TRACTATUS V

CAPUT I.

Qualiter ubi sit praedicamentum, et quid sit ubi.

Ubi vero quod causatur ab extrinsecus adjacenti, quod adjacet ei, quod non adjacet sine duratione rei, est circumscriptio corporis a loci circumscriptione procedens. Dico autem circumscriptionem corporis esse corporis quidem talem convenientiam secundum quod assignantur contento principium et medium secundum ultimum corporis continentis, ut sicut totum est in toto, ita primum sit in primo, et medium in medio, et extremum in extremo, et indivisibile in indivisibili, et compositum in composito.

Ad hoc autem intelligendum, qualiter sit et qualiter esse dicat id quod est ubi secundum quod est ubi, intelligendum est quod circumscribi est figurari, quod ex toto continetur ad figuram continentis, et e converso. Et ideo est triplex circumscriptio. Est enim circumscriptio corporis continentis, et hæc est actio quædam. Et est circumscriptio circumscripti, et est quædam passio. Et est circumscriptio procedens et causata ab utraque istarum, et est commensuratio locati ad locum, secundum quam loco in se et in communi vel huic particulari loco comparatur. Et hæc circumscriptio est ubi secundum quod est speciale prædicamentum, quia hæc est una specierum entis quæ est prædicamentum quando sub voce designatur : hoc enim modo omne quod est alicubi, ubi dicitur esse : et hoc esse

comparatum sic ad locum in nullo aliorum prædicamentorum ponitur. Sic ergo verum est quod dicitur, quod ubi secundum quod est prædicamentum circumscriptio est a loci circumscriptione et non immediate a loco procedens. Cum igitur de tribus fiat mentio, de loco scilicet, et locato, et de loci circumscriptione, locus quidem secundum subjectum et secundum substantiam est in corpore quod capit, hoc est, quod continet et locat. Est enim ultimum corporis continentis et ambientis in quo capit id quod continet, hoc est, locatum et circumscribit : et ex hoc sequitur, quod in loco est quidquid a loco circumscribitur, ut dictum est. Sicut autem in ante habito tractatu dictum est, non in eodem secundum substantiam et subjectum est locus et ubi : locus enim est in eo quod capit et continet et circumscribit. Ubi vero est in eo quod capitur et continetur et circumscribitur, et ab alio exteriori complectitur.

Locus autem non videtur adesse vel non convenire animæ, vel alicui rei incorporeæ. Anima enim et aliae substantiæ incorporeæ nusquam est sicut in loco. Propterea quod nullum locum occupat circumscriptive, ita quod medium ejus sit in medio, et totum in toto. Omne enim quod sic occupando totum in loco toto est, locum sic occupat et implet, quod ipse locus (si est illius rei proprius locus) aliud cum illa re quidem quæ eodem modo in eodem loco sit, continere non potest : et sic anima nullum locum occupat, nec implet locum aliquem. Animatum autem plenum anima prout anima est vitæ et motus principium localiter potest

<--- Page Split --->

capere, ut cibum, et potum, et aerem ad spirandum. Anima igitur in ipso corpore non est sicut locatum in loco, sed ipsa anima est in corpore sicut vitæ et motus principium : nullo enim modo contingere posset, quod locus impletus aliquo implente ipsum aliud cum illo locatum corpus capere possit et complecti sive continere, nisi id quod prius occupaverat et implebat, prius cedat et aliud locum ejus subintret. Hoc autem patet per exemplum : granum enim modio adveniens ut vasi et loco, nullo modo recipitur in modio sicut in vase et loco, aere qui prius vas implebat in vase quiescente : et sic est de vino, et aqua, et cado, et oleo, et de omnibus aliis hujusmodi similibus : aere enim primo excusso granum et aliud in vase continentum recipitur utique, quia duo corpora in eodem loco esse non possunt. Quia sicut probavimus determinative in quarto Physic. 1, si duo corpora essent in eodem loco, sequitur de necessitate quod duo corpora essent unum et idem corpus numero. Sed hoc hic supponatur : hoc enim probare est scientiae naturalis.

Sicut autem duo corpora non possunt simul esse in eodem loco, ita quidem nec idem corpus potest esse in locis diversis simul actu. Cujus probatio est, quia si est in uno loco ab alio separato, tunc termini illius corporis sunt in loco illo contenti, et nihil de illo est extra ipsum. Si autem hoc esset in loco alio, existerent termini ejus intra locum illum et extra illum : quod est intra unum totum et secundum se intra unum et non intra illud consistere simul et semel, quod est affirmationem et negationem de eodem simul veram esse, quod est impossibile. Ergo et hoc est impossibile, quod idem corpus in diversis locis simul possit existere.

Ex hoc autem sequitur quod anima nullatenus erit localis cum nullum locum occupet et impleat sicut locatum implet

et occupat locum. Similiter omnia ea quae a corporis ratione secundum quantitatem (dicendo quod corpus est mensuratum dimensione trina) dissentiunt sive recedunt, sed sicut simplicia et indivisibilia secundum quantitatem diffiniuntur, in nullo sunt sicut in loco : carent enim omnia talia loci circumscriptione : quia non possunt assignari principium et medium et ultimum in loco. Hoc est igitur ubi secundum quod est praedicamentum vel principium.

CAPUT II.

De dubitationibus circa inducta, scilicet quod idem corpus simul possit esse in diversis locis.

Potest autem aliquis movere dubitationem de his quae dicta sunt, quod non potest idem corpus in diversis locis esse simul et semel. Vox enim in auribus diversorum est simul et semel. Vox autem cum sit aer ictus, ut dicit Priscianus, sine aer nunquam et nusquam esse poterit. Ergo nec in auribus est sine aere. Ergo et aer ictus est in auribus diversorum. Cum igitur una vox formetur in aere uno et eodem modo, videbitur unus et idem aer numero esse in auribus diversorum. Aer autem corpus. Idem ergo et unum numero corpus simul et semel videtur esse in locis multis et diversis.

Ad haec autem solventes dicimus, quod Solutio texvox omnino una et eadem simul et semel in diversis aeris partibus nec formari, nec esse possit. Si ergo concedamus unam et eamdem vocem numero simul et semel sentiri in auribus diversorum, obligati etiam erimus concedere unam et eamdem particulam aeris in qua vox illa formatur, ad aures diversorum et in locis diversis simul et semel pervenire, et in auribus diversorum esse. Sed hoc est impossibile, quia impossibile est id quod est simpliciter unum et idem corpus nu-

<--- Page Split --->

mero, posse esse simul et totum in pluribus locis: quia impossibile est ipsum esse alicubi quam ubi est. Ad hoc deducti sumus, quod de duobus alterum necesse concedere est, scilicet aut quod diversa sunt quae vocante uno aliquo in auribus diversorum sentiuntur, aut quod unum et idem corpus numero in pluribus locis et diversis simul et semel inveniatur. Eligitur autem inter haec duo a quolibet recte philosophante, quod diversa sunt quae sentiuntur a diversis, et sunt diversa numero, non figura vocis et specie, nec diversa accentu sicut acumine vocis vel grossitie, sed sunt diversa numero ad unam figuram vocis quae primi vocantis vox figurata formata et uno acumine et grossitie generata, et hoc imaginabiliter et similiter unam vocem ab illa generari ad prime vocis imaginem et similitudinem: et sic diversa sunt quae sentiuntur, quorum tamen quodlibet sentitur imagine et similitudine vocis quae primi vocantis est: propter quod idem in auribus non sentitur.

Ex hoc autem sequitur, quod secunda et tertia, et sic deinceps vox in aere imaginatur, et similiter formata a voce primi vocantis non est immediate vox animalis ab ipso vocante animali formata: eo quod ab animali immediate non profertur: et sic sequitur, quod aliqua vox sit quae non sit animalis vox: quod est contrarium his quae in libro de Anima 1 tractantur, ubi dicitur, quod vox est sonus ab ore animalis prolatus, etc. Ad hoc autem dicimus quod omnis vox est animalis vocantis: nec aliquis ab initio audivit unquam vocem cum omnia silerent animalia sive in animalium silentio: propter quod et animalis esse dicitur omnis vox, eo quod omnis vox generatur proferente et vocante aliquo animali. Originaliter autem et causaliter omnis vox quae auditur a pluribus, est animalis, et una similitudine et figura et accentu. Substantialiter autem per substantiam materiae in

qua formatur, plures sunt voces formatae in omni circumciso aere. Et sic uniuscujusque animalis vox ad aures diversorum dirigitur, quae originaliter unius est, sed non contingens, sed est potius impossibile, quod una numero vox sit simul in auribus diversorum: et haec est solutio dubitationis.

Est tamen hic attendendum quod quadam sunt in loco per se, et quaedam per aliud vel per accidens. Per se enim sunt in loco ea quae a loco in principium, medium, et ultimum, secundum loci particulas describuntur. Et haec sunt corpora in exterioribus suis continente indigentia secundum naturam, quorum motus est ad locum sicut ad generans et salvans. Per accidens autem et per aliud sunt in loco quaecumque non sunt ita circumscriptibilia, vel sunt in his, vel sunt eorum quae sic circumscribuntur per locum a circumferentibus, sicut anima et accidentia corporis. Anima enim non est in corpore sicut in loco, sed sicut principium vitae et motus. Et ideo corpus non determinatur ei sicut locus: et ideo neque est in eo sicut ubique in ipso, nec sicut ipso alicubi existens, sed est in ipso sicut in eo quo operatur operatione essentiali operationes principii vitae et motus, et secundum hoc est in toto tota. Est autem vivere multiplex, scilicet vegetari, loco moveri, sentire, et intelligere: qui sunt actus spiritualis vitae, qui fiunt spiritualibus potentiis et organis: et secundum hoc non est in toto tota, sed in uno est membro quoad unum, et in altero quoad alterum. Sic ergo anima non est in loco nisi per accidens et per aliud: quia scilicet corpus est in loco in quo ipsa est non sicut in loco, sed sicut in eo quod vivificat et movet.

Accidentia enim corporis per accidens sunt in loco et in loco per accidens secundum magis et minus: per accidens enim sicut quaedam accidentia situalia, ut linea, superficies, et generaliter quanti-

<--- Page Split --->

tas, et qualitas situalis, ut albedo, sapor, et odor, et hujusmodi quae in magno sunt majora, et in parvo minora, et haec minus per accidens sunt in loco quam ea quae situalia non sunt, ut scientia, virtus, et hujusmodi.

Eorum autem quae sunt per accidens in loco, sicut species visibilium quae sunt in aere, non sicut in loco, sed potius sunt in ipso sicut medio deferente. Et quia aer deferens est in loco, ideo etiam ista per accidens dicuntur esse in loco. Et quia aer deferens simul videtur esse in oculis multorum loco distantium, ideo eadem quaestio est de visis in diversis locis et in diversis oculis, quae est de auditis in auribus diversorum. Et quamvis visibile sit in aere perspicuo secundum esse spirituale, sonus autem secundum esse plus materiale, tamen secundum esse spirituale non potest unum et idem terminatum simul esse in diversis locis, nisi illud sit in diversis locis, in quo est sive secundum esse materiale sive secundum spirituale. Sensibile enim non est substantia ut per se existere possit : sed semper oportet quod sit in aliquo sicut in subjecto. Et ideo oportet illud dubitabile solvere sicut prius, quod unum scilicet generatur ab alio ad imaginem et similitudinem ipsius: et sic originaliter est unum, materialiter autem multa, quod est in sensibus diversorum. Talia autem sunt in loco per accidens, et ideo diversificantur per materiam quando sunt in locis diversis.

Joannes autem Damascenus dicit quaedam esse in loco diffinitive : et haec quidem essentialiter non sunt in loco, sed quantum est de se sunt ubique et semper: quia nullum locum neque aliquam differentiam temporis in suo esse determinant, sicut intelligentiae, et substantiae quae dicuntur Angeli, quae quamvis ex se sibi locum non determinent, tamen per materiam circa quam operantur, ad locum referuntur. Sunt enim essentialiter ibi ubi operantur, sive sensibiliter, sive intellectualiter, sive spiritualiter operen-

tur. Et quia haec in loco sunt gratia alterius, ideo per aliud referuntur ad locum : per aliud autem referri vocat Aristoteles per accidens. Sunt etiam in loco quae nullo istorum modorum sunt in loco, sed sunt in aliquo eorum ad quae referuntur loci principia, sicut punctum, et superficies, et linea sunt in loco. Sunt enim principia copulationis dimensionum loci ad dimensiones locati : eo quod dictum est in predicamentis, quod particulae loci copulantur ad eumdem communem terminum ad quem et particulae locati copulantur, eo quod una numero est distantia loci et locati. His itaque modis aliquid dicitur esse in loco. Non autem hic distinguimus omnes modos quibus aliquid dicitur esse in aliquo : quia hoc magis pertinet ad quartum Physicorum, et non ad logicum.

Sed ex dictis patet, quod aliquid per se Quid sit per 8 in loco. et proprie dicitur esse in loco, quod sic refertur ad locum, quod indivisibile quo copulatur locus, sicut punctum, refertur ad indivisibile quo copulatur locatum, et longitudo loci ad longitudinem locati, et latitudo loci ad latitudinem locati, et profundum unius ad profundum alterius. Et haec circumscriptio active in loco est, vel sicut in forma : potest autem sumi sicut in formato in locato : et sic secundum eumdam comparabile est locatum ad locum. Et hanc comparationem dicit ubi secundum quod est praedicamentum.

Et sic potest quilibet advertere qualiter particulae essentiales corporis quanti locati copulantur particulis loci : puncta enim locati aptantur punctis loci, et linea lineis, et superficies superficiebus, et profunda profundis, et ut breviter dicatur, dimensiones dimensionibus, et diametri diametris. Et ex hoc patet quod duo corpora simul in eodem loco esse non possunt : quia sequitur, quod puncta et dimensiones duorum corporum efficerentur essentialiter eadem, et sic duo corpora essent essentialiter unum corpus, quod est impossibile. Hoc autem

<--- Page Split --->

demonstrari habet in quarto Phys 1. Eorum etiam quæ sunt in loco per se multi sunt modi, ut in sufficientia dicit Avicenna, de quibus nos in sequentibus faciemus mentionem quantum ad præsentem spectat intentionem : eo quod eorum subtilis tractatus pertinet ad scientiam physicorum.

CAPUT III.

De divisione ejus quod est ubi, in ubi simplex et compositum.

Dividitur autem sic ubi, quod aliquod est ubi simplex, et aliud compositum. Simplex ubi est quod a simplici loco procedit, sicut est punctum simplex, linea autem et superficies quo simplicia et quo composita, trina autem dimensio simpliciter composita est. Compositum autem ubi est quod procedit a loco composito : ex quo enim ubi est circumscriptio procedens a loci circumscriptione, consequens est quod a simplici loco procedat simplex ubi, et a composito loco procedat ubi compositum. Quia vero jam in Prædicamentis ostensum est quod locus est quantitas, et nulla quantitas ita simplex est, quod non habeat quantitativas partes, ideo oportet nos determinare quid locum simplicem appellamus.

Non enim hic est male intelligendum, sicut quidam male dicunt, quod locus simplex dicitur non simplex, sed quoad nos qui secundum sensum est indivisibilis a nobis. Hoc nihil est dictum in logicis nisi secundum intellectum simpliciter accedere 2. Sed dicitur quod locus simplex est origo et constitutio ejus quod est de numero continuorum. Constat autem ex his quæ de quantitate in Prædicamentis dicta sunt, quod origo omnium continuorum est indivisibile simplex. Locus ergo indivisibilis simplex est indivisibile simplex, quod est origo et constitutio continuitatis loci secundum quod est quantitas.

Hoc autem indivisibile dicitur locus indivisibilis : quia satis diximus quando locatum egreditur a loco ad locum, non refertur ad locum nisi quia particulae ejus ad loci terminum copulantur : et secundum hoc indivisibile locati refertur ad loci indivisibile, et divisibile locati ad loci divisibile. Locus enim compositus et totus, ut dictum est in Prædicamentis, habet particulas ad eumdem terminum copulatas, ad quem et particulae corporis locati conjunguntur sive copulantur. Et hujus causa est, quia una numero est distantia loci et locati. Hic autem terminus copulationis est punctum. Loci igitur partes copulatae juxta punctum vel in puncto necesse est fieri vel copulari. Erit itaque locus simplex, in quo punctum adjacens puncto locati adjacere constabit.

Si autem aliquis objiciat quod Aristoteles non dicit punctum esse in loco : et si in loco esse diceretur, non differret locus puncti ab ipso puncto. Dicitur quod non dicitur punctum esse in loco per se ut contentum: sed est in loco ut ad quem ut ad loci punctum contenti in loco referatur, et quoad hoc dicitur locus, ut patet ex ante habitis, et quia ad aliud non possunt loci particulae et locati copulari nisi ad punctum loci. Ad dictum etiam Aristotelis dicendum quod punctum non est in loco per se : et si per se esset in loco, tunc sequeretur quod idem esset punctum et locus puncti. Nos autem dicimus quod non est in loco nisi secundum quod refertur ad copulationem particularum loci et locati: et sic dicitur locus simplex, et non quod locus simplex per se sit, locus enim simplex non est, sed est oppositio in adjecto et privat rationem loci. Et ideo locus simplex est locus secundum aliquid, quia scilicet ad loci et locati refertur copulationem.

Manifestum autem est ex inductis, quod loci particulae non tantum quantitativa, sed etiam essentiales prout est quantitas, ut punctum, et linea, et superdere leviter secundum intellectum.

<--- Page Split --->

ficies, claudunt, et continent, et termininant. Et sic loca simplicia punctualia vel linealia vel superficialia, sunt occupativa et contentiva et terminativa ejus quod est minimum et simplex corporis contenti et locati. Sic enim punctum ad punctum, et linea ad lineam, et superficies refertur ad superficiem, et profundum ad profundum, et diameter ad diametrum, et sic de aliis. Et haec quidem secundum distantiam loci et locati eadem sunt substantialiter, relata autem ad continens et contentum differentiam habent loci et locati. Ex his autem omnibus concluditur, quod locus non potest esse sine corpore : oportet enim quod superficies alicujus corporis ultimum sit. Et quia non potest esse vacuum, oportet quod alicujus sit sicut contenti in ipso sicut in loco. Et similiter soliditas corporea videtur non posse esse sine loco, hoc est, quin sit in aliquo sicut in loco.

quod ita sit : ex naturalibus autem pendet probatio illorum. Nos autem propter facilem doctrinam istorum adhuc dicemus de istis quae multipliciter sunt in loco, et quae per se et naturaliter sunt in loco, sicut diximus. Adhuc etiam quodammodo datur locus: et per omnia ista adhuc de loco quaedam sunt inquirenda dubitabilia ex quibus faciliter intelliguntur quae dicta sunt.

CAPUT IV.

Utrum primum cœlum sit in loco et qualiter diversimode sit in loco.

Cum autem dictum sit quod locus et ubi semper sunt in diversis, locus enim semper est in locante corpore, ubi autem in locato, oritur hic contentio de ultima in ascendendo sphæra, quæ eadem prima est in descendendo, utrum ipsa in locante sit aliquo, vel non ? Locus enim semper est in locantis corpore. Si enim non est in loco, tunc non est etiam in ubi : et si non est in ubi, tunc videtur sequi quod non moveatur in ubi et secundum locum, et hoc est contra omnes Philosophos. Si autem in loco esse dicatur ut ubi, sic videtur esse falsum : quia locus est superficies exterioris corporis quæ est extra locatum : sed nihil videtur esse extra superficiem ultimæ sphæræ, cum ipsa ultimus sit terminus omnium. Si dicatur quod ipsa superficies locati locus sit, hoc stare non poterit : quia jam determinatur quod locus et locatum semper diversa sunt et diversorum, et ideo superficies locati, cum ipsius locati sit, non potest esse locus, sed quoddam locati vel locatum. Confitentibus igitur aliquibus sphæram ultimam localem esse, procul dubio confitendum est et confiteri oportet, quod ultimam sphæram sit aliud corpus circumdans, quod ultra sphæram locum contineat. Sed constat, quod ultra ultimam sphæram nihil aliud est nisi præter ipsam sphæram et diversum ab ipsa. Oportet ergo dicere, quod ultima sphæra in alio

Ubjectio sophistica.

Et hoc sophistication quidam improbare videntur, dicentes quod omne terminatum in figura et quantitate est terminatum ad aliquid in quo finis est sua terminationis : in nullo autem quod in mundo est, finis potest esse sua terminationis : quia si intra est, essentiale est, et in ipso est esse suum : finis autem sive terminus est in quo nihil est de esse vel natura rei : oportet igitur quod terminet ad aliquid extra, et illud iterum ad aliud, et sic in infinitum, et sic infinitos mundos dixerunt extra cœlum esse. Hoc autem non concordat dictis Peripateticorum. Et ideo dicendum quod non omne terminatum terminatur ad extra, sed ultimum non habet terminum nisi superficiem quæ est terminus intra. Et quod ante dicitur, quod terminus intra est in quo non deficit esse terminati, Dicendum quod non oportet quod in ipso esse deficiat, sed quod deficiat ad ipsum, ita quod ultra ipsum nihil sit de esse , et ideo in ultima superficie est terminus et esse et loci.

Hæc autem omnia probantur primo de Cælo et Mundo, et requiruntur : quia ad scientiam istam non requiritur nisi scire

<--- Page Split --->

sicut in loco non est. Extremitas ergo ultimae sphæræ non est in loco neque localis.

Et dicunt quidam extremam superficiem et locum corporis cœlestis superficiem esse, et ipsam in loco non esse, quod est contra omnia quæ dicta sunt : quia tunc locus est aliquid locati, cum locatum moveatur ad locum, commovebitur ad aliquid quod intra se habet, quod est impossibile et contra naturam 1. Et ideo dicunt quidam, quod hujusmodi insolitum est, et occultum est nuntiare aliquid certum de istis, cum ista propter elongationem nobis sint insensibilia.

Sciendum autem de istis, quod ea quæ sunt in loco, multipliciter sunt in loco. Quædam enim sunt in loco sicut in generante et salvante : et quia a generante et salvante motus est localis, ideo talia moventur ad locum, et sic in loco sunt mobilia motu recto, quæ indigent continenti exteriori ut salventur, et sic elementa et elementata mobilia motu recto sunt in loco. Alio modo sunt in loco quæcumque sunt ut Iocus et vas continens et salvans quæ sunt contenta ab ipso per virtutem salvantis primi, et sic sunt in loco quæcumque salvant, ut incorruptibilia existentia et in se omnia alia continentia, et sic est in loco totum corpus cœleste, quod in se salvativum est omnium aliorum, et ideo movetur circa locum. In his autem quæ primo modo sunt in loco, duo sunt motus. Unus quidem ad substantiam salvantis, qui est motus a medio. Alius autem ad virtutem salvantis, qui est motus ad medium : virtus enim sphæræ cœlestis non congregatur nisi in medio quod est centrum sphæræ cœlestis. His itaque duobus modis sunt in loco, quæcumque moventur ad locum vel in loco. Eorum autem quæ sunt in loco sicut salvantia et circumdantia, quædam sunt sicut salvans per se, sicut prima sive ultima sphæra : quædam autem sunt locus ut vas salvans

et non per se sed per aliud, sicut sphæræ inferiores, quæ habent alias extrinsecus circumdantes.

Secundum hoc ergo dicendum, quod prima sphæra est in loco ut primus locus et vas, et hoc est in loco, quia refertur ad locum, hoc est, ad loci distantiam sicut primum salvativum et omnium generativum secundum formam, et non sic refertur ad locum sicut habens extrinsecus circumdans, virtute cujus sit salvativum et generativum. Et hæc est vera solutio hujus quæstionis.

Ad hoc autem quod objicitur, quod locus et ubi sunt in alio et in alio, Dicendum quod hoc intelligendum est de his quæ sunt in loco sicut salvante et continente : in his enim salvans et continens non possunt esse idem cum salvato et contento. In his autem quæ sunt in loco, hoc est, referuntur ad locum sicut salvantia et continentia, non est generaliter verum, sed est verum in his quæ salvant et continent non per seipsa : in his autem quæ per seipsa ita non est verum, sed etiam sunt locus plus quam locatum, et ut locus quidem ad rationem loci referuntur.

Ad hoc autem quod objicitur ita moveri in loco vel secundum locum, Dicendum quod verum est, sed aliud est moveri in loco, vel secundum locum, aliud est moveri ad locum. Hæc enim vel ideo moventur, quia moventur in loci distantia undique aequaliter circa medium : vel moventur secundum locum, quia moventur secundum loci differentias et situs, quæ sunt ante et retro secundum situm polorum, et a dextro et sinistro secundum distantiam Orientis et Occidentis, et hujusmodi. Non autem moventur sic in loco, quod ad locum aliquem moveantur. His itaque modis sunt in loco, quæcumque per se in loco esse dicuntur. Nec oportet quod prima sphæra quæ per se habet loci rationem et non locati, habeat extra se

1 Hanc opinionem attribuit D. Albertus (4 Physic. super tex. com. 43) ipsi Gilberto

Porretano, et in hac ipsum redarguit.

<--- Page Split --->

continens in quo sit sicut in loco continentis : nec propter hoc ibitur in infinitum, quia statur in prima sphæra quæ per se continet et salvat.

CAPUT V.

De proprietatibus ubi, quæ sunt non suscipere magis et minus et non habere contrarium.

Caret autem ubi intensione et remissione, ita quod non dicitur secundum magis et minus. Et hoc probatur ex hoc quod non dicimus inter ea quæ in loco sunt, alterum altero magis esse in loco : non enim magis est in loco quod est sursum, quam quod deorsum : nec magis est in loco quod movetur circulariter, quam id quod movetur motu recto. Sed aliter et aliter dicitur esse in loco non secundum magis et minus. Quamvis ergo unum secundum quantitatem majorem locum possideat quam reliquum, non tamen magis est in loco unum quam alterum : quanto enim aliquid magis fuerit formale quam alterum, ut superiora quam inferiora, tanto possidet majorem locum, sicut aqua excedit quam terra, et aer quam aqua, et ignis quam aer, et cœlum maximum obtinet locum : magis enim et minus secundum intensionem et remissionem dictum, non dicitur secundum ubi vel secundum aliquam quantitatem, sed dicitur secundum qualitatem quæ potest intendi ex propriis secundum sui subjecii causas, vel remitti. Hoc igitur modo ubi proprium est (quod convenit omni sed non soli) magis et minus non suscipere.

Similiter autem proprium erit ubi non habere contrarium. Hoc proprium convenit omni et semper, sed non soli. In loco autem esse (quod est causa ejus quod est ubi) contrarietas non est. Quod autem nulli alii sit contrarium, per se manifestum est, quia contraria sunt in eodem genere. Alia autem a loco non sunt in eodem genere cum loco. Probatur autem etiam hoc, quia si habet contrarium, hoc

erit secundum quod Antiquis visum est, quod sursum ad deorsum sit contrarium propter hoc quod multum distare videtur id quod est sursum esse ab eo quod est deorsum, quemadmodum maxime distare videntur sursum et deorsum. Propter hoc contrarietas quæ est in ubi, maxime videtur pluribus circa sursum esse et circa deorsum. Sursum enim esse ubi est, et deorsum esse similiter etiam ubi est. In his ergo maxime videtur contrarietas in ubi : et quantitatis contrarietas maxime videtur esse circa locum.

Si autem sursum et deorsum concedant esse contraria, sequitur inconveniens, quod scilicet in eodem numero simul contingit esse duo contraria : sursum enim et deorsum diversis respectibus sunt in eodem loco vel ubi. Idem enim locus numero est sursum et deorsum ad diversa sumptus vel comparatus, sicut patet in exemplo : quia turris altitudo sursum est ad nos comparata aspicientibus ab imo in sublime : comparata autem ad sphære celestis altitudinem est inferius et deorsum. Amplius ex hoc sequitur, quod idem sibimetipsi erit contrarium. Si enim sursum et deorsum contraria suni, cum idem numero locus sursum et deorsum sit, colligitur per syllogismum idem sibimet esse contrarium. Nulla igitur contrarietas est in ubi. De his autem omnibus patet (quæ dicta sunt) quod contraria sunt secundum formas suas absolutas contraria, et hoc non variatur in ipsis per respectum ad hoc vel ad aliud. Et ideo si sursum et deorsum contraria essent, essent in eis formæ contrariae, quæ in eodem esse non possunt, sive comparentur ad diversa, sive non comparentur. De his tamen omnibus quantum ad logici spectat intentionem, in libro Prædicamentorum in tract. de Quantitate, satis determinatum est. Et his igitur patet de omnibus propriis ejus quod est ubi. Si autem quærat aliquis quare hic non designatur proprie proprium ejus quod est ubi, et similiter in quando, cum proprium commune cognoscatur ex eo quod est vere proprium,

<--- Page Split --->

Solutio.

Allter.

et sic ponendum esset verius proprium quam commune, Dici potest, sicut dictum est in tractatu de Quando, quod scilicet proprie proprium ubi intelligitur satis ex prædictis, quod scilicet convenit ei æquale esse ad id in quo est, hoc est, ad corpus, quod est causa ubi per circumscriptionem, quod ubi est circumscriptum, et convenit ei æquale esse ad id ex quo sicut ex causa procedit, et alia hujusmodi quæ facile est assignare. Posset tamen dici in ambobus his principiis, quando scilicet et ubi, quod substantia eorum in comparatione est considerata: et non

multum substantiæ habet in ratione, et minus habet in esse naturali : et ideo in substantia istorum non multa radicantur proprie propria sicut in illis quæ habent absolutas essentias : et ideo maxime substantia habet talia propria, et quantitas post substantiam, et post quantitatem qualitas, et ad aliquid habet ea secundum dici. Alia autem non habent de propriis hujusmodi, et ideo non ponuntur. Et ideo puto quod hæc ratio vera est, quia hic proprie propria non ponuntur. Et hæc de Ubi dicta sufficiant.

<--- Page Split --->