TRACTATUS III

CAPUT II.

Quæ sunt fallaciæ extra dictionem et quis ordo.

Hisitapræmissis , patetquodeorumlocorumsophisticorumquæsuntextradictionemsiveparalogismorum , speciessuntseptem . Unaquidemspeciesestetprima , quædicturfallaciasecundumaccidens . Secundaveroineoquodaliquiddictursimpliciteretabsoluteetsinedeterminatione , etnonsimpliciter , seddi - citurquo , ethocdicopropterconditio - nemdeterminationisquæidquodsimpliciterdicitur , contrahitadpartemsub - jectivam , autubiquantumadconditio - nemadparteminloco , autquandoquantumadconditionemetpartemadpartemintempore , autadaliquiddici - turquantumadconditionemadaliquemrespectum . Tertiaautemspeciesestfal - laciasecundumignorantiamelenchi . Quartaverospeciesestsecundumcon - sequens . Quintaveroestfallaciasecun - dumquodinprincipiosumere . Sextaverospeciesestsecundumquodestnoncausamtoucasamponere . Septimaveroestsecundumquodestpluresin - terrogationesutunamfacere .

Ordinariautempossuntdupliciter . Unoquidemmodosicquodprioressuntquæpeccantcontraprincipiumsyllogismi , velelenchiformam , quamillæquæpec - cantinmateria : etinterpeccantescon - traprincipiumquodestmediumjungensextrema , etsicprimuslocusestfallaciaaccidentis : autpeccantcontraprincipiumsecundumquodestinferens , autcontraprincipiumquodestprobans . Sicontraprincipiumsecundumquodestinferens : autperfecte , autimperfecte . Minuspec - candorecditquipeccatcontrainferensimperfecte : etsicsecundumestsecun - dumquidetsimpliciter . Peccansautemcontraelenchumesttertia , quiaminusrecditaconsequentia : nonenimpecatcontraconsequentiam , sedcontraillatum

<--- Page Split --->

quod non est vera contradictio. Quarta autem fallacia consequentis quae totam pervertit consequentiam : et sic quarta est consequentis fallacia. Si autem peccat contra principium probans, tunc manifestum est magis contractum : et sic peccat in hoc quod est esse causam conclusionis : et sic sexta est non causa ut causa. Ultima est plures interrogationes ut unam facere, quae peccat contra dispositionem materiae syllogismi.

Potest etiam aliter sumi ordo fallaciarum extra dictionem secundum quosdam sic, quod scilicet illae sint priores, in quibus major est unitas causa apparentiae, et illae posteriores in quibus est minor unitas causa apparentiae omnibus. Ergo posteriores sunt non causa ut causa, et plures interrogationes ut una : quia in illis (ut superius habitum est) causa unitatis non est nisi similitudo : et sic est non causa ut causa prior quam plures interrogationes ut una : quia major est convenientia similitudinis in participando in significato, quam sit convenientia in participando in modo significandi. Fallacia autem accidentis omnibus prior est in ordine fallaciarum ut fallaciae sunt, quia plus habet de virtute decipiendi. Secundo autem secundum quid et simpliciter propter identitatem inferentis imperfecte ad illatum, quod est quasi identitas partis ad totum. Et tertia secundum ignorantiam elenchi propter causam dictam. Et quarta est secundum consequens propter identitatem antecedentis ad consequens quae substantialis est. Quinta autem petitio principii, quia ibi est identitas aequalitatis sive quantitatis in convertibilitate.

CAPUT III.

dentis et figuram dictionis : cum in omni paralogismo figure dictionis inveniatur etiam fallacia accidentis, quamvis non sit verum e converso, quod in omni paralogismo accidentis sit etiam fallacia figurae dictionis.

Et ad hoc sciendum, quod fallacia figuIn quo conrisitat fallarae dictionis secundum veriorem opiniocia figuere ciones, et quare sic dicatur. nem consistit in simili terminatione diciationis, et tionis primo, et in simili terminatione orationis consequenter : propter quam quidem similem terminationem putatur esse simile significatum in similiter terminatis explicite vel implicite : fallacia autem fit et defectus ex diversitate significationis in similiter terminatis vel prolatis. Secundum tamen quorumdam opinionem signum in modo signandi applicando se significato habet se per modum figurae, quia ambit et continet totum significatum, sicut figura ambit et continet figuratum : et secundum hos metaphorice dicitur figura dictionis a figura quae est terminatio quanti : et tunc illius signi sive figurae duplex comparatio est : potest enim accipi comparatio signi ad utentem signo, et potest accipi comparatio signi ad signatum. Et siquidem primo modo comparationis accipiatur, tunc identitas faciens apparentiam erit in dictione : et sic erit fallacia figurae dictionis : quia fallacia in dictione quae causam apparentiae habet in dictione, et causam non existentiae in ipsa rei diversitate, si accipiatur similitudo et identitas ex parte significati ad signum comparati, tunc identitas rei erit causa apparentiae, quod medium scilicet ex parte idem est alteri extremo, et putatur propter hoc extremum idem esse extremo, vel quia accidens est idem rei subjectae, cum hoc non sit verum : et sic est fallacia accidentis.

De hus quæ dicenda sunt de fallacia accidentis.

Inter fallacias ergo extra dictionem primo occurrit determinare de fallacia accidentis. Primum autem videndum est, quae sit differentia inter fallaciam acci-

Pernotandum est etiam quid vocetur res subjecta, et quid vocetur accidens assignatum rei subjectae et accidenti inesse. Ad hoc satis competenter dicunt aliqui, quod subjectum est medium quod in prima propositione subjicitur secundum primæ figurae dispositionem : accidens au-

<--- Page Split --->

tem subjectum minoris propositionis quod accidentaliter convenit medio : accidens autem quod significatur et rei subjectæ et accidenti inesse, est prædicatum majoris propositionis, quod est major extremitas, ut hic : homo est species : Socrates est homo : ergo Socrates est species. Hic enim accidens homini est Socrates : accidens quod et rei subjectæ et accidenti assignatur sive concluditur inesse, est species, quæ concluditur de Socrate per hoc quod Socrates est homo.

Et secundum hoc in fallacia accidentis est duplex accidens quoad omnes modos ejus, scilicet unum quod accidit rei subjectæ, et hoc est idem quod extraneum : et alterum quod assignatur rei subjectæ et accidenti inesse, et concluditur in conclusione de accidente, et hoc est id quod non est necessarium in concludendo, sive quod non est necessarium minori extremitati inesse in comparatione ad aliquid tertium, sicut cum dico, ergo Socrates est species.

Ad hoc autem quod hoc bene intelligatur, oportet scire quod accidensrei subjectæ dupliciter potest comparari. Uno modo prout res subjecta accipitur ut substantia substans secundum se firmans in se, et occasionis modo causans ut alterum sit in potentia, et sic accidens rei subjectæ est vere accidens, et unum de quinque prædicabilibus quæ Porphyrius ponit, et unum de quatuor prædicatis quæ ponit in Topics Aristoteles, et hujus exemplum est, ut cum dicitur, homo est albus, vel album est homo. Alio modo dicitur accidens rei subjectæ secundum quod subjecta est, et hoc est omne illud quod extraneum est subjecto in quantum stat sub forma talis prædicati, ut cum dico, homo est species, homo non potest stare sub tali forma prædicabilis, nisi accipiatur homo secundum se, et non secundum quod stat pro partibus suis subjectivis, sive secundum quod accipitur in partibus suis subjectivis : et ideo Socrates accidit homini, et est extraneum ab ipso homine sic stantesub forma prædi-

cati : et quando infertur,ergo Socrates est species, per hoc quod Socrates accidit homini, assignatur omnem speciem accidentis huic Socrati, et rei subjectæ huic homini (prout in Socrate est) inesse : et ideo est fallacia accidentis.

Secundum hoc igitur in omni modo fallaciæ accidentis est duplex accidens, unum scilicet in essendo quod dicitur rei subjectæ inesse, et alterum in consequendo quod dicitur inesse et accidenti et rei subjectæ.

Secundum hoc igitur dicere oportet, Quot modis ita fallacia faciendis. quaed in prædicato considerandum primae propositionis, et in subjecto minoris : prædicatum enim majoris, aut est consequens, aut antecedens, aut convertibile, aut per accidens conveniens sub-jecto. Consequens, ut homo est animal: animal est genus : ergo homo est genus. Quamvis enim animal sit substantia hominis, tamen ut stat secundum se per intentionem qua genus est, non est substantia hominis, sed accidit homini quasi rei : et ideo accidit etiam accidenti animalis quod est homo : quia animal secundum quod est in homine et substantia hominis, non est genus : et sic est fallacia accidentis in præhabito paralogismo. Similiter est si prædicatum sit ut antecedens, sicut si dicam : homo est Socrates : homo est species : ergo Socrates est species. In quantum enim subjectum stat sub tali prædicato, multa accidunt ei quæ non accidunt ei secundum quod absolute sumitur : et in omnibus talibus est fallacia accidentis. Si autem est prædicatum convertibile, tunc est sic: homo per se est risibile : Socrates est homo : ergo Socrates per se est risibile. Vel sic : triangulo per se convenit habere tres angulos æquales duobus rectis : isosceles est triangulus : ergo isosceli per se convenit habere tres angulos æquales duobus rectis. Secundum enim quod triangulus secundum se acceptus est, sic substat huic prædicato quod est habere tres æquales duobus rectis : et sic accidit

<--- Page Split --->

triangulo isosceles : et ideo quando assignatur isosceli inesse, assignatur idem accidenti et rei subjectæ inesse. Sic etiam fit assumendo vel medio consequens sic: triangulo per se accidit habere tres æquales duobus rectis : triangulus autem est figura : ergo figurae per se accidit habere tres æquales duobus rectis. Et sic fit fallacia accidentis in prædicatis essentialibus vel antecedentibus vel consequentibus.

In accidentalibus fit sit : cognosciis Coriscum : Coriscus est veniens : ergo cognosci venientem. Secundum tertiae figurae dispositionem : secundum enim quod medium (quod est res subjecta) est in se, accidit ei venientem esse, et secundum quod stat sub forma prædicati (quod est cognosci) iterum accidit ei. Potest tamen accidere oppositum : et ideo quando cognosci concluditur de veniente, assignatur rei subjectæ et accidenti inesse. Idem est hic : homo currit : Socrates est homo : ergo Socrates currit : Socrates enim accidit homini indefinite stanti sub forma cursus sive prædicati : et ideo quando sub homine sumit Socratem, sumit accidens : et quando concludit, ergo Socrates currit, assignat idem et accidenti et rei subjectæ inesse. Sed bonus est syllogismus si sic dicamus : omnis homo currit : Socrates est homo : ergo Socrates currit. Quia homo secundum quod stat sub forma cursus, essentialiter et substantialiter stat pro partibus distributum: pro partibus fit ergo distributio : et sic Socrates vel quidam homo non accidit ei : sed substantialiter stat sub ipso, et ideo quod est in medio, oportet quod insit parti medii. Sic ergo scitur quid res subjecta, et quid accidens, et quid assignatum rei subjectæ et accidenti inesse.

Alii dixerunt (quod tamen ad idem redit) quod accidens in fallacia accidentis non est accidens secundum quod ex opposito dividitur contra substantiam, sed accidens a quo nominatur fallacia accidentis est medium quod accidentaliter se habet ad extrema per modum qui dictus

est : et tale accidens in præmissis syllogismi aliquando subjicitur, et aliquando prædicatur secundum diversarum figurarum dispositionem . Et ideo etiam quamvis prædicati sit inesse quod est accidentis simpliciter, non dicitur hæc fallacia prædicati : quia accidens non accipitur hic pro eo quod alii inest, sed pro eo quod ad aliud sicut extremum actualiter se habet et extranee, et quod non est necessarium in consequendo. Propter quod etiam non dicitur fallacia medii : quia non est fallacia ex medio, sed ex medii ad extremum accidentali habitudine : propter quod dicitur fallacia accidentis, quasi fallacia accidentalis habitudinis ad extremum.

Hæc autem accidentalis habitudo (ut dicunt) potest considerari in argumento negativo et in argumento affirmativo. Si in argumento affirmativo consideretur, considerari debet si medio (secundum quod medium idem est alteri extremorum) possit inesse oppositum alterius extremi : quia si sic est, tunc est fallacia accidentis, ut hic : homo currit : Socrates est homo : ergo Socrates currit. Planum enim est, quod huic medio quod est homo (secundum quod homo est in Socrate ut idem) potest convenire non currere. Et ideo est fallacia accidentis. In negativa autem argumentatione considerandum est, si medio prout est idem uni extremo, potest convenire alterum extremum vel non : si enim sic est, tunc est fallacia accidentis : ut homo non currit : Socrates est homo : ergo Socrates non currit. Constat enim, quod homini secundum quod est idem Socrati, potest convenire currere quod est oppositum ad non currere. Horum autem neutrum est in bono syllogismo : si enim affirmative syllogizetur sic : omnis homo currit : Socrates est homo : ergo Socrates currit : oppositum ejus quod est non currere, non potest convenire medio, hoc est, homini prout est idem minori extremitati, hoc est, Socrati, si major vera esse supponatur. Similiter in negativo : nullus

<--- Page Split --->

homo currit : Socrates est homo : ergo Socrates non currit : major extremitas non potest convenire medio, prout est idem Socrati, si prima sit vera : et ideo cum in omni bono syllogismo probetur idem rei subjectæ et accidenti inesse, non tamen est fallacia accidentis : quia medium ibi per se se habet ad extrema non accidentaliter.

Ex his patet quare fallacia accidentis dicatur fallacia medii. Si autem alterum deberet dici, competentius diceretur fallacia medii, quam fallacia prædicati. Ex hoc iterum patet, quare non dicitur fallacia subjecti et accidentis : eo scilicet quod non denominatur ab accidente quod opponitur subjecto, quia nunquam hoc subjicitur in propositione, sed potius de re subjecta : sed dicitur ab accidente quod est accidentaliter se habere medium ad extremum in comparando medium ad inferendum alterum, quod utrique et accidenti et medio inesse assignatur.

CAPUT IV.

De fallacia accidentis quantum ad causam apparentiæ et causam non existentiæ.

Ergo dicamus quod secundum accidens (hoc est, secundum fallaciam accidentis) paralogismi sunt quantum ad causam apparentiæ, quando in syllogismo dialectico similiter inesse, quod licet assignatum fuerit in majori extremitate et in consequendo rei subjectæ (hoc est, medio quod subjicitur in majori propositione) et accidenti, hoc est, minori extremitati quæ est ut accidens subjecti sive medii, de qua prædicatur in minori propositione : tunc enim propter hoc quod medium in parte idem est cum extremo altero, videtur extremum extremo inesse per hoc quod inest medio : et hoc non est necessarium . In talibus enim sic extremum inest medio, quod oppositum ejus potest esse, sicut in antehabito capitulo dictum est . Nam quoniam ali-

quando multa eidem subjecto accidunt (hoc est, accidentaliter insunt) hoc est, multa ut extrema ei uni, scilicet medio accidentaliter insunt, quæ insunt ut major extremitas in omni figura, non necesse inesse omnibus prædicatis quæ sunt in prima et in secunda figura medium : medium enim in prima figura prædicatur in minori propositione , et in secunda figura prædicatur in utraque propositione : in minori enim propositione semper ponitur subjectum per accidens subjecti vel medii : et tamen prædicatum non semper dicit accidens, quia si semper diceret accidens, tunc in prima figura medium semper esset accidens in paralogismis accidentis , quod non est verum : quoniam in quibusdam paralogismis e contrario accidit, ut hic : omnis aqua est naturalis : balneum est aqua : ergo balneum est naturale. Vel sic : omne æs est naturale : omnis statua est æs : ergo omnis statua est naturalis.

In tertia vero figura per hoc quod dicitur, prædicatis, intelligimus minorem extremitatem. Per hoc autem quod dicimus, de quo, accipimus medium : quia figura prædicatur minor extremitas de medio. Et sic generaliter loquendo quia multa eidem accidentaliter insunt, non necesse est in consequentia omnibus prædicatis in prima et secunda figura, et eidem de quo prædicantur hæc ut de subjecto, omnia quæ sic prædicatis insunt, accidentibus inesse : quia quando multa accidentaliter insunt alicui medio, ita ut secundum quod medium est idem uni extremo, possit ipsi medio oppositum alterius extremi convenire : et in negativo syllogismo secundum quod medium removetur ab uno extremo, possit eidem medio inesse aliud extremum : tunc enim quando ita est, necesse est omnia prædicata conclusionum inesse prædicatis in minori propositione, et ei de quo prædicantur, hoc est, subjectis in minori propositione : non tamen e contrario. Et hoc quidem dico propter tertiam figuram : in hac enim quamvis prædicatum

<--- Page Split --->

propositionis majoris insit subjecto minoris, non tamen necesse est inesse praedicato ejusdem . Cujus exemplum est hoc : homo est albus : homo est niger : ergo album est nigrum. Licet enim album in majori propositione insit homini, quod est subjectum minoris propositionis, non tamen necesse est inesse in eo quod est praedicatum ejusdem.

Hoc autem probatur deducendo ad impossibile : quia si hoc dicam necessarium esse in consequendo, sequitur quod omnia sic erunt eadem. Hoc autem sic probatur : quia si omnia quae eidem accidunt, necesse esset inesse praedicatis et de quibus praedicantur subjectis, sequeretur quod cum superiori accidunt opposita quorum utrumque inest ipsi superiori, tunc sequeretur quod etiam esset oppositum in opposito : sed quæcumque sunt uni et eidem eadem, inter seipsa sunt eadem : et cum omnia sint eadem in ente, omnia erunt eadem inter se. Sicut si dicam : ens est substantia : ens est accidens : ergo accidens est substantia. Vel sic : substantia est ens : accidens est ens : ergo accidens est substantia. Et sic est de omnibus oppositis sive disparatis in suo communi : et sic sequitur omnia esse eadem.

bent sicut superius et inferius, sive superius prædicetur de inferiori, sive e converso, nihil differt quantum ad fallaciam accidentis : quia, sicut in antehabitis istius fallaciae dictum est, et superius accidit in inferiori, et inferius accidit in superiori : unde utrumque illorum potest esse accidens et reliquum res subjecta, et semper erit fallacia accidentis si idem assignatur et rei subjectæ et accidenti inesse. Si autem termini minoris propositionis se habent ut subjectum et accidens : tunc id debet dici res subjecta quod est vere subjectum, et accidens id quod inesse dicitur illi. Si autem termini minoris propositionis se habeant ut duo accidentia disparata, tunc illud quod magis inter accidentia habet naturam subjecti, debet dici res subjecta, et reliquum debet dici accidens, et hoc semper est minor extremitas : quia de subjecto debent probari passiones : minor autem extremitas semper est de qua major probatur sive concluditur extremitas, et ideo est loco subjecti : et sic patet generaliter quid sit subjectum, quid accidens, et quid assignatum subjecto et accidenti.

CAPUT V.

Notandum ergo, quod cum in omni paralogismo accidentis oporteat ad mi- nus esse tria, assignatum scilicet, et res subjecta, et accidens, generaliter in omni figura assignatum accidenti et rei subje- ctae est major extremitas. Ad invenien- dum quid sit res subjecta et quid acci- dens, considerandum est in minori pro- positione quae semper continet rem subjectam et accidens : tunc enim in minori propositione aut subjectum est accidens, et praedicatum res subjecta : aut e con- verso praedicatum accidens, et subjectum res subjecta : termini enim minoris pro- positionis non nisi tripliciter se possunt habere ad invicem, scilicet aut sicut su- perius et inferius, aut sicut subjectum et accidens,aut sicut duo accidentia dis- parata ad invicem se habent. Si se ha-

De formatione modorum paralogismi accidentis.

De formatione autem paralogismorum fallaciae accidentis exempla primo ponenda sunt, et postea ostendenda est formatio et modus formationis. Est autem exemplum Aristotelis tale : si ab homine Coriscus est alter, ipse est alter a se : est enim homo, ut sic formetur : ab homine Coriscus est alter : Coriscus est homo : ergo Coriscus est alter a seipso. Haec enim formatio sufficit ad deceptionem : et tunc in prima propositione hoc totum, Coriscus, est alter, est major extremitas : et ab homine est medium quod subjicitur in majori propositione : et assumitur minor, Coriscus est homo, et non habet idem subjectum cum majori ; et quando

<--- Page Split --->

infertur, ergo alter est Coriscus a se, non subjicitur idem, sed potius minor extremitas : et sic habet paralogismus similitudinem cum vero syllogismo in figura. Aliter autem si sic formaretur : Coriscus est alter ab homine : Coriscus est homo : ergo Coriscus est alter a seipso : idem erit subjectum majoris et minoris propositionis, et etiam conclusionis, quæ non est dispositio alicujus figura. Si autem sic formetur ; ab homine Coriscus esse alterum est verum : Coriscum esse hominem est verum : ergo verum est Coriscum esse alterum a se : non valet formatio propter hoc quod secunda figura non est in affirmativis.

Similiter si sic formatur, sicut quidam dicunt esse formandam : omne quod est tuum, est tuus pater : iste canis est tuus : ergo est tuus pater. Ista domus est tua : ista domus est opus : ergo est tuum opus. Debet enim in figura accidentis unum attribui duobus, scilicet accidenti et sub-jecto, sicut in praehabitis dictum est : cum autem dicitur in majori, ista domus est tua, tuum esse quod est accidens, attribuitur subjecto, quod est domus : et quando assumitur in minori, ista domus est opus, aliud accidens quod est esse opus, attribuitur eidem : et cum infertur, ergo ista domus est tuum opus, eidem subjecto attribuitur utrumque dictorum accidentium, quod non competit, sed in conclusione deberet concludi major extremitas de minori : et si ita dicatur, hoc verum est quando concluditur syllogistice, et causa non syllogisticae conclusionis est, ut significetur quod assignatum est accidenti et subjecto, insit subjecto per rationem accidentis : unde cum dicitur, iste canis est tuus, et est pater, intelligitur quod in quantum est pater, est tuus : et ut hoc significetur, sic concluditur, ergo est tuus pater.

Sed omnibus his dimissis, dicendum est quod paralogismus accidentis non peccat contra syllogismum in quantum syllogismus est, sed contra dialecticum syllogismum in habitudine topica sive locali

constitutum : et ideo secundum habitudinem sufficit formare syllogismos. Paralogismus autem accidentis cum duo in se habeat, accidens scilicet quod divisim subjecto attribuitur, et assignatum quod etiam subjecto divisim attributum est in majori propositione, intendit paralogizans haec duo conjunctim concludere de eodem : et ideo divisim praeponenda sunt in premissis, et conjungenda in conclusione : et de quantitate et qualitate propositionum non est curandum quoad modum syllogismi, nec etiam de dispositione terminorum in figura completa, sed de apparenti locali dispositione ad inferendum conjunctim quod divisim est propositum, sicut hic : tu es in aere : aer est in turri : ergo tu es in turri. Tu cognosci Coriscum : Coriscus est veniens : ergo tu cognosci venientem. Causa enim apparentiae in hac fallacia est identitas accidentiset subjecti apparens, et identitas medii in parte cum extremis apparens, propter quam creditur, quod quidquid attribuitur medio, attribuatur extremis. Et causa non existentiae est diversitas vera istorum. Sic ergo, ut dictum est, formandi sunt paralogismi.

Et non ponuntur nisi duo modi : quia duo sunt quibus potest attribui assignatum : aut enim attribuitur accidenti, et putatur attribui per accidens subjecto : aut e converso attributum subjecto, attribuitur accidenti per subjectum. Exemplum primi est : Coriscus est alter abhomine : Coriscus est homo : ergo Coriscus est alter a seipso. Exemplum secundi : Coriscus est alter a Socrate : Socrates est homo : ergo Coriscus est alter ab homine.

Est autem hic notandum generaliter, quod quando ipsi medio comparato uni extremorum potest convenire oppositum alterius extremitatis (quamvis forte propositio sit vera) potest tamen esse falsa : et sic conclusio non sequitur ex premissis : et ideo conclusio paralogismi accidentis et fallacia fit tam ex veris quam ex falsis, ut, iste est bonus et est clericus, ergo est bonus clericus. Iste est malus et

<--- Page Split --->

est civis, ergo est malus civis, et hujusmodi.

Propter exemplum quod ponit Aristoteles de ista, Coriscus est alter ab homine; et quod ponitin uno paralogismo pro pramissa, et in altero pro conclusione, notandum quod meo judicio haec falsa est, Coriscus est alter ab homine : quia alter notat diversitatem, et in termino circa quem ponit diversitatem, notat diversitatem formalem : et tunc patet quod propositio est falsa : et cum dicitur, Coriscus est alter a Socrate: Socrates autem homo: cum medio comparatur homo, hoc est, Socrati attribuitur homo : scienim potest convenire Corisco alterum esse a Socrate, quum non sit idem cum Socrate.

tur accidens medii, ut hic : homo est species : homo est substantia : ergo sub stantia est species. Et alii multi modi juxta hos possunt formari secundum compositionem antecedentis et consequentis, vel subjecti et propriæ passionis, vel substantiæ et accidentis, ut prius dictum est.

Quod autem quidam dicunt hoc : triangulus habet tres æquales duobus rectis : isosceles est triangulus : ergo isosceles habet tres : esse sophisticum syllogismum quoad demonstrationem, etbonum syllogismum quoad dialecticum : nihil est, sed bonus est syllogismus simpliciter, licet non demonstrativus, nec sophisticus, cum non sit in eo defectus.

Identitas mediini syllologismo duplex.

Notandum etiam, quod in syllogismo bono duplex est medii identitas : una scilicet medii comparati ad extrema, et haec identitas aliquam admittit diversitatem : sic enim medium in parte est idem extremitati, et in parte diversum. Alia est identitas medii secundum quod medium est acceptum secundum suam substantiam secundum quod est bis positum sive iteratum in praemissis, et haec identitas non admittit diversitatem, quinimo sicut ponitur in una, secundum eamdem significationem debet poni in altera, si bonus debeat esse syllogismus, in quo habitudo localis est dialectici syllogismi.

Et contra hanc identitatem medii peccant paralogismi istius fallaciae. Undeidentitas medii secundum substantiam iterati facit apparentiam : diversitas autem ejusdem secundum rationem facit defectum, ut hic : homo est species : Socrates est homo : ergo Socrates est species. Hic enim idem medium quod est homo secundum substantiam bis positum est sive iteratum : diversimode autem sumptum est secundum rationem, quia in prima stat homo secundum se, in secunda autem stat pro supposito. Hic ergo est unus modus accidentis ex diversitate medii diversificati secundum rationem.

Secundus autem modus est, quando consequens medii sumitur, et illi assigna-

CAPUT VI.

De praëambulis ad sciendum de fallacia secundum quid et simpliciter.

Ut facilius intelligantur ea quæ de fallacia secundum quid et simpliciter dicenda sunt, prænotandum est, quod sicut dicit Aristoteles in secundo Topicorum, quod secundum quid, et quando, et ubi dicitur, et simpliciter dicitur, et non est ibi aliqua fallacia. Determinatio enim Nota quæ determinanquæ apponitur ad simpliciter, aut habet tionem inerant simplise ex additione ad simpliciter, aut non. citer et quæ non. Si habet se ex additione ad ipsum simpliciter, considerandum est quid addat ad simpliciter : aut enim addit rem aliquam prius non intellectam in dicto simpliciter, aut non addit rem sed rei discretionem tantum, ita quod eamdem rem significat discrete, quam simpliciter dictum significat indiscrete, ut dicitur homo simpliciter, et tamen discrete dicitur unus homo vel solus homo. Et si discretionem ejusdem rei addit tantum, tunc sequitur suum simpliciter, ut cum dicitur unus vel solus homo currit, sequitur, ergo homo currit. Si autem determinatio secundum quid addit rem aliquid quod non intelligitur in eo quod est simpliciter, considerandum est utrum sit determinatio pro-

<--- Page Split --->

pria ipsi simpliciter, aut non propria, sed aliena. Si enim propria, tunc ex ea iterum sequitur id quod est simpliciter, ut in Topicis dictum est, ut cum dicitur : homo albus currit : ergo homo currit. Albus enim est determinatio hominis secundum totum, et sic propria toti. Si autem est determinatio impropria toti simpliciter accepto, considerandum utrum illa determinatio sit privans totum simpliciter acceptum, aut diminuens. Si est privativa rationis quod est simpliciter, sicut homo mortuus, vel homo pictus : vel ens in opinione sive opinabile, ut chimera quae solum in opinione est : vel in aptitudine, ut homo futurus : vel solum in præterito, ut Cæsar fuit homo : tales autem determinationes privativæ sunt ejus quod est simpliciter : et ideo ex talibus determinationibus non infertur simpliciter : non enim sequitur, est homo mortuus : ergo est homo. Neque sequitur, est homo pictus : ergo est homo. Vel est ens opinabile : ergo est ens. Vel est ens in aptitudine vel in futuro vel in præterito : ergo est ens.

Si autem est diminuiens, tunc determinat secundum partem, et tunc considerandum est utrum determinet ad partem ex qua infertur totum, ut est pars subjectiva vel per modum subjectivæ partis sumpta, sicut pars in modo. Si est ad partem ex qua non infertur totum, est sicut pars integralis sumpta, ut pars in quantitate, vel pars in loco, vel pars in tempore. Sicut bene sequitur : est homo : ergo animal : ita bene sequitur : legit bene : ergo legit. Legit aliquando : ergo legit. Legit alicubi : ergo legit. Quia istæ determinationes non diminuunt totum vel denominationem totius. Si autem est determinatio ad partem diminuentem totum vel denominationem totius, tunc vocatur determinatio impropria, et tunc est trahens ad partem materialem sive inte-

gralem, ex qua non infertur totum : et tunc considerandum est utrum sit ad partem denominantem totum secundum formam quam dicit determinatio, aut non. Et si est ad partem a qua denominatur totum secundum formam quam dicit determinatio 1 : tunc iterum bene sequitur a secundum quid ad simpliciter, ut est crispus secundum caput : ergo est crispus, sequitur : et est simus secundum nasum : ergo est simus. Est aquilus in naso : ergo est aquilus. Quia a talibus partibus secundum tales formas totum denominatur, et est in privationibus et habitibus naturalibus. Similiter et etiam in acquisitis, ut est videns secundum oculum : ergo est videns. Est cæcus secundum oculum : ergo est cæcus. Est rectus in ambulando secundum pedes : ergo est rectus. Est claudus secundum pedem : ergo est claudus. Est mancus secundum manum : ergo est mancus. Et hujusmodi causa est, quia forma vel privationes a quibus fit denominatio, sunt istorum membrorum sive partium in quantum organa sunt totius corporis : et ideo ab eis fit denominatio totius. Si autem sit determinatio ad partem integralem et secundum formam quæ non est in ipsa secundum quod est organum totius, sed secundum quod est pars materialis tantum, ut cum dicitur, est albus dentem vel secundum dentes, vel niger secundum pedes : tunc non potest inferri simpliciter : ut Æthiops est albus secundum dentem : ergo est albus : non sequitur. Vel cygnus est niger secundum pedes : ergo est niger. Et sic fit etiam in relatione ad aliquid, sicut cum dico : bonum est uti diæta tali loco infirmo : ergo bonum est uti diæta tali. Bonum est secari ne putrescat corpus : ergo bonum est secari. Utile est projicere merces in mare tempore tempestatis : ergo utile est projicere merces, et sic in omnibus

<--- Page Split --->

facile est videre, quod est quod infert simpliciter et quod non.

His habitis, adhuc prænotandum est quod penes causam apparentiæ diversæ distinguuntur fallaciæ, et non penes causam non existendi : quia eædem causæ non existendi possunt esse in diversis fallaciis, ut dicit Aristoteles, et non potest esse una causa apparentiæ in diversis fallaciis. Unde sciendum quod identitas dicti secundum quid ad dictum simpliciter secundum rem, est causa apparentiæ in hac fallacia, scilicet quia in dictione simillimum est, et quia re proximum esse videtur. Dico autem dicti, non quod hæc fallacia in voce vel dicto sit secundum quod est in voce vel dicto, sed secundum quod dictio rei subjacet et significatur in eo quod est in re. In omnibus enim fallaciis et in dictione et extra dictionem oportet sermonibus uti : sedille sermo in fallaciis extra dictionem sumitur prout sermo subjacet rei, in fallaciis in dictione sumitur sermo prout res subjacet sermoni : et ideo principium deceptionis est in sermone in fallaciis in dictione, in fallaciis autem extra dictionem sumitur prout est in re et refertur ad sermonem. Unde causa apparentiæ in hac fallacia tota incompleta est, quia dictum secundum quid et dictum simpliciter sunt valde similia secundum vocem rebus subjacentem : et quod non videntur multum differre secundum rem et causam non existentiæ, est diversitas rei significatæ in dicto simpliciter et in dicto secundum quid.

hoc est, similitudo in dicto secundum quid et simpliciter dicto, et proximitas secundum rem, quod idem est, sive consideretur habitudo dicti secundum quid ad dictum simpliciter, sive si consideretur e converso habitudo dicti simpliciter ad dictum secundum quid. Ethoc non est idem in fallacia compositionis et in fallacia divisionis : sed in fallacia divisionis principium decipiendi est identitas orationis ad compositam secundum materiam vocis, et etiam in fallacia compositionis principium decipiendi est identitas orationis compositæ ad divisam secundum materiam : et hæc non sunt eadem si debite pronuntietur composita oratio, et si debite pronuntietur divisa : sed formalem habent differentiam in una vocis materia quæ est elementa vocis : quia pronuntiationes et distinctiones habent diversas, sicut in antehabitis est manifestum. Sic autem non in hac fallacia : quia sive procedatur a secundum quid ad simpliciter, sive e converso, semper similitudo dicti secundum quid ad dictum simpliciter, est causa apparentiæ.

Loci autem dialectici non sîc distinguuntur, sed potius penes differentias maximarum. Alia autem est habitudo partis ad totum, et alia totius ad partem : quas habitudines exprimunt et dicunt maximæ : et ideo confirmant locos sive habitudines locales : et ideo non est simile de locis dialecticis et de locis sophisticis.

Adhuc autem notandum, quod hæc fallacia quæ vocatur secundum quid et simpliciter, una est fallacia, quamvis a duobus nominata : quia quamvis in compositione et divisione sint duæ fallaciæ, et non una : et quamvis in locis dialecticis sint duo loci, unus a parte, et alter a toto : tamen fallacia secundum quid et simpliciter non est nisi unica fallacia et non duæ, et non una duplex, ut quidam dixerunt. Et hujus causa est, quia principium decipiendi sive causa apparentiæ (penes quod fallaciæ habent distingui) est unum,

CAPUT VII.

De fallacia secundum quid et simpliciter, et differentia quid et secundum quid.

Dicentes igitur de fallacia secundum quid et simpliciter, et Aristotelem sequentes primum ponemus universalem causam deceptionis in hac fallacia. Dicit enim Aristoteles quod hæc fallacia fit secundum quod hoc quodcumque dicitur simpliciter, dicitur quo (hoc est, non cum

<--- Page Split --->

determinatione contrahente ad partem) et non proprie, hoc est, cum determinatione propria qua infert simpliciter, sed contrahitur cum determinatione impropria qua non infert simpliciter dictum : et est causa universaliter deceptionis in hac fallacia secundum quod frequentissime fit, quando quod particulariter dicitur (hoc est, determinatione non propria contractum) ad partem sumitur ut simpliciter dictum, hoc est, ut cum determinatione propria, qua infert simpliciter. Et sic universalis causa decipiendi in hac fallacia est similitudo dicti secundum quid ad dictum simpliciter : eo quod determinatio impropria accipitur ut propria. Hoc autem primo ostenditur in processu a dicto quo vel quid ad dictum simpliciter, ut si aliquis sic arguat : quod non est simpliciter (sicut non ens) opinabile est, hoc est, in opinione est, ut chimæra est : ergo quod non est, est. Et sic formatur paralogismus : quod in opinione est, est : sed quod non est simpliciter, ut chimæra est, in opinione est : ergo quod non est, est. Causa autem defectus sive non existentiae sive falsitatis est diversitas dicti quid et dicti simpliciter : non enim idem est esse aliquid quidem dictum et esse simpliciter dictum.

Aut rursus procedendo a negatione ad affirmationem sic, ut ex eo quod non est aliquid, inferat esse simpliciter, ut dicat: asinus non est homo : ergo non est simpliciter. Et causa falsitatis est : quia non est idem aliquid non esse quid, et aliquid non esse simpliciter : non enim idem est non esse hominem, et non esse simpliciter. Tamen alicui decepto videntur hæc esse eadem: eo quod dictum quid et dictum simpliciter, proxima sint in dictione relata ad rem, propter deceptionis similitudinem propriæ ad non propriam, et maxime : quia parum secundum rem differunt aliquid aliquando esse quid (hoc est, determinatum ad partem) et esse

aliquando simpliciter : et in negatione similiter parum differre videntur aliquid aliquando non esse, et non esse simpliciter.

Et sicut diximus parum differre aliquid esse quid et esse simpliciter, similiter parum differunt etiam id quod aliquando dicitur secundum quid, et aliquando simpliciter : est enim ad aliquid esse secundum quid, hoc est, est quid quod contrahitur a communi ad partem aliquam materialem vel integralem : aut ad partem subjectivam, ut homo, vel asinus : vel ad partem in modo, ut legere bene vel male : vel in tempore, ut aliquando, vel heri : vel in loco, ut alicubi, vel in foro: vel ad aliquid, ut divitias esse malas abutenti, vel aliquid tale. Esse tamen secundum quid proprie dicit contractionem secundum partem materialem sive integralem 1. Et hujus exemplum est, ut si aliquis sic arguat : ut si Indus vel Æthiops (cum sit simpliciter niger) albus est dentes, sive secundum dentes : est ergo albus et non albus. Et formetur sic paralogismus : Indus est niger : ergo non est albus. Et in hac argumentatione nullum est peccatum. Et addatur, Indus est albus secundum dentes : ergo est albus. Et hoc est peccatum secundum quid ad simpliciter. Et postea inferatur, ergo est albus, et non est albus. Et hoc peccatum est idem quod prius, et est argumentum a contrario, quod secundum quid inest, ad alterum contrarium. Aut si alio modo arguat quis a duobus contrariis, quorum utrumque quo (hoc est, secundum aliquam partem materialem) inest : ut si pica est alba in pectore et nigra in cauda, quod pica est simpliciter alba et nigra : et sic simpliciter insunt picae contraria. Vel etiam si scutum sit dimidium album et dimidium nigrum, quod scutum sit simpliciter album et nigrum : et sic scuto simpliciter insint contraria actu, quod est inconveniens.

<--- Page Split --->

Objectio prima.

Secunda.

Si quis objiciat, quod in hoc paralogismo (est opinabile : ergo est) magis videtur esse fallacia consequentis quam fallacia secundum quid et simpliciter : eo quod valet e converso, est : ergo est opinabile. Eadem etiam est objectio de alio paralogismo. Hic enim (asinus non est homo : ergo non est) videtur esse processus a destructione antecedentis, qui processus facit fallaciam consequentis, et non fallaciam per quid et simpliciter.

Sed haec solvere non est difficile : quia non est inconveniens in eodem paralogismo plures esse causas et modos deceptionis : unde opinabile distinguendum est : hoc enim dicitur æquivoce, communiter, et proprie. Communiter quidem dicitur opinabile omne id quod cadit vel cadere potest in opinione : et sic sumpto opinabili, est (in paralogismo illo qui appositus est) fallacia consequentis, sicut probat objectio. Proprie autem dicitur opinabile non ens nisi in opinione, sicut chimæra : quia sic opinabile per formam opinabilitatis opponitur alio modo enti, quam in opinione : et sic in paralogismo illo est fallacia secundum quid et simpliciter, quia non sequitur : est ens in opinione : ergo est : quia hircocervus et minotaurus est ens in opinione : et non sequitur quod simpliciter sit hircocervus sive tragelaphus vel minotaurus : et hoc modo est fallacia secundum quid et simpliciter, si proprie sumatur opinabile : et sic inducitur hic. Similiter in secundo paralogismo et est fallacia consequentis, et fallacia secundum quid et simpliciter, secundum quod procedit a determinate non existente ad simpliciter non existens : et secundum hoc est exemplum in hac fallacia.

Si quis autem objiciat, sicut in præcedenti fallacia objectum est, quod isti paralogismi deficiunt et in modo et in figura : et sic non videntur esse paralogismi, quia similitudinem non habent cum vero syllogismo. Bona est résponsio, quæ in antehabitis posita est, scilicet quod peccat hæc fallacia contra syllogismum

probantem dialecticum, et non contra syllogismum simpliciter; quia (ut in principio hujus libri determinatum est) etiam sophisticus simpliciter est syllogismus simpliciter: eo quod habet modum et figuram: quamvis non sit syllogismus probans in dialectica: et ideo paralogismi formantur sufficienter, quando in eis exprimitur habitudo localis, quamvis non disponantur in modo et figura.

Si quis autem paralogismos ita format, primum quidem sic: omne quod est opinabile, est: chimæra est opinabile: ergo chimæra est. Et secundum sic: omne quod non est homo, non est: asinus non est homo: ergo asinus non est. Non erit conveniens formatio: quia in utroque paralogismorum prima erit figura: et sic videtur poni peccatum in materia plus quam in forma: cum fallacia ista faciat peccatum in forma, et non in materia. Possunt ergo sic formari: omne ens est: chimæra est ens opinabile: ergo chimæra est. Hæc enim videtur esse prima figura, et propter similitudinem quæ est inter ens simpliciter et ens opinabile, videtur quod illud quod subjicitur in majori, prædicetur in minori: et sic apparet prima figura. Secundus autem potest formari sic: omne quod non est ens, non est: asinus non est ens homo: ergo asinus non est. Quia enim hæc duo, ens, et non ens homo, similia sunt, videtur quod subjectum majoris sit etiam prædicatum minoris: et sic apparet ibi figura prima. In hoc tamen parva vis est: quare responsio primo posita vera est: et hoc dicit causam, quia materia paralogismorum non est ponenda in modo et figura, sed solum in habitudine locali.

Scias autem quod paralogismi isti forParalogismi mati sunt secundum processum ab eo ciae possunt fferi a secunquod secundum quid ad simpliciter: eo dum quid ad simpliciquod causa deceptionis est similitudo ter, et e condicti secundum quid ad simpliciter diverso. ctum: sic enim frequentius et magis proprie secundum causam deceptionis assignatam fit processus in hac fallacia. Potest tamen e converso fieri, scilicet se-

<--- Page Split --->

cundum processum a simpliciter ad secundum quid : ut Æthiops est niger : ergo est niger secundum dentes. Vel cygnus est albus : ergo est albus secundum pedes. Et sic causa deceptionis esset similitudo dicti simpliciter ad dictum secundum quid. A simpliciter autem ad secundum quid contingit procedere et affirmando et negando. Sed cum proceditur a simpliciter a quo sive secundum quid negando : tunc fit fallacia secundum quid ad simpliciter : et causa apparentiae non est alia, sed eadem cum ea quae est a secundum quid ad simpliciter, quando processus fit affirmando, ut patet hic : est opinabile : ergo est. Et hic : non est : ergo non est opinabile. In his enim processibus eadem est causa deceptionis. Si autem a simpliciter ad secundum quid processus sit affirmative, hic non potest fieri nisi altero duorum modorum : aut enim fit processus a simpliciter ad quid ad partem integralem sive materialem, aut ad partem alio modo dictam, scilicet subjectivam, aut in modo, aut in tempore, aut in loco, vel hujusmodi ad partem aliam. Si sit ad partem integralem : tunc habet causam deceptionis non eamdem quam habet processus a secundum quid ad simpliciter, sed potius aliam quae sumitur a similitudine processus a toto integro ad suam partem : sicut si dicam, est albus, ergo est albus secundum pedem : in quo processu non est eadem causa deceptionis, quae est in processus a parte ad totum : quia cum dicitur, est albus pedem, ergo est albus : causa decpetionis est similitudo dicti secundum quid ad dictum simpliciter. Cum autem e converso fit sic : est albus : ergo est albus secundum pedem : causa deceptionis est, quia creditur quod sicut totum integrale infert suam partem, ita simpliciter inferat suum secundum quid : et hoc non est necessarium. Instantia : cygnus est albus simpliciter : et tamen non sequitur, est albus secundum pedem. Si autem sit processus a simpliciter ad partem quae est per modum partis subje-

ctivæ, non videtur habere aliquam apparentiam, sicut legit : ergo bene legit, vel aliquid hujusmodi. Est sanum : ergo tunc vel ibi est sanum.

Et sic patet quod processus a simpliciter ad secundum quid, et multiformis est, et aliquando aliam habet apparentiam quam processus a secundum quid ad simpliciter, aliquando nullam : et ideo raro contingit : et ideo de tali processu non ponuntur exempla, nec ab Aristotele, nec ab aliis Philosophis : cum ea quae similia, dialecticis frequenter contingere debeat ad minus.

CAPUT VIII.

In quibus facile est videre deceptionem secundum quid et simpliciter, et in quibus difficile.

Hujusmodi autem deceptionem quae est secundum quid et simpliciter , in quibusdam quidem facile est considerare, in quibus, scilicet id quod est secundum quid, privans vel diminuens est id quod est simpliciter : ut est homo mortuus vel pictus : ergo est homo. Vel e converso negative : non est homo : ergo non est homo mortuus, vel homo pictus. Vel si procedat a parte materiali quae non infert suum totum secundum denominationem. Ut si aliquis opponentium sumat a respondente Æthiopem esse nigrum simpliciter, et obiiciens dicat, quoniam Æthiops dentibus albus, et inferat ex hoc, quoniam albus et niger : tunc enim redarguendo respondentem putabitur disputasse, quoniam albus et non albus est, et quoniam niger et non niger est : et hoc syllogistice putabitur fecisse, cumperfecerit interrogationem admixtam redargutionis disputationem deducendo. In hac enim meta maxime perfecta est disputatio sophistica. Hoc enim facile videtur, quia sicut pars integralis non infert suum totum, ita denominatio partis non infert denominationem totius : et similiter e converso denominatio totius

<--- Page Split --->

non infert denominationem partis : sicut Æthiop s est niger : ergo est niger secundum dentes. Vel negative : cygnus non est niger : ergo non est niger secundum pedes. Unum enim est motivum in hac fallacia, sive fiat processus a secundum quid ad simpliciter, sive e converso a simpliciter ad secundum quid. Et hujus causa est, quia secundum quid non movet secundum se, nec etiam simpliciter secundum se : quia sic essent duæ fallaciae : sed unum movet secundum convenientiam similitudinis ad alterum.

In quibusdam autem latet, et non est facile considerare : et hoc contingit frequenter in illis in quibus quando quo dicitur quid, sive secundum quid. Videtur etiam sequi simpliciter illud idem dici : in illis enim non facile est considerare, utrum contrariorum vel diversorum quae sunt secundum partes diversas eidem proprie, hoc est, simpliciter vel secundum propriam determinationem sit assignandum. Fit autem hujusmodi difficultas in his in quibus secundum partes diversas similiter sive æqualiter sunt contraria vel diversa, a quibus secundum partem integralem fit denominatio, sive secundum quid, sicut diximus de scuto dimidio albo et dimidio nigro : videtur enim in talibus, quod aut ambo simpliciter insint contraria : aut quod concedendum sit, quod neutrum insit contrarium : sicut si scutum dimidium sit album, et dimidium nigrum.

Objectio. Et si objiciatur, quod omnis color vel albus, vel niger, vel medius : ergo omne coloratum vel est album, vel nigrum, vel medio colore coloratum, a conjugatis : scutum autem est coloratum : ergo vel est album, vel nigrum, vel medio colore coloratum. Non valet argumentum : quia cum dicitur : omnis color vel est albus, vel niger, vel medius, distribuitur color secundum partes subjectivas per differentias coloris divisas. Cum autem dicitur, omne coloratum, etc., habet coloratum aliam divisionem quam color :

dividitur enim quantitatis divisione ejus in quo est : et ideo potest esse partim album, et partim nigrum, et neutrum simpliciter : et sic conjugatum non ejusdem divisionis cum principali : propter quod non tenet talis processus.

Ex omnibus autem quæ dicta sunt, docuunt modi hujus facultatæ. unum, quod proceditur a quo quod est nota paris subjectivæ ad simpliciter. Alius autem, quando proceditur ab eo quod est secundum quid quod est nota partis integralis ad simpliciter.

Et si objicitur, quod a parte subjectiva Objectio ad totum affirmando est bonus processus, alia. sicut ab inferiori ad superius. Dicendum Solutio. quod hoc verum est, quando quo sive pars determinata est determinatione propria, quæ infert suum totum sive simpliciter : eo quod intellectu et actu est in illo. Quando autem determinatur determinatione non propria : sicut bonum est est mactare patres in Trivallis : ergo bonum est mactare patres. Vel pluit in Anglia : ergo pluit. Vel in aliquo tali quod diminuit vel privat rationem ejus quod est simpliciter : tunc non est ab inferiori directo ad superius : quia superius privatur vel diminuitur et tollitur ab inferiori per talem determinationem : et tunc incidit fallacia.

Et attende quod formali differentia non sunt plures modi hujus fallaciæ quam duo qui dicti sunt, a quo ad simpliciter, vel argumentum quid ad simpliciter : quia quamvis multa sint tota sive simpliciter, ut universale, integrale, potestativum, in quantitate, in modo, et hujusmodi : tamen omnia reducuntur in modum duorum, scilicet universalis et integralis sive materialis : et ideo non fit processus, nisi vel a quo ad simpliciter, vel a secundum quid ad simpliciter : et sic duo sunt modi in genere : in speciali tamen multis modis variari possunt, sicut in antehabitis dictum est.

<--- Page Split --->

CAPUT IX.

De his quæ præambula sunt ad sciendum fallaciam secundum ignorantiam elenchi.

iare fallaia elenchi nitur post fallaciam secundum id et simpliciter.

Circa fallaciam autem quae vocatur ignorantia elenchi, quae post fallaciam secundum quid et simpliciter ponitur, eo quod est cum duplici determinatione , quum illa quae est secundum quid et simpliciter sit cum una, prænotandum est quid sit ignorantia elenchi : et tunc potest cognosci causa apparentiæ in ipsa, et causa non existentiæ, quae in speciali accepta, et sub differentia specifica et propria, substantialiter et in specie constituunt locum sophisticum sive fallaciam.

Notandum est quod quamvis ignorantia sit multarum divisionum tam ex parte rei ignoratæ, quam ex parte ignorantis, quam etiam ex parte modi ignoranti : tamen in illa communitate in qua ambit omnia sic et tot modis dictam ignorantiam dividentia, non sumitur hic, quando dicitur ignorantia elenchi.

iota multilicem divisionem ignorantiae.

Ex parte ignorati dividitur in universalem et particularem, quam quidam vocant ignorantiam juris et facti : quia ignorantia juris est ignorantia universalis regulantis in partibus : ignorantia autem facti est ignorantia particularis vel alicujus circumstantiæ particularis, quæ vix in partibus est evitabilis.

Ex parte autem ignorantis dividitur in ignorantiam invincibilem, et in ignorantiam vincibilem : et in ignorantiam cujus nos causa sumus, et in ignorantiam cujus nos non sumus causa. Ignorantia invicibilis est duplex. Est ex natura, ut morionis ignorantia. Morio autem dicitur, qui fatuus est per vitium complexionis melancholicae. Invincibilis autem ex accidente, sicut ignorantia insani ex vulnere vel alio accidente casus vel impulsus alicujus. Ignorantia autem cujus nos causa sumus, duplex est, ex facto scilicet

illicito sive turpi, ut ignorantia illius qui inebriatur : vel ex venereis incidit in amentiam quæ £pwc Græco nomine apud medicos vocatur, et quadruplices maledictiones, ut dicit Aristoteles in II Ethicorum. Ignorantia autem cujus nos non sumus causa, est sicut ignorantia quæ est ex infirmitate accidentis. Dividitur etiam in ignorantiam affectatam sive voluntariam, sicut ejus qui non vult discere cum possit: et ignorantiam non affectatam, sed contingentem ex eo quod circumpsici non possit in singularia in quibus sunt actus, sicut sunt ignorantiæ medicorum et divinantium in astris, qui frequenter ignorant : quia omnia circumpsicere non possunt consideranda, in quo sunt actiones juvantium vel impedientium ad divinandum vel juvandum infirmum : et tales sunt ignorantiæ judicis et advocatorum in examinando causas, et ea quæ juvant ad considerationes causarum.

Divisio autem ignorantiæ in modo ignorantiæ duplex est, sive in duo, scilicet ignorantia negationis quæ proprie vocatur nescientia, quando homo penitus nihil scit de re, nec in universali, nec in particulari, nec in agere scientia vocata : et in ignorantiam malæ sive pravæ dispositionis : et hæc quando pravæ aliquis est dispositionis ad aliquid sciendum. Et hæc est triplex secundum scientiam quæ ab Aristotele in secundo Priorum dividitur in tria, scilicet scire in universali per communia, et scire in propria natura per propria, et scire in agere per comparationem principiorum ad conclusionem. In omnibus enim his contingit aliquem prave esse dispositum, vel per hoc quod concipit contraria principiorum pro principiiis, sicut fecit Heraclitus : vel quia male accipit propria vel communia pro propriis, ut ille qui putat fel esse mel, quia non videt nisi per communia, quod scilicet mel est croceum humidum viscosum : vel quia male adaptat principia ad concludendum, vel sine modo et figura, vel sine habitudine consequentiam pro-

<--- Page Split --->

bante per causam vel localem habitudinem.

Omnibus autem dictis ignorantiis omissis sola dicitur hic ignorantia malae dispositionis ad scire praecipue in agere quod est in conclusione inferenda secundum probationem propositi, et secundario prout est male dispositus ad scire in propria natura, et tertio prout est male dispositus ad scire in universali, et praecipue in majori propositione prout in ipsa est principium decursus syllogistici. Ex his enim causatur male contradicere per syllogismum ex impossibili vel falso productum ad contradicendum, et in syllogismo ad impossibile. Dicit enim Aristoteles quod si syllogismus per ordinem praemissarum ad conclusionem est bonus, erit etiam syllogismus ex opposito conclusionis cum altera praemissarum ad interemptionem alterius praemissarum bonus : et si alter est vitiosus, erit etiam reliquus vitiosus. Unde ignorantia ex his quae exiguntur ad hoc quod ex opposito conclusionis sequatur oppositum ejus quod credit respondens quem opponens redarguere intendit, est ista quae vocatur ignorantia elenchi, sive contradictionis syllogismus.

His sic notatis, sciendum quod elenchus est syllogismus contradictionis : et ideo habet quaedam quae sunt syllogismi, et quaedam quae sunt contradictionis propria. Ex syllogismo habet, quod sit ex quibusdam positis et dispositis in modo et figura, et quibusdam habitudinibus quae sunt causae : vel topice inferens consequentiam, et probans id quod illatum est, omittere considerare vel omnia quae dicta sunt, vel aliqua, vel aliquod ipsorum, quia hoc fit ex omni oratione syllogistica, ideo hoc non facit fallaciam specialem. Ea autem quae sunt contradictionis propria, sunt quatuor, scilicet quod sit ad idem, secundum idem, et similiter, in eodem tempore : et haec in syllogismo contradictionis inconsiderate omittere , specialem modum inducit deceptionis, et ideo facit specialem fallaciam, quae vo-

catur ignorantia elenchi , et non ignorantia syllogismi, nisi forte per consequens et non primo.

Notandum etiam quod syllogismus syllogismus contracontradictionis sive elenchus dic tionis sive elenchus Unus quidem syllogizans oppositum illata duplex. conclusionis ex oppositis principiis. Alius autem ex opposito conclusionis cum altera praemissarum concludens oppositum alterius praemissae. Et uterque vocatur elenchus in fallacia quae dicitur ignorantia elenchi.

CAPUT X.

De differentia inter fallaciam secundum quid et simpliciter, et ignorantiam elenchi.

His habitis, considerandum est de causa apparentiae in hac fallacia et de causa non existentiae. Sciendum ergo, quod causa apparentiae in hac fallacia est illorum quae concluduntur apparens contradictio, quia per hoc quod ea quae concluduntur in duobus syllogismis, apparent esse contradictoria, videtur esse elenchus, sed secundum veritatem non est elenchus. Causa autem defectus sive non existentiae est defectus veri syllogismi sive contradictionis. Unde differentia est inter hanc fallaciam et praecedentem quae praecedenest secundum quid et simpliciter. Quidam assignantes differentiam dixerunt quod haec est differentia inter fallaciam secundum quid et simpliciter, et ignorantiam elenchi, quod paralogismi fallaciae secundum quid et simpliciter, semper accipiuntur cum determinatione unica : paralogismi autem fallaciae secundum ignorantiam elenchi, accipiuntur cum determinatione duplici. Cujus contrarium in praehabitis est determinatum : quia Aristoteles dicit, quod cum contraria aequalter insunt alicui secundum diversas medietates, ut scuto quando dimidium est album et dimidium nigrum, in eo quod est secundum quid et simpliciter, duae sunt determinationes secundum quid :

<--- Page Split --->

sicut cum dicitur, scutum est album secundum medietatem, et est nigrum vel non album secundum medietatem : ergo est album et nigrum, et album et non album.

Alla opinio. Alii autem dixerunt, quod in hoc est differentia, quod paralogismi hujus fallacia semper fiunt cum determinatione propria qua infert suum simpliciter : paralogismi autem fallacia secundum quid et simpliciter semper fiunt cum determinatione impropria qua non infert suum simpliciter. Sed hoc videtur inconveniens esse, quia si utraque praemissa potest inferre suum simpliciter : et sic in conclusione concluditur oppositum de oppositio : et sic conclusio semper erit falsa : et cum bene inferatur conclusio ex determinatione propria, erit conclusio bene syllogizata. Et quia falsum non sequitur nisi ex falso, oportet quod aliqua praemissarum, vel ambae sint falsae : et sic paralogismi istius fallacia erunt veri syllogismi, peccantes in materia et non in forma : et sic non erunt apparentes syllogismi vel paralogismi.

Opinio auUnder sciendum quod tres differentia sctoris. sunt inter fallaciam secundum quid est simpliciter, et fallaciam secundum ignorantiam elenchi. Una quidem quae jam paulo ante dicta est, quia paralogismi ignorantiae elenchi semper procedunt cum determinatione duplici : paralogismi autem fallacia secundum quid et simpliciter aliquando procedunt cum una determinatione, et aliquando cum duplici, sicut in objectione dictum est. Alia autem differentia est, quae etiam jam habita est, quod paralogismi fallacia secundum quid et simpliciter procedunt cum determinatione propria, paralogismi autem istius fallacia procedunt cum determinatione duplici et impropria. Et ad id quod objectum est contra hoc quod dicunt, quod in paralogismis fallacia ignorantiae elenchi ambae praemisse verae sint, et non habent in se contradictoria nisi apparenter, et ideo non inferuntur ex eis contradictoria nisi apparenter. Procedit

autem objectio ac si vera compositio contradictoriarum esset in praemissis : et ideo non concludit. Tertia autem differentia sequitur ex his duabus, quod scilicet paralogismi fallacia secundum quid et simpliciter, semper peccant in consequendo et probando : paralogismi fallacia secundum ignorantiam elenchi nunquam peccant in consequendo vel probando, sed semper contradicendo.

Ad haec autem melius intelligenda notandum est, quod cum opposita accipitur in paralogismis horum paralogismorum cum determinatione, aut utrumque oppositorum accipitur cum determinatione, aut alterum tantum, considerandum utrum sit determinatio propria, aut non propria. Si accipitur alterum oppositorum cum determinatione propria, tunc nulla in tali processu fit fallacia, sed erit peccatum in materia : quia altera praemissarum est falsa : sicut si dicam, Æthiops est albus secundum caput : et est niger : ergo albus et non albus : quia ex hoc albus secundum caput quod est simpliciter : et cum hac stare non potest, quod sit niger simpliciter : et sic ex consequenti sequitur vera contradictio, quod est albus et non albus. Si vero ista determinatio fuerit impropria, tunc fit fallacia secundum quid et simpliciter, et non ignorantia elenchi, sicut hic : Indus est albus dentes, et est niger : ergo est albus et non albus : proceditur enim ab albedine secundum dentes et ad albedinem simpliciter, et incidit fallacia secundum quid et simpliciter.

Si vero accipitur utrumque oppositorum cum determinatione, hoc potest fieri tripliciter : quia aut utrumque accipitur cum determinatione propria : aut alterum cum propria, et alterum cum impropria : aut utrumque cum impropria. In duobus autem dictis modis, primo scilicet et tertio nunquam accidit fallacia secundum ignorantiam elenchi, sed fallacia secundum quid et simpliciter : si enim utrumque accipiatur cum determinatione impropria, talis est processus: cygnus est

<--- Page Split --->

niger secundum pedes : et non est niger secundum reliqua corporis, sicut per alas. Vel sic : Socrates est niger secundum pedes : et non niger secundum pedes : ergo est niger et non niger. In hoc enim processu fit fallacia secundum quid est simpliciter, ex utraque determinatione procedendo ad simpliciter. Exemplum autem ejus quod est unum oppositorum esse cum determinatione propria, et alterum cum impropria est : Socrates est albus secundum caput : et est niger secundum oculos vel pedes : ergo albus et non albus : hic enim proceditur a determinatione impropria ad simpliciter. Bonus autem est processus in altera parte a propria determinatione ad simpliciter.

Si autem utrumque accipitur cum determinatione propria : tunc considerandum est utrum illa quibus adduntur determinationes sint vere contradictoria. Si sunt vere contradictoria et determinatenes propriae ; tunc nunquam incidit fallacia secundum ignorantiam elenchi : sed aliquando cum altera parte processus incidit fallacia consequentis, et aliquando nulla incidit fallacia, sed peccatum est in materia tantum, sicut patet si sic proceditur : A est duplum ad B et non est duplum ad c, ergo duplum et non duplum. Duae enim istae determinationes, quarum una est ad B, et altera significatur per hoc quod dicitur ad c, adduntur duobus vere contradictioris, quae sunt duplum esse et non duplum esse : et bene sequitur ab una parte ab inferiori ad superius : sicut, est duplum ad B sequitur, ergo est duplum. In altera autem parte processus, quia negativus est, non sequitur : cum enim dicitur, non est duplum ad c, ergo non est duplum, proceditur a destructione antecedentis sive ab inferiori ad superius negando quod causat fallaciam consequentis. Quandoque in tali processu nulla fit fallacia, sed tantum est peccatum in materia, ut hic : Socrates est albus secundum caput, et est niger secundum manus : ergo est albus et non

albus : hic bona infertur contradictio ex consequenti : sed una praemissarum est falsa quaecumque contingit, quia altera non stat posita altera quaecumque.

Si autem ea quibus adduntur verae determinationes, non sint vere contradictoria, sed apparentia tantum : tunc semper incidit fallacia secundum ignorantiam elenchi, sicut hic : A est duplum ad B, et A non est duplum ad c : duplum ad B non est contradictorium ad non duplum ad c, et ideo quando infertur A esse duplum et non duplum, non infert veram contradictionem, sed ignorat eam secundum hanc contradictionem : quia contradictio debet esse ad idem et secundum idem : quia ignorantia elenchi, ut dictum est, non peccat in consequendo sive in consequentia syllogistica, sed in contradicendo tantum. Ex his accipitur differentia inter fallaciam secundum ignorantiam elenchi, et fallaciam secundum quid et simpliciter.

Adhuc tamen objici potest : quia cum in fallacia secundum quid et simpliciter sit unum quid et unum simpliciter, in ignorantia autem elenchi sint duo quid et duo simpliciter, et unum sit pars duorum, nec faciat numerum pars cum suo toto, videretur forte alicui, quod fallacia secundum quid et simpliciter non deberet facere numerum fallaciarum cum ignorantia elenchi, sed deberet esse pars ipsius. Et ad hoc dicendum, quod quid et simpliciter non facit fallaciam figurae dictionis, sed habitudo ejus quod est quid ad id quod est simpliciter. Est autem alia habitudo unius ad unam, et alia habitudo duorum ad duo vel ad unum : habitudo enim unius ad duo, est habitudo subdupli : habitudo autem duorum ad unum, est habitudo dupli : et sic due sunt habitudines medii ad integrum, et integri ad dimidium : et sic etiam alia habitudo duorum quid ad duo simpliciter, et alia habitudo unius quid ad unum vel duo : et sic penes habitudines distinguuntur istae fallaciae, et ideo differentes sunt et faciunt numerum.

Objectio.

<--- Page Split --->

Est adhuc notandum, quod tam haec fallacia quam fallacia secundum quid et simpliciter, solvitur comparando conclusionem ad praemissas secundum contradictionem verae contradictionis : sed differunt in hoc, quod in hac fallacia comparatur contradictio vera conclusionis ad contradictionem apparentem in praemissis, quae defectum habet verae contradictionis in utraque parte contradictionis : in fallacia autem secundum quid et simpliciter comparatur contradictio vera quae est in conclusione ad apparentem contradictionem in praemissis, quod non habet effectum verae contradictionis, nisi in altera parte contradictionis : et ideo differt haec ab illa.

CAPUT XI.

De causa universali fallaciae secundum ignorantiam elenchi, et manifestatione ipsius per exempla.

De fallacia igitur secundum ignorantiam elenchi determinantes dicemus, quod paralogismi qui fiunt secundum ignorantiam elenchi, causam habent in hoc quod non determinatur in processu ad contradictionem quid est vere syllogismus,et quid est vere elenchus. Utrumque enim oportet determinare, quia elenchus est contradictionis syllogismus ; et ideo et syllogismus est, et contradictionis est. Unde paralogismus secundum ignorantiam elenchi fit secundum diminutionem rationis syllogismi et elenchi : ratio enim contradictionis sive elenchi est, quod elenchus est vera contradictio unius et ejusdem, non nominis tantum, sed rei, et nominis non synonimi, sed ejusdem nominis : quia non est contradictio si dicam, gladius incidit : et dicam, ensis non incidit : ex his quae data sunt ex praemissis ex necessitate consequentiae accidens, non connumerato eo quod erat in principio, in conclusione, sed alio in conclusione et in praemissis accepto, ita quod per id quod est in praemissis, pro-

betur id quod est in conclusione, sicut ignotum vel minus notum probatur per aliud notum vel magis notum : ita quod contradictio sit secundum idem, et ad idem, et similiter, et in eodem tempore. Eodem autem modo per omissionem alicujus harum conditionum contingit mentiri contradicendo de aliquo.

Unde quidam secundum ignorantiam elenchi videntur quidem arguere contradictionem, sed non agunt omittentes aliquam conditionem sive aliquid ex his quae dicta sunt, et præcipue de quatuor conditionibus ultimis dictis quæ sunt secundum idem, et ad idem, et similiter, et in eodem tempore. Et hoc manifestum est in exemplis. Si enim quis sic arguat: duo sunt unius duplum quidem : et non sunt duplum trium : ergo duo sunt duplum et non duplum. Peccat : quia omittit hanc conditionem ad idem : non enim duplum et non duplum comparantur ad idem : sed duplum ad unum, et non duplum ad tria.

Aut si sic arguat, quod idem ejusdem sit duplum et non duplum, sed non observet quod secundum idem sit duplum et non duplum, ut si aliqua superficies quadricubita sit dupla bicubitæ secundum longitudinem, et non sit dupla ad eamdem secundum latitudinem, et sic concludat quod idem eidem sit duplum et non duplum, manifestum est quod omittit hanc conditionem secundum idem : nam secundum longitudinem est duplum, secundum latitudinem vero non duplum : et ita non secundum idem affirmat et negat.

Aut etiam tertio modo si arguat, quod quidem ejusdem, et secundum idem sit duplum et non duplum, sed nec sequitur, ut si arguat, quod in triangulo rectangulo latus oppositum recto angulo dimensionaliter non est æquale duobus lateribus aliis, et virtualiter sive potestative sit æquale duobus lateribus aliis : quia quadratum ejus est æquale duobus quadratis aliorum duorum laterum : ergo est æquale et non æquale : non

<--- Page Split --->

sequitur : quia non affirmat et negat similiter : sed negat dimensionaliter, et affirmat virtualiter esse aequale. Vel sic : homo est species : nullus homo est species : ergo homo est species, et non species. Non contradicit : quia non similiter sumitur homo in premissis in affirmando et negando.

Aut etiam quarto si arguere videatur affirmationem ad idem et ejusdem et secundum idem et similiter, sed non in eodem tempore simul, ut si aliquis primo exhibeat manum clausam, quam statim aperiens, sic arguat : manus mea est clausa : et dicat aperiens, quod manus mea est aperta : ergo est aperta, et non aperta : vel clausa, et non clausa. Non enim affirmat et negat idem ad idem, et secundum idem, et similiter, et in eodem tempore, sed in diversis, et non simul : et hoc non est inconveniens.

Istis enim quatuor modis et non aliis fit ignorantia elenchi : quod sic probatur. Si enim defectus syllogismi et contraditionis hic non erit nisi per determinationem adjunctam : aut ergo determinatio est adjuncta ad utramque contradictionis partem, aut ad alteram. Si ad alteram tantum : aut illa determinatio est propria, aut impropria. Si impropria : tunc impeditur contradictio, et cum contradictione syllogismus : sed est ibi fallacia secundum quid et simpliciter, et nullus modus ignorantiae elenchi, sicut patet ex prædictis : quia ignorantia elenchi peccat contra contradictionem et non contra syllogismum. Si autem illa determinatio fuerit propria : tunc est contradictio ex consequenti : sicut si dicam, Socrates est albus secundum caput, et est niger : ergo est albus, et non albus : quod est contradictio ex consequenti : et non impeditur contradictio simpliciter, sed quædam, quæ est ex consequenti. Si autem utraque pars sumatur cum determinatione : tunc aut additur utrique parti determinatio eadem, aut diversa. Si additur utrique

parti contradictionis determinatio eadem : tunc non impeditur contradictio, sive sit determinatio propria, sive non propria. Ut si dicam : Socrates est albus secundum caput, et non est albus secundum caput.

Si autem utrique parti addatur determinatio diversa, hoc contingit uno trium modorum : aut enim erit utraque determinatio impropria, aut altera propria et altera impropria, aut utraque propria. Si utraque fuerit impropria : tunc impeditur tam syllogismus quam contradictio sola : et ideo in tali processu incidit fallacia secundum quid et simpliciter. Similiter autem fit si una sit propria, et altera impropria : adhuc enim impeditur tam syllogismus quam contradictio, et incidit fallacia secundum quid et simpliciter. Si autem utraque determinatio fuerit propria, considerandum est utrum illæ determinationes addantur oppositis, scilicet affirmationi et negationi, ratione 'alterius termini, subjecti scilicet vel prædicati, vel ratione compositionis. Si adduntur ratione alicujus termini, hoc contingit altero duorum modorum : aut enim adduntur ratione termini ad quem fit comparatio, aut ratione illius termini qui comparatur. Si ratione termini ad quem fit comparatio, tunc impeditur ratione illius termini sive contradictionis quæ est ad idem. Si vero addantur ratione illius qui comparatur, tunc impeditur comparatio penes aliam contradictionem quæ est secundum idem. Si autem determinationes addantur non ratione alicujus termini, sed ratione compositionis, hoc contingit altero duorum modorum : aut adduntur compositioni ratione significationis, aut ratione consignificati temporis in compositione. Si adduntur ratione significati in compositione : tunc impeditur contradictio penes hanc conditionem quæ est similiter, sicut in exemplo supradicto, latus oppositum angulo recto est duplum ad alterum duorum reliquorum laterum trianguli, hoc est, duorum æqualium

<--- Page Split --->

laterum virtualiter : et non est duplum dimensionaliter : ergo est duplum, et non duplum. Hic enim deficit contradictio ratione illius conditionis quæ est similiter. Hic enim adduntur propriæ determinationes ad utramque partem contradictionis ratione significati suarum compositionum : quia adverbium determinat verbum ratione suæ significationis. Si vero adduntur determinationes propriæ ratione consignificati temporis ad utramque compositionum oppositorum, sic impeditur contradictio ratione consignificati temporis : et sic paralogismus secundum defectum hujus conditionis quæ est in eodem tempore. Et sic contra elenchum in quantum elenchus est, contingit peccare quatuor modis : et ideo non sunt nisi quatuor modi paralogismorum istius fallaciae.

CAPUT XII.

Utrum vere opposita concludantur in paralogismo secundum ignorantiam elenchi.

Objectio. Ex dictis oritur quaestio. Videtur enim quod paralogismi secundum ignorantiam elenchi semper concludunt vere opposita. Dicit enim Aristoteles in secundo libri Perihermenias, et in fine primi Priorum, quod ad affirmativam de predicato infinito sequitur negativa de predicato finito : sicut, hoc est non duplum : ergo hoc non est duplum. Cum igitur paralogismi ignorantiae elenchi concludant, hoc est duplum, et non duplum : concludent et has, est duplum, non est duplum : et sic concludunt vere opposita, quia si possunt inferre antecedens, possunt etiam inferre consequens.

Sod ad hoc dicendum, quod non est generaliter verum, quod affirmativa de predicato infinito possit inferre negativam de predicato finito. In omni enim propositione prædicatur aliquod verbum : aut ergo verbum adjectivum,

aut verbum substantivum. Si prædicatur verbum adjectivum, nunquam affirmativa de prædicato infinito infert negativam de prædicato finito, ut patet hic : video non album : ergo non video album : semper enim in tali processu est fallacia consequentis. Si autem prædicetur verbum substantivum : aut hoc erit præsentis temporis, aut alterius, præteriti scilicet vel futuri. Et si prædicetur verbum substantivum alterius temporis quam præsentis : tunc nunquam tenet, sed semper est fallacia consequentis, ut hic : fuisti non albus : ergo non fuisti albus. Similiter hic : eris non albus : ergo non eris albus. Si autem prædicetur verbum substantivum præsentis temporis : tunc considerandum est in termino sibi adjuncto : aut enim ille est absolutæ significationis, aut respectivæ. Si respectivæ, cujusmodi sunt relativa : tunc nunquam tenet talis processus, sed semper incidit fallacia consequentis : ut est non simile : ergo non est simile. Vel est non duplum : ergo non est duplum. Si autem terminus infinitivus additur verbo substantivo præsentis temporis, et fit absolutæ significationis, sic semper tenet : et in hoc solo modo intelligitur regula inducta, quod affirmativa de prædicato infinito, infert negativam de prædicato finito : ut est non homo : ergo non est homo.

Videtur tamen, quod ista duo non possunt simul stare, hoc est duplum, et hoc est non duplum : quia quando aliquid sequitur ad aliud, cum quocumque non potest stare consequens, cum eodem non potest stare antecedens : sed ad istam, est non duplum, sequitur, non est duplum : quod sic probatur : quia quando aliquid sequitur ad aliud apposita aliqua determinatione utrobique, aut eadem remota utrobique, adhuc sequitur ad illud : sequitur autem, a non est duplum respectu b, ergo non est duplum respectu b : adhuc sequitur unum ad alterum : et sic habetur propositum quod sequitur : a est non duplum : ergo

<--- Page Split --->

non est duplum : et sic istae duae : a est duplum, et a est non duplum, simul stare non possunt : sicut nec istae, quod a est duplum, et a non est duplum.

Adhuc privata forma a termino absoluto, sequitur privatio ejus a quolibet subjecto illius termini, ut hic est non homo : ergo non est iste homo, nec ille homo, et sic de aliis : ergo similiter privata forma termini respectivi, sequitur privatio ejus a quolibet supposito ad quod ponit respectum : et sic sequitur, est non duplum : ergo non est hujus vel istius vel illius duplum : et sic ulterius sequitur, est non duplum : ergo est nullius duplum : sed ad hanc : a est nullius duplum, sequitur haec : ergo non est duplum : ergo a primo ad ultimum sequi videtur : est non duplum : ergo non est duplum.

Ad haec autem dicendum, quod non sequitur : a est non duplum : ergo non est duplum. Ad hoc autem quod primo objicitur, dicendum est quod quando aliquid sequitur ad aliud cum determinatione utrobique posita, ad antecedens scilicet et consequens, quod eadem determinatione remota, adhuc sequitur ad illud, si eadem determinatio est omnino antecedentis et consequentis : sed hoc non est in proposito : quia cum dicitur in praemissa : a non est duplum respectu b, haec determinatio respectu b est determinatio propria quae potest inferre : sequitur enim : a est non duplum respectu b : ergo est non duplum. In conclusione autem est determinatio improprie : non enim infert suum simpliciter quod non sequitur : a non est duplum respectu b : ergo non est duplum : sed est ibi fallacia consequentis.

Ad id autem quod objicitur de privatione termini absolute significationis et termini respectivae significationis, dicendum quod non est simile ; quia in privatione termini absolute significationis et termini respectivae significationis intelligitur actualiter universalis negatio : quod patet ex hoc quod sequitur : est

non homo : ergo non est hic homo, vel ille, et sic de singulis : et ratione illius negationis actualiter intellectae in privatione sequitur : est non homo : ergo non est homo : et non sequitur ex privatione nisi per accidens : non enim sequitur ratione privationis, sed ratione negationis intellectae in privatione : sed in termino respectivo non est ita : quia illa salvatur respectu unius tantum : sequitur enim : est non duplum respectu b : ergo est non duplum : et ideo privatio illius (cum non intelligatur in illa universalis negatio) non potest inferre negativam : sicut bene sequitur : a est non duplum : ergo a non est duplum.

Hanc fallaciam violentiam facientes posuerunt esse extra fallacias extra dictionem, et inter fallacias in dictione : propter duas rationes, scilicet quia peccat contra dictionem, sicut fallaciae in dictione : fit enim fallacia in dictione : eo quod eisdem nominibus vel orationibus non idem significamus : ad contradictionem autem requiritur identitas nominis et identitas rei. Et iterum quia contradictio orationum est affirmativa et negativa : et ideo dicebant hanc fallaciam esse fallaciam in dictione.

CAPUT XIII.

De praeambulis ad cognoscendum fallaciam secundum petitionem principii.

De fallacia secundum petitionem ejus quod est in principio, in primis notandum est, quod principium prout hic sumitur, est praemissa in syllogismo dialectico. Idem autem quod est in principio secundum causam materialem et efficientem, aliquo modo est conclusio. Sicut autem in ante habitis hujus logicae habitum est, nam conclusio materialiter conficitur ex majori extremitate qua est praedicatum majoris propositionis, et ex minori extremitate qua est subjectum minoris propositionis. Et sic materialiter conclusio est in principiis syllogismi

<--- Page Split --->

conclusioni premissis. Et hoc modo quando conclusio probanda petitur ut per se necessarium ex premissis, tunc petitur id quod est ex principio: quia praepositio ex notat causam materialem motam per causam efficientem: et hoc modo Aristoteles saepe vocat hanc fallaciam petitionem ejus quod est ex principio. Quia autem haec praeposito, in, notat continentiam, et causatum continetur intra suam causam, et principiatum continetur intra suum principium, et non e converso, et medium conjungens extrema per suam mediationem est efficiens causa quare extrema conjungantur in conclusione: ideo quando conclusio petitur in premissis ut principia sunt conclusionis, tunc conclusio ut in causa petitur in premissis: et ideo secundum hanc rationem vocatur tunc haec fallacia petitio ejus quod est in principio: et sic haec duo nomina, scilicet quod vocatur petitio ejus quod est in principio, et petitio ejus quod est ex principio secundum Aristotelem. Adhuc autem dicitur petitio principii.

Potest autem peti idem duobus modis: aut enim est idem nomine et re, sive translatione ad alterum re vel nomine, ut si sic arguitur: aliquis homo currit: ergo homo currit. Et tunc inter inferens et illatum et probans et probatum nulla est diversitas: et talis modus arguendi non cadit in arte: et haec proprie vocatur petitio principii, et non ejus quod est ex principio, vel ejus quod est in principio, et nulla est fallacia: et ideo non vocatur haec fallacia ab Aristotele petitio principii: quia praepositio in vel ex aliquam notat diversitatem: nulla enim potest dari causa apparentiae et causa non existentiae in tali argumento: ideo proprie loquendo haec fallacia petitio principii non potest appellari: sed dicitur petitio ejus quod est in principio, vel petitio ejus quod est ex principio. Causa igitur apparentiae in hac fallacia, est apparens diversitas conclusionis et praemissae alicujus. Causa autem non

existentiae est omnimoda secundum rem identitas conclusionis ad praemissam. Deficiente aut altero istorum deficit a ratione fallaciae.

Adhuc autem notandum, quod syllogismus inferens tantum potest inferre idem ex eodem, et non peccabit nec in figura nec in modo, ut hic: omnis homo currit: omne animal rationale mortale est homo: ergo omne animal rationale mortale currit. Et ideo haec fallacia contra syllogismum inferentem non peccat. Sed in syllogismo probante qui est syllogismus contractus ad materiam dialecticam vel demonstrativam, exigitur quod aliud sit probans et notius, et aliud probatum et ignotius. In petitione autem ejus quod est in principio, petitur probandum in probante ut in ipso acceptum ut idem ipsi: et ideo haec fallacia peccat contra syllogismum probantem ad propositum.

Adhuc notandum, quod est petitio principii secundum veritatem, et est petitio principii secundum opinionem. Secundum veritatem est petitio principii quando aliquid probandum et non per se notum petitur in eo quod est per se accipiendum et per se notum,5sicut quando prima probatur causa per effectum: effectus enim non est per se notum, sed per aliud probandum: et causa est probans et nota per seipsam: et postea effectus probatur per causam: tunc enim secundum veritatem effectus probatur per effectum: quia quod est probans principium, est probans principiatum: et quod est principium principii, est principium principiati: et tunc in tali processu est petitio principii secundum veritatem: causa enim non probatur per effectum, nisi forte demonstratione quia, et non quid, et propter quid: et hoc est ut si dicam: luna est in capite vel cauda draconis: et interponitur terra: ergo luna deficit: et tunc est petitio principii secundum veritatem, quia idem probatur per idem secundum veritatem.

<--- Page Split --->

Quee sit petitio principii secundum opinionem.

Secundum autem opinionem petitio principii est, quando id quod non est natum ostendi per se, ostenditur per idem, quia aestimatur esse aliud propter intentionem aliam quam habet in qua aestimatur notius esse et probabilius illo : sicut effectus in causa acceptus probabilior æstimatur quam in seipso : et causa in effectu accepta, aliquando probabilior est quam in se, secundum viam sensus ad minus : et sic causa ostensa per effectum ostendit effectum, et per consequens ostenditur effectus per seipsum : et hoc quidem si sit in intentionibus diversis (in quibus ostendens et ostensum, probabilius et minus probabile) nullum peccatum est in operatis : quia diversis viissecundum intellectum et secundum sensum nihil prohibet utrumque, scilicet ostendens et ostensum, probabilius et minus probabile esse reliquo. Propter quod omnes fere loci dialectici circulares sunt. Esset tamen hoc peccatum in demonstrativis, quia demonstrationes non sunt circulares.

De petitione ergo ejus quod est in principio vel ejus quod est ex principio intenditur hic secundum quod est in opinione, et peccat contra syllogismum dialecticum : sed petere principium secundum quod praemissa principium dicitur, nullum fit peccatum, quum in dialecticis unum possit probari per alterum, et e converso, ita quod totus salvatur syllogismus dialecticus. Fit tamen hic peccatum contra syllogismum dialecticum, secundum quod in eadem via intellectus vel sensus id quod probandum est, petitur sine probatione in eo quod assumitur ad probationem ejus quod est probandum : quia si secundum diversas vias hoc fieret, nullum penitus esset peccatum contra syllogismum dialecticum.

Unde petitio ejus quod est in principio in duplici est intentione, in intentione scilicet vitii vel defectus cavendi in dialecticis : et quoad hoc in fine octavi Topicorum dictum est de ipso. Est etiam ex apparentia ejusdem quod videtur diversum in intentione loci decipiendi et

sophistici : et sic determinatur de ipso hic.

CAPUT XIV.

De modis paralogismorum secundum quod petitur id quod erat in principio.

His autem sic prænotatis, non difficile determinare de fallacia secundum petitionem ejus quod est in principio : parologismi enim qui fiunt in eo quod sumitur sine probatione, sive petitur id quod in principio erat, fiunt quidem sic quoad modum formationis quoties contingit petere id quod est in principio. Hoc autem in fine octavi Topicorum jam determinatum est. Fit enim quinque modis.

Primus quidem modus est, quando Primus modusidiffinitum petitur in diffinitione, vel e converso. Ut si quaeratur, utrum homo currit, et sumatur hoc animal rationale mortale currit, et inferatur, ergo homo currit. Dubitatur enim de inhaerentia prædicati in subjecto, et æque ignotum est utrum inhaeret prædicatum diffinito, vel diffinitioni, et neutrum natum est notificari per alterum : quia non differt nisi per implicitum et explicitum : et sic unum petitur in altero.

Secundus autem modus est, quando secundus modus. particulare petitur in universali actualiter distributo pro partibus : quia sic universali sumpto, particulare actualiter petitur et sumitur in illo. Ut si quaeratur, utrum omnium contrariorum eadem est disciplina, quod est particulare unum in genere oppositorum contentum, et sumatur ad probandum, quod omnium oppositorum eadem est disciplina : hoc enim idem quod concluditur, petitur in præmissis : quia ex quo universale actu pro particularibus distributum est, universale non est extra particulare, et particulare est in universali.

Tertius modus est conversus istius, Tertius modusiquando universale petitur in particulari. Ut si quaeratur, utrum omnium opposi-

<--- Page Split --->

torum est eadem disciplina, et sumatur ad probandum sic : omnium contrariorum est eadem disciplina, et omnium private oppositorum est eadem disciplina, et omnium contradictoriorum est eadem disciplina, et omnium relative oppositorum est eadem disciplina. Sicut enim in universali actualiter distributo petitur particulare, sic in omnibus partibus petitur universale actualiter distributum in ista.

Quartus autem modus est, quando conjunctum petitur in divisis, quod non ratione conjunctionis, sed ratione conjunctorum est in illis. Ut si quaeratur, utrum medicina est scientia sani et aegri, et petatur quod medicina est scientia sani : et medicina est scientia aegri : ergo medicina est scientia sani et aegri. Nihil enim aliud est medicinam esse scientiam sani, et medicinam esse scientiam aegri, quam medicinam esse scientiam sani et aegri.

Quintus modus est, quando unumcorrelativorum petitur in altero, non ut terminus ad quem finitur relatio, sed ut ratio qua utrumque est in altero per intellectum. Sicut si quaeratur, utrum Socrates sit pater Platonis, et sumatur ad probandum, quod Plato est filius Socratis, ergo Socrates est pater Platonis. Horum enim unum non est natum probari per reliquum. Omnes autem inducti paralogismi causam habent apparentiae per quam videntur probante syllogismo aliquid arguere, quamvis non arguant : quia videntur diversum assumere, quod idem est : et non arguunt, quia idem est quod videtur esse diversum : unde ex hoc in probante syllogismo deficiunt, quod non possunt inspicere quid in probante et in probato sit idem et diversum.

Sumitur autem numerus jstorum modorum sic : quia petitio ejus quod est in principio secundum opinionem respondentis sumitur, aut sine associatione sui cum altero, aut cum associatione sui ad alterum. Si primo modo : aut accipitur

in seipso, aut in suis partibus. Si in se ipso petitur : aut manet idem nomine et re, aut manet idem re et non nomine. Si petitum manet idem re et nomine, sic est primus modus. Si autem petitur cum associatione ad alterum, sic est secundus modus : quod enim deberet ostendi particulariter, petitur universaliter secundum opinionem respondentis. Si autem petitum petatur in se, non in suis partibus : tunc petitum, aut habet partes conjunctas per copulationem, et sic est quartus modus. Si autem petatur in partibus distributis, sic est tertius modus. Si autem petatur non manens in eodem nomine, sic est quintus modus : quia tunc petitur in eodem quod ad convertentiam dicitur cum ipso, et facile est hujusmodi accipere.

Sciendum autem quod ad hoc quod petatur id quod est in principio, oportet quod conclusio secundum se totam petatur in suis praemissis, vel altera praemissarum. Cum autem nullum totum secundum se totum sit in aliqua partium suarum, ideo licet pars subjectiva inferat suum totum, tamen totum peti non potest in parte subjectiva : et ideo nullus modus petitionis ejus quod est in principio, sumitur penes modum illum.

Sciendum etiam quod duo modi qui accepti sunt juxta totum distributum in suas partes quando totum petitur in partibus, vel e converso partes in toto, intelliguntur de toto quod in partes distribuitur, et de toto in quo partes copulantur, sicut est in modo quarto.

Sciendum etiam quod in eodem argumento cadunt locus sophisticus, qui est petitio ejus quod est in principio, et locus dialecticus : contingit enim, quod quantum ad opponentem notius sit majorem extremitatem dici de medio quam de minori extremitate : et hoc modo opponenti notior est praemissa quam conclusio. Contingit etiam quod in eodem argumento quoad respondentem notior sit conclusio quam praemissa : et sic quantum ad respondentem petitur id quod est

<--- Page Split --->

in principio, et quantum ad opponentem est bonus syllogismus dialecticus. Unde semper considerandum est utrum major extremitas notior sit de medio, quam de minori, vel e converso : si enim notior sit de medio, semper est bonus syllogismus dialecticus. Si autem notior sit de minori extremitate quam de medio, semper est petitio ejus quod est in principio.

CAPUT XV.

De præambulis ad intelligendum fallaciam consequentis.

Antecedens quid.

Ad intelligendum ea quae de fallacia consequentis dicenda sunt, sciendum primo quid sit antecedens et quid consequens, et quae et quot sint consequentiae. Dicamus igitur, quod antecedens est, quo posito vel necessario vel probabiliter infertur consequens ex ipso. Necessario quidem, quando consequens intellectu et actu est in antecedente secundum primum modum dicendi per se, secundum, vel quartum. Ut si homo est, animal est: in isto antecedente, homo est, hoc consequens, animal est, actu et intellectu est, quod est diffinitivum ipsius. Secundus autem modus dicendi per se, sicut si dicatur : si linea est, recta est vel curva : linea enim est diffinitiva ejus quod est rectum vel curvum. Vel sic : si numerus est, par vel impar est : numerus enim est in diffinitione paris et imparis. Secundum quartum autem modum, sicut si dicam : si animal decollatum est, interiit propter decollationem : et generaliter inter propriam causam et suum effectum. Probabiliter autem, quando positis adjunctis alicujus infertur hoc cui adjuncta sunt illa ex ipso, ut si computus vel pollutus est, adulter est. Vel si loquitur cum divite pauper, petit aliquid ab illo. Vel ambo amici, si ejusdem ambo inimici, vel aliquid hujusmodi quae perspicere est solertiae.

Consequens autem est id quod sic infertur ex antecedente. Consequentia autem vel argumentatio extrahitur ab ha-

bitudine antecedentis ad consequens, et e converso ab habitudine consequentis ad antecedens : et haec multiformis est. Est enim secundum primam divisionem simplex et composita. Simplex, quando ex simplici antecedente infertur simplex consequens, ut si sic dicam : si homo est, animal est. Composita est, quando ex Consequentua in ipso. una consequentia infertur alia, et haec est inter opposita. Et est duplex. Una quidem quando ex antecedente infertur consequens, et ex opposito antecedentis infertur oppositum consequentis : et haec est inter contraria. Ut si justitia est virtus, injustitia est vitium. Et si fortitudo virtus vel laudabilis, timiditas est vitium vel vituperabilis. Et haec vocatur consequentia in ipso : quia in ipsis terminis est, et ordine terminorum eodem. Alia Autem est, quando ex antecedente sequitur consequens, et ex opposito consequentis sequitur oppositum antecedentis : et haec est inter opposita contradictorie sic : ut si homo est animal, non animal est non homo. Et hujus causa est, quia consequens negatum est pars subjectiva antecedentis negati, sicut antecedens affirmatum est pars subjectiva consequentis affirmati : non animal enim pars est non hominis : et ideo sicut antecedens affirmatum infert consequens, ita e converso consequens negatum infert antecedens negatum : et utraque istarum vocatur consequentia ex contrario vel antecedentis vel consequentis.

Est autem alia divisio consequentiae Alia divisio quam innuit Boetius in suis Topicis, hanc scilicet, quod consequentia alia est necessaria et non probabilis, ut in demonstrativis : alia est probabilis et non necessaria, ut in dialecticis : alia necessaria et probabilis, sed non per idem medium : alia est nec necessaria nec probabilis, sed tantum suspicionem faciens, ut in rhetoricis et poeticis.

Et sicut consequentia communiter dicitur de omnibus hujusmodi consequentiis, ita consequens (prout dicitur fallacia consequentis quae peccat contra conse-

Consequentia in ipso.

Consequentia in contrario.

Quomodo consequens capitur communiter in fallacia consequentis.

<--- Page Split --->

quentiam) communiter dicitur ad omne hujusmodi consequens, et a quo non convertitur consequentia. Propter quod in omni fallacia consequentis necessario sunt duae consequentiae. Una quidem consequentis ad antecedens, et altera conversa istius antecedentis scilicet ad consequens, quae aliquando est vera, et aliquando fallit. Et quia in illa semper incidit defectus, ideo dicitur haec fallacia consequentis et non antecedentis. Si enim sit consequentia simplex, non fallit in antecedente inferendo consequens, sed fallit in consequente ex quo creditur inferri antecedens. Ut si homo est, animal est : haec consequentia non fallit, sed conversa illius fallit, si inferatur, ergo si animal est, homo est. Si autem sit consequentia composita e contrario, tunc antecedens efficitur consequens, et tunc iterum fallit illud quod fuit antecedens, sed per negationem factum est consequens. Ut si dicatur, si homo est, animal est : ergo si non homo est, non animal est. Ibi enim proceditur a destructione antecedentis quod per negationem factum est consequens : et ideo praecipue incidit haec fallacia dum aut proceditur a destructione antecedentis, aut a positione consequentis : non enim minus commune a magis communi infertur, cum tantum potentia et non actu sit in ipso : sed magis commune infertur ex minus communi, eo quod actu est in ipso.

Objectio. Soluti.

Si autem aliquis dicat, quod etiam ex pari infertur, et e converso, Dicendum quod hoc verum est: sed ista consequentia est bona, et non inducit fallaciam. Unde patet quare haec fallacia dicatur fallacia consequentis et non antecedentis. Causa autem apparentiae in hac fallacia est identitas antecedentis cum consequente, quod vel necessario vel probabiliter vel suspicabiliter est in ipso : ex qua creditur quod sicut consequens infertur ex antecedente, ita e converso consequens inferat antecedens. Causa vero defectus sive non existentiae est diversitas consequentis ab antecedente in quo non est

antecedens, nisi in potentia : et ideo non potest inferri ex ipso.

CAPUT XVI.

De fallacia consequentis et modis ejus

His ita prælibatis de fallacia secundum consequens, dicimus quod ille apparens elenchus qui est secundum consequens generaliter, quantum ad causam apparentiae fit, eo quod respondentes putant converti consequentiam consequentis ad antecedens, quæ vera consequentia est, in eam quæ est antecedentis ad consequens. Quod fallit frequenter : nam cum hoc antecedens, scilicet verum (quod infert consequens ex necessitate consequentiae positionis vel rei) illud sit quod est consequens ad ipsum : et ideo cum illud sit, scilicet consequens, putant ipsi respondentes et alterum quod est antecedens esse ex necessitate consequentiae antecedentis ad consequens : et hoc non est necessarium : non enim generaliter verum est, quod si posito antecedente ponitur consequens, quod etiam e converso posito consequente ponatur antecedens. Unde etiam ex hoc causa sumitur, quod ex sensu, hoc est, sensibilibus accidentibus communibus non propriis acceptis per sensum fiunt fallaciae, sive deceptiones fiunt circa opinionem componentem accidens circa subjectum.

Tales enim saepe suspicati sive opinati sunt mel esse fel, communia melli et felli accipiendo, æstimantes quod sicut ad subjectum sequitur commune accidens sive prædicatum, ita e converso ad commune prædicatum sequitur subjectum. Si enim est mel, est rubeum, hoc est, aliquid rubeum. Et putaverunt e converso sequi : si est rubeum, est mel. Sed inferebant : sed fel est rubeum : ergo fel est mel. Hæc deceptio fit ideo, quia ruheus color et prædicatum commune, sequitur mel ut antecedens et subjectum. Et formatur sic paralogismus : si mel est, rubeum est : sed hoc sicut mel est

<--- Page Split --->

rubeum, demonstrato felle : ergo fel est mel.

Et hoc est in naturalibus eodem modo: quia quoniam accidit generali consequentia per pluviam terram madidam fieri, putant e converso sequi, quod si terra madida sit, pluisse sit : et hoc non est necessarium, quia ex alia causa potest esse madida : unde consequens non de necessitate infert antecedens. Et potest sic formari paralogismus : si terra est madida, depluta est : sed perfusa aqua terra est madida : ergo est depluta. In utroque enim istorum paralogismorum est fallacia consequentis a positione consequentis, et uterque istorum fiunt in consequentia materie necessaria.

Similiter autem in materia in quam consequentia conversa non est necessaria, sed probabilis vel suspicabilis tantum, sicut in rhetoricis demonstrationes (hoc est, probationes sive ostensiones) quae sunt secundum signa communia non propria : fiunt enim ex adjunctis prædicatis alicui subjecto, quæ dicuntur a Tullio communiter accidentia : volentes enim ipsi rhetores ostendere sive probare, quoniam aliquis est adulter, illud prædicatum commune quod communiter adjunctum est adultero, sive communiter accidens est adultero, accipiunt, ut quoniam compositus est et ornatus et comptus, et sæpe respicit ad uxorem alterius : aut quoniam in nocte videtur errabundus : ex quo suspicio generatur, quod sit adulter et latro. Hæc autem accidentia communia pluribus subjectis quam soli adultero insunt sive accidunt, quibus non inest prædicatum conversæ consequentiae, quod est adulterum esse : et ideo hoc prædicatum non de necessitate infertur ex illo. Et potest sic formari paralogismus : si aliquis est adulter, ipse est computus et politus : sed iste est computus et politus : ergo est adulter. Vel sic : si aliquis est fur, iste est errabundus de nocte : sed iste est errabundus de nocte : ergo est fur. Sciendum quod in his talibus, sicut dicit Boetius, locus ab adjunctis

sive communiter accidentibus , quando adjuncta accipiuntur propria, quia ista sunt signa et icotæ, concludit in prima figura, ut hic : quæcumque habet lac in mammillis absque confricatione mammillarum cum sale et urtica, peperit : hæc sic habet lac in mammillis : ergo peperit. Dico autem absque confricatione mammillarum , quia dicit Aristoteles quod si virgini vel etiam viro habenti mammillas magnas cum sale vel urtica confricentur mammillæ, lac habebit in mammillis : sed tenue erit et modicum et non sufficiens ad locandum. Si autem sint signa et adjuncta in secunda figura quæ communia sunt prædicata, ut esse pallidam, et adjunctum ad ea quæ peperit, ut dicit Aristoteles in fine secundi Priorum, et solum accipiatur unum tale accidens vel adjunctum : tunc prædicatum communius erit, quam quod possit inferre subjectum : et tunc erit fallacia consequentis. Et ideo si debeat esse locus a communiter accidentibus, tunc oportet quod tale adjunctum accipiatur cum circumstantiis personæ : quia cum multis talibus acceptum erit proprium, et inferet subjectum, quod solum unum adjunctum inferre non poterit : quia in his verum est, quod de diffinientibus et diffinitione dicit Aristoteles, quod scilicet partes sunt in plus, et totum in æque : et sic arguitur in rhetoricis et in physiognomicis, et aliis scientiis demonstrativis, sicut in astronomia, et in aliis in quibus ex signis demonstratur.

Sciendum etiam quod tales consequentia non sunt necessariae secundum necessitatem antecedenti et consequentis : quamvis satis necessariae sint ad faciendam aestimationem judicio vel suspicioni : et hoc vocatur hic consequentia necessitas : quia, sicut dicit Boetius generaliter loquens de omni argumento, argumentum est ratio rei dubiae faciens fidem, fidem vocans quamcumque credulitatem.

Similiter autem alius modus istius fallaciae est etiam in syllogisticis, quæ sim-

<--- Page Split --->

tionem vel artem, non habet principium: sed mundus non est factus: ergo mundus non habet principium: ergo mundus est infinitus duratione, hoc est, ab aeterno. Melissus enim peccabat secundum consequens in prima illatione: haec enim consequentia recta est: si est factum, habet principium: quia omne generatum natura vel arte, habet principium materiale: quia ex nihilo nihil fit. Sed non sequitur, si non est factum, non habet principium: quia fit argumentum a destructure antecedentis, et ponit consequentiam in ipso in contradictorie oppositis: cum in talibus semper sit ponenda consequentia e contrario. Ut si est factum, habet principium: ergo si non habet principium, non est factum. Haec est consequentia bona.

esse necessariam et credit etiam conversam illius esse necessariam: tunc decipitur et est primus modus consequentis a positione consequentis. Si autem neutra sit necessaria, tunc accipit unam esse probabilem, et credit propter hoc suam conversam esse probabilem: tunc decipitur, et fit secundus modus: sicut fit etiam in argumentis rethoricis: et sic sunt duo modi fallaciae consequentis.

Et si quaeratur, quare non fiunt diversi modi penes positionem consequentis et destructionem antecedentis? Dicuntisti quod hi duo modi sunt unus modus in substantia, modo tantum differentes, ut dictum est in ante habitis.

CAPUT XVII.

Ubicumque est fallacia consequentis, ibi sunt duae consequentiae.

Et ex prædictis patet quod paulo ante dictum est, quod ubicumque est consequens, semper est duplex consequentia: quia de substantia cujuslibet paralogismi est principium motivum et principium defectus in omnibus fallaciis, tam in dictione quam extra dictionem. Cum igitur in fallacia consequentis recta consequentia sit principum motivum suæ apparentiæ, fallacia autem sit principium defectus sive principium non existentiæ, oportet duplicem esse consequentiam ubicumque est fallacia consequentis, scilicet illam quæ convertitur, et illam in quam convertitur. Unde patet quod in talibus argumentis: animal currit: ergo homo currit: ergo Socrates currit: non est sophisma consequentis, sed antecedentis.

Dicunt tamen quidam, quod duo sunt modi paralogizandi in fallacia consequentis: fit enim haec fallacia cum putamus consequentiam converti quæ non convertitur: sed super eosdem terminos non fit nisi tribus modis: aut enim utraque consequentia est necessaria, aut altera tantum, aut neutra. Si utraque sit necessaria, tunc nulla est deceptio. Si autem una sit necessaria et altera non, tamen respondens videt unam consequentiam

De præumbalis ad fallaciam secundum non causam ut causam intelligendam.

Ad intelligendum autem ea quæ de syllogismus fallacia secundum non causam ut causam dupliciter ostensivus ad impossibiles. ut in Principibus dictum est: est enim quidam syllogismus ostensivus, qui habet conclusionem unicum ex duabus propositionibus et tribus terminis syllogizatam: ut omnis homo est animal: Socrates est homo: ergo Socrates est animal. Syllogismus autem ad impossibile est, qui conclusum aliquid ostensive reducit syllogistice ad aliquid impossibile manifestum: et propter hoc interimitur altera præmissarum quæcumque est illa quæ est causa illius impossibilis quod conclusum est: et propter hoc iste syllogismus semper habet duas conclusiones. Ut si quæratur, si homo est asinus? Et si concedatur, quod sit asinus: syllogizetur in contrarium sic: nullus asinus est animal rationale mortale: homo est asinus: ergo homo non est animal rationale mortale. Sed hoc est falsum: ergo homo non est asinus. Et sic interempta est hæc præmissa, homo est asinus. Hic enim syllogismus est in quarto primæ figuræ. Unde sciendum quod

<--- Page Split --->

fallacia secundum non causam ut causam semper fit in syllogismo ad impossibile: fallacia enim secundum non causam ut causam fit quando non causa ut causa ponitur : propterea videtur sequi impossibile, cum non propter ipsam sequatur, sed etiam praeter ipsam nihilominus accidit idem impossibile, Cujus exemplum est, ut si quaeratur, an Brunellus vel quidam asinus sit homo? et si concedatur quod quidam asinus sit homo, arguitur in contrarium sic : nullus asinus est animal rationale mortale : homo est asinus : quidam asinus est homo, vel Brunellus est homo : ergo homo non est animal rationale mortale. Sed hoc est impossibile : ergo et hoc, Brunellus vel quidam asinus non est homo. In tali enim argumentatione est non causa ut causa : quia interimitur haec quae videtur esse causa impossibilis illius quod sequebatur, et non est causa ejus, haec scilicet, Brunellus sive quidam asinus est homo : sine ipsa enim ex aliis positis sequitur impossibile : et erit syllogismus in quarto primae, ut dictum est.

jectio.

Cum autem secundum Aristotelem in octavo Topicorum, quaedam sit oratio falsa, eo quod ex ipsa nulla penitus sequitur conclusio, quae secundum ipsum ibidem est syllogismus apparens : alia est oratio falsa, in qua aliqua sequitur conclusio, sed non ad propositum, quae accidit in syllogismis ad impossibile : et sic videtur, quod omnes modi apparentium syllogismorum cadant sub modo primo figurae dictionis, et soli paralogismi illius fallaciae qui accidunt in syllogismis ad impossibile, cadunt sub secundo modo figurae dictionis : et sic videtur quod paralogismi istius fallaciae non sunt syllogismi apparentes, et per consequens, quod non causa ut causa non sit fallacia, cum causam apparentiae non habeat.

Jutio.

Sed dicendum est ad hoc, quod pro certo non causa ut causa est fallacia, et syllogismus apparens qui fit secundum ipsam. Dicitur enim syllogismus apparens dupliciter, scilicet specialiter, et genera-

liter. Specialiter dicitur syllogismus apparens, qui peccat contra consequentiam syllogismi ostensivi : quia hoc modo prima oratio dicitur falsa in VIII Topicorum, et hoc modo oratio falsa non comprehendit sub se syllogismos apparentes : non enim comprehendit paralogismos secundum petitionem principii, nec etiam paralogismos fallacia secundum non causam ut causam : eo quod peccant contra quamcumque consequentiam sive cujuscumque syllogismi ostensivi. Generaliter autem dicitur syllogismus apparens, qui peccat contra quamcumque consequentiam sive cujuscumque syllogismi consequentiam : et hoc modo syllogismus apparens comprehendit sub se paralogismos omnium fallaciarum, tam in dictione quam extra dictionem : omnes enim peccant contra aliquam alicujus syllogismi consequentiam : et hoc modo paralogismi hujus loci sunt syllogismi apparentes. Peccat autem haec fallacia contra syllogismum dialecticum : quamvis enim syllogismus ostensivus sit proprie de usu dialectici ad concludendum ex probabilibus suum propositum, cum et syllogismus ad impossibile in casu sit de usu dialectici, quando scilicet ex dictis a respondente potest concludere aliquod manifeste falsum, cujus falsitati non potest objicere respondens, et sic contra syllogismum dialecticum in tali casu, de usu dialectici existentem, peccat haec fallacia.

Adhuc autem notandum, quod causa universalis decipiendi in hac fallacia secundum Aristotelem est, cum assumitur illud quod causa consequentiae non est, velut propter illud, sicut propter consequentiae causam fiat redargutio quae causa deceptionis in omnibus est locis sophisticis sive fallaciis. In omnibus enim praemisae videntur esse causae redargutionis, et tamen non sunt causae.

Sed sciendum quod dupliciter est accipere non causam ut causam. Uno quidem modo, quod ipsa ablata et aliis adhuc remanentibus sequitur conclusio : et sic dicitur in hac fallacia non causa ut

<--- Page Split --->

causa. Alio autem modo generaliter dicitur non causa, ex qua non sequitur conclusio, licet sequi videatur : et sic non causa sumpta ut causa conclusionis est in omnibus fallaciis : si enim sic arguitur : omnis canis est latrabile : marinum est canis : ergo marinum est latrabile. Neutra istarum propositionum est causa conclusionis : verum tamen altera istarum ablata, adhuc ex aliis residuis eadem sequitur conclusio.

Sciendum quod fallacia ista sive locus iste sophisticus non potest accidere in syllogismis ostensivis, nec peccat contra syllogismum ostensivum, sed solum contra syllogismum ad impossibile, ut dicit Aristoteles in secundo Priorum : quia idem est non propter hoc accidere falsum, et esse non causam ut causam. Ad hoc autem intelligendum distinguendum est : quia si accipiatur propositio quæ non est causa conclusionis cum propositionibus quæ sunt causæ conclusionis ejusdem quantum ad illationem ipsius : aut communicabit illa propositio cum præmissis quæ sunt causæ, in aliquo termino : aut non communicabit cum eis in aliquo termino. Si non communicabit cum eis in aliquo termino : tunc non erit fallacia et locus sophisticus, quia defuit apparens : quia quamvis illa propositio sit non causa, non tamen est non causa ut causa : quia cum nullo est ea quæ sit causa : et de tali dicitur in secundo Priorum, quod est manifestior modus syllogismum accidere non propter hoc. Cujus exemplum positum in secundo Priorum est, ut si debeat ostendi hæc, diameter est costæ asimeter, et sumatur ab opponente oppositum hujus a respondente datum per hypothesim cum ratione Zenonis sic : diameter est costæ consimeter, in quolibet stadio sunt infinita spatia : sed infinita non contingit pertransire : ergo non contingit pertransire aliquod stadium. Sed hoc est impossibile : ergo hypothesis est impossibilis, ex qua sequitur, hæc scilicet, quod diameter est commensurabilis costæ. In hac enim argumenta-

tione non communicat hypothesis quæ est non causa, in aliquo termino cum propositionibus quæ sunt causæ conclusionis : et ideo non est hic apparentia nec locus aliquis sophisticus.

Si autem propositio assumpta communicet cum his quæ sunt causa conclusionis in aliquo termino, per quam communicationem videtur esse causa, hoc non potest fieri nisi altero duorum modorum : uno scilicet modo, quod per illas propositiones intenditur concludi aliquod falsum tantum directe, ita quod ibi sit status : aut ulterius intenditur procedere et concludere, scilicet ex falsitate illius conclusionis interimere aliquam positionem sive hypothesim factam a respondente prius concessam. Si quidem primo intenditur per tales propositiones concludi falsum ut ubi sistatur, hoc potest fieri duobus modis : aut enim ex reliquis propositionibus ab isto falso assumpto sēquitur conclusio de necessitate consequentiae, aut non sequitur ex illis. Si non sequitur ex illis, tunc non est hæc fallacia facta, sed causa quare non sequitur ex reliquis, est alia fallacia sive in dictione, sive extra dictionem. Si autem sequitur conclusio de necessitate illationis ex reliquis : tunc nulla penitus erit fallacia : quia licet sit non causa, non tamen est non causa ut causa : quia in hac fallacia consistit tota apparentia penes illam propositionem quæ est non causa, quæ ad consequentiam conclusionis est assumpta : et sic non est in talibus argumentis : apparentia enim in hujusmodi argumentis est necessitas consequentiae : non existentia vero est in propositione assumpta : et talis apparentia et talis non existentia causat aliquam fallaciam specialem. Si autem in tali processu intendatur conclusio falsa, et ex illius falsitate intendatur interimi aliqua hypothesis prius posita sive concessa : tunc incidit illa fallacia quæ non causa vocatur : et tunc accidit illius fallacia peccatum, non in primo argumento, sed in secundo, quando scilicet a falsa con-

<--- Page Split --->

clusione procedit, et contingit falsam esse hypothesim, ut patet in exemplo quod dat Aristoteles et sumitur de Phædro Platonis, quod a nobis in consequentia capitulo ponetur. Unde cum pluribus modis se propositio (quæ est non causa) habere non possit, et penes nullum modum potest fieri nisi penes ultimum, patet, quod non causa ut causa non potest fieri nisi in syllogismis ad impossibile : et peccat contra secundum argumentum et non contra primum, et quantum ad secundam et non contra primam.

Causa apparentiæ in hac fallacia est convenientia illius propositionis, quæ non est causa in aliquo termino cum propositione, quæ vere se habet ut necessaria ad illationem conclusionis : propter illam enim convenientiam fputatur quod non causa sit causa illationis. Causa autem falsitatis sive non existentiae est diversitas et differentia ejusdem propositionis, quæ non causa est, ad propositionem quæ vere est causa illationis sive conclusionis.

Sì autem aliquis contra hoc objìciens dicat, quod non propter illud accìdere est idem quod non causam ut causam esse : non propter hoc autem accìdere potest incìdere in syllogismis ostensivìs : ergo et non causa potest accìdere in syllogismis ostensivìs : ergo et non causa ut causa potest accìdere in syllogismis ostensivìs. Probet autem quod non propter accìdere, possit accìdere in syllogismis ostensivìs, sic : accìdere aliquid quod sit non causa conclusionis tanquam ut causa, contingit dupliciter, scìlicet ita ut propositio sumpta quæ est non causa, communicet cum præmissìs in aliquo termino : aut non. Exemplum ejus quod non communicet in aliquo termino, est sìcut sì dicatur : omnis homo currit : Socrates est homo : ergo Socrates currit. Exemplum autem ejus quod communicet in aliquo termino, est sìcut sì dicatur sìc : omnis asinus est animal : omnis homo est animal : ergo omne rudibile est asinus vel animal. Manifestum est igitur, quod in istìs syllogismis ostensivìs contingit propositionem non causam ut causam esse, et ac sì esset causa : et per consequens in syllogismis ostensivìs contingit accìpere non causam ut causam et incidere hanc fallaciam. Sì, inquam, sìc aliquis objìciat, dicendum quod verum est, quod in hoc processu in primo argumento sumitur propositio quæ. est non causa : sed tamen ìsta fallacia non habet ab hac demonstrari propter causam quæ jam ante dicta est.

CAPUT XVIII.

De fallacia secundum non causam ut causam.

His habitis, facile est determinare de fallaciis secundum non causam ut causam quantum ad generalem causam deceptionis : tunc enim in his fiunt cum ad propositiones præmissas sumitur adjunctum præmissis aliquod de numero propositionum quod in veritate non est causa illationis sive conclusionis : et sic assumitur illud cum præmissis velut propter illud (sicut propter causam illationis) fiat redargutio, hoc est, falsi illatio, contra hypothesim respondentis. Accidit autem hujusmodi paralogismus sive fallacia ad impossibile syllogismis, in quibus per falsum contrarium vel contradictorium interimitur positio sive hypothesis prius conclusa per ostensionem falsitatis alicujus præmissarum : in syllogismis enim ad impossibile necessarium est semper aliquid interimere eorum quæ posita sunt in syllogismo priori : et ideo necessarium est in his multiplicari propositiones inter quas latenter inducitur illa quæ est non causa ut causa. Si ergo ea propositio quæ est non causa ut causa, enumeretur in necessariis sive inter necessarias propositiones quæ necessariae sunt ad illationem falsi, ex quo debet hypothesis respondentis interimi, sive in interrogationibus, quia propositio dialectica interrogatio est, ut determinatum est in pri-

<--- Page Split --->

mo Topicorum : et enumeretur inter eas in argumento ad quod accidit sive sequitur impossibile : hoc enim est argumentum secundum et non primum, quod scilicet ex falso illato destruit hypothesim, videbitur decepto respondenti saepe fieri redargutio quantum ad illationem oppositi ipsius hypothesis qua redarguitur respondens propter hoc : cum tamen non fiat propter hoc. Et sic ut causa movet ad decipiendum, et ut non causa principium est falsitatis, quia non est propter illud, fit illatio : sed eo ablato uberius sequeretur impossibile.

Hujus autem exemplum est, ut dicamus, quod propositum oppositi sit ostendere animam et vitam non esse idem ad concludendum falsum necessarium sumere falsas propositiones, ex quibus necessario sequitur falsum illud quo terminatur hypothesis dicens animam et vitam esse idem. Et arguitur sic : Anima et vita sunt idem ; sed omne quod contrariatur corruptioni, est generatio : vita autem contrariatur morti, et per consequens contrariatur corruptioni, quia mors etiam corruptio est : ergo vita est generatio, et per consequens vivere est generari. Sed hoc est falsum, quod scilicet vivere sit generari : ergo et primum falsum est, quod scilicet anima et vita sint idem. Et hoc dicit Aristoteles non eodem ordine, sed obscuriori sic : Ut quoniam, supple, sic ostenditur, quoniam anima et vita non sunt idem per oppositum falsum : nam si corruptioni generatio est contrarium generaliter, et sumantur generatio et corruptio prout sunt motus oppositi in terminis (quia penes terminos dicitur motus oppositus vel contrarius motui) tunc sequeretur, quod alicui corruptioni (quæ est mors vivi sive dissolutio) erit contrarium quædam generatio, quæ non potest esse nisi vita : mors enim est corruptio, et est contrarium vitæ : quare sive ergo vita erit quædam generatio, et vivere erit generari. Hoc autem est impossibile : non ergo idem est anima et vita. Et hoc non est

syllogizatum ex hac propositione : anima et vita sunt idem. Cujus probatio est, quia idem impossibile sequitur ex aliis propositionibus sumptis et præmissis, etiamsi aliquis opponentium non dicat (hoc est, non cum præmissis ponat) hanc propositionem, anima et vita sunt idem, sed solum dicat et ponat in præmissis vitam esse contrarium morti : et hanc, quod mors et corruptio, et corruptioni sit contrarium proprium generatio. Et sic hæc, anima et vita sunt idem, fuit non causa illationis videlicet et non esse: quia communicat cum ista, vita et mors sunt contraria, in termino in utroque idem significante.

Patet etiam ex his, quod hujusmodi rationes non simpliciter (hoc est, in totum) sunt insyllogizatæ, quia prima conclusio falsi vere syllogizata est ex præmissis falsis : sed quantum ad propositum sunt insyllogizatæ, hoc est, ad hypothesim interimendam : eo quod hypothesis est impertinens ad alias propositiones assumptas : propositio autem impertinens non destruit alteram, eo quod est impertinens ad illationem. Et hæc difficultas non discernendi causam veram iltationis ab ea quæ est non causa ut causa cum sumpta est, quia plurimum idem latet non minus ipsos interrogantes sive opponentes, quam in ipsos respondentes : et hoc est exemplum non causæ ut causæ.

Sunt autem in hoc exemplo propositiones multiplices quæ sic distinguendæ sunt : cum enim dicitur, quod mors et vita sunt contraria, distinguendum est : quia mors potest dicere motum dissolutionis animæ a corpore, vel terminum dissolutionis ejusdem : et sic non est corruptio, sed tunc est corruptum esse. Primo modo mors et vita non sunt contraria : quia quod corrumpitur, quamdiu corrumpitur, adhuc vivit : contraria autem simul in eodem esse non possunt. Si autem secundo modo esse dicatur mors terminus dissolutionis : tunc vita et mors iterum non sunt contraria, sed

<--- Page Split --->

opposita ut privatio et habitus : et sic omni modo ista est falsa, mors et vita sunt contraria, et est simpliciter falsa : unde etiam supra in argumentatione non debuit interim ista, anima et vita sunt idem, sed haec, mors et vita sunt contraria.

Ex post inductis autem sequitur, quod haec fallacia non accidit in syllogismo ostensivo. Unde hic : omnis homo est animal : et sol est in cancro, vel sol est major terra : ergo Socrates currit : non est fallacia secundum non causam ut causam : quia haec propositio, sol est major terra, nec est causa conclusionis, nec potest esse causa. In fallacia autem non causa ut causa, propositio quae est non causa, communicat cum ea quae est causa : et ideo potest esse causa.

Objectio. Obijciet autem fortasse aliquis contra hoc dicens, quod revera in dicto exemplo dua sunt argumentationes, quarum prima est ostensiva falsi, secunda interimens hypothesis. Prima enim est haec, anima et vita sunt idem : cuilibet corruptioni contrariatur generatio : sed mors est corruptio : ergo morti contraria generatio : ergo vivere generari. Hoc est argumentum primum et est ostensivum falsi illius, quod vivere est generari. Secundum autem quod est ad interimendum hypothesis, est tale : haec conclusio,vivere est generari, est falsa et impossibilis : ergo hypothesis ex qua sequitur, scilicet quod anima et vita sunt idem,est impossibilis : et patet quod in prima argumentatione inter praemisas ponitur illa propositio qua est non causa : et sic in syllogismo ostensivo erit non causa ut causa : et non ponitur in secundo argumento : ergo non est in syllogismo ad solutio. impossibile, sed in ostensivo. Sed ad hoc secundum ea qua dicta sunt in capite anteriori, dicendum quod quamvis propositio qua est non causa ut causa, ponatur inter praemisas prioris argumentationis, qua revera ostensiva est : non tamen ab ipsa debet denominari : quia finaliter non ponitur ad primam conclu-

sionem ostendendam, sed potius ut ex illa inferatur hypothesis per syllogismum secundum.

CAPUT XIX.

De modis fallacia secundum non causam ut causam.

Modi autem fallaciae secundum numerum formationis eorum multiplicandi sunt. Sunt autem duo modi. Unus secundum quod non causa potest communicare in aliquo termino cum propositionibus quae sunt causae conclusionis : si enim in nullo communicaret cum eis, tunc non posset esse non causa ut causa : si autem in altero communicat hypothesis sive propositio quae non est causa, cum propositionibus quae sunt causae conclusionis falsae : aut communicabit in subjecto, aut in praedicto.Et penes istas communipimus mocutiones duo formantus modi paralogizandi : unus scilicet quando non causa ut causa in subjecto communicat cum propositionibus quae sunt causa, ita quod in aliqua propositionum quae sunt causae, sumatur subjectum hypothesis : et sic est unus et primus modus fallendi : sicut enim ista hypothesis, omnis lapis est animal, est supposita : ita concludatur, quod omnis homo est lapis, sic : omnis margarita est lapis : omnis homo est margarita : ergo omnis homo est lapis. Hoc est impossibile : sed non sequitur propter hypothesisim : ipsa enim remota, adhuc sequitur idem impossibile.Et hunc modum ante finem secundi Priorum ponit Aristoteles in terminis generalibus ponens hanc hypothesisim, omne B est A, si ergo c sumatur sub B, non quidem ut inferius sub superiori ut homo sub animali, sed ita quod in syllogismo fiat c subjectum ejus quod est B, et D sumatur sub c, ita quod fiat subjectum ejus eodem modo sicut prius, sic : omne c est B, omne D est c, sequitur quod omne D est B : quae quamvis falsa sit,non tamen falsa est vel sequitur propter hypothesisim : et iste

<--- Page Split --->

est modus primus. Et est planum illud si ponatur in terminis specialibus, quod a sit animal, b lapis, c margarita, d autem homo : tunc enim est hypothesis : omnis lapis est animal, qua supposita concluditur, omnis homo est lapis, sic : omnis magarita est lapis : omnis homo margarita : ergo omnis homo lapis. Et hoc quidem est impossibile : sed non accidit propter hypothesis.

Si autem praemissae ostendentes impossibile communicent praedicato hypothesis, sic erit secundus modus, et est exemplum tale : sit enim hypothesis sicut prius, quod omnis lapis est animal : qua supposita concludatur animal esseinanimatum, sic : omne corpus est inanimatum : omne animal est corpus : ergo omne animal est inanimatum. Haec conclusio est impossibilis : sed non sequitur ex hypothesi. Hypothesis enim remota adhuc sequitur eadem conclusio. Aristoteles autem in fine secundi Priorum ponit de hoc generales terminos, quod hypothesis sit, omne B est A, et sumatur E supra A, ita quod sit praedicatum ejus, et A subjectum, et supra E eodem modo sumatur F, ita quod F praedicetur, et E subjiciatur in syllogismo: et arguitur supposita hypothesis, sic : omne B est A, haec est hypothesis : omne est F, omne A est E, ergo omne A est F. Haec enim conclusio falsa est : non tamen sequitur propter hypothesis : et ideo hypothesis est non causa ut causa. Et hoc planum est in terminis specialibus, sicut dictum est, si per A intelligatur animal, et per B lapis, per F vero inanimatum, per E autem corpus, et deducatur sicut paulo ante dictum est.

Sic ergo patet quod duo modi paralogizandi sunt secundum hanc fallaciam. Unus, quando syllogismus ad impossibile communicat subjecto hypothesis : et alius, quando idem syllogismus communicat cum praedicato hypothesis. Et non possunt esse plures : quia si propositio sive hypothesis communicaret cum propositionibus syllogismi ad impossibile in utroque termino, ita quod hypothesis

sumatur tam subjectum quam praedicatum ab illis propositionibus quae sunt syllogismi ad impossibile : tunc non incidit haec fallacia, quia tunc ex ipsa hypothesis de necessitate sequitur falsum quod concluditur sicut ex propositionibus syllogismi. Et exemplum quidem inductum sufficit ad utrumque istorum modorum : si enim sumatur syllogismus ad impossibile penes communicationem in hoc termino, vita, tunc potest vita praedicari, et anima subjici in hypothesis : et sic destruit exemplum secundo modo : quia tunc conjungitur syllogismus ad impossibile praedicato hypothesis. Vel potest hoc quod dico, vita, subjici, et anima praedicari : et tunc respondet exemplo primo modo : quia tunc syllogismus ad impossibile conjungitur subjecto hypothesis. Sic ergo sunt duo modi secundum hanc fallaciam.

Est autem sciendum hic, quod quidam quaerunt de orationibus istis quas dicit Aristoteles non simpliciter esse insyllogizatas, si sunt quantum ad primam conclusionem vel quantum ad secundam: et dicunt quod orationes istae simpliciter insyllogizatae sint: et si debeant reduci ad formam syllogisticam, sic debent formari: omne quod contrariatur corruptioni, est generatio: vita contrariatur corruptioni, per hoc quod contrariatur morti quae est corruptio: ergo vita est generatio: ergo vivere est generari. Quod falsum est, quia quod vivit non generatur, sed generatum est jam.

Et respondent ad hoc et dicunt quod prima falsa est: dicunt enim non generationem solam corruptioniesse contrariam, sed etiam creationem per quam sicut per generationem exiit res et mutatur de non esse ad esse. Sed hoc nihil est: quia si contraria accipiantur creatio et corruptio, tunc oportet quod nata sint fiericirca idem, quod subjicibile site rationi et corruptioni. Unde hoc quod dicunt non est physicum.

Ideo dicunt alii, quod haec est falsa, mors et vita sunt contraria: non enim haec, mors scilicet et vita opponuntur contrarie, sed ut privatio et habitus. Sed

<--- Page Split --->

secundum hanc responsionem non vitatur, quin adhuc sequatur conclusio falsa, sic : omne quod privative opponitur corruptioni, est generatio : vita privative opponitur corruptioni, quia morti quae est corruptio : ergo vita est generatio : ergo vivere est generari. Etiam ut prius, et intermitur hypothesis.

Ideo dicunt alii, quod hæc est falsa, mors est corruptio : et dicunt rationem hujus esse : quia nihil quod sequitur ut terminus et finis ex aliquo motu vel ex aliqua mutatione, potest dici motus iste vel ista mutatio, ita quod motus vel mutatio prædicetur de isto : ad generationem enim animalis sequitur vita : et ideo ipsa vita non est generatio : sicut enim ante dictum est, illud quod generatur non vivit, sed quando vivit, jam generatum est. Eodem etiam modo est de corruptione : prius enim corrumpitur animal et post corruptionem sequitur mors, et tunc est animal in corrupto esse. Cum ergo corruptio quædam sit mutatio, ad quam sequitur mors, non potest mors esse corruptio : et ideo falsa est propositio quæ dicit quod mors est corruptio : et ex ista propositione falsa cum aliis præmissis falsis sequitur conclusio falsa. Non sequitur enim, si mors et vita sunt contraria, ergo vita est generatio, nisi aut ponatur, aut intelligatur hæc, mors est corruptio : et hoc est idem ei quod ante dictum est in distinctione propositionum. Unde sicut supra dictum est, istae orationes syllogizatae sunt quantum ad conclusionem primam falsam : necessario enim sequitur ex præmissis conclusio falsa, et est bonus syllogismus ostensivus ostendens falsum ex falsis : sed quantum ad secundam conclusionem : quæ tamen principaliter est intenta, simpliciter sunt insyllogizatae istae orationes : non enim ex impossibili conclusione sequitur hypothesim simpliciter esse interimendam: quia hypothesis simpliciter non est causa conclusionis impossibilis : et sic quantum ad istam conclusionem quæ est principaliter intenta, sunt istae orationes insyllogizatae :

et sic ad propositum sive ad intentum insyllogizatae.

Attendendum etiam, quod inter conseQua non conquens sive fallaciam consequentis et non nientiam incausam ut causam convenientia est : priciam consequentis et no quidem, quod sicut in fallacia consefallaciam non causae quentis semper sunt duae consequentiae, ut causae. una bona, et altera mala : sic etiam in non causa ut causa duae sunt duorum argumentorum consequentiae, una bona quae est ostensiva falsi, alia mala quae ex falso est interemptiva hypothesis. Secundo in hoc, quod sicut in consequente quaedam est consequentiarum reciprocatio, ut ab antecedente ad consequens, et e converso, et ita in non causa ut causa est quaedam reciprocatio ab hypothesis ad falsum conclusum, et a falso ad hypothesis interemptionem. Sic ergo de paralogismo secundum consequens et de eis qui sunt secundum non causam ut causam determinatum sit.

CAPUT XX.

De præambulis ad syllogizandum fallaciam secundum plures interrogationes ut unam.

Ad intelligendum fallaciam secundum plures interrogationes ut unam, prænotandum est et accipiendum ex Topicis, quid sit interrogatio, et in quo differt a propositione et enuntiatione. Interrogatio enim (ut in Topicis est dictum) est propositio probabilis cum nota interrogationis proposita. Enuntiatio autem (ut in Perihermenia est dictum) est oratio enuntians aliquid de aliquo. Propositio autem (ut in primo Priorum) est oratio enuntiativa alicujus de aliquo pro altero, in ordine ad formam argumentationis et præcipue syllogismi posita secundum principium ex quo fit illatio consequentis quæ est conclusio, secundum quod conclusio est medio vel mediis probata enuntiatio vel propositio. Et sic patet quod interrogatio addit supra propositionem dialecticam, quæ probabilis est, modum

<--- Page Split --->

interrogandi, et assensum respondentis supra compositionem si praedicatum insit subjecto : sicut cum dicitur, estne haec vera, currit homo ? vel putasne currit homo ? vel est homo animal, vel aliud aliquid tale hujusmodi.

Quæ autem differentia interrogationis sit, quando nota interrogationis ponitur ad compositionem, et quando ad totam propositionem sive super consensum respondentis, in primo Topicorum satis dictum est 1 : si enim sic quaeratur, currine homo ? nota interrogationis ad compositionem ponitur : et talis oratio vocatur quaestio. Si autem sic dicam, putasne homo currit ? nota interrogationis non ad compositionem fertur: quia ista expresse affirmant: sed nota interrogationis consensum respondentis in compositionem expectat : et ideo talis interrogatio non est quaestio, sed propositio in qua propter non necessariam inhaerentiam praedicati in subjecto quaeritur, an respondens consentiat ? Quæstio igitur et conclusio, ut dicit Boëtius, secundum substantiam non differt, sed modo : quia quod est in dubitatis quaestio, hoc idem probatum uno medio vel pluribus, et illatum ex illis, efficitur conclusio. Sed etiam modo non substantia differt interrogatio a propositione : quia interrogatio est propositio cum nota interrogationis cadente supertotam propositionem quæ non est de consensu respondentis. Sic etiam modo solo differt enuntiatio a propositione et interrogatione : quia enuntiatio simpliciter indicat vel enuntiat aliquod praedicatum de aliquo subjecto : propositio autem est eadem enuntiatio, quando sub forma argumenti primi syllogismi pro altero ponitur quod infertur secundum habitudinem principii ex isto. Unde conclusio se habet ad propositionem sicut illatum et principiatum ex illo : propositio autem se habet ad conclusionem sicut inferius

et principium ipsius : enuntiatio autem substantia est propositionis et interrogationsi et conclusionis sine talibus modis accepta.

His visis rememoranda sunt quae in EnuntiatPerihermenia de unitate et pluralitate uter qui enuntiationis dicta sunt. Dictum est enim ibi, quod simpliciter una est enuntiatio, in qua simpliciter unum de uno enuntiatur, hoc est, unum prædicatum de uno subjecto non voce tantum, sed rei veritate : quia si sufficeret unitas vocis, tunc propositio in qua subjicitur vel prædicatur nomen æquivocum, esset una simpliciter : et hoc falsum est, sicut in Perihermenia est ostensum : et ideo ad unitatem propositionis requiritur et rei unitas significata in prædicato et subjecto , et etiam quod sermo referatur ad unum, etiamsi ipse sermo sit plures, sicut patet in hac, homo est animal rationale mortale, quæ una est, eo quod prædicatur unum de uno : quia rationale mortale referuntur ad simpliciter unum, quamvis plura sermone : quia sequens differentia est in præcedente sicut actus in potentia : actus autem et potentia unum et idem constituunt, et ad unum et idem referuntur.

Quamvis autem multiplex sit unitas, ut dicit Aristoteles in X primae philosophiae 2, et Boetius in libro de Uniate et Uno, scilicet unitas analogiae, et unitas generis, et unitas speciei, et unitas in numero 3 : et haec unitas in plura dividitur, diffinitionis scilicet, et diffiniti, et indivisionis per proprium accidens : et unitas accidentis et subjecti generaliter, ut dicit Boetius, in ea in quibus non invenitur diversitas in numerando. Cum tamen dicitur, propositio vel interrogatio vel enuntiatio una, in communi sumitur ad omnes istas unitates. Unde haec est una, substantia est ens : et haec una, homo est animal : et haec una, Socrates est homo :

<--- Page Split --->

et haec una, homo est animal rationale mortale : et haec una, homo est risibile : 1 propoet haec una, homo est albus. A privatione plures. autem hujus unitatis in praedicato vel in subjecto vel in utroque dicitur propositio plures : quia scilicet vel unum de pluribus, vel plura de uno, vel plura de pluribus vel annuntiantur vel proponuntur vel interrogantur, sicut in his exemplis : Socrates et Plato currunt. Vel Plato legit et disputat. Vel Socrates et Plato legunt 1 plures et disputant. Et quando unum de pluri- roga- nes ut bus, vel plura de uno, vel plura de plu- rina.

sa appa- intiae in fallacia. modi interrogandi, eo quod formalis est in interrogatione (quia facit interrogatio- nem potentia actu interrogationem) est principium motivum sive causa apparen- tiae in hac fallacia : propter unitatem enim modi putat aliquis etiam interrogatum esse unum : et causa non existentiae sive defectus sive falsitatis est diversitas sive pluralitas interrogatorum sub una nota interrogationis : et ex his duobus consti- tuitur locus sophisticus, qui dicitur et est fallacia secundum plures interrogationes ut unam.

Io nomi- is hujus illaciae. haec dicitur secundum plures interroga- tiones ut unam, vel secundum plures enuntiationes ut unam : peccat enim haec fallacia sicut et omnes aliae extra dictionem contra ordinem propositionum in syllogismo dialectico, quae ordine lo- calis habitudinis se habent ad conclu- sionem. Quia igitur dialectica propositio est interrogatio et per modum interroga- tionis proponenda respondenti, ideo me-

lius dicitur fallacia secundum plures interrogationes ut unam, quam secundum plures propositiones ut unam. Et hujus ratio est, quia propositio dialectica primo omnium interrogatur, quam proponatur : et sic causa apparentiae primo apparet in interrogatione, et per consequens in propositione: ab eo ergo in quo primo apparet, recipit denominationem, et non ab eo in quo apparet posterius.

Adhuc autem notandum, quod plura contingit interrogare dupliciter : sicut etiam plura contingit significari dupliciter: aut enim plura interrogantur per modum unius in dictione vel oratione una : et talis interrogatio non causat hanc fallaciam quae dicitur secundum plures interrogationes ut unam, sed potius fallaciam equivocationis vel amphibologiae vel alterius fallaciae in dictione. Si autem plura interrogantur, ut plura significantur per modum plurium sub una nota interrogationis proposita, illud solum facit hanc fallaciam quae dicitur plures interrogationes ut una. Ut, estne hoc et hoc homo, demonstratis Brunello et Socrate ? haec enim plura referuntur ad unum quod est una demonstratio in isto nomine . Ita cum dicitur, suntne ista homo, vel in his hoc et hoc ? oportet enim semper quod plura in hac fallacia ad unum aliquod referantur, scilicet vel ad unum propositionis, vel generis, vel speciei, vel numeri, vel demonstrationis : quia talis unitas in principium motivum est aliquo modo quae credere facit unam dandam esse responsionem.

Adhuc observandum, quod licet tria possint esse interrogata, vel quatuor, vel forte plura : tamen Aristoteles vocat hanc fallaciam secundum duas interrogationes ut una. Tum quia ita frequenter fit. Tum quia magis latet et decipit in duabus quam in pluribus. Tum quia, ut dicit Pythagoras , principium omnium pluralitatum est dualitas . Tum etiam quia major numerus ponit minorem et non e converso.

Ex his autem patet, quia quae uniun-

<--- Page Split --->

tur ut plura, aut uniuntur in demonstratione una, aut in aliqua forma : quia omnis demonstratio est respectu alicujus forma. Ut cum dico demonstrato uno caeo et altero vidente, suntne ista caeo vel videntia ? una demonstratione uniutur : et postea in aliqua forma : quia intelligitur ista animalia vel corpora. Quandoque etiam una interrogatio fit de partibus ejusdem contradictionis, ut estne Socrates animal, vel non ? Quandoque etiam de partibus est diversarum contraditionum : et sic fit deceptio secundum plures interrogationes ut unam, et maxime propter notam unicam interrogationis, ut dictum est. Sic ergo intelligendum est de fallacia secundum plures interrogationes ut unam.

CAPUT XXI.

De fallacia secundum plures interrogations ut unam.

His prænotatis, dicendum quod paralogismi qui fiunt in eo quod opponentes sophistice plures interrogationes ut unam faciunt, vel unam faciunt : quia faciunt formaliter, quod una nota est interrogations, et si materialiter plura sint quae interrogantur : propter quam notam unius interrogationis latet ipsos respondentes materialiter plures esse interrogationes : et ideo unius interrogationis assignatur responsio una ab ipsis respondentibus. In aliquibus ergo interrogationibus facile est videre, quoniam interrogatio est plures, et quia non una responsio est reddenda, ut quando plura quæruntur de uno , ut quando quæritur , utrum terra mare est aut cælum ? quæ ut plura non unica de uno quæruntur. In aliquibus autem aliis quæ in uno aliquo uniuntur vel uniri videntur, una apparet : et ipsi respondentes concedunt, quod una sit interrogatio, et unicam-dant responsionem : et ideo vel ad interrogatum non respondent, ut eis falsum obviat: aut redargui videntur, et videtur eis fieri

elenchus. Cujus exemplum est, ut putas hic et hic est homo ? demonstratis Socrate et Platone : et si dixerit, hic et hic est homo, inferat opponens : hic et hic est homo : ergo hic et hic est unus homo : ergo qui percusserit hunc et hunc, hominem et non homines percutiet : et hoc inconveniens obviat danti unam responsionem, ut dixisset, iste est homo, et ille est homo. Aut rursum si plura in plurali numero quærantur de pluribus pluraliter significatis : ut si demonstratis pluribus pluraliter significatis (quorum quædam sunt bona et quædam non bona) quæratur, utrum omnia ista sunt bona aut non bona ? utrum enim dixerit respondens, hoc est, quamcumque partem contradictionis dederit : aut accidit ei falsum apparens evidenter, hoc est, manifeste falsum et hoc videbitur ei facere opponens deducendo eum ad manifeste falsum : aut est (hoc est, contingit) quod videbitur eidem respondenti facere elenchum. Si enim dicat, quod sunt bona, statim infert, ergo non bona sunt bona, quod est apparens falsum : aut elenchum faciat ei dicens, ergo hæc non bona sunt, quæ tu dixisti quod bona.

Quandoque autem in assumptis quibusdam et suppositis et in talibus elenchus fiet verus, ita quod respondens ducitur ad contradictionem : ut si quis concedat et supponat similiter (hoc est , secundum similitudinem unam) unum in singulari et plura in plurali dici diffinitione simili : nam secundum illam suppositionem si cæcum est id quod non habet visum, natum autem habere : tunc etiam cæca erunt quæ non habent visum, nata autem sunt habere visum : demonstratis ergo duobus quando hoc quidem unum habet visum, illud autem aliud non habet visum, sed est cæcum, interrogato suntne ista cæca vel videntia ? si unam dederit responsionem vel affirmando vel negando, inferet respondens, quod ambo erunt videntia, vel ambo cæca, quod impossibile est.

Attendendum tamen hic, quod si duo-

<--- Page Split --->

bus demonstratis, uno cæco, et altero vidente, quæratur utrum ista sunt cæca vel videntia ? si respondeatur una responsione,sive quod sunt cæca, sive quod sunt videntia, non accidit elenchus contradicionis : et cum suppositione, quod sicut cæcum est aptum natum videre et non videns, ita cæca apta nata sunt videre et non videntia : quia non ducitur respondens ad oppositum suæ responsionis : sive enim inferat quod sunt cæca, sive quod sunt videntia, nihil est contradicionis, nisi forte ex consequenti, ut scilicet inferat, ergo ista sunt cæca : et dicat ulterius, ergo non sunt videntia : et tu dixisti, quod videntia : vel e converso si dicat, quod sunt videntia : ergo non sunt cæca : tu autem dixisti, quod sunt videntia. Si autem respondeat negative et dicat, non sunt cæca : tunc potest accidere elenchus sic : non sunt cæca : ergo hæc et hæc non sunt cæca : ergo illud demonstrato cæco est videns : et tu dixisti, quod est cæcum : et talia facile est reducere ad elenchum.

Scias autem quod hæc suppositio, quod similiter sit dicere in singulari sicut in plurali per responsionem, falsa est : quia ex hoc probatur, quia ex ipsis coassumptis veris propositionibus sequitur falsum, et falsum non sequitur nisi ex falso : si respondeat enim ad hanc, suntne ista cæca vel non ? unica responsione, et dicat quod ista sunt cæca : taliter ergo respondenti contradictoria sequuntur ista : ista sunt cæca, et ista non sunt cæca : est affirmatio falsa, et negatio vera secundum eum. Similiter ista sunt contraria : ista sunt apta videre non videntia, et ista sunt apta nata videre videntia : et affirmativa falsa, et negativa vera. Similiter istae sunt contradictoriae eidem : ista quae sunt apta nata videre, vident : et ista sunt apta nata videre, et non vident : et est affirmativa falsa, et negativa vera. Sed ex ista negatione quae vera est respondenti , sequitur negatio primae contradictionis quae falsa est cum suppositione hoc modo : si ista sunt apta nata videre,

et non vident : et similiter est in singulari et in plurali, ergo ista sunt cæca : sed hæc conclusio est respondenti falsa : et falsum non sequitur nisi ex falso : ergo aliqua præmissarum fuit falsa : non ista, ista sunt apta nata videre, et non vident : ergo reliqua, ista scilicet quod eodem modo sit divisio in singulari et in plurali.

Ratio autem qua probatur suppositio falsa esse, est quia peccat secundum figuram dictionis : similis enim est huic, quodcumque tu scis, vel inveniendo vel addiscendo scis : sed ista scis, demonstratis duobus quorum unum invenit et alterum didicit : ergo illa vel addiscendo vel inveniendo scis. Similis enim est talis figuratio in singulari et in plurali : et ideo facit credere, quod sit idem sive positum in singulari sub hoc signo, quidquid vel quodcumque sive positum in plurali sine signo eodem : cum tamen hoc modo sit verum.

De modis autem hujus fallaciæ dicendum, quod sunt tres : quia aut quæruntur plura de uno, ut cum dicitur, estne terra mare et cœlum ? aut unum de pluribus, ut cum dicitur, estne hic et hic homo ? aut plura de pluribus, ut cum dicitur, utrum ista sint videntia aut cæca ? demonstrato uno vidente, et alio cæco. Posset tamen dici, quod isti tres modi reducuntur ad duos quorum unus est modus, quando plura ut unum in singulari numero interrogantur de uno : vel unum de pluribus singulariter subjectis, ut estne hic et hic homo ? vel estne animal hoc et hoc? secundus autem quando plura de pluribus interrogantur in plurali : et tunc non effugiet contradictionem qui concesserit simpliciter in singulari et plurali dari diffinitiones, ut ante dictum est.

De fallaciis ergo extra dictionem hoc modo determinatum sit : sufficit enim hoc quod dictum est, ad intellectum ejus quod in suis elenchis dixit Aristoteles, et hoc solum quærimus propter rudium

<--- Page Split --->

informationem. Non enim quaerimus hic subtilem de quolibet assignare rationem et indagationem : quia videtur nobis quod magis impediat quam expediat ad scien-

tiam eorum quae non propter se, sed proter alia inquiruntur, quorum datur modus generalis in locis, quae potius sunt modus quam philosophia.

<--- Page Split --->