glossa : « Tamen tibi talis potestas data est ut sis sub alterius potestate. Et ideo majus peccatum est ei qui me tibi tradidit invidendo, quam tibi qui potestatem exerces metuendo : non tamen Pilatus est sine peccato : et ideo addit « majus. » Et hoc in idem revertitur quod prius dictum est.

« Et exinde quærebat Pilatus dimittere eum. »

« Et » ideo, quia hoc dixit Jesus, « exinde, » hoc est, propter hoc « quærebat Pilatus, » intelligens quod per invidiam tradiderant, « dimittere eum » absolutum. Isa. lviii, 6 : Dimitte eos qui confracti sunt liberos. Proverb. xxiv, 11 et 12 : Erue eos qui ducuntur ad mortem, et qui trahuntur ad interitum, liberare ne cesses. Si dixeris : Vires non suppetunt : qui inspector est cordis ipse intelligit : et servatorem animæ tuæ nihil fallit, reddetque homini juxta opera sua.

« Judæi autem clamabant, dicentes : Si hunc dimittis, non es amicus Cæsarîs : omnis enim qui se regem facit, contradicit Cæsari.

Pilatus autem cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali, in loco qui dicitur Lithostrotos, hebraice autem Gab-batha.

Erat autem parasceve Paschæ, hora quasi sexta. Et dicit Judæis : Ecce rex vester.

Illi autem clamabant : Tolle, tolle, crucifige eum. Dicit eis Pilatus : Regem vestrum crucifigam? Responde-

13

14

15 [652] runt pontifices : Non habemus regem nisi Cæsarem.

16 Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigeretur. »

Hic inducitur allegatio, simul et accusatio propter quod Pilatus mundano timore condemnat Dominum.

Et ideo hic quinque dicuntur : in quorum primo ponitur comminationis allegatio : in secundo, accusatio : in tertio, Domini ad judicium productio : in quarto, iudicis pro tribunali sessio : in quinto, condemnatio.

In primo ostenduntur duo : clamor ex importunitate et rancore, et comminatio ex superiori potestate.

Dicit ergo : « Judæi, » invidi et cæci, « clamabant, » spiritu concitato, ordinem allegantium corrumpentes. Jerem. xii, 8 : Facta est mihi hæreditas mea quasi leo in silva : dedit contra me vocem. Psal. xxi, 14 : Aperuerunt super me os suum, sicut leo rapiens et rugiens.

« Dicentes : Si hunc dimittis, » hunc modo manu præsentatum propter alienæ usurpationem potestatis, « non es amicus Cæsaris, » hoc est, non es fidelis amicus et minister Cæsaris, qui interpretatur possidens potestatem sive principatum : quia tu parcis ei qui se in suum principatum vult intrudere : quod non est fidelis amici et ministri. Ille enim debet custodire honorem domini sui.

Et allegant rationem : « Omnis enim qui se regem facit, » usurpata potestate, « contradicit Cæsari, » cujus solius est dare prælationes, regna, et dominatus. Joan. vi, 15, patet quod hæc allegatio nulla fuit : quia cum Jesus cognovisset quia venturi essent ut raperent eum, et facerent eum regem, fugit, et abscondit se. Et ideo ante Pilatum respondit, quod regnum suum non esset de hoc mundo.

« Pilatus autem, cum audisset hos sermones, etc. »

Ex timore accusationis apud Cæsarem. Psal. xiii, 5 : Trepidaverunt timore, ubi non erat timor. Proverb. xxix, 25 : Qui timet hominem cito corruet.

« Adduxit foras Jesum, » extra prætorium, in quod Judæi pro religione festi non intrabant : « et sedit pro tribunali, » non postulante justitia, sed timore compulsus mundano. Tribunal antiquitus dicebatur sinus muri, ad modum semicirculi factus : in quo sine pressura circumstantium, sedes iudicis collocata fuit : et omnes necesse fuit ante ipsum stare : quia retro, muro semicirculari cinctus fuit : ut nemo accedere posset qui violentiam inferret, vel occulta delatione aliquid susurraret iudici. In tali ergo tribunali præsedit iudicio.

Et describitur locus sessionis, et tempus.

De loco quidem dicit : « In loco » iudicii « qui, » Græce, « dicitur Lithostros ». A λιθος quod est lapis, et στρωννυμι, sterno, scilicet pavimentum tessellatum, varietate politorum marorum picturatum, et variatum, et stratum : in quo tota curia posset assistere : « Hebraice autem, » idem locus sic dicitur sedendum icitur « Gabbatha, » quod Latine sonat collis sive sublimitas : eo quod sedes præsidis exaltabatur in sublime, in quibusdam altis basibus subvecta, ac si staret in colle. Dicit tamen Victor, quod gabath, interpretatur picturatio vel politio. Et sic signat idem quod Lithostrotos. Et in talibus sedibus altis delectatur sedere ambitio.

« Erat autem parasceve, etc. »

Hoc est, præparatio, « Paschæ, » hoc est, ad magnam diem sabbati. Et tunc Judæi parabant se mundando, et ab immunditiis se custodiendo. Pascha autem dicitur hoc totum tempus azymorum, in quo se maxime ab immunditiis custodiebant. Joan. xix, 31 : Erat enim magnus dies ille sabbati : quia et sabbatum [653] erat et Pascha : duo festa conjuncta. Et erat miserabilis cæcitas quod cavebant immunditias prætorii, et non curabant vel potius procurabant immunditias homicidii. Matth. xxiii, 24 : Excolantes culicem, camelum autem gluttientes. Parasceves autem erat sexta feria in qua se parabant ad sabbatum celebrandum. Unde et Moyses, Exod. xvi, 23, præcepit manna colligere dupla ad præparationem sequentis sabbati, in quo colligi non licebat.

« Hora quasi sexta. » Marc. xvi, 13, dicitur quod hora tertia Dominus linguis Judæorum est crucifixus, quando clamabant : Crucifige, crucifige eum. Sed ut dicit ibidem Augustinus, quod hora sexta Pilatus sedit pro tribunali, et dedit sententiam : et dum crucifixio ageretur, factæ sunt tenebræ usque ad horam nomina qua perficiebatur crucifixionis mysterium. Et ideo Evangelistæ diversimode nominant hanc horam : quidam nominantes extremas horas, quidam autem mediam. Et hoc est probabilius : quia Dionysius dicit, quod hora quasi sexta vidit tenebras apud Heliopolim. Illa enim hora Adam cecidit : et Deus deambulans in paradiso ad auram post meridiem... : vocavit eum, et dixit ei Adam, ubi es¹⁵ ? Et ideo probabile est quod eadem hora Christus Deus clamavit in cruce, solvens Adæ debitum.

« Et dicit Judæis, » Pilatus : « Ecce rex vester. » Allegabat enim eum esse regem : ut magis perterrerentur quod nihil habebant objicere contra eum. Et videtur quod irrisorie dixit Pilatus. Ac si diceret : De regno eum accusatis, et ecce videtis quod nec cultus regius, nec defensio regalis militiæ, nec potestas regia apparet in ipso. Et ideo cessate ab accusatione. Psal. xxi, 7 et 8 : Ego sum vermis, et non homo : opprobrium hominum, et abjectio plebis. Omnes videntes me diriserunt me : locuti sunt labiis, et moverunt caput. Et ideo miserandum erat et parcendum.

« Illi autem clamabant : Tolle, etc. »

« Illi autem, » obstinati in malitia, « clamabant, » furore concitati : « Tolle, » per sententiam : « tolle, » per finem exsecutionis : « crucifige eum. » Jerem. xxvi, 11 : Locuti sunt sacerdotes et prophetæ ad principes et ad omnem populum, dicentes : Judicium mortis est viro huic. Sic ergo linguis populi judaici tunc Dominus est condemnatus. Quæ sententia ad plurimorum dictum dabitur, contra dictum Domini, Exod. xxiii, 23, qui dixit : Nec plurimorum acquiesces sententiæ, ut a vero devies.

« Dicit eis Pilatus, » adhuc quantum potuit, volens eum liberare : « Regem vestrum, » qui se verbo justitiæ regem exhibuit, et potestate miraculorum regem probavit, « crucifigam, » in vestram ignominiam. Confusio enim fuit regem crucifigi. I Petri, ii, 17 : Regem honorificate. Ad Roman. xiii, 7 : Cui honorem, honorem.

« Responderunt pontifices, etc. »

II Machab. iv, 25, dicitur de Menelao summo pontifice : Nihil habens dignum sacerdotio, animos vero crudelis tyranni, et feræ belluæ iram gerens.

« Non habemus regem. » Ecce negant Christum regem, et verificant Prophetam, Daniel. ix, 26 : Non erit ejus populus qui eum negaturus est.

« Nisi Cæsarem, » qui erat alienigena principatum mundi possidens : et sic regnum eorum confitentur esse translatum. Matth. xxi, 43 : Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus.

« Tunc ergo tradidit eis illum, etc. »

« Tunc ergo, » ex hac causa : quia Cæsarem, regem et dominum professi sunt, « tradidit eis illum, ut crucifigeretur : » quia ex sententia extunc quasi usurpantem potestatem Cæsaris condemnavit eum. Act. iii, 13 : Jesum, quem vos quidem tradidistis et negastis ante faciem Pilati, judicante illo dimitti. Quare autem tam vehementer instabant ut crucifigeretur, jam in præmissis dictum est.

Hoc est ergo quod dictum est, ad Domini accusationem et condemnationem.

« Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt.

17 Et bajulans sibi crucem, exivit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice autem Golgotha,

18 Ubi crucifixerunt eum, et cum eo alios duos, hinc et hinc, medium autem Jesum. »

Agitur de Passione Christi.

Et hæc pars dividitur in duas partes : in quarum prima agitur de processu passionis : in secunda autem, de consummatione Passionis, ibi, ℣. 28 : « Postea sciens Jesus, etc. »

In priori harum partium quatuor tanguntur, scilicet, Passionis ignominiosa vilitas : in secunda, patientis dignitas, ibi, ℣. 19 : « Scrpsit autem et titulum Pilatus. » In tertia, describitur crucifigentium crudelitas, ibi, ℣. 23 : « Milites ergo cum crucifixissent eum, etc. » In quarta, assistentium Christo paucitas, ibi, ℣. 25 : « Stabant autem juxta crucem, etc. »

Adhuc autem, Passionis vilitas describitur in quatuor : in antecedentibus crucifixionem, in ductu ad crucem, in loco, et in societate.

De primo dicit :

« Susceperunt ergo, » viles sacerdotum ministri et conducti Gentiles. Susceperunt ergo « Jesum, » auctorem salutis a judice, quasi per sententiam condemnatum. Manibus autem sacrilegis susceperunt. Psal. xvi, 12 : Susceperunt me sicut leo paratus ad prædam, et sicut catulus leonis habitans in abditis. Sic autem suscipere a judice traditum, potius fuit voluntati malignantium tradere, quam per sententiam condemnare. Lucæ, xxiii, 25 : Jesum tradidit voluntati eorum. Matth. xxvii, 26 : Jesum flagellatum tradidit eis ut crucifigeretur. Si enim per sententiam factum fuisset, crimen quod commisit, debebat poni in sententia. Nunc autem ordo iudiciarius in Domino non est servatus. Sicut enim in causa non fuit justitia, ita nec in judicio servatus fuit ordo. Unde, Matth. xxvii, 24 : Videns Pilatus quia nihil proficeret, sed magis tumultus fieret, etc.

Sic ergo « susceperunt Jesum. »

« Et eduxerunt, » tamquam latronem viliter. Thren. v, 5 : Cervicibus nostris minabamur, lassis non dabatur requies. Sic ergo tamquam immundum duxerunt extra civitatem : ut impleretur quod dixit, Matth. xxi, 38 : Hic est hæres, venite, occidamus eum, etc. Hoc tamen ad impletionem sacramenti operabatur. Levit. xvi, 27, sacrificium, cujus sanguis in sancta portabatur, et cujus sanguis totum sanctificavit et populum et templum, extra castra præcipitur occidi. Unde, ad Hebr. xiii, 11 et seq. : Quorum animalium infertur sanguis pro peccato in sancta per pontificem, horum corpora cremantur extra castra. Propter quod et Jesus, ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est. Exeamus igitur ad eum extra castra, improperium ejus portantes. Non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus.

« Et bajulans sibi crucem, etc. »

Crucem quam adeo reputabant immundam, quod nullus eam tangere voluit, sed ipsum majestatis Dominum por[655]tare suum supplicium oportuit : quod tamen et ipsum dignum fuit (ut dicit Augustinus) spectaculum : quod si spectat impietas, grande ludibrium : si autem spectat hoc pietas, grande est mysterium et fidei munimentum. Si spectat impietas, videt Regem pro sceptro regni sui lignum portare supplicii. Si spectat pietas, videt Regem bajulantem lignum, signum quod fixum erat in frontibus regum, et hoc in quo gloriatura erant omnium Sanctorum corda. Unde, ad Galat. vi, 14 : Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, etc. ! Unde iterum per hæc, quamvis non intendentes, prophetiam impleverunt. Isa. ix, 6 : Factus est principatus super humerum ejus. Et iterum, Isa. xxii, 22 : Dabo clavem domus David super humerum ejus. Crux enim, et sceptrum est principatus, et clavis sacramentorum et regni cœlestis. Et ideo divina sapientia ordinavit ut ipse Dominus primo crucem portaret, et portando nobis portandam præberet. Et ideo postquam ad tempus crucem portaverat, sicut dicitur, Marc. xv, 24 : Angariaverunt prætereuntem quempiam Simonem Cyrenæum, venientem de villa, patrem Alexandri et Rufi, ut tolleret crucem ejus, et portaret ad locum supplicii : in signum ejus quod dixerat, Matth. xvi, 24 : Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, tollat crucem suam, etc.

« Exivit, » extra immundos et extra homicidarum civitatem. Apocal. xvii, 4 : Exite de illa, populus meus, ut ne participes sitis delictorum ejus. Sic ductus est Abraham de terra et de cognatione sua ¹⁶ : quia cognatio ejus nequam fuit. Sic præceptum est Lot, ut de civitate egrediens, non staret in omni circa regione ¹⁷.

« In eum qui dicitur Calvariae locum : » eo quod ibi multæ calvariae jacebant damnatorum. Et sic etiam loci horrore volebant Christi Passionem vilificare.

« Hebraice » enim dicitur « Golgotha, » quod Latine sonat decollationis : ubi malefici puniri consueverunt. Dicit autem Chrysostomus, quod ibi Adæ calvaria jacuit, cujus debitum Christus persolvit. Hoc tamen Hieronymus verum esse non probavit, quoniam in Mambre sepultus legitur Adam : quod longe ab illo fuit, sicut, Josue, xiv, 15, invenitur a nobis ¹⁸.

« Ubi crucifixerunt eum. »

Per genus mortis iterum vilificare Passionem ejus intendentes. Sed veritas, ut dicit Augustinus, hujus naturæ est, quod veritas quæ perquæritur obumbrari, magis elucescit. Sapient. ii, 20 : Morte turpissima condemnemus eum. Hieronymus : « Crucifixerunt eum, » ut dolor clavorum, intima et nervosa tangens, acerbitate torqueret, et suspensio distenderet, et pondus corporis vulnera manuum et pedum laceraret, et asperitas ligni dorsum flagellatum affligeret, et sic nulla pars corporis ejus dolore careret. » Psal. xxi, 18 : Dinumeraverunt omnia ossa mea, hoc est, per distensionem dinumerabilia fecerunt.

Tertio autem opprobrium supplicio addiderunt : « Et cum eo alios duos, » ut ex societate punitorum socius putaretur latronum, « hinc et inde, » hoc est, a dextris et a sinistris. Hoc autem etiam præter eorum intentionem prophetiæ fuit impletio. Psal. xvi, 4 : Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras ¹⁹. Cum his enim pati voluit pro quibus pati voluit et elegit. Matth. ix, 12 : Non est opus valentibus medicus, sed male habentibus. Isa. liii, 12 : Cum scelleratis reputatus est.

« Medium autem Jesum, » qui mediator fuit ad reconciliandum. I ad Ti[656]moth. ii, 5 : Mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus. Habacuc, iii, 2 : In medio duum animalium cognoscetis²⁰. Ad Ephes. ii, 14 : Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum. Sicut, Matth. xxv, 32 : Separabit eos ab invicem, sicut pastor segregat oves ab hædis, peccatores a justis : peccatores condemnans, et salvans justos.

19 « Scripsit autem et titulum Pilatus, et posuit super crucem. Erat autem scriptum : Jesus Nazarenus, rex Judæorum. »

20 Hunc ergo titulum multi Judæorum legerunt, quia prope civitatem erat locus ubi crucifixus est Jesus : et erat scriptum hebraice, græce, et latine.

21 Dicebant ergo Pilato pontifices Judæorum : Noli scribere : Rex Judæorum, sed quia ipse dixit : Rex sum Judæorum.

22 Respondit Pilatus : Quod scripsi, scripsi. »

Hic incipit pars secunda istius partis de tituli inscriptione : in qua notatur patientis dignitas.

Dicuntur autem hic quatuor, scilicet, tituli inscriptio, inscripti publicatio, publicati condictio, et contradicti defensio et approbatio.

Dicit enim : « Scripsit autem et titulum Pilatus, » Gentilis : quia et in Gentilibus regnaturus erat Christus, et ideo triumphalem titulum descripsit Gentilis. Pilatus autem hoc fecit : quia, sicut dicit Augustinus, a corde ejus avelli non potuit, quin Christus vere esset rex Judæorum, et ex invidia condemnatus ab ipsis. Hoc enim prophetia prædixerat quod sic fieri deberet. Isa. xix, 19 : In die illa erit altare Domini in medio terræ Ægypti, et titulus Domini juxta terminum ejus. Jerusalem enim spiritualiter se fecit Ægyptum in passione Domini, sicut dicitur, Apocal. xx, 4 et seq. Et ibi erectum est altare crucis, in quo Christus hostia salutaris, oblata est : et titulus honoris et triumphalis laudis, ad terminum ejus est positus.

« Et posuit super crucem, » tamquam causam ejus. Matth. xxvii, 37 : Imposuerunt super caput ejus causam ipsius scriptam.

« Erat autem scriptum : Jesus Nazarenus, rex Judæorum. »

« Erat scriptum » ut indelebile esset. Habacuc, ii, 2 : Scribe visum, et explane eum super tabulas. Quia ad litteram, in tabula de oliva superius per clavum cruci affixa, titulum istum descripsit.

« Jesus Nazarenus, rex Judæorum. » In quibus quatuor verbis effectus Crucis notantur : quia per satisfactionem pro nobis et solutionem pretii, est « Jesus, » auctor salutis nostræ. Per florem virtutis est nobis in exemplum honestæ conversationis, et odor devotionis, in sacrificio suavitatis, quod odoratus est Pater pro nobis : et spes æterni fructus qua fruemur dulcedine deitatis suæ. De primo dicitur, Matth. i, 21 : Vocabis nomen ejus Jesum : ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. De pulchritudine autem floris dicitur, Cantic. i, 15, Lectulus noster floridus. Lectulus enim in quo cum dilecto animæ nostræ quiescendum est, crucis humilitas est. De odore autem, Genes. viii, 21 : Odoratus est Dominus odorem suavitatis, et benedixit ei. Genes. xxvii, 27 : Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus De fructu, Cantic. vii, 8 : Dixi : Ascendam in palmam, et apprehendam fructus ejus. Ambrosius :

medio annorum notum facies.

Silva talem nulla profert Fronde, flore, germine.

« Rex » autem, crucis dicit regimen. Regit autem in vita gratiæ, et dirigit in vitam gloriæ. Isa. xxxiii, 22 : Dominus legifer noster, Dominus rex noster, ipse salvabit nos. Psal. xliv, 7 : Virga directionis virga regni tui. Item, Psal. ii, 6 : Ego constitutus sum rex ab eo super Sion, montem sanctum ejus, prædicans præceptum ejus.

« Judæorum » autem dicit, quorum est rex. Judæus enim confitens vel glorificans interpretatur. Talium enim est crucifixus. Psal. xcv, 6 : Confessio et pulchritudo in conspectu ejus : sanctimonia et magnificentia in sanctificatione ejus.

« Hunc ergo titulum multi Judæorum legerunt, etc. »

Ecce tituli publicatio. Multi ergo legerunt, quia fuit scriptum litteris apertis : ut omnes legere possent et intelligere. Habacuc, ii, 2 : Explana eum super tabulas, ut percurrat qui legerit.

« Quia prope civitatem erat locus ubi crucifixus est Jesus : » et ideo facilis aditus fuit ad legendum doctrinam salutis. Omnibus enim, non tam loco quam corde et gratia, prope est Dominus, etiam corde et gratia, prope est Dominus etiam crucifixoribus si converti voluerint. Act. xvii, 27 : Non longe est ab unoquoque nostrum. Sapient. i, 2 : Invenitur ab his qui non tentant illum, apparet autem eis qui fidem habent in illum.

« Et erat scriptum hebraice, » propter Judæos, « græce » propter permixtos inter Græcos, « et latine, » propter Romanos. Et hoc etiam facit et pertinet ad universalem mundo faciendam tituli manifestationem. Hebræi enim excellebant religione, Græci sapientia, Latini potestate. In signum quod omnis religio cruce confirmatur, et omnis sapientia cruce illuminatur, et omnis potestas subjicitur. Ad Philip. ii, 11 : Et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris. Isa. xxxiv, 16 : Requirite diligenter in libro Domini, et legite : unum ex eis non defuit : alter alterum non quæsivit.

« Dicebant ergo Pilato pontifices Judæorum, etc. »

Pontifices qui legerant titulum.

Et tangitur hic de tituli conditione. « Noli scribere : Rex Judæorum. » Isti perfidi, et Spiritu sancto (qui eum regem esse prædixit) et sibi contradicunt : qui eum de regno accusaverunt.

« Sed quia ipse dixit : Rex sum Judæorum. » Ac si dicant : Falsum dixit, et falso sibi nomen regis usurpavit. Contra quod dicitur, Apocal. xix, 16 : Habet in vestimento et in femore suo scriptum : Rex regum, et Dominus dominantium. Et quia hoc Pilatus audiverat quod de semine David quidam regnare debuerat, et scivit istum esse de semine David, ideo a corde ejus avelli non poterat quin iste verus rex esset : et ideo ad confusionem Judæorum talem posuit super crucem titulum.

« Respondit Pilatus »

Judæis, volentibus corrumpere titulum : « Quod scripsi, scripsi : » et ideo indebile permanebit, nec aliud loco illius adscribetur quod vos excuset. Et hoc est quod in titulis quorumdam Psalmorum dicitur : Ne disperdas, David in tituli inscriptionem²¹. David enim manu fortis, et adspectu desiderabilis interpretatur. Quia Christus in cruce victor fuit manu fortis, et in titulo crucis fuit adspectu desiderabilis. Et ideo Spiritus sanctus titulum corrumpi non permisit. Unde Glossa : « Quod scripsi, scripsi, » [658] « Quasi dicat : Non corrumpo veritatem : etsi diligitis vanitatem et falsitatem. »

23 « Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem, et tunicam. Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum.

24 « Dixerunt ergo ad invicem : Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Ut Scriptura impleretur, dicens : Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. Et milites quidem hæc fecerunt. »

Hic tangitur tertium istius partis, in quo tangitur crucifigentium cupida crudelitas.

Dicuntur autem hic tria, scilicet, vestimentorum partitio, super inconsutile vestimentum sortis projectio, et ne aliquid casu factum circa Christum credatur, ponitur horum omnium per auctoritatem confirmatio.

Dicit ergo : « Milites ergo, » conducti a pontificibus, « cum crucifixissent eum » nudum, ut nuda veritas demonstraretur. Job, I, 21 : Nudus egressus sum de utero matris meæ, et nudus revertar illuc. Ecce perfecta cupiditatis abjectio, paupertatis ostensio, et mundi detestatio. Matth. VIII, 20 : Vulpes foveas habent, et volucres cæli nidos : Filius autem hominis non habet, etc.

« Acceperunt vestimenta ejus, » spoliantes eum. Job, XXIV, 7 : Nudos dimitunt homines, indumenta tollentes.

« Et fecerunt quatuor partes. » Et ideo probabile est quatuor Christum habuisse vestimenta, valore æqualia præter tunicam inconsutilem. Nec sordida esse poterant quæ milites non abjecerunt, sed inter se diviserunt.

« Unicuique militi partem. » Et sic erant quatuor milites : quia genus militum semper de spoliis curam habet.

« Et tunicam, » supple, acceperunt.

Describit autem tunicæ pretiosum opus, dicens :

« Erat autem tunica inconsutilis. »

Quia acu non erat consuta, sed « desuper contexta per totum. » Sic fiunt birreti et chyrothecæ, quodam opere textili. Istæ autem quatuor vestes signant amictum corporis veri, in quo totum corpus fuit tectum candore virginalis castitatis, anima Spiritu gratiæ, divinitas decore gloriæ, et conversatio vitæ honestate virtutis. Tunica autem inconsutilis, operimentum signat corporis mystici, quod est unitas Ecclesiæ, nullo modo scindenda. Isa. LXI, 10 : Induit me, scilicet Dominus, vestimentis salutis, et indumento justitiæ circumdedit me.

Et hoc est quod dicit.

« Dixerunt ergo ad invicem, »

Scilicet milites : « Non scindamus eam, » quia scissa inutilis esset. Matth. XI, 16 : Pejor scissura fit.

« Sed sortiamur de illa cujus sit, » quia ad litteram miserunt sortes, quis quid tolleret. Proverb. XVI, 33, secundum translationem Septuaginta : « De spoliis ejus sortem mittamus ²². » Item, Proverb. XVIII, 18. Contradictiones comprimil sors, et inter potentes quoque dijudicat. Hoc tamen specialiter signat Ecclesiasticæ charitatis unitatem. I ad Corinth. I, 10 : Idipsum dicatis omnes : et non sinu in vobis schismata.

« Ut Scriptura impleretur, dicens, Partiti sunt vestimenta mea sibi ²³, » quatuor partientes militibus quatuor : « et

super vestem meam, » quintam inconsutilem, « miserunt sortem: » quæ sors licet ab eis fortunæ exponeretur, tamen a Spiritu sancto ad Scripturæ impletionem fiebat. Proverb. xvi, 33: Sortes mittuntur in sinum, sed a Domino temperantur, Psal. xxi, 18 et 19, secundum nostram translationem sic habet: Ipsi vero consideraverunt et inspexerunt me. Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem.

« Et milites quidem hæc fecerunt, » ut videbatur, cum tamen omnia agerentur ad providentiam Spiritus sancti.

5     « Stabant autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus, Maria Cleophæ, et Maria Magdalene.

6     Cum vidisset ergo Jesus matrem, et discipulum stantem, quem diligebat, dicit matri suæ: Mulier, ecce filius tuus.

7     Deinde dicit discipulo: Ecce mater tua. Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. »

Hic quarta particula incipit istius partis. Notatur autem in hac parte compatientium Domino paucitas.

Dicuntur autem hic quatuor, scilicet, paucitas et infirmitas eorum qui Christo compatiebantur, et Christi fidelitas ad eos qui Christum fideliter sequebantur, naturalis affectus ad parentes qui in Christo commendatur, et fidelitas quæ a suis Christo in morte exhibetur.

Dicit ergo: « Stabant autem juxta crucem Jesu. » Luc. xxiii, 49, videtur contrarium dici, ubi dicitur: Stabant autem omnes noti ejus a longe.

SOLUTIO. Dicendum est, quod primo quando crucifixus est Dominus, stabant a longe: sed jam incipientibus coruscare miraculis, accedebant prope, et sic stabant flentes juxta crucem Jesu.

« Mater ejus, » quæ sola perfecte ste-

tit, ita quod nulla dubietate perplexa fuit mater ejus: intus sustinuit, quod foris in corpore perferebat Filius. Luc. ii, 35: Tuam ipsius animam pertransibit gladius, etc. Et ideo stabat ut dolores quos in partu tanti nati natura detinuit, nunc cum usura persolveret. Isa. lxvi, 7: Antequam parturiret, peperit: antequam veniret partus ejus, peperit masculum. Hæc sic stabat quod recognosceret et mater esset in dolore non pariens, sed morientem videns Filium.

« Et soror matris ejus, Maria Cleophæ, » hoc est, filia Cleophæ. Et hoc ideo dicitur, quia Anna, mater beatissimæ Virginis, tres legitur habuisse viros, scilicet, Joachim ex quo genuit matrem Domini, Cleopham ex quo genuit matrem Simonis et Judæ et Jacobi majoris, et Joseph qui vocatur Barsabas, qui cognominabatur Justus. Et ideo dicitur: « soror- or matris ejus, Maria filia Cleophæ. »

« Et Maria Magdalene, » quæ et cæteris ditior erat, et ministrabat Domino de facultatibus suis: sicut dicitur, Luc. xxiii, 49. Erant autem plures, sicut dicit Lucas, sed a longe steterunt. Sequebantur enim Dominum plangentes Dominum.

Hæ autem tres signant tres status fidelium. Maria enim mater Domini, signat statum innocentiæ sive innocentium. Maria Cleophæ quæ interpretatur conciones transcendens, signat statum in virtute proficientium. Magdalena autem signat statum pœnitentium et vincentium peccata et tentationes. Istæ autem fœcundæ mulierculæ sunt quæ Domino assistunt ex omnibus charis ejus.

« Cum vidisset ergo Jesus, etc. »

« Cum vidisset ergo Jesus matrem, » respectu naturæ cum gratia, « et discipulum quem diligebat stantem, » respectu gratiæ. Sapient. iv, 15: Gratia Dei et misericordia est in sanctos ejus, et respectus in electos illius.

« Dicit matri suæ, » prius commendans discipulum quam matrem: ut

ostendatur arctius esse adstrictos, qui coniuncti sunt in gratia, quam omnes qui coniuncti sunt in natura.

« Mulier. » Dicit propter sexum : « Ecce filius tuus, » hoc est, qui loco filii tui, tibi debet obsequi et affectione coniungi.

« Deinde dicit discipulo, »

Ipsum commendans matri : « Ecce mater tua, » hoc est, cui reverentiam debes ut matri. Tob. iv, 3 : Honorem habebis matri tuæ omnibus diebus vitæ ejus. Hoc autem Christus fecit, ut ostenderet quod conjunctos nobis in natura et gratia non deseramus. I ad Timoth. v, 8 : Si quis suorum, et maxime domesticorum curam non habet, etc.

« Et ex illa hora, etc. »

Quartum est, scilicet, curæ acceptatio. « Ex illa hora accepit eam discipulus, » quem diligebat Jesus, « in sua : » ita quod sit neutri generis accusativus pluralis. Augustinus autem dicit : « Accepit in sua, » quæ erant ab eo possessa, quæ nulla habebat : sed « in sua, » quæ erant sub diligentia sua, scilicet, suæ procuracionis quantum poterat. Tamen in historia quæ vocatur Euthimiatha historia, legitur quod extunc recepit eam in domum suam, et cum puellis aliis de eleemosynis fidelium eam sustentavit.

Quia autem hoc Evangelium sæpe de Beata Maria Virgine in anno legitur, potest notari in eo quod dicitur : « Stabant juxta crucem Christi, » quadruplex rectitudo : justitia, pro qua patiendum est : vicinitatis crucis, cui participandum est : et cujus est crux, cui configurandum est : et ipsa crux, cujus cruciatus sustinendus est. Status quidem recta positio est, ad signandum passionis causam laudabilem. Sic enim Dominus in cruce stetit. Habacuc, iii, 6 : Stetit, et mensus est terram, hoc est, omnibus patientibus propter se justitiam commensuravit.

Matth. v, 10 : Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum cælorum. I Petri, iii, 14 : Si quid patimini propter justitiam, beati. Item, iv, 15 et 16 : Nemo vestrum patiatur ut homicida, aut fur, aut maledicus, aut alienorum appetitor. Si autem ut christianus, non erubescat, glorificet autem Deum in isto nomine. Hæc est enim ratio quod Christus stans, et non procumbens, vel inclinatus pati voluit : ut omnes patientes ad se traheret rectitudine.

Per hoc autem quod dicit, « juxta crucem, » notat vicinitatem per communicationem. I Petri, iv, 13 : Communicantes Christi passionibus gaudete, ut et in revelatione gloriæ ejus gaudeatis exsultantes. Ad Galat. ii, 19 : Christo confixus sum cruci. Communicare autem cruci est intus sustinere crucem, et cum Christo pendere in cruce. Job, vii, 15 : Elegit suspendium anima mea, et mortem ossa mea.

Christi autem cruci prope stat, qui se patienti Christo configurat, in hoc quod se Deo in cruce in sacrificium offert, et vitam a mundo abscondit, et Patri soli vivit. Ad Philip. iii, 10 et 11 : Configuratus morti ejus, si quo modo occurram ad resurrectionem quæ est ex mortuis. Ad Coloss. iii, 3 : Mortui enim estis, et vita vestra est abscondita cum Christo in Deo. Sic autem cruci Christi configuramur.

Crux autem a cruciando dicta est : quia nos etiam cruciatum crucis experiri oportet. Ad Galat. v, 24 : Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis, et hoc usque ad mortem. Ergo concupiscentiæ caro debet crucifigi.

De his autem alibi multa dicta sunt.

Hic agitur de consummatione Passionis.

Et hæc habet tres partes. Primo enim agitur de consummatione, quantum, ad Scripturarum testimonium : secundo autem, quantum ad factum ipsum, ibi, ℣. 30 : « Et inclinatio capite, etc. » Tertio autem, quantum ad sequelam facti, ibi, ℣. 31 : « Judæi ergo, etc. »

Circa primum dicit tria, scilicet, jam factam sacramentorum consummationem, implendam esse Scripturæ impletionem, et Scripturam impletam esse perfecte in omni consummatione.

Dicit igitur : « Postea, » omnibus his peractis, « sciens Jesus, » qui omnia scivit antequam fierent, « quia omnia consummata sunt » sacramenta quæ erant de ipso. Luc. xxiv, 44 : Necesse est impleri omnia quæ scripta sunt in lege Moysi, et in Prophetis, et in Psalmis de me.

« Ut consummaretur Scriptura, » quæ de ipso erat, « dixit » vere, non fingendo : « Sitio, » desiderio salutis redimendorum. Psal. LXII, 2 : Sitivit in te anima mea, quam multipliciter tibi caro mea ! Unde Beatus Bernardus dicit : « Domine, quid sitis ? Plus te cruciat tua sitis quam tua crux. De cruce siles, de siti clamas. Sitio, inquam, vestram salutem, vestrum gaudium. » Scriptura autem quam impleri voluit, est in Psalmo LXVIII, 22, qui dicit : Et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Ideo ergo dicit : « Sitio. »

Objicitur autem de hoc quod dicit : « Ut Scriptura impleretur : » quia non propter Scripturam Christus, sed Scriptura propter Christum facta est. Et ideo factum Christi non est factum propter Scripturam, sed e converso.

Ad hoc dicendum, licet jam dictum est sæpius et solutum, quod scilicet conjunctio, ut, non notat causam, sed consecutionem : vel, ut dicit Chrysostomus, adjunctionem. Tamen potest dici melius, quod in prophetia sunt duo, scilicet, enuntiatio quæ facta est Prophetis, et dependentia enuntiati de futuro, et respectu enuntiationis propheticæ. Sed quia enuntiatum a futuro dependet, nihil prohibet enuntiationem aliquam esse rationem facti ut Scriptura impleatur, quæ aliter impleri non posset. Et sic in omnibus talibus potest responderi.

« Vas ergo erat positum aceto plenum. » Illi autem spongiam plenam aceto, hyssopo circumponentes, obtulerunt ori ejus. 29

Cum ergo accepisset Jesus acetum, dixit : Consummatum est. Et inclinato capite, tradidit spiritum. » 30

Consummatio est per factum.

Dicit ergo hic tria : amari potus præparationem, et ejus potus factam Christo oblationem, consummationis a Christo factæ professionem.

Dicit ergo : « Vas erat positum, » quod secum ministri portaverunt in æstus et sitis restinctionem : ad quem effectum acetum aquæ mixtum singularem habet virtutem : et est usus acetum in via potandi incolis calidarum terrarum. Quidam autem dicunt, quod portaverunt vinum quod calore solis acetum factum fuit. Alii dicunt, quod procuravit sine eorum intentione hoc providentia divina. Alii, quod ex industria acetum, quo linguam et palatum ejus amaricarent, portaverant : quia putabant ex hoc eum citius moriturum. Hoc autem minus probabile est. Prima autem opinio magis placet.

Dicit ergo : « Vas erat positum, » ad sitis et æstus restinctionem, « aceto plenum, » quod multis sufficeret.

« Illi autem, » tortores Christi, « spongiam plenam aceto, » quæ propter porositatem de aceto multum imbiberet, « hyssopo, » quæ est herba habens magnam amaritudinem, quamvis etiam habeat quamdam aromaticitatem « circumponentes, » ut per hyssopum sugeret [662] de spongia, « obtulerunt, » per arundinem quæ sambucus vocatur, ut diximus, Matth. xxvii, 48.

« Ori ejus, » ut os amaricaret : et sic gustum eorum sentiret. Deuter. xxxii, 32 : Uva eorum uva fellis, et botri amarissimi. Jerem. ii, 21 : Quomodo conversa es mihi in pravum, vinea aliena?

« Cum ergo accepisset, etc. »

« Cum accepisset » ad gustum « Jesus acetum. » Matth. xxvii, 34 : Dum gustasset, noluit bibere.

« Dixit, » veritatem profitendo : « Consummatum est » in opere, quod erat in prophetia. Luc. xviii, 31 : Consummabuntur omnia quæ scripta sunt per prophetas de Filio hominis. Ad Hebr. v, 9 : Consummatus, factus est omnibus obtemperantibus sibi causa salutis æternæ.

Attende, quod in veritate ante potum clamavit : Eloi, Eloi : sicut dicitur, Matth. xxvii, 46, et, Marc. xv, 34 : et post clamorem datus est ei potus : et tamen gustans amaritudinem peccati synagogæ dixit : Pater dimitte illis : non enim sciunt quid faciunt²⁴.

« Et inclinato capite tradidit spiritum. »

Jesus in cujus potestate est tradere spiritum, et iterum sumere eum, sicut dictum est, Joan. x, 17. Ad Hebr. ii, 10 : Decebat eum, propter quem omnia, et per quem omnia, qui multos filios in gloriam adduxerat, auctorem salutis eorum per passionem consummare. Tunc enim cum clamore valido et lacrymis, obtulit pro nobis hostiam salutarem²⁵ : in qua oblatione consummatum est opus nostræ redemptionis. Isa. x, 22 : Consummatio abbreviata inundabit justitiam.

« Judæi ergo, quoniam parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora sabbato, erat enim magnus dies ille sabbati, rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum crura, et tollerentur. »

Venerunt ergo milites, et primi quidem fregerunt crura, et alterius qui crucifixus est cum eo. »

Hic ponitur sequela passionis consummatæ.

Dicuntur autem hic duo, scilicet, adjectio sequelæ, et testificatio.

Adjectio autem sequelæ continet tria, scilicet, ea quæ facta sunt ratione temporis, et ea quæ facta sunt in Domino crucifixo, et quod factum est circa Dominicum corpus.

Dicit ergo de primo : « Judæi ergo, qui se dicunt Judæos esse, et non sunt, sed sunt synagoga Satanæ, ut dicitur, Apocal. ii, 9, « quoniam parasceve erat, » hoc est, ad sabbatum celebrandum præparatio.

Et hoc erat de præparatione ad sabbatum, « ut non remanerent in cruce corpora sabbato. » Hoc enim lex præcepit, Deuter. xxi, 22 et 23 : Quando peccaverit homo quod morte plectendum est, et adjudicatus morti appensus fuerit in patibulo, non permanebit cadaver ejus in ligno, sed in eadem die sepelietur.

« Erat enim magnus dies ille sabbati, » propter duo festa conjuncta, sicut in antehabitis dictum est : et ideo non erat licitum illum diem profanare horrore insepultorum. « Rogaverunt Pilatum, » qui publicam administrabat potestatem. Circa tria corpora publice damnatorum nihil fieri licuit. « Ut frangerentur eorum crura, » scilicet suspensorum, « et tollerentur » forte se mortuos simulantes, ne abire possent postquam de crucibus deponerentur. Vel, si

forte vivi invenirentur, ex dolore confractionis morerentur. Et hoc dicit Chrysostomus factum esse secundum Scripturam: Non remanebit quidquam ex eo usque mane²⁶. Et hoc dictum est de agno paschali.

« Venerunt ergo milites, etc. »

Milites a Pilato missi et a sacerdotibus conducti, « et primi quidem, » scilicet latronis pendentis in cruce a dextris, « fregerunt crura, » forte in pluribus locis ut citius moreretur, et inutilis ad recedendum redderetur: « et alterius, » etiam latronis, « qui crucifixus est cum eo. » Psal. xvii, 39: Confringam illos, nec poterunt stare: cadent subtus pedes meos. Nec mirum erat quod confregerunt eos qui iniquitate seipsos confregerant: de quibus dicit Psalmista, Psal. xiii, 3: Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt. Horum enim crura merito confringenda erant.

33 « Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus crura,

34 Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. »

Tertium est, ubi dicitur id quod factum est circa Dominum.

Et sunt quatuor, scilicet, quod jam mortuum invenerunt, quod crura non fregerunt, quod latus aperuerunt, quod ex latere sacramenta Ecclesiæ profluxerunt.

Dicit ergo: « Ad Jesum autem cum venissent, » et facere de ipso sicut de aliis

cum vellent, « ut viderunt eum jam mortuum, » sicut eum qui in potestate habuit quando voluit ponere animam. Psal. lxxxvii, 5 et 6: Factus sum... inter mortuos liber.

« Non fregerunt ejus crura, » quia hoc dispensatio divina præordinavit, dicens, infra, ℣. 36: Os non comminuetis ex eo²⁷. Unde sicut interficere non poterant nisi quando et qualiter voluit, ita nec in mortuum desævire permissi sunt, nisi quantum divina dispensatio permisit.

« Sed unus militum, etc. »

« Unus militum, » sicut dicitur, Longinus nomine, qui postea martyr effectus est, « lancea latus ejus aperuit, » ut veritas umbrae responderet. Ut sicut de latere Adæ dormientis formata est sponsa ejus Heva, ita de latere Christi dormientis somno mortis in cruce, formaretur sponsa ejus Ecclesia. Unde ipse dixit, Cantic. ii, 14: Columba mea, in foraminibus petræ, in caverna maceriæ. Hoc est enim puritas et simplicitas Ecclesiæ quæ quiescit in foraminibus clavorum per fidem Christi, qui est petra: et caverna vulneris in latere, quod maceria est et macer murus. Ita Christi membra macerata per exsanguinationem jam maceriam et non murum prætendebant: in qua maceria cubat et quiescit Ecclesia Christi sponsa.

Et hoc est quod sequitur:

« Et continuo exivit sanguis et aqua. »

Exivit de latere sanguis et aqua. Non enim sic erat in corporibus aliorum, in quorum corporibus statim per mortis frigiditatem sanguis coagulatur et in tabem convertitur. Iste enim sanguis est

paschalis, confringetis. Numer. ix, 12: Os ejus non confringent.

quo portamur ad vitam, et aqua expiationis qua regeneramur ad gratiam et salutem. Unde Ambrosius : « Licet corporis Christi natura fuit mortalis, dissimilis tamen aliis corporibus mortuis fuit gratia. Nam post mortem in nostris corporibus sanguis congelascit : ex illo autem incorrupto corpore omnium vita emanavit. Aqua et sanguis exivit. Illa quæ abluat : iste qui redimat. Bibimus pretium nostrum, ut bibendo redimamur. » Chrysostomus : « Sacramenta hæc noverunt Christiani qui per aquam sunt regenerati, per carnem et sanguinem sunt nutriti. » Apocal. 1, 5 : Dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Ad Ephes. v, 25 et 26 : Christus dilexit ecclesiam et seipsum tradidit pro ea, mundans lavacro aquæ in verbo vitæ.

35 « Et qui vidit testimonium perhibuit, et verum est testimonium ejus. Et ille scit quia vera dicit : ut et vos credatis.

36 Facta sunt enim hæc ut Scriptura impleretur : Os non comminuetis ex eo.

37 Et iterum alia Scriptura dicit : Videbunt in quem transfixerunt. »

Duplex hic affirmat testimonium : visus scilicet, et Scripturæ.

Dicit ergo : « Et, » discipulus verax, « qui vidit, » fidelibus oculis, « testimonium » veritatis « perhibuit. » I Joannis, 1, 1 et 2 : Quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contractaverunt de verbo vitæ : et vita manifestata est, et vidimus, et testamur, et annuntiamus vobis, etc.

« Et » ideo « verum est » et indubitatum « testimonium ejus. » Proverb. xii, 17 : Qui quod novit loquitur, index justitiæ est.

« Et ille scit, » absque dubitatione omni, « quia vera dicit. » Et sunt quæ scripta sunt, Deuter. xxxii, 4 : Deus fidelis, et absque ulla iniquitate, justus et rectus. Proverb. viii, 8 : Justi sunt omnes sermones mei, et non est in eis pravum quid neque perversum.

« Ut et vos » testimonio veritatis « credatis. » Idem dicitur, Act. 1, 8 : Eritis mihi testes in Jerusalem, et in omni Judæa, et Samaria, et usque ad ultimum terræ. Chrysostomus : « Nullus discredat neque verecundatus adspiciat. Quæ enim maxime probabilissima esse videntur, hæc sunt morum fundamenta nostrorum. »

« Facta sunt autem hæc, etc. »

« Facta sunt hæc, » sapientia Dei ordinante, « ut Scriptura impleretur, » secundum partem illam quæ a futuro dependet : « Os non comminuetis ex eo ²⁸. » Ossa enim Christi fortiora Ecclesiæ sacramenta signant, quæ non sunt minuenda, sed integra servanda. Psal. xv, 10 : Non dabis sanctum tuum videre corruptionem.

« Et iterum alia Scriptura dicit, »

Loquens de vulneribus : « Videbunt, » in judicio, « in quem, » secundum humanitatem, « transfixerunt. » Zachar. xii, 10 : Adspicient ad me quem confixerunt. Apocal. 1, 7 : Videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt.

Venit autem et Nicodemus, qui ve-

39 [665] nerat ad Jesum nocte primum, ferens mixturam myrrhæ et aloes, quasi libras centum.

40 Acceperunt ergo corpus Jesu, et ligaverunt illud linteis cum aromatibus, sicut mos est Judæis sepelire.

41 Erat autem in loco, ubi crucifixus est, hortus : et in horto monumentum novum, in quo nondum quisquam positus erat.

42 Ibi ergo propter paraseven Judæorum, quia juxta erat monumentum, posuerunt Jesum. »

Hic ultimo tangitur de Domini sepultura.

Et dicuntur hic tria, scilicet, de cruce corporis Christi depositio, corporis cum aromatibus conditio et præparatio, ibi, ℣. 39 : « Venit autem et Nicodemus. » Et tertio, in sepulcro corporis collocatio, ibi, ℣. 41 : « Erat autem in loco, etc. »

In primo dicuntur quatuor, scilicet, corporis petitio, petitionis ratio, petiti expressio, et petiti concessio.

Dicit ergo : « Post hæc, » consummatis his quæ ad passionem et mortem pertinebant, « rogavit Pilatum, » audacter accedens : eo quod dicitur, Marc. xv, 43, quod nobilis decurio erat. « Joseph ab Arimathæa, » quæ est Ramatha, unde fuit Elcana et Anna parentes Samuelis²⁹.

« Eo quod esset. » Ratio est petitionis : quia fuit « discipulus Jesu, » et ideo curam de corpore ejus habere voluit ut cum honore sepeliretur, et non ut damnati corpus projiceretur.

« Occultus autem propter metum Judæorum. » Joan. ix, 22 : Jam enim conspiraverant Judæi, ut si quis eum confiteretur esse Christum, extra synagogam fieret.

Si autem quis objiciat, dicens quod,

Matth. x, 28, dicitur : Nolite timere eos qui occidunt corpus. Et sic videtur peccasse Joseph quod non publice confitebatur. Dicendum, quod discipulus fuit, hoc fuit laudabile : quod non confitebatur publice, hoc fuit infirmitatis, et non peccati : quia status tunc fuit infirmitatis, eo quod nondum adhuc tunc fuerit datus ad robur Spiritus. Quamvis enim non publice confiteretur, tamen non negavit, et hoc pro statu illo sufficiebat.

« Ut tolleret corpus Jesu » de cruce. Et hoc est petiti expressio, et pietatis erga Dominum ostensio. Proverb. xvii, 17 : Omni tempore diligit qui amicus est. Ruth, ii, 20 : Benedictus sit a Domino, quoniam eamdem gratiam quam præbuerat vivis servavit et mortuis!

« Et permisit Pilatus. » Alia enim in sepulta abjecta sunt.

« Venit ergo et tulit, » de cruce, « corpus Jesu, » et sicut dicit, Matth. xxvii, 59, mercatus sindonem, involvit, et sic de cruce ad sepulcrum portavit.

« Venit autem et Nicodemus, qui venerat ad Jesum nocte primum, »

Quia non solum nocte, sed nocte primum : quia, Joan. vii, 51, publice locutus fuerat pro Domino, quando dixit : Numquid lex nostra judicat hominem, nisi prius audierit ab ipso?

« Ferens » secum « mixturam myrrhæ et aloes, » hoc est, unguentum mixtum ex myrrha et aloe, « quasi libras centum, » ad condiendum corpus Domini.

Si autem quæratur, Ad quid tanta ambitio pretiosi unguenti super corpus Domini facta est? Dicendum, quod hæc objectio impia est : quia corpus consideratur tripliciter, scilicet, ut sanctitati animæ est comparatum, et sic debetur ei honor : et prout est ordinatum ad resurrectionem gloriæ, et sic debetur ei veneratio : et prout est divinum, divinitati [666] unitum, et sic debetur ei cultus divinus. Et ideo dixit de muliere ungente se Dominus, Marc. xiii, 6 : Bonum opus operata est in me. Et hoc modo quæsitum est unguentum pretiosum a sanctis mulieribus.

Et si dicitur, quod nos non debemus curare de sepultura, ut dicit Augustinus. Dicendum, quod hoc dictum falsum est : quin potius sancti patres curaverunt de sepultura, ut Abraham, Isaac, et Jacob, et Joseph : ita et nos curare debemus. Sed non sic quod aliquid de contingentibus vitam Christianam omittere debeamus, propter hoc quia Judas Machabæus ædificavit sepulcrum parentum et fratrum suorum³⁰, et Joseph præcepit ossa sua ferri de Ægypto³¹. Et multis in libro Regum improperatur quod non in sepulcris regum sunt sepulti. Quia corpori ordinato per gratiam ad gloriam veneratio debetur : corpori autem divino præter hoc cultus debetur divinus. Et ideo ista voluit Dominus sibi fieri.

Et quod dicitur de libris centum, quod superfluum sit ad unum corpus ungendum. Dicendum, quod sicut mulier non tam ungere intendit corpus, quam significare quod odor sanctitatis ejus impleturus esset mundum : ita et Joseph non tam intendit ungere corpus quod putrescere non potuit, quam significare quod gloria qua delibutum surrexit, a putredine delibuturum fuerit omnia alia membra mystici corporis in omnibus Sanctis : et ideo unguentum superabundanter exhibuit. Hoc est ergo quod dicit : « Quasi libras centum. » Cantic. iv, 14 : Myrrha et aloe, cum omnibus primis unguentis.

« Acceperunt ergo corpus Jesu, etc. »

« Acceperunt ergo, » ambo isti, « corpus Jesu, » in quo divinitas corporaliter habitavit, « et ligaverunt illud linteis, » de sindone, « cum aromatibus, » ut fragrantiam divinitatis ejus omnibus significarent. Unde etiam post Pascha in omnibus Ecclesiis cantatur : « Ibi cinnamomum et balsamum, odor suavissimus corpora eorum. »

« Sicut mos est Judæis » venerabiles personas « sepelire. » Hoc enim acceperunt a patribus, Genes. l, 2, quod Joseph, cum mortuus esset pater ejus, præcepit servis medicis ut aromatibus condirent patrem. Et hanc venerationem pio Dominico corpori isti sancti impenderunt.

« Erat autem in loco, ubi crucifixus est, hortus. »

Describitur autem hic diligenter Dominicæ sepulturæ locus : et hoc ideo fit, ne alii corpori resurrectio Domini attribuatur.

Dicit ergo : « Erat autem in loco, ubi crucifixus est, hortus, » in quo nemo hominum sepeliri consuevit, ne alius ibi sepultus dicatur : « et in horto monumentum novum, » in petra in monte excisum, ut dicit Augustinus. Ut sicut in utero, in quo corpus assumpsit, nullus ante vel post conceptus fuit : ita nec in monumento, in quo positus est, nullus ante eum vel post eum jacuerat. Et sicut prodiit ex utero intacto signaculo pudoris, ita prodiit de sepulcro intacto signaculo custodum.

Et hoc est quod dicit : « In quo » monumento « nondum quisquam » mortuorum « positus erat, » ne alter resurrexisse putaretur.

« Ibi ergo propter parasceven Judæorum, etc. »

« Ibi ergo, » in horto et monumento, « propter parasceven Judæorum, » ut dicit Augustinus : « Accelerata fuit sepultura, ne vesperasceret quando nihil tale licebat. »

« Quia juxta erat monumentum, » hoc est, prope. Et ideo cito poterat fieri monumentum juxta locum crucifixionis.

« Posuerunt Jesum » in sepulcro. Matth. xxvii, 66 : Signantes lapidem, cum custodibus, ut insuspicabilis esset resurrectio.

Attende autem, quod sapientia divina nullum voluit adesse discipulorum, ne furatum esse a suis aliquis putaret, et alium loco ejus collocatum. Et hoc ideo, quia dixerant, Matth. xxvii, 63 et 64 : Seductor ille dixit adhuc vivens : Post tres dies resurgam. Jube ergo custodiri sepulcrum usque in diem tertium, ne forte veniant discipuli ejus, et furentur eum, et dicant plebi : Surrexit a mortuis : et erit novissimus error peior priore.

Sic ergo sepultus est Jesus, etc.