3

In vitulo quidem præfiguratur Angclorum esca. Genes. xvni, 7 et 8, ubi sic dicitur, quod tribus Angelis venientibus ad tabernaculum Abrahæ in ipso fervore diei, et facientibus promissionem de nascituro filio, qui cunctis risum et gaudium esset facturus, dicitur, quod ipse Abraham ad armentum cucurrit, et tulit inde vitulum tenerrimum et optimum, deditque puero, qui festinavit et coxit illum Tulit quoque butyrum et lac, et vitulum quem coxerat, et posuit coram eis, scilicet, Angelis. Abraham enim pater fidei et prima credendi via, summum patriarcham significat. Armentum autem significat totam utilium fidelium congregationem, ex quorum grege assumptus est vitulus : quia ex eorum corporali substantia sine lege concupiscentiæ assumptus est noster cibus Jesus Christus. Vi-

tulus autem qui jugum non portaverat alicujus servitulis.

Hic est vitulus, de quo dicitur in Psalmo LXVIII, 32: Placebit Deo super vitulum novellum, cornua producentem et ungulas. Iste enim vitulus super omnes Deo placet vitulos, qui ad illius nostri optimi vituli similitudinem in cibum Angelorum sunt formati : quia sancli Angeli in conversatione eorum delectabiliter reficiuntur : et cornua producunt virtutis et veritatis, quibus et vitia et falsitatem omnem ventilant, et ungulas duras fìssas severissimæ censurae et disrictionis, quibus se et effectus suos prote gunt, ne terrenis delectationibus inquinati molestentur.

Hic est vitulus tenerrimus, quem nulla induravit mali consuetudo, teneriter se præbens ad fidelium manda tionem.

Hic est vitulus optimus omnium bonitatem excedens sanctorum, ita ut in comparatione ipsius alii non dicantur boni. Matth. xix, 17: Unus est bonus, Deus.

Hic est vitulus puero patriarchæ, id est, ordini sacerdotum assignatus : coquendus in igne passionis et charitatis et devotionis, quibus ignibus nobis in cibum convenientem præparatur, ut communicantes simus passionibus affecti in charitate, et tota mentis devotione accedamus. Hoc cum butyro suæ deitatis nobis proponitur, et cum lacte humanitatis, dicente Isaia, vii, 15: Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum et eligere bonum. Et in Canticis, iv, 11: Mel et lac sub lingua tua.

Iste est vitulus saginatus, quem occidit magnus paterfamilias1, quando filium suum salvum recepit, et symphoniam et chorum exsultare fecit : quia in reconciliationem nostri ad Deum hic vitulus omni pinguedine gratiae saginatus, occisus fuit, cui totus cœtus prophetarum et sanctorum concorditer quasi in symphonia cecinerunt, et omnes in tripudio convivium istius solemnitatis laudaverunt.

<--- Page Split --->

Iste est vitulus, cui multi vituli sunt postea adjuncti in Angelorum nuntiorum Dei refectionem, ad laudem Domini nostri Jesus Christi. Osee, xiv, 3: Reddemus vitulos labiorum nostrorum, hoc est, votorum nostrorum tibi utiles labores offeramus.

Hic est vitulus, de quo dicitur, I Regun, 1, 24 : Adduxit eum, scilicet Samuelem, secum Anna in vitulis tribus, et tribus modiis farinae, et amphora vini. Anna enim gratia interpretatur, quae puerum a Deo postulatum in vitulis tribus, hoc est, in profectu veritatis, virtutis et devotionis, secum ad sacerdotem adduxit, et tribus modiis farinae quae tres signant mensuras innocentiae, hoc est, quod nulli nocuit, quod bona pro malis rependit, quod laesus a laedente vindictam non expetiiit, sed indulgentiam impetravit. Et amphora vini quae signat mensuram internorum gaudiorum in sanquine Christi.

ducetur, et quasi agnus coram tondente se obmutescet : quia innocentiam suam per omnem modum patientiae et obedientiae probavit, ostendens quod ipse est agnus Dei qui tollit peccata mundi2. Unde, Apocal. xiv, 1 : Et vidi, et ecce Agnus stabat supra montem Sion, et cum eo centum quadraginta quatuor millia, habentes nomen ejus, et nomen Patris ejus scriptum in frontibus suis : qui multi agnelli humiles et mites et obedientes hunc Agnum imitati sunt et secuti, qui seipsos Deo immolaverunt. De quibus dicitur, Apocal. vii, 17 : Agnus qui in medio throni est, reget illos, et deducet illos ad vitae fontes aquarum. Agnus enim, quia mansuetum animal est et innocens, gregale animal est, et deleclatur in grege agnorum, in quo est ipse dux et vervex omnium mansuetorum. Isa. xi, 11 : In brachio suo congregabit agnos, et in sinu suo levabit.

Sic ergo pretiositas et nobilitas istius cibi in vitulo signatur saginato.

Significatur etiam in agno qui occisus 6. est ab origine mundi 1. Hic enim cibus etiam fuit sanctorum liberans eos a percussore Angelo. Signatur autem in agno quantum ad innocentiae et patientiae et obedientiae simplicitatem. Unde, Exod. xii, 5 : Evit autem agnus sine macula, masculus, anniculus. Absque omni macula peccati fuit Christus. Masculus, hoc est, perfectus. Anniculus super quem omnes cœelestium luminum fuerant complete revelationes. Hic est enim annus perfectae cœelestis illuminationis, annus benignitatis divinae. Psal. lxiv, 12 : Benedices coronae anni benignitatis tuae. In coronam enim in ipsis illuminationibus transivit, quando umbra veritati respondit.

Hic est agnus sine macula, de quo dicitur, Jerem. xi, 19 : Ego quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam. Et, Isa. lii, 7 : Sicut ovis ad occisionem

In hed o autem significatur quantum ad causam incarnationis et passionis. Unde, Exod. xii, 3, praecipitur, quod juxta ritum agni tollatur et hedus, in cujus sanguine et cibo filii Israel liberentur. Unde, Gcnes. xxvii, 9, mater Rebecca dixit Jacob, filio suo : Affer mihi duos hedos optimos, ut faciam ex eis escas patri tuo, quibus libenter vesctur, etc. Duo autem hed i significant : unus quidem similitudinem peccati in corpore Christi, alter autem causam peccati in corpore nostro : qui tamen coeli igne divino devotionis et charitatis, mirabiliter delectant fauces Dei et ad benedictionem inclinant.

Hic est hedus quem Manue, id est, requiescens, obtulit Angelo Domini, Judicum, xii, 15 et seq., in cujus flamma Angelus in cœelum ascendit. Angeli enim Dei in pœenitentiis peccatorum reficiuntur, et ascendentes in cœelum, coram Deo vota pœenitentium exponunt, referentes gratiam pro operibus pœenitentiae.

<--- Page Split --->

Sic ergo cibus iste præsignatus est in animalibus, et hac ratione quæ assignata est a nobis. Sicut enim diximus, tanti maramenti cibus una et eadem figura simplici non potuit præsignari, sed pluribus propter plures ejus gratias præsignari digne debebat.

In granis autem præfiguratus est in duobus, scilicet in manna quod ad modum grani coriandri cadebat, et in frumento.

In mannate autem quinque de causis præfigurabatur, scilicet quantum ad originem : quia celeste fuit manna. In sapore : quia diversos sapores habebat. Et in loco : quia transeuntibus per desertum tantum dabatur. Et in miraculo : quia miraculose venit. Et in defectu : quia gustatis fructibus patriæ defecit.

Et de primo quidem horum convenientia est : quia et Christus de cœlo venit. Et multitudo gratiarum in Christo multiplicis saporis in mannate indicium fuit. Desertum autem in quo exhibitum est, desertum mundi significat, quod a perfecta receptione divinae dulcedinis desertum est et incultum. Miraculosa autem nativitas Christi respondet in miraculo mannatis. Et defectus ejus in patria, significat quod post exsilium hujus vitæ talibus formis et similitudinibus cibi divini non indigemus, quando Deus per seipsum se nobis in aperta specie instillabit.

His igitur de causis in mannate est præsignatum, et in memoriale hujusmodi gratiae coram Domino est reservatum. Ad Hebr. ix, 4 : In qua urna aurea habens marna.

Primum ergo istorum est, quod origine cibus noster est de cœlo, hoc est, de altitudine humanæ naturae, in qua Christus nostram naturam accepit immunem a culpa. Joan. iii, 31 et 32 : Qui de sursum venit, super omnes est... Et quod vidit et audivit, hoc testatur. Psal. lxxvii, 24 et 25 : Panem cœli dedit eis... Cibaria misit eis in abundantia. Et me-

lius, est panis noster de cœlo : quia de cœlo humanæ naturae fuit assumptus. De cœlo autem sanctæ Trinitatis fuit assumens : et de altissimo virtutis cœlestis fuit facta assumptio. Isa. lxvii, 14 : Sustollam te super altitudines terrae, et cibabo te haereditate Jacob, patris tui. Altitudo autem terrae supremum est naturae humanæ prout quantum ad innocentiam culpae fuit in primo statu hominis, de quo statu Christus nostram naturam assumpsit, quæ divinitati est unita, per quam unionem plenitudinem omnis gratiae accepit : et ideo Eucharistia, hoc est, bona gratia, quæ fideles nutriat, esse poterit. Hoc autem per corpulentam substantiam haereditas patrum nostrorum fuit, a quibus Christus descendit. Unde de se et omnibus talibus sibi sic incorporatis dicit Christus, Joan. iii, 13 : Nemo ascendit in caelum nisi qui descendit de cœlo, Filius hominis, qui est in cœlo, qui per naturam divinam de cœlo sanctæ Trinitatis descendit, et in ipso remansit. Per naturam autem humanam de cœlo in quo creatus fuit homo, assumendo passibilitatem descendit, et in ipso quantum ad immunitatem peccati permansit, et cum omnibus electis sibi incorporatis in utrumque cœlum reascendit.

Sic ergo conveniunt manna et cibus iste quantum ad originem.

Conveniunt etiam in saporum diversitate : quia sicut manna diversos sapores habuit corporaliter, ita diversos sapores gratiae habet iste cibus spiritualiter. Dicit enim Philo in suo Exodo quem fecit texendo Pentateuchi historiam, quod manna masticatum semper convertebatur ad saporem desideratum a comedente, ita tamen quod vincebat in eo sapor dulcis et pinguis, ut ex dulcedine reficeret naturam, et ex pinguedine condiret cibum, et ex affectu saporis ad quem convertebatur, satisfaceret appetitui comedentis. Et hoc est quod, ut dicit Philo, intendit Psalmista, Psal. lxxvii, 29 et 30 : Et

<--- Page Split --->

manducaverunt, et saturati sunt nimis: et desiderium eorum attulit eis, scilicet Dominus. Non sunt fraudati a desiderio suo: quia ex dulcedine attulit saturitatem, ex pinguedine demulsit gustum, et ex desiderato sapore attulit desiderium. Sapient. xvi, 20: Paratum panem de caelo præstitisti eis sine labore, omne delectamentum in se habentem, et omnis saporis suavitatem. Et paulo post, y. 21: Et deserviens uniuscujusque voluntati, ad quod quisque volebat convertebatur. Ita etiam spiritualiter panis noster quem ad aram devotamus, omnium vas est gratiarum, omnem saporem gratiae exhibens, et præter hæc dulcedinem divinae naturæ et pinguedinem devotionis ad nos gustu exhibet spirituali. Et sicut aures diversorum verba Dei audientium diversas in verbo inveniunt pro uniuscujusque facultate illuminationes, ita fauces diversorum hunc cibum gustantium, diversas gratiarum inveniunt refectiones. Job, xii, 11: Nonne auris verba dijudicat, et fauces comedentis saporem? Quasi diceret: Dummodo fauces aliena amaritudine non sint infecti. Infirmis enim omnia amara videntur, sicut dicit Philosophus: quia cholerica et fellea amaritudo palatum inficit febricitantium. Et sic infirmi ex amaritudine peccati non dijudicant verum saporem hujus cibi. Act. viii, 23: In felle amaritudinis, et obligatione iniquitatis, video te esse, Hoc significatum est, Exod. xxix, 14 et 42, ubi de agno offerendo Domino in vespura Dominus dicit sic, quod juxta ea quae diximus, in odorem suavitatis sacrificium est, Domino oblatione perpetua. Dicunt autem hi qui eruditi sunt in naturalibus, quod odor sequela est saporis, nec potest esse odor suavissimus nisi saporis suavissimi: nec hoc esset in oblatione perpetua in omnes generationes, nisi unusquisque saporem spiritus quem quærit, in agno isto inveniret. Hinc est quod dicitur, Cantic. iv, 10: Odor un-

guentorum tuorum super omnia armata. Quia omnis unctionis et pinguedinis gratia est in Eucharistia contra omnem infirmitatem et omnem refectionem sapor omnia vincens aromata.

Sic igitur convenientia est euchastistalis cibi et mannatis in diversitate saporis.

In loco etiam exhibitionis utriusque gratiae conveniunt. Non enim dabatur manna nisi in deserto, ubi aliud delectabile et reficiens ad esum non fuit : et sic non seutitur dulcedo gratiae et sapor Eucharistiae nisi ab his qui se in desertum corde transferunt, ut mundanas non sentiant delectationes. Unde B. Bernardus : « Delicata est divina consolatio, non datur admittentibus alienam. » Et hoc est quod dicit Psalmista, Psal. lxiv, 13 : Pinguescent speciosa deserti, quæ seipsa deserta faciunt, ne in eis quidquam colat mundus de tumultuosis et caducis delec tationibus, ct colles tam al torum cordium frequenter exsultatione divinae consolationis accingentur. Ad hoc desertum invitat Dominus, Marc. vi, 31 : Venite seorsum in desertum locum, et requiescite pusillum. In hoc deserto bis Dominus pavit turbas, et alibi pavisse non legitur 1. Joan. vi, 49 : Patres vestri manducaverunt manna in deserto. Hoc est desertum, de quo dicitur, Isa. xxxii, 15 : Erit desertum in Chermel, et Chermel in saltum reputabitur. Chermel enim agnus tener interpretatur : quia desertum illud delicias nostri et Dei agni omni gratia tenerrimi habere experitur. Et Chermel reputabitur in saltum : quod quia ibi omnia exsiliunt fruteta, saltus vocatur : quia in talibus deliciis viror salit omnis virtutis.

Conveniunt etiam in traditionis et exhibitionis modo. Utrumque enim per miraculum Dei est exhibitum naturalibus potentii ad hoc existentibus infirmis et invalidis. Unde, Exod. xvi, 4 : Ecce, ego

1 Cf. Matth. xvi, 13 et seq.; Marc. vi, 31 et

<--- Page Split --->

pluam vobis panes de cælo : egrediatur pmpulus, et colligat quæ sufficiunt per singulos dies. Psal. lxxxvi, 23 et 24 : Januas cæli aperuit, scilicet Dominus : et pluit illis manna ad manducandum. Sic etiam Filius Dei sua voluntate et verbo cibum nobis Eucharistiæ ministravit. Joan. vi, 52 : Panis quem ego dabo, ruro mea est. Ac si dicat : Ego dabo et non alius : quia non nisi Deus hunc cibum mannatis gloriosum saporem in se ron centæ divinitatis habentem poterit dar. Unde Christus hunc cibum præterens numnati, et ostendens quod nec illum nec istum dare potuit nisi solus Deus, dicit, Joan. vi, 32 et 33 : Amen, amen dico vobis, non Moyses dedit vobis panem de cælo, sed Pater meus dat vobis panem de cælo verum. Panis enim Dei rst, qui de cælo descendit, et dat vitam mundo. Ille enim panis quem Moyses a Deo oratione impetravit, et non de thesauris suis dedit, sed Dominus non ad vitam æternam sumentes eum vegetavit, quamvis de cælo descenderit : sed iste panis qui sicut ille descendit, quem sicut illum non de thesauris humanis, sed de divinis suis promptuariis Pater cælestis protulit, in hoc verus est, quia refectos ad se vegetat ad vitam æternam, et ita uterque miraculo bonitatis Dei est exhibitus. Et in hoc verum est quod dicit Psalmista novum miraculum veteri conformans, Psal. cx, 4 et 5 : Memoriam fecit mirabilium suorum, misericors et miserator Dominus. Escam dedit timentibus se. Quia ne inferiores reputaremur antiquis patribus, qui Angelorum esca nutriti sunt, quinimo ut superiores in infinitum reputaremur, Dominum Angelorum nobis paravit in escam. Joan. vi, 7 : Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam æternam, quem Filius hominis dabit vobis. De quo pane post pauca, y. 34, quidam ignorantes verum, dixerunt : Domine, semper da nobis panem hunc. De quo etiam Dominus exponens subdit, y. 35 : Ego sum panis vitæ : qui venit ad me non

esuriet. Patet igitur, quod uterque ab ipsa Dei dulcedine per miraculum est administratus. Dicit enim Joannes Chrysostonus, quod id per miraculum fit, quod sola fit Dei voluntate, nulla potentia naturae cooperante.

Est autem convenientia in defectione. Manna enim defecit filiis Israel in terram promissionis intrantibus, et de fructibus terrae promissionis gustanlibus. Unde, Josue, v, 12 : Defecitque manna postquam comederunt de frugibus terrae : nec usi sunt ultra cibo illo filii Israel, sed comederunt de frugibus præsentis anni terrae Chanaan. Ita etiam in hoc transitu mundi utimur cibo Eucharistiæ sub specie panis et vini velati : sed cum ad patriam veniemus, ipsam rerum veritatem gustabimus in vera specie Dei qui est fructus terrae Chanaan, hoc est, transmutatae : quia ibi gratia transmutatur in gloriam. Et hoc est quod Dominus dicit, Joan. xvi, 23 : Hæc in proverbiis locutus sum vobis. Venit hora cum jam non in proverbis loquar vobis, sed palam de Patre annuntiabo vobis. Similitudinibus enim sacramentalibus utemur tantum usque ad manifestationem et perceptionem apertae veritatis. Hoc est quod dicit Apostolus, I ad Corinth. xiii, 10 : Cum venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est. Hoc enim perfectum, quod Deum sicut est, participamus. Similitudinibus autem panis et vini sensibilibus modo manuducimur propter nostram imperfectionem.

In omnibus ergo quinque dictis convenit manna cum Eucharistia, et talis convenientia in divinis concordia vocatur.

Sic ergo per manna Eucharistia præsignatur.

Hujus autem sacramenti materia tamquam in cibo sui generis nobilissimo accipitur in pane de frumento : huic enim frumento Christus se comparavit, Joan. xii, 24, dicens : Nisi granum fru-

<--- Page Split --->

menti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet.

In granis enim quatuor considerantur, scilicet color, figura, quantitas, et puritas substantiæ, si debeant esse nobilia. Hæc autem omnia in grano frumenti inveniuntur.

Est enim interius coloris nivei, et exterius coloris rubei. Et hæc meliora dicuntur a physicis esse grana. Et hæc duo competunt sacramento, ut rubor sanguineus referatur ad passionem, et niveus color reiteratur ad candorem vitæ innocentis. Cantic. v, 10 : Dilectus meus candidus et rubicundus, electus ex millibus. Candidus innocentia, et rubicundus passionis patientia.

Figura autem grani frumenti columnalis est. Cujus genus, dicit Euclides, est quod circulus circa centrum æqualiter distans, æqualiter elevetur : figura enim a centro æqualiter distans, ubique æqualiter premit et premitur, et est fidei tulcimentum, sicut hoc intelligitur esse sacramentum. Apocal. 11, 12 : Qui viverit, faciam illum columnam in templo Dei. Et hoc modo dicitur, Eceli. xxiv, 7 : Thronus meus in columna nubis. Hæc est enim columna immobilis una de septem sacramentalibus gratiis, de quibus dicitur, Proverb. ix, 1 : Sapientia ædifcavit sibi domum, excidit columnas septem.

Quantitas autem consideratur : quia majus est inter grana, quæ in panem qui hominis est panis, assumuntur. Hordeum enim cibus est jumentorum : avena autem cibus est altilium : siligo est infirmitas ad frumentum, quia in terra bona siligo seminata nobilitatur in triticum, et in terram malam frumentum seminatum degenerat in siliginem : et ideo perfectum granum non est nisi granum frumenti. Zachar. ix, 17 : Quid enim bonum ejus est, et quid pulchrum ejus, nisi frumentum electorum, et vinum germinans virgines, hoc est, virgineas mentes ?

Puritas autem substantiae est, quod

hoc etiam adeps aliorum granorum esseperhibetur. Unde, Psal. cxlivii, 14 : Adipe frumenti satiat te. Hoc enim purum est et adeps omnis grani nutrientis. In quibuscumque granis ista quatuor inveniuntur, illa sunt nobiliora, et ideo materiae corporis Domini apta. In nullo autem ita inveniuntur sicut in grano frumenti, et ideo corpus Domini de nullo grano nisi de grano frumenti potest consecrari.

Patet igitur, quod in genere cibi panis ista grana continens, nobilissimo cibo comparatur. Unde, Genes. xxvii, 37, dicitur : Frumento et vino stabilivi eum. Quia tota domus Jacob, hoc est, Ecclesia fundata est super hoc sacramentum frumenti et vini : quia in eo materia est materia frumenti et vini. Hinc est, quod dicitur de patribus hoc sacramentum desiderantibus, Deuter. xxxiii, 28 : Oculus Jacob in terra frumenti et vini, et olei : quia frumentum signat hujus sacramenti quam in sacramento dat cordis firmitatem. Vinum autem spiritualem jucunditalem, et oleum pietatis pinguedinem : et hæc sunt super quæ tota consistit Ecclesia.

Sic ergo patet, quod iste cibus in genere suo quantum ad significationem et causationem est egregius : hoc enim est granum pinguissimum et dulcissimum inter omnia grana. Unde etiam is qui degustavit, id clamavit, et dixit, Psal. lxii, 6 : Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea, et labiis exsultationis laudabit os meum. Quia adeps gratiae deitatis et pinguedo devotionis ita repleverant animam ipsius, quod tota prorupit in exsultationem laudis. Hoc est triticum quod purissimo purissimum congruit, et grano quod est Deus incorporatur : et ideo totum ad horreum Domini pertinet colligendum. Matth. xiii, 50 : Colligite primum zizania, et alligate ea in fasciculos ad conburendum : triticum autem congregate in horreum meum. Omnes enim isti pertinent ad horreum Domini cœli, et ad mensam Dei. Et quia ipse cui

<--- Page Split --->

incorporandi sumus, purissimus est, ideo conquirit ut non nisi de purissimo grano conilicatur cibus corporis ejus.

Hoc est triticum et vinum quod omnes antiqui inedia famis consumpti petebant, dicentes, Thren. 11, 12 : Matribus suis direrunt : Ubi est triticum et vinum ?... vum exhalarent animas suas in sinu matrum suarum. Inedia enim longa consumpti populi matribus suis, hoc est, prælatis dixerunt : Ubi est triticum corporis Christi, et vinum sanguinis ejus, quod solum sacramentum est pignus salulis æternæ ? Et hoc dixerunt eo tem-

pore, cum ex inedia destituti exhalarent animas suas viatico carentes in sinu, hoc est, in gremio prælatorum hoc sacramentum non exhibentium : quia non nisi figuram habebant et non veritatem.

Nullum igitur in genere granorum inveniri potest adeo nobile et adeo dulce et minus ventosum, quod humilitatem signat, sicut granum frumenti. Et dicit Psalmista, Psal. iv, 8 : A fructu frumenti, vini, et olei sui multiplicati sunt.

Haec igitur est causa, quia in genere grani non nisi de grano frumenti hoc sacramentum confici potest.

CAPUT II.

De cibi hujus suavitate et sapore.

Secundum ordinem superius inductae divisionis, nunc dicendum occurrit de hasaporis suavitate, quae in hoc cibo spiritualiter gustantibus eum invenitur. Et quamvis in praemissis quaedam de hoc dicta sint, tamen quia ad cibum bonum etiam pertinet saporis suavitas, etiam hic quaedam alia et aliter quam superius dicta sunt, scribemus.

Habet igitur in causando saporem hoc sacramentum, et habet saporem in significando : et in ambobus his admirabilem spirat sanctitatis odorem.

In causando quidem habet sex sapores : habet enim saporem puritatis ex corpore, saporem dulcedinis valde amabilis ex sanguine, saporem autem omnis virtutis ex anima, qui est sapor aromaticus. Habet etiam saporem subilitatis in nos penetrantis ex spiritu humano, qui est in ipso, et saporem omnis gratiae, qui est sapor gratiosus ex dei-

tate, et tandem habet saporem cœlestem in omnibus ex unione humanorum suorum cum deitate. Quamvis enim, sicut dicit Isaac, in dietis universalibus novem sint sapores corporales, scilicet dulcis, pinguis, ponticus, stipticus, acutus, et acetosus, salsus, amarus, et aquosus qui insipidus vocatur, tamen quia probatum est, quod sapor est sequela complexionis, necessario sequitur, quod sicut quælibet res commixta vel composita propriam habet complexionem, ita quælibet proprium habet sibi attributum saporem.

Quia igitur quaedam sunt in parte pura, et in parte impura, et in parte corrupta, et in parte non corrupta, ideo pauca inveniuntur in omni puritate suum saporem exhibentia. Sed Douini nostri Jesu Christi purissimum corpus naturalis solum inter omnia communicativa suæ puritatis exhibet saporem, et sicut dici-

<--- Page Split --->

tur de Moab 1, in malo quod non transfusus est : de vase in vas,... idcirco permansit gustus ejus in eo, et odor ejus non est immutatus 2 : ita per contrarium in bono dicitur de Dominico corpore, quod in vase uteri virginalis manibus, Spiritus sancti formatum, in aliquod vas commaculationis non est transfusum. Et ideo gustus puritatis ejus permansit in eo, et odor.qui est saporis quaedam evaporatio, non est immutatus : omnino enim incorruptum est quod est in ipso, sicut ipse dicit in Psalmo xv, 10 : Non dabis sanctum tuum videre corruptionem.

Scitur autem ab omnibus physicis, quod impuritatis odor ab aliquo impuro resolvitur, et sapor similiter. Considerentur enim omnia principia hoc corpus perficientia. Materia enim purissimus sanguis est uteri virginalis. Virtus in eo diffusa, virtus Altissimi est, ut dicitur, Luc. i, 35 : Virtus Altissimi obumbrabit tibi. Operans Spiritus sanctus est, sicut dicitur ibidem : Spiritus sanctus superveniet in te. Assumens hoc corpus Filius est Altissimi, sicut ibidem dicitur. Anima de novo a manibus Trinitatis creata, et puritati corporis infusa, et omni gratia repleta. Quid ergo impuritatis in hoc corpore gustari poterit? prorsus nihil. Unde, Sapient. vni, 19 et 20, ipse qui est sapientia Patris, dicit : Puer eram ingeniosus, et sortitus sum animam bonam. Et cum'essem magis bonus, veni ad corpus incoinquinatum. Bene enim puer, qui sic testa recenti imbibitum servabat puritatis odorem : et bene animam bonam sortitus, quia omnis gratia vas sortitus est animam, et bene magis bonus omnibus erat, qui verus erat Deus de quo dicitur, Matth. xix, 17 : Unus est bonus, Deus. Et optime subjungitur, quod venit ad corpus a commaculatione omni incoinquinatum : quia de puro sanguine a puro spiritu et in purissi-

mo vase uteri virginalis est confectum.

Habet igitur purissimum ex omni parte saporem, si puris faucibus, sicut ipsum est purum, degustetur.

Habet etiam saporem dulcedinis valde 1. amabilis ex sanguine : naturale enim 2. est, quod omnis sanguis dulcis est sapo- valde. ris : quia cum sanguis' sit ultimum nu- trimentum eorum quae sanguinem ha- bent, et nihil nutriat nisi dulce, oportet quod omnis sanguis qui incorruptus est, dulcedinis habeat saporem. Quantae ergo putas dulcedinis est sanguis sacramenti hujus, qui de tam dulci fonte manavit, et a tam dulci fonte hauriente in tam dulce vas est transfusus? Fons enim hu- jus sanguinis est sanguis in visceribus gloriosae Virginis contentus : hauriens hunc fontem, Spiritus sanctus est : vas in quod transfunditur, corpus Domini- cum est, ex quo etiam manat in sacra- mentum et ex sacramento in corda fide- lium : quae omnia nihil amaritudinis ha- bent admixtum. Unde, Cantic. ii, 3, ubi sponsa de fructu arboris crucis loquitur, dicit : Sub umbra illius quem desidera- veram sedi, et fructus ejus dulcis gut- turi meo. Et hoc dicit propter sanguinem a cruce distillantem. Unde sapientia Sa- lomonis suadet, et dicit, Proverb. xxiv, 13 : Comede, fili mi, mel, quia bonum est, et favum dulcissimum gutturi tuo. San- guis enim dulcis de Dominico corpore in nos distillans, est tamquam favus dulcis- simus, in quo mel a cera distillat.

Saporem autem aromaticum omni virtute fragrantem habet ex anima, quae omnibus virtutibus fuit, est, et erit semper plenissima. Unde per ortum deliciarum significatur 3, ubi sponsa Spiritum sanctum alloquitur, et a se spiritum malignum fugat, dicens : Surge, Aquilo : et veni, Auster : perfla hortum meum, et fluent aromata illius. Ab Aquilone enim

<--- Page Split --->

pandetur omne malum, qui est ventus frigidus diabolicae suggestionis, constringens aromata, ne saporem et odorem virtutum effundant. De hoc igitur dicit, quod surgat, hoc est, recedat, et de medio tollatur : quia ille vere omnino repulsus est ab horto verarum deliciarum, qua est anima Christi. Sed, veni, Auster, qui est ventus calidus et humidus, ex calore aperiens, et ex humiditate laxans aromata, et significat Spiritus sancti aspirationem calidam charitate, et devotione humidam, pietatis consolatione resolvens et laxans et spirare faciens hortum istum : ut aromaticus ejus sapor et odor in omnem fluant Ecclesiam, ut omnes hi inebrientur sapore. Unde, ibidem, y. 10, dicitur : Odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Sicut autem in ante habitis diximus, odor est indicium saporis, et respiratio quaedam ex sapore facta.

1

Ex spiritu autem humano Christi qui est in hoc sacramento, et pulsans ad vitam, et animales perficiens operationes ad cognoscendum, habet hoc sacramentum saporem subtilitatis : quia etiam secundum naturam subtilium in compositione spiritualium sapores et odores valde sunt subtiles et facile penetrantes. Tali enim spirituali et spiritu pleno sapore se transfert Dominus in omnium sanctorum animas, et in saporem suum convertit, ut, ad Hebr. iv, 12, dicitur, quod est penetrabilior omni gladio ancipiti : et pertingens usque ad divisionem animae ac spiritus, compagum quoque ac medullarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis. In omnia enim haec spiritus iste subtilis penetrat, et omnia sapore deitatis informat. Et hoc est quod dicitur, Sapient. vii, 27 : Per nationes in animas sanctas se transfert, amicos Dei et prophetas constituit. Quod enim dicit, quod in animas sanctas se transfert, non est nisi subtilitatis et spirationis, in cujus spiritus materia, hoc est, humore, sicut in proprio subjecto est

sapor, et exspiratio ipsius secundum naturam est causaodoris. Nec aliquis dicat, quod subtilitas ad saporem non pertineat : quia quamvis subtilitas non sit sapor, tamen dispositio est omnis saporis et odoris, subtiliter in nos penetrantis et bene moti ad hoc, quod in nos transferatur et moveatur. Per hanc subtilitatem in nos penetrantem dicitur de sapientia, quae est Filius Dei, Sapient. vii, 24 et 25 : Omnibus enim mobilibus mobiilor est sapientia : attingit autem ubique propter suam munditiam. Vapor est enim virtutis Dei, et emanatio quaedam claritatis omnipotentis Dei sincera. Talis autem vaporis spiratio et emanatio sincerissimi spiritus subtiliter in nos penetrans, nos ad omnem sui spiritus informat saporem et odorem.

Saporem autem gratiosum valde habet ex deitate, in qua, sicut dicitur, Joan. i, 14 : Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. Hoc sapore omnibus praefertur delectabilibus, nec aliquid est quod comparari possit delectationi hujus sacramenti. Sic accipitur quod dicitur, Psal. xxxvi, 4 : Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui. Si enim delectatio est, ut dicit Aspasius, diffusio naturae super maxime conveniens, inaestimabilem convenit esse delectationem super gustum deitatis in omni gratia et omni bono refertum. Psal. xv, 11 : Delectiones in dextera tua usque in finem. Et, Isa. lv, 2 : Comedite bonum, et delectabitur in crassitudine anima vestra. Hic est enim delectabilis sapor, omni satisfaciens desiderio sanctorum, sicut dicitur, Proverb. xiii, 19 : Desiderium si compleatur delectat animam, etc.

Ex unione humanorum suorum omnium cum deitate saporem habet inusitatum in terris, qui est sapor coelestium gaudiorum, quem omnia quae sunt in Christo gustantibus hoc sacramentum, infundunt : et hic est sapor vitae aeternae,

6

Saporem cœelestem ex unione humanorum suorum cum deitate.

<--- Page Split --->

de quo dicitur, Proverb. xxxi, 18 : Gustavit, et vidit quia bona est negotiatio ejus. Hæc est enim vinea gaudium æternum gustui inferens, et saporem bonorum æternorum. Eccli. xxiv, 21 : Quasi Libanus non incisus vaporavi habitationem meam. Libanus enim mons optimus et delectabilibus plenus : et ideo non unum, sed omnia spirat bona, et signat conjunctionem summæ deitatis cum humanitate, in qua cœlestia omnia terrenis sociata sunt, et omnia quæ in cœlo sunt, sapiunt et spirant. Et attende, quod licet isti sapores non sint de saporibus corporalibus qui ad faucium corporalium gustum deprehenduntur, tamen omnem convenientiam quæ ad nos potest esse, determinant. Ad nutrimentum enim substantiæ exigitur puritas : quia impurum in nutrimento sumptum abjicitur a natura, et ad naturae convenientiam assumitur dulcedo : quia nihil nisi dulcedo appetitur et retrahitur a natura. Aromaticus autem assumitur ad appetitus excitationem : quia cum fastidio et abominatione cibus sumptus abjicitur magis quam utiliter sumatur. Subtilitas necessario requiritur ad penetrationem ad interiora. Delectabilitas autem ut natura expansa et dilatata undique capiat et capiatur a cibi nutrimento. Et quia nihil perficit suam operationem naturalem sine virtute cœlesti, conjungitur omnibus in sapore virtus cœlestis, bona cœlestia ingerens, ut quodlibet prædictorum ad suum proprium deducatur effectum. Et in hoc deprehenditur mirabilis altitudo sapientiæ divinæ. In quo altitudo divina consideratur, quæ in uno cibo omnia congregavit, quæ ad perfectionem requiruntur nutrimenti. Et hoc significatum est, Genes. xlv, 18, ubi sic dicitur : Venite ad me : et ego dabo vobis omnia bona Ægypti, ut comedatis medullam terræ. Omnia enim bona nostra, quando in Ægypto hujus terræ habitamus, sunt in corporis Domini sacramento, et tota medulla terræ, hoc est, terreni corporis per saporem et nutrimentum est in eo. Me-

dulla enim purius est quod in corpore est, et dulcius, et magis odoriferum, et subtilis humiditatis etiam per ossa penetrantis, et delectabilis in gustu, et virtutis maxime ad nutriendum propter pinguedinem quam in se habet infusam.

Hos igitur sapores spiritualiter habet in causando.

Habet autem duos sapores in significando, scilicet saporem panis, et saporem vini. Quia quamvis aqua vino in calice admisceatur, non tamen tanta apponi debet ut vini tollat et deleat saporem, sed potius ipsa aqua tota transire debet in saporem vini. Quia aqua significat insipiditatem populi, quae tota transire debet in saporem spiritus Domini, sicut inferius ostendemus.

Sapor enim panis de frumento assumitur ad significandum cordis ex isto nutrimento conforationem, sicut ipse dixit patriarcha, Genes. xviii, 5 : Ponam buccellam panis, et confortate cor vestrum. Confortat autem principium vitæ et virtutis ferens nutrimentum in vehiculum : quia per substantiam suam per nutrimentum, et per spiritum quo illud granum plenum est, diffundit spiritum qui vigoris et virtutis est vector in membra. Et hoc magis facit panis in sacramento, qui nutrientis puritatem substantiæ habet perfectam, et fons est omnis spiritus administrantis virtutem et fortitudinem. Inde enim dixit patriarcha : Confortate cor vestrum. Et propter hoc dicitur in Psalmo cim, 15 : Panis cor hominis confirmat. Et, Act. xxvii, 34, dixit Paulus : Rogo vos accipere cibum pro salute vestra, quia nullius vestrum capillus de capite peribit. Cibus enim salutis saluberrimus omnibus et confortat in gratia, et salvat a periculo. Unde etiam, III Regum, xix, 8 : Elias in fortitudine cibi illius, scilicet panis quem sibi ministravit Angelus, ambulavit per desertum quadraginta diebus et quadraginta noctibus, usque ad montem Dei Horeb. Quia per totum desertum hujus mundi quadragin-

<--- Page Split --->

ta diebus et quadraginta noctibus pœnitentialibus ambulamus, donec ad montem divinae visitationis et visionis veniamus.

Sapor autem vini in signando assumitur, ut sapor cœlestium gaudiorum in nobis perficiatur, sicut dicitur in Psalmo cui, 15 : Vinum lætificat cor hominis. Et, Judicum, ix, 13, dicit hæc nostra vitis : Numquid possum deserere vinum meum, quod lætificat Deum et homines, et inter ligna cætera promoveri ? Sicut autem diximus, quamvis aqua pro nobis in sacramento accipiatur, tamen sapor aquæ in sacramento non sentitur : quia populus junetus sanguini Domini, non sanguinem convertit ad insipiditatem, sed potius gaudiorum spiritualium accipit saporem, sicut, Joan. u, 8, aqua a Christo conversa in vinum nihil retinuit de aquæ insipidate, sed tota conversa est in vini saporem. Unde, ibidem, y. 10, dicitur : Servasti bonum vinum usque adhuc. Sic etiam vitis in se complutam per radicem bibit aquam, et ex illa generat vinum, quod proprinet eis a quibus colitur. Propter quod, Isa. v, 6, dicitur de vinea fructum congruum non ferente : Nubibus mandabo ne pluant super eam imbrem. Propter quod etiam Empedocles de natura vini loquens, dixit quod vinum est aqua putrefacta in vite, putrefactionem pro digestione accipiens. Sic igitur et naturali exemplo et Christi miraculo probatur, quod aqua in sacramento cum vino mixta, non debet in sapore aquæ remanere, sed potius saporem vini accipere : quia de insipidis dicitur, Apocal. iii, 16 : Quia tepidus es, incipiam te evomere ex ore meo. Tepidum autem ibi ponitur pro insipido.

gaudio, et bona spe futurorum bonorum. Hæc enim tria facit vinum, quando proportionabiliter sumitur.

De primo horum dicitur, Eccli. xxxi, 35 et seq : Vinum in jucunditatem creatum est, et non in ebrietatem, ab initio. Exsultatio animæ et cordis vinum moderate potatum. Sanitas est animæ et corpori sobrius potus. Hoc enim maxime de vino Eucharistiae intelligitur, quod animam jucundam facit, quod corpus et animam in exsultatione spirituali infundit, quod sanitatem animæ et corpori tribuit. Hoc enim est quod dicitur, Eccli. xxx, 23 : Jucunditas cordis hæc est vita hominis, et thesaurus sine defectione sanctitatis.

De secundo autem, hoc est, de gaudio supra inductæ sunt auctoritates : quia vinum lætificat cor hominis 2 : quia lætitiam æternam de æternis jam sacramentaliter degustatis infundit. Hoc est vinum, de quo dicitur, Proverb. ix, 5 : Bibite vinum quod miscui vobis. Proverb. xxxi, 6 et 7 : Date siceram mærentibus, et vinum his qui in amaro sunt corde. Bibant, et obliviscantur egestatis suæ, et doloris sui non recordentur amplius.

De spe autem quam bonam tribuit futurorum bonorum, dicit Philosophus, quod vinum bona spei facit hominem. Et hoc est vinum de quo, Cantic. vii, 9, dicitur : Gultur tuum sicut vinum optimum, dignum dilecto meo ad potandum, labiisque et dentibus illius ad ruminandum. Gultur enim gustans hoc vinum, diu in se revolvit saporem, in se revolvens rei speratæ dulcedinem, et hoc labiis cordis, hoc est, intellectu et affectu revolvitur, et continue ruminatur, ut dulcedo beatitudinis in eo speratæ perfectesugatur.

His igitur de causis duos in hoc sacramento sapores significantes a Christo habemus, scilicet et panis et vini.

<--- Page Split --->

CAPUT III.

De cibi hujus laucitate ex praeparatione.

Est autem laucissimus hujus præparationis modus in quatuor, scilicet in efficacia virtutis, in altitudine sapientiae hunc cibum contemperantis, et in condimento delectationis, et in abundantia administrationis. Primum horum attribuitur potentiae Patris. Secundum attribuitur sapientiae Filii. Et tertium attribuitur bonitati Spiritus sancti. Quartum autem majestati attribuitur totius Trinitatis. De potentia enim Patris potuit haec fieri præparatio. De sapientia Filii inventa est. De bonitate Spiritus sancti condita est. Nec expresse haberi poterant nisi de majestate et magnificentia totius Trinitatis.

De potentia enim Patris dicitur, Esther, xiii, 9 et seq. : Domine, Domine, rex omnipotens, in ditione tua cuncta sunt posita, et non est qui possit tue resistere voluntati, si decreveris salvare Israel. Tu fecisti cœelum et terram, et quidquid cœeli ambitu continetur. Dominus omnium es, nec est qui resistat majestati tue. Ac si dicat : Talem redemptionis nostrae cibum et pignus impossibile est humanae infirmitati præparare : sed tibi, Domine Deus, rex omnipotens, nihil est impossibile : quia in ditione tua cuncta sunt posita, quia in verbo simplici tibi coaeterno fecisti cœelum et terram, et omnia quae in eis sunt contenta : et eodem verbo creaturas, ut dicit Ambrosius, mutare potes in corporis et sanguinis Filii tui cibum. Nec enim mirum est si verbum quod

omnipotentia Dei fecit creaturas, eadem potentia mutat creaturas in illud quod voluerit : quia Dominus universorum ipse est : cujus magnificentiae cuncta obediunt, et nihil resistit. Et hoc est quod dicitur, Sapient. xii, 18 : Subest tibi cum volueris posse. Quia quamvis fides in omnibus articulis suis omnipotentiae Dei innitatur, in sacramento tamen altaris, in quo consistit fundamentum fidei et totius Ecclesiae communio, maxime innititur omnipotentiae. Et hoc est quod in signo hujus sacramenti dixit ad Saram Angelus, Genes. xvii, 14, ubi similis promissio sanguinis facta est, et confectio cibi Angelorum de tribus farinae satis, quae magna fuerunt, et non nisi ab omnipotentia Dei fieri poterat. Numquid Deo quidquam est difficile ? Quasi diceret : Non est : facile est enim creaturas mutare et transubstantiae quas fecit, et de cibis nobis consuetis, hoc est, pane et vino, corporis sui et sanguinis nobis dulcem cenam præparare. Hoc est etiam quod, Luc. 1, 37, Angelus dixit cum de perfectione et conceptione Dominici corporis et sanguinis ageretur : Non erit impossibile apud Deum omne verbum. Et persuadens Virgini, unde hoc fieri posset, dixit, 35 : Virtus Altissimi obumbrabit tibi. Quod exponens Origenes, dicit virtutem Altissimi esse virtuosam potentiam Patris, quae umbram et imaginem suiipsius fecit in Maria Virgine, de creatura vetustatis corruptae novum hominem secundum Deum creatum perficiens, et hunc non ad imaginem, sed ipsam imaginem faciens per unionem,

<--- Page Split --->

in quo perfecta resultaret potentia Patris.

veritatis fidei, in qua fundatur Ecclesia, quae etiam humanam vincit sapientiam. Via vero viri perfecti in omnibus virtutibus et gratiis et in adolescentia juvenili, est introitus sapientiae in humanam naturam infantilem et juvenilem, quae infantilis et juvenilis esse solet, et non habere proprietates viri perfecti in providentia et actibus virtutis. Hæc igitur sapientia omnem humanam sapientiam excedens, hæc omnia providit et conjunxit in hoc sacramento. Hæc est mulier evangelica fermentum efficacissimæ deitatis abscondens in farinæ satis tribus 1, hoc est, purissima natura corporis, et purissima natura animæ, et purissima natura corporalis spiritus, tamquam sub tribus satis abscondens, donec fermentatum est totum, hoc est, a deitate penetretur, et divinæ virtutis et sapientiae in intima sua recipiat influxum, et totum sic deitati societur. Hæc etiam sapientia per Saram principem et uxorem magni patriarchæ significatur, Genes. xvii, 6, ubi Saræ, uxori suæ, dixit Abraham: Accelera, tria sata similæ commisce, et fac subcinericios panes. Hæc est enim sapientia summi Patris, quæ tria sata deitatis et animæ et corporis commiscuit, hoc est, sociavit et ut undique simul sint, et tamen commixtionem quæ mutet aliquod illorum, non patiantur. Accelerat autem: quia in momento operata est, et non per momenta temporum ut infirma facit natura, et fecit nobis panes æternæ refectionis sub cineribus hujus nostræ mortalitatis decoctos. Simila autem purissima fuit: quia in deitate nihil furfuris cadere potuit. Anima autem numquam commaculata fuit: et corpus sine omni contagione conceptum et natum, et per totam vitam conservatum. Unde etiam, Levit. ii, 4, Dominus de simila purissima præcepit fieri sibi sacrificium et præparari.

De bonitate autem Spiritus sancti, per quam iste cibus est conditus : quia ipse

<--- Page Split --->

est Patris et Filii delectatio et condimentum, ut dicitur, Sapient. xii, 1 : O quam bonus et suavis est, Domine, spiritus tuus in omnibus ! Omne enim condimentum est in ipso, et sine ipso cuncta efficiuntur insipida. Et in hujus rei figuram dicitur ad sponsam in Canticis, vn, 2 : Dabo tibi poculum ex vino condito, et mustum malorum granatorum meorum. Vinum enim sacramenti cibus et potus est, conditum cum sapore bonitatis Spiritus sancti. Mustum autem malorum granatorum est succus delicatissimae pietatis corporis Domini, quod sicut granatum quaedam in se continet grana spiritualium virtutum et refectionem, quæ ex ipso per passionem expressæ, tamquam mustum mali punici continentur in sacramento : propter quod in dulcedine sua sacramentum parasse pauperi dicitur dulcissimus Deus 1. Hoc signatum est, IV Regum, rv, 39 et seq., ubi dicitur, quod amaritudo colocynthidarum per farinam in ollam immissam ab Eliseo tota in dulcedinem versa est, ita quod non fuit quidquam amaritudinis in illa olla. Farina autem illa dulcissima est, et delicata, dulcedinem signat et condimentum Spiritus sancti. Olla autem vas sacramentale signat. Colocynthidae autem amarissimae signant tumulum Christi passionum amarissimarum, quæ tamen omnes nobis dulcissimæ fiunt condimento farinæ, hoc est, bonitatis Spiritus sancti.

non ad mensuram data sunt homini Christo: quas impensas nemo parare potuit nisi magnus ille rex, qui majestatem totius signat Trinitatis. Unde, Esther, 1, 7 : Bibebant autem qui invitati erant, aureis poculis, et aliis atque aliis vasis cibi inferebantur. Vinum quoque, ut magnificentia regia dignum erat, abundans et præcipuum ponebatur. Invitati autem ad hoc sacramentum sunt omnes fideles Christo in sacramento cum Apostolis et discipulis communicantes, qui omnes aurea bibunt pocula : quia omnis eorum refectio in splendore deitatis administratur. Et cibi refectionis eorum aliis et aliis vasis gratia inferuntur : quia in corpore cibus, in sanguine potus, in anima pignus redemptionis, in spiritu vita, in deitate omnis gratia gestus infertur, et vinum æternorum gaudiorum abundans in hydria perfectæ personæ divina æ quæ est Filius : et præcipuum, quia in ipso fonte omnium gaudiorum haustum, nobis in hoc sacramento proponitur.

Hoc est quod de majestate Dei dicitur, Luc. xiv, 16 : Homo quidam fecit coenam magnam, et vocavit multos. Haec enim est Dei magnifica majestas quæ dicitur quidam singulari dignitate homo humanitate sive benignitate, fecisse dicitur, magnam quidem magnifica præparatione, coenam autem quæ ultima est, et post eam alia refectio in sacramento fidelibus non præparabitur, sicut ista post prandium agni typici veteris parata fuit, sed alia post istam in gratia fidei in cætero non parabitur, et ideo coena vocatur. Haec coena signata est, III Esdræ, iii, 1 et 2, ubi sic dicitur, quod rex Darius fecit coenam magnam omnibus vernaculis suis, et omnibus magistratibus Mediæ et Persidis, et omnibus purpuratis, et prætoribus, et consulibus, et præfectis sub illo, etc. Darius enim significatur seu interpretatur augmentatus, et signat Christum qui omnibus fidelibus continuum accipit augmentum.

4

Ex abundantia totius Trinitatis administratus.

De abundantia autem divinæ majestatis quæ dat impensas, dicitur, I Paralip. xxix, 2 : Ego totis viribus meis præparavi impensas domus Dei. Et domus in qua infallibiliter omni tempore invenitur Dominus, sunt species sacramentales, quas post confectionem rite celebratam semper inhabitat Dominus.

Hujus domus impensæ sunt natura divina et humana in anima et corpore et sanguine et spiritu et omnibus bonis quibus plena est natura divina, et quæ

<--- Page Split --->

Hic rex fidelium suae magnificentiae demonstrans decorem in hoc quod tam lautam et magnam in sacramento fecit cernam omnibus vernaculis, qui sunt servi in domo sua nati, quæ domus est Ecclesia. Magnates autem sunt viri magna virtute, quorum pietates et merita numquam defecerunt. Purpurati autem sui sunt martyres purpureo sanguine conformiter Christo rubificati. Prætores autem sui sunt sancti Ecclesiarum judices, decreta canonica et leges ad regimen sanctæ Ecclesiae statuentes. Consales autem sunt doctores de secretis Scripturæ in dubiis fidelibus consulentes. Præfecti autem sunt plebibus in Ecclesiis præpositi. Quibus omnibus hæc cœna magna est præparata eximio et lauto præparationis modo, quem oculus non

vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quæ præparavit Deus iis qui diligent illum 1. Isa. LXIV, 4: Oculus non vidit, Deus, absque te, quæ præparasti diligentibus sive exspectantibus te. Hæc est cœna de qua dicitur, Apocal. in, 20: Ecce ego sto ad ostium, et pulso : si quis audierit vocem meam, et aperuerit mihi januam, intrabo ad illum, et cœnabo cum illo, et ipse mecum. Hic enim rex cœnat cum fidelibus, et se tribuit in cœnam Angelis reverentiam exhihentibus, et sacerdotibus ministrantibus istius convivii fercula et cibum. Isa. LXVI, 8: Quis audivit umquam tale? et quis vidit huic simile? Rex cum suis cœnat et se in cibum exhibet, sacerdotes sanctificati ministrant, Trinitas condit, Angeli cœlestes obsequuntur.

CAPUT IV.

De cibi hujus suavitate ex operatione.

Sic cibus sanus est ex operatione : quia operatur suavitatem in homine ipsum in communionem sumente.

Est autem sanus quadrupliciter, scilicet ab infirmitate præservando, causam infirmitatis expurgando, sanitatem perditam reparando, et sanitatem reparatam conservando.

De præservatione quidem ab infirmitate dicitur, Eccli. XXXVIII, 4: Altissimus creavit de terra medicamenta, et vir prudens non abhorrebit illa. De terra enim illa benedicta Dominici corporis et sanguinis, de qua scriptum est: Domini est terra 2, etc., creavit nobis Deus medici-

nam gratia præservantem nos ab omni peccati infirmitate. Vir ergo prudens, qui de futuris habet providentiam, quod scilicet sine hac medicina non præservatur homo ab infirmitate, et ideo non abhorret eam: quia licet sit apud imperitos horribile sumere humanam carnem, vel humanum sanguinem, tamen in hoc sacramento medicina est supra modum amplectenda. Et hoc est quod dicitur, Eccli. XLIII, 24: Medicina omnium in festinatione nebulæ. Quia forma panis intra quam corpus Domini continetur, nebula vocatur, quæ medicina est præservans ab omni infirmitate. Hoc est

<--- Page Split --->

quod dicitur, Job, v, 19 : In sex tribulationibus liberabit te, et in septima non tanget te malum. Tot enim sunt infirmitates quas timemus. Sunt enim sex quae causantur ab infirmitate corporis et mentis. A corpore quidem tres, luxuria, gula, avaritia. Ab anima tres secundum quod est in corpore corrupto, scilicet ira ex sanguinis accensione, acedia ex corporis ponderositate, invidia ex cordis pravitate, quia scilicet timet ne alterius prosperitate ipse impediatur Hæc est quæ ducit hominem in desperationem. (De hoc vide Bernardum in sermone 43.) Superbia autem causatur ex sola spiritus altitudine, et hæc est septima. In quibus nos non tangit malum, a quibus nos corpus Christi præservat. Si enim cogitamus patientis humilitatem, quando in memoriam passionis Christi corpus Domini sumimus, non tangit nos malum superbiae. Si autem cogitamus Christi charitatem in qua nobis se in corpore et sanguine communicavit, non tangit nos malum invidiae. Si autem cogitamus, quod impiger fuerit ut omnia faceret quæ ad nostram salutem requirebantur in offerendo se pro nobis, liberamur a malo acediæ. Et si advertimus quam liberaliter sua et se nobis impendit, liberamur a malo avaritiae. Si autem ad cor reducimus patientiam ipsius et mansuetudinem cum se pro nobis obtulit, liberamur a malo iræ. Si autem subvenit nobis de sobrietate illius cœnæ, liberamur a malo gulae. Et si cogitamus amaritudinem in lactucis agrestibus, quæ amaritudinem et acerbitatem signant passionis, liberamur a malo luxuriæ.

Hoc signatum est, Tob. vi, 8 et 9 : Cordis ejus particulam si super carbones ponas, fumus ejus extricat omne genus daemoniorum. Quia omne genus daemoniorum consistit in his septem : hæc enim est illa optima particula inter omnia sacramenta quæ nobis Salvator exhibuit, et ideo illa posita super carbones devotionis igniti cordis, statim fumat in effectu ad Deum, et omnem vim inimici

expellit a nobis. Et fel valet ad ungendos oculos in quibus fuerit albugo, et sanabuntur. Fel enim est fellea amaritudo exprobrationum Christi patientis, quæ extergit albuginem spissam, quam nobis ante oculos vanitas mundi posuit, ut non videamus lumen cœli : quia Christi amaritudo reducit nos, ita ut nos cognoscamus et ad lumen cœli oculos attollamus, et vanitatem mundi non curemus quæ nobis oculos obtexit.

Sic igitur est cibus iste operans sanitatem, præservando nos ab omnibus malis, quæ septem sunt in mortalibus, et unum octavum in cæcitate veritatis.

Est etiam iste cibus sanus causam infirmitatis expellendo. Omnis enim causa nostræ infirmitatis est quintuplex. Quod enim ad infirmitatem movet, extra nos est, secundum id quod dicitur, I Joannis, ii, 16 : Omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitæ. Et quod in nobis inducit, aut est timor humanus vel mundanus, vel amor improbus, in quo superflue nos ipsos amamus. Et hoc totum curat cibus iste. Si enim cogitamus Christi in patiendo dolorem, expurgatur concupiscentia mollitiei carnalis. Si advertimus patientis nudam paupertatem, concupiscentiam expurgamus oculorum. Si autem advertimus illusi et exprobrati et derisi etiam a crucifixis latronibus vilitatem, totum expurgatur quod in nobis est de vitæ superbia. Thren. iii, 19 : Recordare paupertatis et transgressionis meæ, absynthii et fellis. Paupertatis, inquam, ne concupiscentia oculorum in mundi spectaculis divitiarum te inficiat. Transgressionis in sensu doloris, ne dulcedo te concupiscentiæ carnalis alliciat. Absynthii et fellis in exprobratione derisionis et illusionis, ne superbia vitæ decipiat.

Contra timorem valet recordatio gaudii, qua pro nobis audacter crucem sustinuit. Et recordatio mortis, quam pro nobis sustinuit, valet contra amorem

<--- Page Split --->

superfluum, ne nos tantum amemus, quod pro ipso nihil sustinere velimus. De timore dicitur, Matth. x, 28 : Nolite tinere eos qui occidunt corpus, aninum autem non possunt occidere. Ad Hebr. xii, 3 : Recogitate eum qui talem sustinuit a peccatoribus adversum semetipsum contradictionem, ut ne fatigemini, animis vestris deficientes. De amore autem dicitur, Joan. xii, 23 : Qui amat animam suam, perdet eam : et qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam æternam custodit eam. De utrisque similiter dicitur, ad Hebr. xii, 2 : Abspicientes in auctorem fidei et consuntmatorem, Jesum, qui prpposito sibi gaudio sustinuit crucem, confusione contempta. Sic enim lit quod dicit Apostolus, I ad Corinth. xi, 26 : Quotiescumque manducabitis panem hunc, et calicem Domini bibetis, mortem Domini annuntiabilis, donec veniat.

Sic enim memoria passionis expurgat ab omni causa infirmitatis.

Est item medicina sanitatis, sanitatem deperditam restaurando. Sicut enim perditur sanitas et vires corporis, ita perditur sanitas mentis. Sanitas autem corporis et vires perduntur per longam abstinentiae inediam, ita quod consumuntur substantiae membrorum et vires : et sic per longam abstinentiae inediam deperditur substantia spiritus et vires et substantia boni naturalis in spiritu. Thren. iv, 9 : Melius fuit occisis gladio quam interfectis fame, quoniam isti extrabuerunt consumpti a sterilitate terræ. Occisi enim gladio sunt percussi rumphæa diaboli, quæ est peccatum actuale et mortale, in quo satiatur libido concupiscentiæ. Fame autem per abstinentiam istius cibi laborantes, interius destituuntur, et contabescit bonum spiritus naturale ex longa inedia famis, et omne bonum nutrimentum interius convertitur in tabem. Unde, Psal. xxxvii, 12 : Propter iniquitatem corripuisti hominem, et tabescere fecisti sicut araneam animam ejus. Quia propter iniquitatem operis cor-

rumpitur homo, et corruptus a sumptione istius cibi spirituali manducatione suspenditur, et tunc inedia consumptus, spiritualia sua in tabem convertuntur et destituuntur in seipso. Per hunc autem cibum fit deperditi in substantia spiritualis boni restauratio, et revertuntur vires, et homo redit ad statum et vigorem debitum. Sapient. xvi, 26 : Quoniam non nativitatis fructus pascunt homines, sed sermo tuus hos qui in te crediderint conservat. Nativitatis enim fructus pascunt corpus, sed non animas : sed sermo Dei, hoc est, Verbum Dei, formam et figuram cibi et potus assumens in sacramento pascit eos qui in te confidunt ad restaurationem substantiæ boni spiritualis et naturalis, et virium spiritualium restaurationem : quia per abstinentiam cibi istius sacramenti tabescit anima, hoc est, in tabem corruptam convertitur, sicut aranea quæ labore venationis muscarum, in quibus vana hujus mundi gaudia signantur, pro quibus homo laborat, contabescit eviscerans se in suiipsius labore : livida enim tabes efficitur in interioribus omnis hominis qui hoc cibo diu privatur.

Hoc optime signatum est in Psalmo cvn, 36 et 37 : Collocavit illic, hoc est, in terra fructifera, esurientes, et constiturunt civitatem habitationis : et seminaverunt agros, et plantaverunt vineas, et fecerunt fructum nativitatis. Esurientes enim sunt cibum corporis Christi desiderantes, et silentes sunt qui desiderant sanguinem Christi. Hi constituerunt se per Dei gratiam in hoc loco, ubi est habitatio civitatis Dei, hoc est, in Ecclesia, et ibi semine justitiæ seminaverunt agros ab augendo seu agendo dictos, in quibus crescit frumentum panis corporis Christi, et plantaverunt vineas in quibus crescit potus sanguinis Christi : et in his fecerunt fructum dulcissimum gratiae sacramenti quo cibamur, qui dicitur fructus nativitatis, quia ex eisdem et corporaliter et spiritualiter nascimur et nutrimur : gratia enim Christi nascimur, et gratia Christi in sacramento nutrimur. Psal.

<--- Page Split --->

XXII, 1 : Dominus regit me, et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me collocavit. Ibi enim et substantia spiritualium restituitur, et vigor virtutum perficitur, et revertitur spiritus omnium bonorum. Act. ix, 19 : Cum accepisset cibum, confortatus est, ita quod sicut dicitur, III Regum, xix, 8, Elias recreatus est in fortitudine cibi Angelorum panis, totum desertum transiit, et ambulavit usque ad montem in quo Deo est conjunctus. Hinc est quod patriarcha dixit, Genes. xvii, 5 : Ponam buccellam panis, et confortate cor vestrum, quod scilicet prius per inediam longae famis erat tabefactum. Genes. xlii, 2 : Descendite, et emite nobis cibaria necessaria, ut possimus vivere, et non consumamur inopia. Triticum enim quod ad imperium Joseph venditur in Ægypto, omnes salvat a sterilitate famis. Hoc est triticum corporis Domini, quod a Domino, qui per Joseph significatur, venditur commutatione animæ et corporis, et in mundo salvat omnes a famis spiritualis consumptione. Sic igitur restituendo deperditum in substantia et vigore spiritus sanitatem restituit deperditam et reparat vigorem. Genes. xlvii, 12 : Et alebat eos, omnemque domum patris sui, præbens cibaria singulis. Sic alit nos Christus, et omnem domum, hoc est, Ecclesiam quæ est domus Patris, præbens cibaria singulis in sacramento cibi spiritualis, in quo est medicina perfecte sanitatis, quo omnia restituuntur deperdita per inediam antiquæ famis.

est : sed ipsa pyxis, hoc est, sacramentum in quo datur, accipit donationem a Christo rege nostro, qui omnem gratiam in sacramento posuit. Miro enim modo studuit quomodo nobis gratiam nos in omni sanitate conservantem præpararet, et invenit sacramentum, in quo ipse medicus et ipsa medicina semper haberentur. Psal. cvi, 20 : Misit verbum suum, scilicet in sacramento, et sanavit eos, et eripuit eos de interitionibus eorum. Et hoc studium commendatur, Eccli. xxxvii, 3 : Disciplina medici exaltabit caput illius, et in conspectu magnatorum collaudabitur. Hæc enim disciplina honorabilem fecit Christum, et in conspectu magnatorum omnium, hoc est, Ecclesiae patrum, fecit ipsum laudabilem in charitate qua nobis dedit seipsum : et quia sic sanitatem restauratam conservat, unctio vocatur : quia secundum naturam nulla corpora sic in sanitatem conservantur, ut dicit Avicenna, sicut quæ undique circumdata sunt naturali et propria pinguedinis unctione.

Hoc est signatum, Joan. xii, 3, ubi cum Christus esset in cœna, Maria venit et effudit unguentum super caput ipsius recumbentis, et domus impleta est ex odore unguenti : quia tota Ecclesia replenda erat unctione sacramenti Christi, quod fracto alabastro corporis sui in passione sacramentaliter in totum corpus mysticum Christi distillavit ad sanitatis conservationem. Psal. cxxxii, 2 : Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron, quod descendit in oram vestimenti ejus. Et hoc signando dicitur, Eccli. xxxviii, 7 : Unguentarius faciet pigmenta suavitatis, et unctiones conficiet sanitatis. Et sic conservat sanitatem restitutam, ne iterum infirmitas pejus quam prius revertatur, sicut dicit David : Oleo sancto meo unxi eum 1. Quia sic cognoscimus mirabilia Dei qui tantum studium conservandæ sanitatis habuit de nobis.

<--- Page Split --->

Væcli. xxxviii, 6 : Dedit hominibus scientiam Altissimus, honorari in mirabilibus suis. In his enim mitigabit dolorem. Jerem. xvii, 14 : Sana me, Domine, et

sanabor : salvum me fac, et salvus ero, quoniam laus mea tu es. Nullus enim his modis qui dicti sunt, sanat et sanus est, nisi solus Deus.

CAPUT V.

De cibi hujus nutritivitate ex virtute.

Dicemus nunc de cibi hujus nutrititate, hoc est, virtute quam habet ad nutriendum.

Virtus autem hujus cibi ad nutriendum in sex cognoscitur, scilicet quod nutrit virtute cœelesti, quod nutrit veritate veri cibi, quod nutrit ad vitam, quod radicem confert immortalitatis, quod nutrit virtute vincente nutritum et ad se convertente, et quod nutrit virtute universali. Primum habet ex origine. Secundum ex naturali puritate. Tertium ex conjuncta sibi deitate. Quartum habet ex aeternitate virtutis. Quintum autem habet ex spiritus plenitudine. Sextum autem ex omnium gratiarum plenitudine.

Primum igitur notandum est, quod nutrit cœelesti virtute quae nobilior est omni virtute humana vel humani cibi. Unde, Joan. vi, 32 et 33, dicitur : Non Moyses dedit vobis panem de cœelo, sed Pater meus dat vobis panem de cœelo verum. Panis enim Dei est, qui de cœelo descendit, et dat vitam mundo. Hic enim panis vegetare et nutrire habet ad vitam cœelestem, de quo dicitur, Isa. v, 10 et 11 : Quomodo descendit imber et nix de cœelo, et illuc ultra non revertitur, sed inebriat terram, et infundit eam, et germinare eam facit, et dat semen serenti, et panem comedenti : sic erit verbum meum quod egredietur de ore meo : non

revertertur ad me vacuum, sed faciet quæcumque volui, et prosperabitur in his ad qua misi illud. Imber enim gratiae descendit de cœelo Trinitatis, et nix candidissimæ castitatis nihil habens de incendio fomitis in uterum beatae Virginis, et inebriavit terram illam ad maledicti veteris abolitionem, et infudit eam ad hujus tritici fertilitatem, et dedit semen serenti omni sacerdoti, et dedit panem manducanti et omni communicanti huic sacramento. Et sic factum est de verbo quod egressum est de ore Altissimi : hoc enim vacuum a fructu et divinum in spiritum tantum non est reversum, sed se incorporando fecit quæcumque Pater voluit, omnem familiam suam cœelesti virtute satiando : quod prosperatum est in his ad quæ misit illud, quia continue sumptum multiplicat virtutem, in nullo deficiens a seipso. Sic enim impletum est quod dicitur in Psalmo cxxxii, 15 : Viduum ejus benedicens benedicam, pauperes ejus saturabo panibus. Vidua ejus Ecclesia est, quæ benedictionem ejus in novo sponso suo et cultore Christo consecuta est, ita ut omnes pauperes spiritu panibus ejus qui virtutis sunt cœelestis, sint saturati. Hoc enim non nisi virtute cœelesti fieri potuit, nec famelici Christi esurient, nisi panem virtute cœelesti nutrientem. Panis enim de terra talibus non

<--- Page Split --->

deficit, sed panem de cœlo esurierunt.

Est autem advertendum, quod etiam alimentum corporale corpora animata non nutrit nisi virtute cœlesti, quamvis elemento corporali, hoc est, calore naturali, qui virtutem habet ignis, nutrimentum digeratur et purificetur, eo quod caloris ignei est segregare grossa a subtilibus, et aggregare subtilia quæ sibi attrahit : tamen ad æqualitatem complexionis non nutriret, nisi in eo esset virtus cœlestis, quia omnis æqualitas in complexione corporum animatorum est ab æqualitate cœli, in quo prima est æqualitas in genere corporum : et ideo Christus nobis naturalem perficiens cibum, optimam cœlestem virtutem posuit in ipso, qua nutriret. Quia etiam ipsum nutrimentum propter hoc de cœlo venisse dicitur, Joan. vi, 31 : Panem de cœlo dedit eis manducere. Et ibidem, §. 32 : Pater meus dat vobis panem de cœlo verum. Sicut etiam dicitur in Psalmo cxLui, 5 : Inclina cœlos, et descendet : non tantum ut nobiscum in terra sis, sed etiam sic ut nobis cœlestem cibum in communicando cœlestem virtutem ingeras, qua ad cœlestium vitam nutriantur. Hoc est quod dicitur, Joel. ii, 18 : Et erit in die illa, stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte. Montes enim sunt supremi cœli Trinitatis vertices, a quibus cœlis nobis hæc stillavit dulcedo nutrimenti. Colles autem sunt eminentiae humanæ in natura et persona Christi. In natura quidem in corpore, sanguine et spiritu etiam vivifico et naturali, et in anima Christi. In persona autem una in deitate et humanitate. Hæc enim omnia de cœlo humanæ naturæ dicit venisse Joannes Baptista, Joan. iii, 31 : Qui desursum venit, super omnes est. Ex his omnium cœlorum virtutibus habet virtutem nutritivam iste cibus. Psal. lxvii, 9 : Terra mota est, etenim cœli distillaverunt a facie Dei Sinai, a facie Dei Israel. Terra enim

corporis Domini mota est, et mota de infimis in virtutes cœlestes : quia cœli qui dicti sunt, sicut dictum est, potenter in eam distillaverunt omnem suam virtutem a facie præsentia Dei Sinai, qui in monte Sinai apparens manna tanquam cœli cibum dedit patribus, et a facie præsentia Dei Israel, quem sicut dicitur, Genes. xlviii, 15, pascit a juventute sua 2, sicut usque in præsentem dicem verum Israel pascere dignatur. Ideo tota die continue clamamus ad ipsum dicentes, Matth. vi, 11 : Panem nostrum supersubstantialem da nobis hodie, qui supersubstantiali virtute nobis præstet nutrimentum. Ubi enim nos habemus supersubstantialem, hebraicus sermo habet Egolga, quod interpretatur egregius panis. Panis enim cœlestis est : quoniam ad gregem communem non pertinet, sed specialiter his præparatur, qui ad cœlibem, quantum possunt, vitam toto desiderio et conatu referuntur, dicentes cum Apostolo, ad Philipp. ii, 20 et 21 : Nostra conversatio in cœlis est, unde etiam salvatorem exspectamus Dominum nostrum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostræ, configuratum corpori claritatis suæ. Quia per nihil corpus humilitatis nostrae adeo configuratum est corpori claritatis suæ, scilicet Christi, sicut per nutrimentum cœleste et cœlesti virtute nutriente, quod dedit nobis. Sic est quod dicitur, Deuter. xxvii, 12 : Aperiet Dominus thesaurum suum optimum, cœlum, ut tribuat pluviam terræ tuæ, in tempore suo. Optimus enim thesaurus Dei est hæc cœlestis virtutis in nutrimento nostro gratia. Et hic thesaurus est cœlum, hoc est, virtus cœlestis, ex quo sicut ex pluvia ad fecunditatem irrigatur terra propter cœli virtutem quæ in guttis roris et pluvia descendit in ipsam. Ita irrigatur ad fecunditatem cœlestem tota natura terrena quæ in nobis est ex influxu in nos hujus nutrimenti, quod optimi the-

<--- Page Split --->

muri cœelestis secum in nos defert virtutom, et irrigat animas nostras ad proferendum celi decorem. Hoc est quod dicitur, Deuter. xxxiii, 28 : Oculus Jarob in terra frumenti et vini, coelique raligabunt rore. Oculus enim signum est desiderii sanctorum ad frumentum istud, vinum in quo celi jam concepta dulcedino celesti rore tanta gratiae caligant, et stillant nobis celestis roris virtutem.

Sic ergo cibus iste optime nutritivus est ex ea quam in se habet celesti virtute, quae nutrit ad celi conformitatem, et in celo nostram facit esse per celibatum conversationem et intentionem rationis.

Sicut autem nutrit celesti virtute, ita vriliam nutrit ipsa veri cibi veritate. Et ideo dicitur, Joan. vi, 36 : Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Et hoc ipsum de isto cibo conveniens dicitur, quam de naturali corporis cibo, quamvis et cibus corporeus non nutriat nisi per id quod est in ipso de cibi veritate. Verus enim cibus vocatur ille, qui nihil habet sibi admixtum nisi cibum. Multa enim sunt admixta cibo corporali, quae non sunt de cibi veritate : et ideo natura in nobis fecit instrumenta, quae non verum cibum a vero cibo separent, ita quod solus verus cibus ad nutrimentum membrorum referatur. Sicut enim stomachus a cibo separat grossa terrestria, et grossa emiliti in secessum, sic hepar et venae ejus aquosum grossum separantes a vero cibo, aquosum per renes mittunt ad vesicam. Sic incensum amarum a cibo vero separatum ad receptaculum fellis mittitur. Sicut melancholicum fectulentum cibi ad splen dirigitur, sic etiam de ipsis venis aliquid terrestre separatur, quod non satis conveniens est et quod redundans ad venas magnas hepatis in vesicam emittitur, quod in urina a medicis hypostasis vocatur. Sic etiam aliquando quod ipsis membris non in veritate cibi influxum est, per apostemata vel sudores emit-

titur, ut sincerus cibus ad membrorum nutrimentum in cibi simplici veritate adhibeatur. In isto autem cibo nihil est nisi simplex et verum, nihil penitus de impuro vel non vero cibo habens admixtum, et ideo verus cibus et potus vocatur. Absit enim ab omnium fidelium cordibus, quod aliquid sit in hoc cibo, quod verus cibus non sit, similitudine cibi se verum cibum esse mentiatur. Et ideo de omnibus sic illo cibo cibatis et potu isto potatis dicitur, Joan. vi, 31 et 32 : Ego sum panis vivus, qui de cælo descendi. Si quis manducaverit ex hoc pane vivet in æternum. Et ibidem, §. 33 : Ego sum panis vitæ : qui venit ad me non esuriet, et qui credit in me non sitiet umquam. Adeo enim habet cibi veritatem, quod alterius aufert esuriem : quia desiderium sanctorum jam ad aliud nutriens spiritum, iterum non accenditur, quamvis per necessitatem corporis cibus terrenus propter sustentationem suscipiatur. Apocal. vii, 16 : Non esurient, neque sitient amplius, nec cadet super illos sol, neque ullus æstus. Sic enim veritate cibi interius reparantur, quod esuries in alium cibum non accenditur, et infunditur vero potu, quod sitis sæcularis refrigerii in ipsis non sentitur : et sic interius refrigeratur gratia a veritate cibi, quod æstus mundani solis, hoc est, æstus mundani honoris, vel deliciarum, vel cupiditatis divitiarum hujus sæculi, in desiderio non cadit, neque aliquis æstus concupiscentiæ carnalis. Et hoc totum efficit nutriendo omni cibi veritate, et potando omni veritate potus. Et ideo, Joan. vi, 34, a non intelligentibus Judæis veritas hujus cibi in desiderio sanctorum patrum petitur : Domine, semper da nobis panem hunc, qui sic vero cibat, ut alium cibum ad refectionem animæ non quæramus. Hoc est quod dicit Elias, III Regum, xvii, 14 : Hydria farinæ non deficiet. Hydria enim est sacramentum, farina autem cibus contentus in ipso sacramento, veritati cibi nihil habens admixtum. Qui cibus

<--- Page Split --->

quia verus est, et non deficit in ipso veritas ejus, non permittit redire famis inediam, si non sponte a sumentibus eum abjiciatur : nulla enim causa est, quod in nostro corporali cibo sumpto iterum sic esuries redeat, nisi quod ille cibus a veritate cibi corrumpitur et destituitur, et quando destitutus a veritate cibi, membra exinanita alium desiderant cibum. Sed iste cibus quia numquam virtute cibandi per corruptionem aliquam destituitur, sic cibat, ut fames ad alium cibum non revertatur : sed desiderium sanctorum est, ut in ipsis iste cibus continuetur, et in sumptione sacramentali iterata non cibus iteretur, sed idem qui ante sumptus est, continuetur. Et hoc vult dicere Salomon, Proverb. xiii, 25 : Justus comedit et replet animam suam : venter autem impiorum insatiabilis. Quia sicut dicitur, ad Philip. iii, 19 : Quorum Deus venter est, et gloria in confusione ipsorum, qui terrena sapiant. Numquam saturantur : quia terrenum cibum quærunt, qui semper perit a membris eorum. Hinc est, quod dicitur de sanctis in Psalmo lxxvii, 29 et 30 : Desiderium eorum attulit eis, scilicet Dominus : non sunt fraudati a desiderio suo. Quia continue manens in eis verus cibus in omni cibi veritate, desiderium aliorum delectantium redire non permittit. Hic enim cibus non mutatur. Iste enim est de quo consulit Dominus, Joan. vi, 27 : Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam æternam.

Sic ergo cibus hic nutrit et cœelesti virtute et ipsa cibi veritate.

Nutrit eiam tetio ad vitam : quia est cibus vitæ : quia scilicet ipsa vitæ principia sunt in ipso, sicut dicitur, Joan. vi, 48 : Ego sum panis vitæ. Glossa ibidem : « Qui pasco donec pastos jungam vitæ. » Pastos enim omnes principiis divinæ vitæ conjungit. Et ideo statim ibidem subjungit, ÿ. 49 : Patres vestri manducaverunt manna in desertu, et mortui sunt. Quia manna fuit

figura et typus panis vitæ, sed in se non habuit ipsa vitæ principia et causas : sed iste panis habet in se vitæ principia et causas. Unde dicit, Joan. vi, 50 : Hic est panis de cælo descendens, ut si quis er ipso manducaverit, non moriatur.

Hæc autem sicut et alia duo habet hic cibus ad similitudinem naturalis cibi : quia, sicut diximus quod nutrimentum non perveniret ad æqualitatem complexionis membrorum corporis quod cibatur, nisi per virtutem cæli : et sicut diximus, quia non nutriret substantiam membrorum, nisi per cibi veritatem : ita dicimus secundum naturam, quod non nutriet vivum nisi per vitæ principium: et ideo in naturali nutrimento anima vegelativa est primum movens ad nutrimentum, quæ formam vitæ influit nutrimento per hoc quod, sicut dicit Aristoteles, « nutrimentum in gibbo hepatis acceptum, elevat ad medium cordis thalamum, ubi requiescens a sede vitæ accipit vitæ principium, quo moveri possit ad membra viva, et unitum eis vivificari, et vivere vita ipsorum. » Dominus igitur nobis in omnibus modis condescendens, et nutrimentum cibi spiritualis connaturaliter cibo naturali perficiens, ut magis hunc cibum desideremus, posuit se in ipso in quo est vita sicut in Patre a quo fluit omnis vita, ut nos intus vivificet in seipso, qui est vitæ nostræ in gratia et gloria principium. Joan. vi, 38 : Sicut me nisit vivens Pater, et ego vivo propter Patrem, et qui manducat me, et ipse vivet propter me. Sic enim nobis hoc alimentum vitæ influit vitam gratiae, et beatis influit vitam gloriæ : quod significatum est, Genes. ii, 9, quando plantavit Deus lignum vitæ in medio paradisi. Quia Dominus Jesus Christus in sacramento vivifico omnibus se exhibet in medio Ecclesiæ, qui nutriti ab ipso eamdem qua ipse vivit vitam ab eo percipiunt. Cum enim, sicut dicitur in libro de Causis, vita sit actus continuus fluens ab ente quieto, quod est fons vitæ, in ea quæ sunt viva, patet quod hoc vitæ nu-

<--- Page Split --->

trimentum cibus est, in quo Pater fluit vitum in Filium : et Filius habens vitam in semetipso, fluit vitam in sacramentum, sacramentum autem fluit vitam in nos. Eccli. xv, 3: Cibavit illum Dominus pane vitæ et intellectus. Dat enim vitam intellectualem, quæ est pars vitæ hætae : omnis enim beata vita est secundum vitam intellectualem. Unde, Joan. vi, 32: Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Quia ex illa hauritur vita indeficiens.

Sic ergo iste cibus nutrit ex principiis vitæ in vitam æternam et divinam.

Hic est cibus, qui non tantum nutrit culesti virtute, nec tantum cibi veritate, nec cum his tantum principiis vitæ, sed confert immortalitatem, et immortalitatis radicem. Et hoc est quod dicitur, Joan. vi, 35: Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam æternam : et ego resuscitabo eum in novissimo die. Et inde habet quod viaticum iste cibus vocatur : quia est vita viantium, hoc est, itinerantium per istud mortale desertum usque ad immortalitatis æterna stabilimentum. Et in hoc dissimilitudinem habet iste cibus ad cibum corporalem, qui non nutrit nisi mortaliter et corruptibiliter. I ad Corinth. vi, 13: Esca ventri, et venter escis : Deus autem et hunc et has destruet. Iste autem cibus radix est immortalitatis, quia is qui sumitur in ipso, principium est vitæ perpetua. Unde, Joan. vi, 39: Non sicut manducaverunt patres vestri manna in deserto, et mortui sunt. Qui mandurat hunc panem, vivet in æternum. Nec in æternum nutriret, nisi immortalitatis radicem haberet, per quam immortalitatis vitam continue a fonte vitæ surgeret. (see, xiv, 8: Vivent tritico, et germinabunt quasi vinea : memoriale ejus sicut vinum Libani. Quia ex hoc tritico sugunt alimoniam immortalitatis, ut dicit Gregorius : et ideo germen immortalitatis surgit ex ipso, sicut ex vinea surgunt

novi surculi ferentes fructum æternorum gaudiorum. Hoc signatum est, III Regum, xix, 8, ubi Elias ambulavit in fortitudine cibi illius, scilicet Dei, per totum desertum, quod signat quod viaticum istud per totum desertum istius mortalis vitæ nos pascit usque ad firmamentum æternitatis et immortalitatis. Qualiter enim non conferret radicem immortalitatis, quod habet virtutem nutrientem in æternum ? Defectus enim nutrimenti non est nisi ex defectu virtutis nutrientis in cibo, vel defectu ejus qui nutritur. In nobis autem qui nutrimur, nulla est ad hæc virtus nisi habilitatis et præparationis : et cum totum sit in cibo, oportet quod cibus in se habeat potentiam et radicem immortalitatis. Hinc est, quod, Proverb. xi, 30, dicitur: Fructus justi lignum vitæ. Hinc enim est fructus illius qui antonomastice justus est, Christus, ut sic lignum per quod habetur fructus vitæ in æternum : sicut enim homo si non peccasset, de ligno vitæ immortaliter vixisset, ita Dominus ad restitutionem ejus quod perdidimus, fructum nobis dedit in sacramento, gustum scilicet vitæ immortalis. Apocal. ii, 7: Vincenti dabo edere de ligno vitæ, quod est in paradiso Dei mei. A radice enim ligni vitæ sugí- tur vita immortalis. Et hoc ibidem, y. 17, vocatur manna absconditum, ubi dicit: Vincenti dabo manna absconditum, et dabo illi calculum candidum, et in calcu lo nomen novum scriptum, quod nemo scit, nisi qui accipit. Manna enim quod datur vincenti, est corpus Domini, quod est absconditum, quia speciebus panis et vini velatum, ex quo trahitur immortalis vitæ alimentum. Unde illi eidem dat calculum qui signat veri et immortalis vitæ firmitatem : et ut in perpetuum maneat, dat ei hoc nomen novum scriptum, quo Christus sicut sibi concorporalis adscribitur : quia in memoria æterna erunt justi, ab auditione mala non timebunt 1. Et hoc nomen æterna vitæ nemo novit nisi qui accipit : quia

<--- Page Split --->

tales deliciæ ignotæ sunt mundanis.

Hoc signatum est, Deuter. xxix, 5 et seq., ubi de comedentibus manna, quod corporis Christi est figura, dicitur: Adduxit vos quadraginta annis per desertum : non sunt attrita vestimenta vestra, nec calceamenta pedum vestrorum vetustate consumpta sunt. Panem non comedistis, vinum et siceram non bibistis, ut sciretis quia ego sum Dominus Deus vester. Et venistis ad hunc locum, etc. Ac si dicat : Per desertum hujus mortalis vitæ quadraginta, qui est numerus popitentiæ, adducit nos Dominus ad immortalitem perpetuæ vitæ, ita quod vestimenta virtutum conversatione non attrita aliqua peccati vetustate, et calceamenta quæ sunt duorum pedum animæ munimenta, quia veritas munit intellectum, et charitas munit affectum, non sunt aliqua vetustate vanitatis vel frigiditatis cordis consumpta. Et hoc ideo, quia panem mundanæ refectionis non comedistis, nec vinum et siceram inebiantia in quibus est luxuria, bibistis : et tamen Dominus suæ immortalitatis alimonia, adduxit nos per sui cibi viaticum ad hunc solidum locum, qui non moveri potest, æternæ immortalitatis. Nehemiæ seu II Esdre, ix, 20 et 21 : Manna tuum non prohibuisti ab ore eorum, et aquam dedisti eis in siti. Quadraginta annis pavisti eos in deserto, nihilque eis defuit : vestimenta eorum non inveteraverunt, et pedes eorum non sunt attriti. Et patet expositio hujus auctoritatis per præcedentem, nisi quod aquam vocat sanguinem, non propter hoc quod ex aqua conficiatur sanguis immortalitatis alimoniæ, sed propter hoc quia refrigerium præstat ab æstu concupiscentiæ. Unde etiam aliquando mel dicitur, sicut ibi : Et de petra melle saturavit eos 4. Quia, sicut dicit Apostolus, I ad Corinth. x, 3 et 4 : Patres nostri omnes eamdem escam spiritalem manlucaverunt : et omnes eumdem potum spiritalem biberunt (bibebant autem de spiri-

tali, consequente eos, petra : petra autem erat Christus). Et sic introducti sunt in terram promissionis, possessionis et quie tis æternæ, ubi, sicut dicitur, Apocal. xxi, 4 : Mors ultra non erit, neque luctus, neque clamor, neque dolor erit ultra.

Sic igitur iste cibus cibat cœelesti virtute, cibat cibi purissima veritate, cibat principiis divinæ vitæ, cibat radice immortalitatis æternæ vitæ.

Cibat etiam virtute excellenti cibatum vincente.

Et hoc etiam habet proprium, et non communicat hanc cibandi proprietatem cum cibo naturali et corporali. Unde di- ctum est Augustino, sicut ipse dicit in li- bro X Confessionum : « Cresce, et man- ducabis me : nec tu me mutabis in te sicut cibum carnis tuæ, sed tu mutaberis in me. » Jerem. xv, 19 : Ipsi converten- tur ad te, et tu non converteris ad eos. Hoc autem ideo, quia cibus carnis a cor- pore nostro cibandi accipit potestatem, sicut ab anima cibitava sive nutritiva, quæ ipsum alterat et convertit ad corpo- ris cibati similitudinem. Et quia corpus cibatum et corruptibile est et dissolubile, ideo cibus in ipso corpore corrumpitur et dissolvitur, et utrumque, scilicet cibus et corpus, in putredinem rediguntur. Hoc autem corpus divinum si ad nos mutaretur, nihil nobis prodesset, sed no- biscum periret. Quoniam autem virtus ejus vincit nostram infirmitatem, et nos ad se commutat, oportet quod nostra in- firmitas in suam transeat divinam vir- tutem : et sic firmamur, et perire non possumus ab ipso in esse firmati in æter- num. Sic intelligitur quod dicitur, Joan. xii, 32 : Omnia traham ad meipsum. Sicut enim in unam personam acce- pit humanam naturam, non consumens eam in seipso, sed in unitatem personæ traxit, ut in ipso esse divinum participa- ret : sic convertit nos ad se, non consu- mendo, sed ut esse suum divinum in sui

<--- Page Split --->

sumptione participemus. Sic tœdium sui ipsius habens sponsa, Cantic. 1, 3, et desiderans intrare in participationem sponsi, in desiderio animœ clamat et dicit: Trahe me post te, ut in esse tuo et virtute feliciter sim, quœ mihi displiceo in meipsa. Sic orat Jeremias, Thren. v, 21, dicens: Converte nos, Domine, ad tê, et convertemur: innova dies nostros, sicut a principio. In principio enim creationis non in nobis, sed ad te tracti sumus, et tunc conversi fuimus in te tamquam tibi incorporati. Modo autem mali sumus et perversi in nobis ipsis: et ideo virtute tua propria nos ad te, et a nobis converte: et sic incorporatis nobis tibi, innovabis dies nostros sicut a principio. Sic Ecclesia dicitur esse corpus Christi, sicut dicitur, I ad Corinth. xii, 27: Vos estis corpus Christi, et membra de membro. Hæc spiritualia membra Christi de membro capite, quod nobis influit hanc virtutem, quœ nos in ipsum convertit, ut membra ejus et corpus efficiamur. Hoc expresse dicitur, ad Ephes. iv, 13 et 16: Veritatem facientes in charitate, crescamus in illo per omnia, qui est caput Christus: ex quo totum corpus compactum, et connexum per omnem juncturam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscujusque membri, augmentum corporis facit in ædificationem sui in charitate. Non enim ratio potest assignari quare Ecclesia dicatur et sit corpus Christi, nisi hoc modo quo dictum est, dando illi corpus suum, et convertit eam ad se, ut corpus ejus efficiatur, et singuli sint membra ejus. Constat enim, quod Ecclesia mystice vel metaphorice corpus Christi dicitur. Omnis autem translatio mystica habet fieri per appropriationem ad aliud. Quod vero eodem nomine dicitur et eadem ratione. Hæc autem non est nisi communio corporis et sanguinis Christi naturalis et veri, quod cum influit Ecclesiæ, totam Ecclesiam ad se convertit, et a sui natura non avertitur, et sibi eam sic assimilando in spiritu vitæ et calore veritatis vivifico,

et operatione virtutum, tamquam quadam operatione membrorum Ecclesiam facit esse corpus suum spirituale et mysticum. Et hoc est quod dicitur, ad Ephes. iv, 11 et seq., quod scilicet diversas gratias dando, in diversis officiis constituit, sicut in corpore in diversis officiis et operationibus constituuntur membræ. Et hæc sunt verba Apostoli : Ipse dedit quosdam quidem Apostolos, quosdam autem Prophetas, alios vero Evangelistas, alios autem pastores, et doctores : ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in ædificationem corporis Christi, donec occurramus omnes in unitatem fidei, et agnitionis Filii Dei, in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi. Sic Christus dicit ad Ecclesiam, Genes. ii, 23, sub figura Adam et Hevæ loquens: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Quia et fortiora et firmiora membra apud ipsum sic mutantur. Sic translatis ad se fratribus de terra Chanaam, loquitur magnus ille Joseph in membris per continuum augmentum accrescens, Genes. i, 21: Nolite timere, ego pascam vos et parvulos vestros, quos non pavit quando ad ipsum non fuerunt translati. Hoc est significatum, II Regum, v, 1 et 2, ubi sub typo filiorum Israel ad David Ecclesia loquitur, scilicet ad Christum : Ecce nos os tuum et caro tua sumus. Sed et heri et nudiusterius, cum esset Saul rex super nos, tu eras educens et reducens Israel : dixit autem Dominus ad te : Tu pasces populum meum, etc. Quia quod modo facit Christus in Ecclesia, heri fecit in lege Moysi, cujus regnum per Saul figuratur: et nudiusterius fecit in lege naturali. Per fidem autem tunc fecit, quod modo facit in sacramento et in ipsa veritate præsentiae corporis Christi.

Iste igitur nobilissimus modus pastura est, quo sua indeficiente virtute hoc sacramentum nos convertit in corpus Christi, ut simus os ex ossibus, et caro ex carne, et membra de membro ejus, et ex omnibus nobis corpus Christi connectatur.

<--- Page Split --->

enim Avicenna in suo libro de Animalibus 6 , quod cum avis parva confligere vult cum serpente, ne venenum noceat aviculæ, accipit per cibum lactucam agrestem. Et in succo lactucæ agrestis præcipitur sumi sacrificium agni paschalis, sicut patet, Exod. xii, 8 : quia cum in memoriam passionis Dominicæ sumimus corpus Christi, flagrans de ore nostro virtus sacramenti fugat et ab anima et a corpore omne venenum inimici : et est utriusque hominis ex sua generali virtute refectio propter deitatem quæ tam animæ quam corpori in Christo est unita.

Et hoc est quod dicitur, Isa. xxx, 23 : Panis frugum terræ erit uberrimus et pinguis. Terra enim plena benedictionibus omnium gratiarum est terrenum corpus Christi, quod traxit de Virgine. Hic panis crevit et factus est de fruge Trinitatis in utero Virginis. Et est uberrimus : quia corporis et animæ est plena in eo refectio. Est autem pinguis omnis dulcedinis devotione : quia deitatis dulcedo et pinguedo saginat utrumque. Et ideo omnis fidelis plenam, dulcem, et pinguem in hoc cibo invenit refectionem. Et hoc est quod dicitur, Joan. vi, 64 : Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam. Verba quæ ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt. Hæc enim dixit Dominus discipulis, quando carnalem istum cibum intellexerunt, et non esse cibum spiritualem, qui spiritum spirituali manducatione reficeret, et sensum reficeret manducatione sacramentali. Et ideo Dominus mittit eos ad virtutem universalem, quæ reficit et sensum ex plenitudine charismatum spiritus, quæ habet in seipso.

Sic igitur iste cibus reficit tribus quæ communia habet cum cibo materiali, et tribus quæ habet cum spirituali, secundum quod differt a cibo materiali. Reficit enim ex cœlesti virtute, et ex sub-

<--- Page Split --->

mantiæ suæ puritate, et ex principiis quæ in ipso sunt vitæ, et hæc habet communia cum cibo naturali. Reficit iterum ex hoc quod est radix immortalitatis, et ex hoc quod est vincentis, et alia ad se con-

vertentis virtutis, et ex hoc quod est cibus generalis animæ et corporis. Et hæc tria habet specialiter in quantum est cibus singularis ab aliis quidem cibis discretus, etc.

CAPUT VI.

De cibi hujus ad cibatum congruitate ex similitudine.

Nunc restat dicere secundum ordinem superius digestæ divisionis, quæ sit cibi hujus ad cibatum congruitas ex similitudine. Dicunt enim Philosophi, quod nihil nutrit nisi simile : et ideo cum cibus iste maxime nutrit, oportet quod maxime sit similis : quia si etiam dissimilis est a proprio principio cibus, tamen anlequam nutriat corpus, per digestionem oportet quod efficiatur similis. Hæc autem digestio in cibo fit in eo quod convertitur ad alterum : et ideo quia cibus materialis convertitur ad corpus cibatum, oportet quod digestio fiat in cibo et potu. I Regum, 1, 14 : Digere paulisper vinum quo mades. In cibo isto spirituali, quia non convertitur ad nos, sed nos convertimur ad ipsum, oportet quod digestio fiat in nobis ad illius cibi salutaris similitudinem : et tunc in quinque consistit congruitas cibi ad cibatum, ex similitudine scilicet in nostri ad cibum digestione, in imaginis similitudine, in naturae conformitate, et conversationis pulchritudine, et in nostrae miseriae secundum pœnas indetractabiles susceptione.

et devotione ferventis desiderii. De compunctione quidem peccati dicitur, I ad Corinth. xi, 28 et 29 : Probet autem seipsum homo : et sic de pane illo edat et de calice bibat : qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans corpus Domini.

Probet autem seipsum homo, quando probando judicat quod facit, et de factis et perpetratis peccatis compungitur, ut per penitentiam munditiæ cibi assimiletur : et sic dijudicat corpus Domini, quando ipsius cibi munditiæ assimilatur, sic per quamdam spiritualem digestionem calore compunctionis præparatus. Hoc significatur per lactucas agrestes amaras, in quibus carnes agni comedi præcipiuntur 1. Hinc est quod etiam, Genes. xxvii, 14, hædi a Rebecca cocti et præparati ad delectationem, patriarche oblati sunt, per quos filius benedictionem patris meruit accipere. Hædi peccatores significant, qui igne compunctionis decocti et sapore satisfactionis conditi, oblati summo Patri, impetrant benedictionem in venia et gratia sacramenti ad plenitudinem omnis boni. Hoc est quod dicitur, Isa. xlv, 4 : Assimilavi te, et non cognovisti me. Primo

Per digestionem autem nostri ad cibum fit similitudo compunctione peccati

<--- Page Split --->

enim non cognoscimus Dominum cognitione approbationis et beneplaciti : sed tunc quasi digerendo nos sibi assimilat, ut cibo ejus digni simus, et ut nobis proficiat, quando compunctione et satisfactione ad se nos transmutat. Psal. ct, 27 : Mutabis eos, et mutabuntur : tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. De assimilatione autem devotionis intelligitur id quod dicit Psalmista, Psal. xxxvii, 4 : Concaluit cor meum intra me : et in meditatione mea exardesce tignis. Quando enim cogitamus charitatem Christi in hoc quod pro nobis se in sacrificium obtulit, cogitamus mansuctudinem patientis, et advertimus devotionem se pro nobis offerentis, largitatem se pro nobis exhibentis, benignitatem nos ad mensam hanc rapientis, dulcescit cor nostrum ad cibum hunc, et in tota cordis devotione accenditur, et fervet in amore, et sic ad similitudinem istius cibi digeritur per ignem qui exardescit in meditatione. Et ideo dicit, Eccli. xxxi, 12 : Supra mensam magnam sedisti, non aperias super illam faucem tuam prior. Hoc est dicere : Mensa magna Dei in sacramento tibi præponitur, vide quod et qualiter et quantum tibi præponatur : quia talia in munditia cordis et devotionis, et hoc ipsum in natura puritalis, et tantum in affectu charitatis te præparare oportet, si vis quod cibus ille tibi congruat. Aliter similitudinem nullam habentibus ad cibum digestione et devotione dicitur : Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et in retributionem, et in scandalum 1. Talis enim sumit in corpore Domini quod Judas accepit, hoc est, suspensionis laqueum, in quo per peccatum a diabolo strangulatur, et retribuitur ei pœna damnationis pro peccato temeritatis, et scandalum casus, quia impingit in lapidem offensionis, sicut dicitur, Isa. viii, 14. Et hoc est quod dicit Apostolus, I ad Corinth. xi, 29 : Qui manducat et bibit indigne,

reus erit corporis et sanguinis Domini. Quia sicut Judas tradidit eum membris diaboli, ita iste quantum in ipso est, tradidit corpus Dominicum in vas diaboli, quod est corpus suum. Joan. xii, 27 : Post buccellam, introivit in eum Satanas.

Digerendi ergo sumus et præparandi ad similitudinem cibi compunctione et devotione, tamquam per duos ignes decocti. Exod. xii, 9 : Non comedetis ex co crudum quid, nec coctum aqua, sed tantum assum igni. Merito indignatur Dominus filiis Heli 2, qui voluerunt offerre carnem crudam indigestam in sacrificio Domini : quia crudum et indigestum cor non habet potestatem hunc cibum comedendi. Sed faciendum est sicut ibidem, I Regum, ii, 16, dicunt devoti : Incendatur primum juxta morem hodie adeps, et tolle tibi quantumcumque desiderat anima tua. Adipem vero incendi est pinguedinem bonitatis et benignitatis cordis in igne compunctionis et devotionis inflammari. Psal. lxii, 6 : Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea, et labiis exsultationis laudabit os meum.

Hoc igitur est primum.

Est autem secunda assimilatio nostri 2 ad Christum qui cibus noster est in saIn imcramento, in imagine. Filius enim Dei nis tu li. est imago invisibilis Patris, et nos ad imaginem sumus facti Filii Dei, qui est Verbum Patris imitatione : nec potest esse imago quæ non imitatur, quia imago ab imitando derivatur. Unde Hilarius in libro de Synodis. « Imago est rei ad rem imitandam et coæquandam species indifferens. » Unde, Genes. 1, 26 : Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, hoc est, qui in cognitionis veritate et affectionis dilectione imitetur formam Filii Dei, ad quam factus esse dignoscitur. Sic enim, ut dicit Augustinus, ad eamdem imaginem facti sumus, et reformamur, et sic refor-

<--- Page Split --->

muti assimilamur Filio Dei, qui est cibus noster in sacramento. Ad Roman. viii, 29 et 30 : Quos præscivit, et prædestinavit omnormes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Quos autem prædestinavit, hos et vocavit : et quos vocavit, hos et justificavit : et quos justificavit, illos et glorificavit. Ad Coloss. 1, 13 et 16 : Qui est imago Dei invisibilis, primogenitus omnis creaturae : quoniam in ipso condita sunt universa in cœlis et in terra, visibilia et invisibilia, etc.

Sic igitur imitando Filium Dei, ad similitudinem illius efficitur, et dignus eflicitur ut corpore ejus cibetur. Eccli. xvii, 1 et 2 : Deus creavit de terra hominem, et secundum imaginem suam fecit illum... Et secundum se vestivit illum virtute, hoc est, in virtute assimilavit sibi eum : et ideo simul sibi potest incorporari. Est enim regula in natura, quoniam habentium symbolum faciior est transmutatio : et ideo symbolum, hoc est, similitudinem habentes ad Dominum nostrum Jesum Christum, facile transmutantur in ipsius corpus, et in ipsius membra. Sicut enim dicitur, Matth. xxii, 20 et 21 : Cujus est imago haec et superscriptio ? Dicunt ei : Cæsaris. Tunc ait illis, scilicet Jesus : Reddite igitur quæ sunt Cæsaris Cæsari, et quæ sunt Dei Deo. Quæ enim sunt similia Deo, sunt reddenda Deo : quia per similitudinem sibi incorporantur : imago enim ab imitando dicitur et superscriptio designat similitudinem.

Sic ergo assimilamur in imagine.

In similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Propter quod dicit magister Hugo de sancto Victore : « Clamat Dominus in dolore cordis quo tangitur intrinsecus : Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est 1, ironice loquens : quia multum destitit ab honore in quo creatus fuit. Et hic dolor tantum in corde Dei profundatus fuit, ut quem ordine justitiæ non potuit reducere in similitudinem Dei unde exciderat, ordine misericordiæ ipse descenderet, et similis homini fieret. Et ideo vere dicamus : Ecce Adam secundus similis nobis, etiam quasi unus ex nobis factus est, sciens per experientiam bonum et malum, qui ante per experimentum non novit nisi bonum. » Propter hanc similitudinem dicitur, Baruch, iii, 38 : In terris visus est, et cum hominibus conversatus est. Quod autem dicit, cum hominibus, id est, ac si dicat : Ad similitudinem hominum factus in humanis. Concorporavit enim nos sibi nostra assumens, ut facilius in ipsum transeamus. Genes. xxxvn, 27 : Frater enim et caro nostra est. Sic igitur facillime incorporamur huic cibo similitudinem naturalem habentes ad ipsum. Propter hoc, ad Romanos, viii, 29, dicitur : Ipse primogenitus in multis fratribus. Quia ipse principalis et naturalis Filius Dei conformat sibi filios gratiæ, qui per adoptionem fiunt filii Dei, et fratres sui, et incorporat eos sibi in sacramento, ut omnes eodem spiritu vivant et eadem hæreditate gaudeant. Ad Roman. viii, 15 et seq : Sed acceptis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamanus : Abba (Pater)... Si autem filii, et hæredes : hæredes quidem Dei, cohæredes autem Christi.

Hoc igitur modo etiam conformes transmutamur in cibum sacramenti, qui est corpus Filii Dei.

Sumus autem conformes congruitatem habentes ex conversationis pulchrituIn conver-

<--- Page Split --->

sationis dine : quia conformantur sibi in virtutis pulchritudine : et ex hac congruitate maxime conveniemus cum cibo divino. Istud notatur per vestem nuptialem, sicut dicitur, Matth.xxn, 12, de eo qui ingressus est cenam Domini non habens vestem nuptialem. Dicit enim : Amice, quomodo huc intrasti, non habens vestem nuptialem? In veste enim nuptiali similes sunt sponso filii nuptiarum : eo quod omnes induti sunt vestibus gaudiorum. Isa. LXI, 10 : Induit me Dominus vestimentis salutis, et indumento justitiae circumdedit me, quasi sponsum decoratum corona, etc. Hi sunt enim qui flore omnis honestatis in conversatione vestiuntur, et his vestibus similes Filio Dei regi summo offeruntur. Genes. xli, 14 : Ad regis imperium eductum de carcere Joseph totonderunt, ac veste mutata, obtulerunt ei, scilicet regi. Joseph enim crescens in virtute de carcere educitur, quando de conclusione peccatorum liberatur. Tondetur autem, quando ab eo cura saecularis abscinditur. Vestis saecularis mutatur, quando saecularis conversatio in similitudinem conversationis Filii Dei mutatur : et sic regi offertur : quia tunc hostiae nostræ immolationis incorporatur : et sic Christo incorporatus, summo Patri offertur. Hoc voluit dicere, Joan. xii, 26 : Si quis mihi ministrat, me sequatur : et ubi ego sum, illic et minister meus erit. Quia vult Christus, in quantum Christus floret et vestitur virtutum conversatione, quod nos sibi assimilati et incorporati floreamus : quia sic congruunt capiti, et totum corpus una gloriae stola gloriatur. Eccli. xv, 3 et 6 : Stola gloriae vestiet illum. Jucunditatem et exsultationem thesaurizabit super illum, et nomine æterno hæreditabit illum. Sic dixit Apostolus, I ad Corinth. xi, 1 : Imitatores mei estote, sicut et ego Christi.

Sic ergo etiam conversationis pulchritudine Christo conformamur.

secundum pœenas indetraclabiles assumpitione. Nullam enim assumpsit culpam, sed nec pœenam omnem assumpsit : quia pnsunt quædam pœenæ, quas si assumpsisset, honestati nostrae redemptionis detraheretur : quia illæ pœenæ non sunt honestæ.

Et harum pœenarum quædam sunt in anima, quædam autem in corpore. In anima autem sunt quæ non ex natura, sed ex culpa procedunt, sicut ex ignorantia agendorum et concupiscentia noxiorum, elatio mentis ad fastuosa, et pronitas malitia in perniciosa. Quamcumque enim harum pœenarum Christus assumpsisset, nostrae redemptioni factæ per Christum detraheretur. In corpore autem sunt, ut lcemineus sexus, sicut lepra, sicut jugis scabies, in collo vel in suris debilitas continua, et hujusmodi. Quia sexus fecmineus impediret a prædicatione, lepra autem ab hominum conversatione, jugis scabies abominalis esset intuentibus, debilitas autem impediret officium evangelizationis regni Dei : et ideo has et hujusmodi non assumpsit : quia illæ nostra impedirent opus redemptionis.

Alias autem nostras omnes assumpsit pœenalitates, et pro hac assimilatione, ad maximas sibi tenemur gratiarum actiones : quia ex hac pœenarum assumptione, et nobis compati scit, et similis non tantum nobis, sed et peccatoribus factus est, et pro nobis passibilis est effectus, et minor Angelis est effectus, et omnia tædia humanæ vitæ sustinuit.

De primo horum dicitur, II ad Corinth. v, 21 : Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, hoc est, similem peccatoribus, ut nos efficeremus justitia Dei pro ipso.

De secundo dicitur in Psalmo vn, 6, et ad Hebr. n, 7 : Minuisti eum paulo minus ab Angelis. Quod exponens Apostolus, ad Hebr. n, 9, dicit : Eum, qui modico quam Angeli minoratus est, videmus Jesum propter passionem mortis, gloria et honore coronatum.

De tertio dicitur, ad Hebr. n, 14 et seq.:

<--- Page Split --->

Ipse similiter participavit eisdem, scilicet carni et sanguini, ut per mortem destrucret eum qui habebat mortis imperium, id est diabolum : et liberaret eos qui timore mortis per totam vitam obnoxii erant servituti... Unde debuit per omnia fratribus assimilari, etc. Passibilitati igitur nostræ per omnia eo modo quo prædictum est, similis est nobis, et sic congrue et faciliter transmius in ipsum, ut simus corpus ipsius, et ex hoc ad nimias tenemur ei gratiarum actiones. Exod. iv, 31 : Audierunt scilicet Hebræi, quod visitasset Dominus filios Israel, et quod respexisset afflctionem eorum : et proni adoraverunt. Hebræi transeuntes interpretantur, et significant eos qui quasi peregrini viatico corporis Christi utuntur in remedium peccati. Hi audierunt per Scripturas, et fide crediderunt, quod Dominus in humanæ naturæ assumptione visitasset filios Israel, et in pœnalitatis assumptione non despexisset afflictionem eorum quæ in pœnalitatibus consistit : et pro gratiarum actione adoraverunt proni in terram.

In omnibus ergo nobis factus similis, scilicet in nostri ad ipsum digestione, in imaginis similitudine, in naturæ conformitate, in conversationis honestate, in pœnalitatis assumptione, optime nobis et perfecte congruit hic cibus, et ideo mirabiliter conveniens nobis reputatur.

igitur idem numero sit corpus Domini in cruce et in pyxide, videtur quod in pyxide flagellabatur, conspuebatur, et cruciligebatur. Quod ad sensum patet esse falsum : quia tortores sui ad pyxidem non accesserunt : et ideo violentiam nullam sibi in pyxide inflixerunt.

Ad hæc dixerunt antiqui, quod ubi Christus est in figura corporis humani, ibi infligi poterant ei passiones violentæ ab ipsis suis tortoribus et inimicis : et quia in pyxide fuit non in figura corporis humani, ideo non cadebant in ipsum passiones violentæ : sed quia in pyxide fuit in natura veri corporis humani, ideo in pyxide poterant cadere in ipsum passiones naturales, sicut febris si habuisset eam, vel apostema, vel aliud hujusmodi : et de hoc fecerunt versum :

Pyxide servatum poterit sufferre dolorem Innatum : sed non illatus convenit illi.

Vera autem solutio sine præjudicio Christi conversiunt quæmelioris sententiæ est, quod Christus minuit quæsecundum tres modos qui in ipso sunt, dam secuntriplicia habet accidentia et attributiotem, quænes : secundum deitatem enim quae in dam secundum ipso est, ubique est, et multa conveniunt humanitatem, et ei quæ non conveniunt formæ humanæ secundum quam assumpsit in unitatem personæ, formam nec conveniunt formæ cibi quam assumsacramenti, psit in compositionem sacramenti. Secundum autem formam humanam quam assumpsit in unitatem personæ, multa conveniunt ei quæ non conveniunt sibi secundum formam Dci, vel assumptionem formæ cibi, sicut conspui, colaphizari, flagellari, cruciligi, in loco circumscribi, et multa hujusmodi. Secundum autem formam sacramenti non conveniunt ei nisi quæ competunt sacramento, sicut sumi spiritualiter et sacramentaliter, sicut pyxide claudi, et hujusmodi talia. Nec sequitur aliquo modo, quod si aliqua sint eadem secundum naturam et substantiam, quod quidquid attribuitur uni, quod etiam attribuatur alteri : quia essentia divina et persona omnimo se-

<--- Page Split --->

cundum rem et substantiam sunt idem, non tamen sequitur, quod quidquid convenit uni, vel attribuitur, quod hoc attribuatur alii, vel conveniat. Et ideo dicimus, quod in pyxide servato ut cibo non conveniunt nisi ea quae Christo attribuuntur secundum quod est sub assumpta forma cibi, et non alia : et ea quae in forma et figura humana assumpta a Christo, Christo conveniunt, sicut ambulare, dormire, lanceari, flagellari, crucifigi, non conveniunt corpori Christi in quantum est in forma cibi. Et illa quae conveniunt ipsi Christo secundum naturam divinam, non conveniunt ei nisi secundum naturam divinam et non secundum formam humanam, vel secundum formam cibi assumptam in sacramento : quia Christus est multarum facierum, sicut multiplicia sunt ea quae pro nobis assumpsit. Et haec solutio verior videtur : quia ad hoc assumpsit formam sacramenti, ut sacramentalia et non alia convenirent sibi.

Hoc autem dictum est sine prejudicio: quia non per omnia concordat cum dictis antiquorum: sunt tamen dicta antiquorum quae sine ratione et auctoritate mihi dicta esse videntur: unicuique enim formae hoc convenit quod illi formae attribui potest et non aliud: et ideo plures formas assumpsit, ut multipliciter homini congrueret per assimilationem. Osee, xii, 10: Ego visionem multiplicavi, et in manu Prophetarum assimilatus sum. Non enim multiplicat visiones, nisi per nul-

tas quas pro nobis assumpsit formas. Et his assimilatur in manu Prophetarum, ut simul propria quae competunt, attribuamus, quaedam de naturalibus, sicut dormire, ambulare, loqui, sudare sanguinem ex angustia, et hujusmodi: tamen ridiculum esse videtur, quod dicatur Christus dormire, vel ambulare, vel loqui, vel sudare sanguinem ex angustia in pyxide, vel aliquid talium facere.

Unde cum, sicut diximus, Christus idem sit in tribus formis, secundum relationem ad diversa attribuenda sunt sibi, quae competunt formis illis, sicut secundum deitatem esse ubique, creasse stellas, facere omnia quae vult et hujusmodi: quorum nihil attribuitur humanitati, vel formae sacramentali. Secundum humanitatem vero convenit ei esse longum mensura corporali, et latum, et loco particulari circumscribi, et in minori esse non posse, loqui, ambulare, sudare sanguinem: quorum nihil attribuitur deitati vel formae sacramenti. Secundum formam autem sacramenti ei convenit cibum esse verum ad animae et corporis refectionem, esse intra fines formae panis, et nihil sui extra illos esse, et in qualibet parte formae illius totum esse, et hujusmodi: quorum nihil convenit ei secundum staturam corporis humani existentem, quia nemo comederet hominem in statura corporis humani: et iterum nihil horum convenit ei secundum deitatem.

CAPUT VII.

De cibi hujus ad cibatum penetrabilitate ex subtilitate.

nisi membris infundatur : non infunditur autem porositali et spongiositali membrorum, nisi subtilis sit ad penetrandum :

<--- Page Split --->

q u i a , sicutdicitPhilosophus , subtileestpenetrativum , etpartiumpartibuspene - trativum : etideoinorehominisnaturapsuitdentes , quicibumdividerent : p o - suitetmolares , quiadminimumcon - terrent : posuitinstomachocaloremigneum , quisubtilepenetrativumagros - monpenetrativosepararet : posuitvenasmesaraicas , quaesubtilequodpenetrarepotest , sugerent : posuitve - n a s , quaeutviaeabhepatederivatae , intotumcorpusnutritivumsuccumetsubtiliatumadmembraportarent : p o - suitcolatoriapanniculorum , quaeulte - riusfetulentumexsubtilissimocolandosuferrent : posuitsubtilesporosetspon - giositatemcorporis , quaeidsubtilesub - tilitersugerent , etmembrisinfunderent , utinsubtilissimumcorporisnutrimen - tumperficeretur . 4

Hoc igitur modo perficitur etiam nutrimentum animæ in sacramento, ut scilicet spiritualiter masticetur, tam dividendo, quam conterendo, ut calore igneo subtilietur, ut subtilibus venis subtiliter spiritualibus sugatur, et subtilibus viis membris spiritualibus deferatur, ut colatoriis spiritualibus coletur, et subtiliter id quod est tam subtile membris proportionaliter infundatur: quae sunt sex modi in universo.

Omnibus tamen his prænotandum, de primo, scilicet masticatione, dicturus, præmittit de fractione quod est de fidei veritate in hoc sacramento, quod fractio quæ fit in sacramento sive per manus sacerdotis in altari, sive etiam per dentes fidelium in ore, quando sacramentaliter sumitur sacramentum, non est in corpore Christi: quia illud non frangitur, sed manet integrum et sanum et illibatum in qualibet parte formæ sacramenti fractæ, sicut dicitur, Exod. xii, 46: Os non comminuetis ex eo. Quia etiam milites licet essent malitiosi, corpus Domini frangere non potuerunt. Joan. xix, 33 et 34: Ad Jesum cum venissent, ut viderunt

eumjammortuum , nonfregeruntejuscrura : sedunusmilitumlancealatusejusaperuit , etcontinuoexivitsanguisetaqua . Sedipsafractioestinformaetfigurapanis , quaeduabusdecausisfran - gitur . Quarumunaestsignificationis , etalteranecessitatis . Illaquæestsignifica - tionis , e s t : quiamanibussacerdotumformasacramentalisfrangitur , diversitascorporisChristimysticisignatur .

UndeususEcclesiæhabet , quodintriafrangatur : quiaparscorporisChristimysticiincelotriumphat , etproillapartesacramentumofferturadlaudemetadgratiarumactionem : quiaillijambeatisunt . Aliaautemparscorporismy - sticiinlaboreadhucvivit , infideconver - sansetmeritointerris , etproillasa - cramentumofferturinpignusredemptio - n i s . Tertiaparsinpurgatorioafflictapurgatur , etproillapartesacramentumofferturinsupplicationemproafflictis . Istisunttrespanes 1 , quosnobisaccom - modatamicusnosterChristus , utpona - musanteillumunumquideviavenitadamicum , proximumscilicetnostrum , quandovenitveladlaudandum , velutproredemptionesuaofferatsacrificium , velvenitdeviaadsupplicandumprocaptivisetafflictis : deviaenimvenit , quandodenegotiooccupationisterreno - rumadcultumseconvertit .

Neccsistatisautemcausafrangiturinorefidelium : quiaintegrumproptergut - turisarcitudinemamultiscumpericuloglutriterut . E x o d . x i i , 9 e t 1 0 : Caputcumpedibusetintestinisvorabitis . . . Siquidresiduumfuerit , ignecomburetis .

In omnibus tamen his notandum est, quod in quascumque partes forma frangatur, totus et integer Christus vivus et sanus in corpore, spiritu et anima, deitas plena remanet sub qualibet parte : et antequam frangatur, non est nisi unicus et indivisus sub tota forma integra.

Et hujus quidem exemplum antiqui

<--- Page Split --->

posuerunt duplex : sed unum illorum exemplorum non est usquequaque verum. Et unum illorum est de forma, quae apparet ad speculi reflexionem, quae una est in reflexione speculi unius ad unum : et cum speculum frangitur in partes, eadem una integra forma apparet in omnibus partibus, propter plures reflexiones quae fiunt ex pluribus partibus fracti speculi ad unum et idem. Sic enim Christus unicus est in toto totus : quia non nisi unum signum significans et continens est in toto : et quando frangitur forma panis, in qualibet fractura est totus Christus : ideo quia plura tunc sunt signa significantia et continentia. Hujus autem causa est vera : quia res sacramenti est semper causata et contenta in signo sacramenti in nova gratia et nova lege : et ideo cum signum non habeat usum significandi ex hoc quod est totum vel pars, sed potius ex hoc quod est forma cibi cor confortantis : et cum hanc formam aequaliter habeat in toto et in parte, ideo oportet quod aequaliter corpus Christi quod est res sacramenti contenta et significata, sit in toto et in parte : tantum enim significationis ad refectionem habet pars formae panis et pars partis formae panis, quantum habet totus panis quantumcumque magnus. Ex quo pars quælibet igitur minima significare habet, oportet quod quælibet minima pars totum contineat: quia sacramentum novæ legis quantum est de se totum continet quod significat : quia aliter significatio esset mendax. Quod absit credere de sacramento veritatis.

Ex isto jam patet, quod in corpore sumentis hunc cibum non sacramentaliter manet corpus Christi, nisi quamdiu forme sacramentales in stomacho vel in vomitu possunt videri vel discerni : quamdiu enim formæ illæ discernuntur, tamdiu est contentum ibi corpus Christi et signatum : quando autem liquefactæ sunt formæ illæ, ulterius non significatur esse per aliquod. Et ideo ibi etiam non continetur per aliud : quia continentia non

se extendit ultra significationem. In hac forma panis et vini Christus est opertus quasi pallio quodam quo totus involvitur. Isa. lix, 17 : Opertus est quasi pallio zeli. Quia scilicet selans nostrum profectum, sic operatur ad nostram refectionem et salutem.

Alia similitudo ab antiquis posita est de anguilla, vel serpente, vel alio animali, quod habet corpus æqualis compositionis et annulosum. In hoc enim tota est una et integra et sola anima sensibilis per sensum et motum : et si dividatur in paucas vel multas partes, dicunt, quod eadem una et indivisa anima sensibilis et tota per sensum et motum remanet in qualibet parte. Sed hoc exemplum pro secunda parte non est verum : quia jam probatum est in præhabitis, quod diviso corpore talium animalium, dividitur anima per accidens, et non est una eadem in qualibet parte divisa : sed tamen hoc est verum, quod est integra anima in qualibet parte. Et quod non quælibet pars convalescit in anima, non est propter hoc quod non tota anima sit in qualibet parte, sed potius ideo quia membra sine quibus convalescere non potest, non habet in qualibet parte, sicut membra accipiendi et digerendi cibum, quæ sunt os, stomachus, hepar, cor, anus in posterioribus : quia sine his non potest cibum capere, vel digerere, vel emittere : et in his consistit vita convalescens in omni sensibili.

Non autem possunt in natura vel arte exempla sufficientia inveniri, quæ tantæ per omnia respondeant excellentiæ. Isa. xl, 18: Cui ergo similem fecistis Deum? aut quam imaginem ponetis ei ?

Hæc autem sunt quæ de fractura hic sunt dicenda et attendenda.

Hanc autem et hujusmodi fracturam in sacramento fore faciedam significavit Christus, Matth. xxvi, 26, ubi dicitur: Cænantibus autem eis, accepit Jesus panem, et benedixit, ac fregit, deditque discipulis suis, et ait: Accipite et comedite: hoc est corpus meum. In hoc enim

<--- Page Split --->

quod dicit, fregit, discipulis etiam frangendum dereliquit. In hoc autem quod dicit, comedite, significavit etiam dentibus esse confringendum. Marc. xiv, 22 : Et manducantibus illis, accepit panem, et benedicens fregit. Et ex hoc accipitur idem quod prius. Luc. xxii, 17, plus dicit sic : Accipite, et dividite inter vos. Voluit enim corpus suum per fracturam formarum dividi inter partes Ecclesiae, ut unicuique parti Ecclesiae prodesset secundum utilitatem congruam cuilibet parti. Similiter autem in quacumque refectione signatur istud sacramentum, semper panis frangitur. Matth. xxvi, 26 : Accepit Jesus panem, et benedixit, ac fregit 1. Et in tantum hoc semper ostendit, ut et ipse Dominus in hoc modo fractionis cognosceretur. Luc. xxiv, 33 : Cognoverunt eum in fractione panis. Hoc etiam Apostoli servandum ab eo sanxerunt per totam Ecclesiam. Act. ii, 42 : Erant perseverantes in doctrina Apostolorum, et communione fractionis panis, et orationibus.

Talis igitur fractio est in hoc sacramento, et propter ea quae dicta sunt.

finis. Isti sunt dentes de quibus dicitur, Cantic. iv, 2 et 3 : Dentes tui sicut greges tonsarum quae ascenderunt de lavacro : omnes gemellis fœtibus, et sterilis non est inter eas. Sicut vitta coccinea labia tua, et eloquium tuum dulce. Dentes enim divisores sunt rationis, quibus hoc sacramentum in omnes differentias pietatis et bonitatis dividunt, ut singula meditentur. Dentes autem masticatores sive molares, sunt dentes affectus, quibus in devotione singula bonitatis Dei judicia comprimuntur et conteruntur, ut succus dulcedinis qui in ipsis est, degustetur. Isti sunt in numero intellectus et affectus, qui ovibus in omni mansuetudine et pietate significantur : quia sicut quidam greges in cordibus nostris ad pastum Dominici corporis egrediuntur. Hæ ascenderunt de lavacro mundissimæ confessionis et satisfactionis. Et sunt omnes gemellis fœtibus : quia quælibet fert fœtum veritatis in contemplatione, et fœtum virtutis in operatione. Et non potest esse sterilis quæ fructum æternorum gaudiorum non ferat inter eas.

Isti sunt dentes de quibus conqueritur in persona Ecclesiæ Jeremias, Thren. iii, 16 : Fregit ad numerum dentes meos, cibavit me cinere. Ad omnem enim numerum intellectus et affectus diabolus dentes confringit : quia ad cognitionem veritatis et conscientiam serenitatis et affectum virtutis a corde in hoc sacramento tollit : et tunc desipiente cibo spirituali, hominem cinere, id est, amore incenso cupiditatis hujus mundi cibat, et sic omnino destruit. Econtra laudans sponsam in Canticis, vi, 5, dicit : Dentes tui sicut grex ovium quæ ascenderunt de lavacro. Quia dente veritatis conterit ea quæ pertinent ad cognitionem veritatis, et dente virtutis conterit ea quæ pertinent ad opus virtutis : et omnia hæc loca sunt lavacra mundissimæ confessionis et conscientiæ. Unde etiam de hujus sacramenti dulcedine loquens, Cantic.

<--- Page Split --->

VII, 9, dicit : Guttur tuum sicut vinum optimum, dignum dilecto meo ad potandum, labiisque et dentibus illius ad ruminandum. Ruminatio enim dicitur sicut et mastication, quando hujus sacramenti dulcedo saepe ad os cordis et guttur rationis et dentium, de quibus dictum est, saepius revocatur.

Sic igitur mastication perficitur spiritualis.

Diximus autem, quod secunda subtiliatio per calorem fit digestivum et igneum, qui pura separat ab impuris, non quidem in corpore Domini in quo nihil est impurum, sicut præostendimus, sed potius in nobis qui nos depurare debemus ad ipsum percipiendum. Hoc est quod sub alia metaphora loquens Dominus de sacerdotibus istud sacramentum conficientibus dicit, Malach. in, 3 et 4 : Sedebit confans, et emundans argentum : et purgabit filios Levi, et colabit eos quasi aurum et quasi argentum, et erunt Domino offerentes sacrificia in justitia. Et placebit Domino saerificium Juda et Jerusalem, sicut dies saeculi, et sicut anni antiqui. Quod enim dicit, quod sedebit, moram et perseverantiam signat in opere. Quod autem dicit, confans, incendium signat charitatis tamquam caloris ignei omnia purgantis. Quod autem dicit, emundans, digestionem ad purum signat. Quod dicit, argentum, timorem signat puritatis conscientiae. Hujus autem digestionis effectus est, quod tales in cordibus suis Domino erunt offerentes sacrificia in omni et perfecta justitia. Tali autem digestione et purificatione et subtillatione perfectis dicitur, Malach. in, 4, quod placebit Domino sacrificium Juda, hoc est, confitentis, et sacrificium Jerusalem, hoc est, ad visionem æternæ pacis pertinentis. Sicut dies saeculi, in quibus illuminatio fulsit Dei, qui hoc sacrificium in oblatione Melchisedech instituit 1. Et

sicut anni antiqui, in operibus omnium sacrificiorum veteris legis, quae in fide hujus sacrificii sunt celebrata.

Sic autem per digestionem debemus subtiliari ad hujus cibi congruitatem.

Deinde autem in sacramento est dulcedinis depuratae succio. Et hoc fit quando in dulcedine cordis nimia dulcedo Christi in spiritu degustatur. Hic enim modus degustandi dulcedinem naturarum et gratiarum Christi potius succione quam comestione perficitur. Et sic in opere naturae per quam nutrimentum subtiliatum est, sugitur : ita in cordis devotione et desiderio postquam homo se emendavit et depuravit, tunc statim dulcedinem quae est in corpore Christi et spiritu et anima ipsius et in omni gratia et gloria, illuminationibus et delectionibus ejus sugit et imbibit. Et hoc est quod dicitur, Deuter. xxxn, 13 : Constituit eum super excelsam terram, ut comederet fructus agrorum, ut sugeret mel de petra, oleumque de saxo durissimo. Sicut enim in ante habitis dictum est, excelsa terra est natura humana Jesu Christi, super cujus agri fructus ponitur homo in confectione et communione sacramenti, ut comestione sacramentali comedat eos : et postquam se plene depuravit et in spiritu subtiliavit virtute et contemplatione, spiritus sugat mel de stabilimento Christi sicut de petra : petra autem erat Christus, sicut dicit Apostolus, I ad Corinth. x, 4 : Bibebant de spiritali, consequente eos, petra : petra autem erat Christus. Et hoc modo oleum quod significat pinguedinem devotionis, suxerunt de saxo solidissimæ veritatis, quæ est in sacramento. Propter quod etiam sacramentum veritatis vocatur. Psal. lxxx, 17 : Cibavit eos ex adipe frumenti, et de petra melle saturavit eos. Hoc est quod dicitur, Deuter. xxxn, 19 : Qui inundationem maris quasi lac sugent, et thesauros

<--- Page Split --->

absconditos arenarum. Dulcedo enim a sacramento redundat abundanter in fauces bene dispositas, sicut inundatio, quæ maris dicitur, quia in memoriam immensitatis passionum et doloris Christi accipitur. Et hæ consolationes sunt thesauri super aurum copiosum : et sunt absconditi, quia nemo novit eos nisi qui accipit. Psal. xviii, 11 : Desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum : et dulciora super mel et favum. Unde, Isa. lxvi, 10 et 11, dicitur : Gaudete cum ea gaudio, universi qui lugetis super eam : ut sugatis et repleamini ab ubere consolationis ejus, ut mulgeatis et deliciis affluatis ab omnimoda gloria ejus. Luctus enim super tristitiam Jerusalem est in passione, gaudium est in communionis delectatione : et illa est ut sugant fideles ubera quibus sacramentum hoc ubertim fundit lac candoris veritatis et dulcedinem virtutis, ut sint ubera ista pressa manu devotionis, et mulgeamus et deliciis in consolatione sancti Spiritus affluamus ab omnimoda ipsius gloria quam in deliciis sacramenti manifestat. Et hoc laci comparatur : quia ad litteram etiam secundum naturam succus de nutrimento depuratus et subtiliatus, lactis habet quamdam albedinem et pinguedinem butyrosam et dulcedinem valde convenientem : et ideo sugitur a venis.

Sic igitur nutrimentum attrahitur sugendo.

Quarto, perficitur nutrimentum per 6. 6. 6. 6. 6. 6. 6. 7. 7. 7. 7. 7. 7. 7. omolo vias quæ sunt vasa et canales in totum 6. 6. 6. 6. 6. 6. 6. 8. 8. 8. 8. 8. 8. 8. ombris corpus nutrimentum deportantes, ut un- 6. 6. 6. 6. 6. 6. 6. 9. 9. 9. 9. 9. 9. 9. nituali- 6. 6. 6. 6. 6. 6. 6. defor- 6. 6. 6. 6. 6. 6. der- 6. 6. 6. 6. 6. 6. 6. 10. 10. 10. 10. 10. 10. 10. lur 7. 7. 7. 7. 7. 7. 7. 11. 11. 11. 11. 11. 11. 11.

hoc nutrimentum pietatis, hæc arescunt et marcescunt et destituuntur et abjiciuntur. Iste est fons de quo dicitur, Genes. ii, 6 : Fons ascendebat e terra, hoc est, de terreno corpore Domini in sacramento, irrigans universam superficiem terrae, seu paradisi. Paradisus enim locus deliciarum est in nutrimentis Ecclesiae, in quem locum iste fons delectionis influit, et omnia irrigat interiora animæ et corporis ad quæ derivatur. Ezechiel. xlvii, 9 : Et omnis anima virens, quæ serpit, quocumque venerit torrens, vivet. Quia, sicut dicitur in Psalmo xxxv, 9 : Incribabuntur ab ubertate domus tuæ, et torrente voluptatis tuæ potabis eos. Et infusionis delectationis suavitate inlunduntur et irrigantur. Merito monet Ecclesiastes, xii, 1 et seq., ut simus memores creatoris nostri, ne forte per ingratitudinem a magnis deliciis quas diximus, excidamus, dicens, y. 6 : Antequam rumpatur funiculus argenteus, et recurrat vitta aurea, et conteratur hydria super fontem, et confringatur rota super cisternam. Hæc omnia ingratis contingunt. Funis autem argenteus est via dirigens ad nos ex hoc sacramento candorem veritatis. Et si ille rumpitur, vanitatem et mendacium sequi incipiemus. Vitta autem aurea est via et vena et ligamentum quibus in nos derivatur delectatio divinitatis ex hoc sacramento : si enim illa ad terrena recurrit, tunc tetra et opaca sequemur. Fons autem est fundens delectationes Dominus Jesus in sacramento. Hydria autem hauritorium nostrae devotionis, quæ super fontem conteritur, quando spiritualia in tædium veniunt, et terrena etiam amara desiderantur, sicut dicitur, Numer. xi, 6 : Anima nostra arida est, nihil aliud respiciunt oculi nostri nisi man. Et, ibidem, xxi, 5 : Anima nostra nauseat super cibo isto levissimo. Et iterum, ibidem, xi, 4 : Quis dabit nobis ad vescendum carnes ? Et hujusmodi. Rota autem est reditus noster frequens ad spiritualis dulcedinis degustationem, quæ

<--- Page Split --->

in hoc sacramento sicut in cisterna ex pluvia dulcedinis Dei manantis reservatur nobis. Si enim rota illa confringitur, tunc imus et redimus in putredinem carnis, et sic perimus ad creatoris memoriam non revertentes.

autem dulcedo est roris, et significat deitatis dulcedinem. Oleum fomentum luminis significat pinguedinem charitatis et devotionis Christi : quam sic colatam comedentes, id est, ultra quam sciri possunt, fiunt decori.

Sic ergo colatum est nutrimentum.

Quinto autem loco natura posuit colatoria panniculorum, quae ultima depuratione fectulentum quasi colando a cibo separent, ut ultime depuratum esset, antequam membris infunderetur : et hoc colatorium in sacramento signat subtilissimae conscientiae examinationem, ne aliquid impurum in nobis remaneat, cum venimus ad hujus cibi nutrimentum, sicut dicitur, Jerem. xv, 19 : Si converteris, convertam te, et ante faciem meam stabis : et si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris. Haec enim est colatio optima conscientiae qua omne pretiosum a vili peccati et vanitatis separatur, ut purum et sincerum hoc nutrimentum his membris spiritualibus infundatur. Eccli. xxxvni, 11 : Da suavitatem et memoriam similaginis, et impingua oblationem, et da locum medico. Quod autem dicit, da suavitatem, vult quod animo suavi et tranquillo veniamus ad sacramentum. Quod autem dicit, memoriam similaginis, vult quod sicut similago cribellatur et colatur usque ad purum, quod ita nos per conscientiam cribellemus et colemus, ut purissimo nutrimento congruamus. Quod autem dicit, impingua oblationem, vult quod nos in pinguedine devotionis beneficiorum Dei praeparemus. Et hoc facto locum demus medico Jesu Christo, qui tunc sua nutrimentali dulcedine omnes nostras curat infirmitates, et deperdita restituit in vita spirituali. Hinc est, quod, Levit. ii, 4, purissima simila praecipitur esse in sacrificio Domini. Hoc est quod dicitur, Ezechiel. xvi, 13 : Similam, et mel, et oleum comedisti : et decora facta es vehementer nimis. Simila enim ultima depuratione colata est et cribellata, et signat ultimam munditiæ gratiam. Mel

Sexto loco tale purum, tam dulce, tam mundum membris infunditur : et ex illo omnis substantia eorum et virtus restauratur. Sic nobis, sicut diximus, depuratus nectareus liquor Dominici nutrimenti infunditur : et isto rore membra animarum nostrarum ad nutrimenti spiritualis virtutem, et dulcedinis gustum, et delectationis experimentum, et recreationis beneficium admiranda suavite inebriantur. Unde Psalmista hujus voluptatis pastum describens dicit in Psalmo xli, 3 : In voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis. Quia cor est in jubilo, et omnia interiora in delectatione, et os in sono laudis in tali epulatione. Hoc est quod de hujus sacramenti epulis dicit Apostolus, I ad Corinth. v, 7 et 8 : Pascha nostrum immolatus est Christus. Itaque epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitiæ et nequitæ, sed in azymis sinceritatis et veritatis. Sic summa sapientia, Proverb. ix, 2, immolavit victimas suas, miscuit vinum, et proposuit mensam suam. Et post pauca, y. 3 : Venite, comedite panem meum, et bibite vinum quod miscui vobis. Sic enim panis dulciter confortat ad gratiam, et vinum inebriat ad spiritus jucunditatem, et mixtio vini in omnibus divinis conservat rationem sobrietatis, ut fiat quod dicit Apostolus, ad Roman. xii, 3 : Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem. Deuter. xiv, 26 : Comedes coram Domino Deo tuo, et epulaberis tu et domus tua. Tota enim familia nostri cordis in hujus sacramenti sagina reficitur, sicut dicitur, Luc. xv, 32, de sacramento reparationis : Epulari et gaudere oportebat, quia frater tuus hic mortuus erat, et revixit :

<--- Page Split --->

perierat, et inventus est. Quia in isto sacramento et principiis vitae revivimus, et pignore salutis a perditione liberamur, et epulis jucunditatis aeternae reli-

cimur, ad confortationis delectationem, et omne quod desideramus, invenimus in eo sicut in vase omnium bonorum.

CAPUT VIII.

De cibi hujus ad cibatum umibilitate quam habet ex connaturalitate.

Sequitur ut dicamus hic de hujus cibi ad cibatum unbilitate, quam habet ex connaturalitate ad eos quos cibat. In naturali enim cibo nihil unitur ei qui cibatur, nisi quod connaturale est illi: et si non sit connaturale et infundatur membris, pro certo putrescet in membris, et generabit apostemata et tumores vel alias corruptiones. Si autem conmaturale est membris, unitur eis, et confortantur et proficiunt omnia membra per ipsum in virtutibus et operationibus suis, sicut ante diximus. Quia in digestione et assimilatione cibi et subtilitate omnia haec fieri habent in nobis: eo quod cibus ille purissimus et subtilissimus et suavissimus sit quantum ad se, sed nos non semper cibo secundum quod oportet, utimur.

Ita dicimus hic, quod in cibo nos oportet virtute istius cibi uniri cibo potius quam cibus uniatur nobis : quia si uniretur nobis defectibilibus, et cibus periret, et nos non proficeremus. Cum autem nos cibo unimur qui incorruptibilis est, tunc proficimus in omni virtute. Talem autem habemus ad cibum unionem, ut Christo Domino et cibo nostro connaturales efficiamur, ita quod nihil in

nobis sit a natura Christi et divina generatione alienum. Iste enim panis filiorum est, qui non mittitur canibus ad manducandum '

Et ideo notandum est hic, quod quinque sunt quae faciunt nos Christo connaturales et unbilibes. Quorum unum et primum est generatio divina. Secundum autem est munda vita. Tertium autem, dilectio ad Deum et sincera et pulchra. Quartum autem, illustratio contemplativa. Et quintum est unio devota. Primum horum facit nos Christo connaturales. Secundum autem facit nos in virtute similes. Tertium facit nos concordes. Quartum facit nos in cognitione conformes. Quintum autem et ultimum facit nos ab ipso indistantes. Haec enim quinque cibus habet ad cibatum, quando unitur ei : quia tunc primo ad naturam nutriti cibus generatur. Secundo, in virtute membro et operatione assimilatur. Tertio, calore ejus vivifico in membro cibato afficitur et vivificatur. Quarto, luce vivifica membris et calore venustatur. Et quinto, ad plenum unitum animali potentia membri vivificatur et animae unitur.

De primo horum dicitur, I Joannis, Generatio

1 In Prosa solemnitatis Corporis Christi: Ecce panis Angelorum, Factus cibus viatorum :

Vere panis filiorum, Non mittendus canibus.

<--- Page Split --->

v, 18: Scimus quia omnis qui natus est ex Deo, non peccat : sed generatio Dei conservat eum, et malignus non tangit eum. Est autem spiritualis quaedam et optima generatio divina, qua homo in corpus et membrum Christi generatur. Si enim cibus olerum bonum suum cognoscere posset, quando ad corpus et ad membrum hominis per generationem quamdam mutatur, multas gratias ageret, et omnem modum quo mutatur et conteritur, cum gaudio sustineret, ubi sciret quod a suo esse ignobili et vili in tam nobilem vitam et tam nobile corpus mutaretur. Quantas ergo gratiarum actiones debemus Christo, qui suo corpore vivifico nos in se transmutat, ut corpus ejus efficiamur sanctum et mundum et divinum. Joan. 1, 12: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri. Quia qui eum receperunt in sacramento spirituali manducatione, concorporales filii sui efficiuntur, et sic filii Dei sunt et dicuntur. Joan. 1, 13: Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntati viri, sed ex Deo nati sunt. Non enim caro et sanguis et concupiscentia carnis et sanguinis aliquid possunt in illa generatione, sicut dicitur ibi, I ad Corinth. xv, 50: Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt : neque corruptio incorruptelam possidebit. Et ideo neque ex voluntate fomineae carnis, neque ex improba et libidinosi viri voluntate, nihil penitus est in illa sancta generatione qua homo ex Deo nascitur, quando participando sacremento in corpus Dominicum et membrum generatur.

In hac enim generatione corpus Dominicum quasi semen est, quod sua virtute hominem ad se trahit et in se transformat. I Joannis, 11, 9: Omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit, quoniam semen ipsius in eo manet, et non potest peccare, quoniam ex Deo natus est. Sic igitur mutamur in sanguinem et carnem ipsius spiritualiter, et efficimur sibi connaturaliter uniti et ge-

nus suum, de natura sua nos sic ad sumutante. Act. xvii, 28 : Ipsius et genus sumus.

Hoc est igitur primum in quo sic unimur Christo per sacramentum.

Est autem secunda unio in vita in similitudine virtutis et operationis. Quia vietiam in naturali cibo perfecte membris unitum non est quod non habet membri vel membrorum virtutem et operationem, sicut dicitur, Isa. tix, 2 : Iniquitates vestrae diversum inter vos et Deum vestrum : et peccata vestra absconderunt faciem ejus a vobis, ne exaudiret. Ac si dicat : Si dissimilitudo in vita non esset, sed essetis virtute vita et operatione similes, tunc Deo nostro uniti essetis, ita quod inter Deum et vos nihil 'distaret nec distare faceret. Et hoc est quod dicitur, Act. xvii, 27 et 28 : Non longe est ad unoquoque nostrum. In ipso enim vivimus, et movemur, et sumus. Per virtutem enim suam nobis influxam efficitur non longe : quia ipse suam non deserit virtutem, et in sua virtute nobis communicata et influxa ipse influit nobis seipsum et communicat. Et sic in ipso vivimus sua virtute, et in ipso movemur sui nutrimenti perfectione, et in ipso sumus stantes consummati in sua perfectione. Sic enim, sicut dicitur ad Ephesios, iv, 13 : Occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. Sic enim verum est quod dicitur, I Joannis, ii, 29 : Scitote quoniam omnis qui facit justitiam, ex Deo natus est, translatus jam in virtute et operatione in benedictum corpus et membrum Christi. Sic enim dicitur, Isa. xxvi, 12 : Domine, dabis pacem nobis, omnia enim opera nostra operatus es nobis. Quia sibi conjuncti in virtute sua operamur, et ipse operatur in nobis. Sic ipse dicit, Joan. xiv, 12 : Qui credit in me, opera quae ego facio et ipse faciet, et majora horum faciet, quia ego ad Patrem vado. Ipse enim nos sibi uniens, in nobis magna facit, et nos sibi unitos ad Patris majestatem exaltans, fa-

<--- Page Split --->

tur charitas, quae nihil corruptibile admittit. Pulchra autem, quia nil fedum cogitat adversus dilectum. Quædam enim charitas adeo debilis est corruptibilia concupiscendo, quod statim corrumpitur : et tunc vita et calor vivificus in tali membro intercipitur. Unde, I ad Timoth. 1, 5, dicit Apostolus : Finis præcepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta, hoc est, fidelitate ad amatum non fictili vel fragili, sed fortissima : quia sic dilectus clamat ad nos, Cantic. vni, 6 : Pone me cut signaculuu super cor tuum, ut signaculum super brachium tuum, quia fortis est ut mors dilectio. Signaculum enim super cor ponitur, quando figura amati sicut figura sigilli in cera, ita in corde molli imprimitur et profundatur. Super brachium ponitur signaculum, quando tota virtus nostra et vires et fortitudo et robur ad ipsum refertur. De pulchra autem dilectione est, quod nihil fedum admittit, quod ex scatebra fuliginosæ concupiscentiæ procedat. Eccli. xxiv, 24 : Ego mater pulchræ dilectionis, quæ scilicet nihil fedum diligere potest.

Sic igitur connaturaliter et concorporaliter uniti, spiritum et calorem vivificum accipimus a capite totius corpotis mystici per nutrimentum spirituale.

3

Illustratio contemplativa.

Quarto loco, sicut oculata fide quisque sapiens videre potest, postea quam cibus adgeneratus membro, et virtutibus ejus unitus, et calore membri vivifico est affectus, et spiritu membri penetratus, statim paulatim incipit assumere calorem illi membro proprium, et venustatem : quod, sicut diximus, fit per illustrationem contemplationis æternæ veritatis in faciem Domini nostri Jesu Christi, sicut expresse dicit Apostolus, II ad Corinth. iv, 6 : Quoniam Deus, qui dixit de tenebris lumen splendescere, ipse illucxit in cordibus nostris, ad illuminationem scientiæ claritatis Dei, in facie Christi

Jesu. Omnino enim innaturale esset, quod tenebrosum et obscurum membrum esset tam lucidi et pulcherrimi corporis. Et ideo oportet ut assumat Christi naturalem lucem et pulchritudinem, sicut, Exod. xxxiv, 29 et seq., splendida facta est facies Moysi ex consortio sermonis Domini, ita ut non possent filii Israel intendere in faciem ejus, propter gloriam vultus ejus. Ita et multo magis assumit membrum incorporatum Christo gloriam et lucem et pulchritudinem Christi in fulgore mentis illustratæ per veritatis contemplationem. Unde, II ad Corinth. iii, 18 : Nos vero omnes revelata facie gloriam Domini speculantes, in eam demimaginem transformamur, aclaritate in claritatem, tamquam a Domini Spiritu. Sic enim dicitur animæ sic Christo unitæ in Psalmo xliv, 3 : Specie tua et pulchritudine tua intende, prospere procede, et regna. Specie enim veritatis figurala et pulchritudine sapientiæ decorata, prospere sine impedimento intendit per intellectum, et procedit per affectum, et regnatin rege, cujus et membrum ejus pulchritudinem assumpsit. Melior enim color quem habere potest membrum corpori bene unitum et vivificatum, est color substantialis sanguinis per candorem pellis et carnis emicantis : et iste est color Christi, sicut dicitur, Cantic. v, 10 : Dilectus meus candidus et rubicundus : electus ex millibus. Candet enim liliosa candidatione in omni castitatis munditia, et rubet roseo et purpureo verranti rubore in suo benedicto quem dedit nobis et pro nobis sanguine. Et hanc pulchritudinem assumit sponsa, et quilibet membrum ejus effectus, quando munditia Christi candet corde et corpore, et ruborem tam gratiosi sanguinis quotidie præ oculis habet in corde. Hoc est, quod de pulcherrima vidua Judith, Judith, x, 4, legitur : Cui etiam Dominus contulit splendorem, quoniam omnis ista compositio, non ex libidine, sed ex virtute pendebat. Hoc est quod de beata Agnete dicit Ambrosius : « Jam corpus ejus cor-

<--- Page Split --->

porimeosociatumest , etsanguisejusornavitgenasmeas . »

Sic igitur contemplatione veritatis id quod Christo unitur, pulchritudinem et calorem Christi assumit.

In omnibus autem quatuor prædictis tandem quinto loco unio devota perficitur, indissolubilem habens ad corpus unionem et indistantem, ut in corpore sit, et in ipso animetur et vivat, et jam de cætero non nisi de corpore esse reputetur. Hoc autem fit per omnium bonorum quæ a capite vel a corde corpori influunt participationem, sicut dicitur in Psalmo cxvnii, 63 : Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua. Sic sub alia metaphora de Christo unitis loquitur Apostolus, ad Roman. xi, 17 : Insertus es in illis, scilicet, in ramis bonæ olivæ, et socius radicis et pinguedinis olivæ factus es. Quia omnia bona quæ fluunt a Christo, taliter uniti percipiunt sicut reliqua membra corporis ejus. Sic dicit Christus, Joan. xvn, 22 et 23 : Ego claritatem quam dedisti mihi, dedi eis : ut sint unum, et sicut nos unum sumus. Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum.

Patre et Filio procedit Spiritus sanctus. Spiritus autem sanctus hujus unionis est vinculum. I ad Corinth. vi, 17 : Qui adhaeret Deo, unus spiritus est, scilicet cum eo. Forma autem cui alligamur, Filius est, forma Patris aeterni, et sacramentum corporis et sanguinis est, quo Christo incorporamur, et sic in Filio ad omnis boni Patrem coelestem reducimur, et in illo fruimur omni bono Filii in Spiritus dulcedine et beatitudine. Et omnes ab hac catena recedentes, pereunt, in multa partiti dividuntur. Osee, x, 2 : Divisum est cor eorum, nunc interibunt. Hinc est, quod cum Isaias, xxv, 6, dixisset de hoc convivio in ejus deliciis, statim adjunxit de unione colligationis ejus, sic dicens : Paciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc convivium pinguium, convivium vindemiae, pinguium medullatorum, vindemiae defecatae. Et adjungit dicens, y. 7 : Et praecipitabit in monie isto faciem vinculi colligati super omnes populos. Charitas enim Christi hoc vinculum in impetu praecipitat, quod colligatum est a Patre in Filium, et ab utroque in Spiritum sanctum, et per sacramentum Filii Dei est etiam in omnes populos concorporales Domino colligatum.

Hæc est catena aurea, qua colligamur et a multis reducimur ad unum unde exivimus. Pater enim omnino unus, a quo sicut a fonte Filius nascitur, et a

Sic igitur perficitur unio ad Christum per connaturalitatem in his quinque qua a nobis dicta sunt.

CAPUT IX.

De cibi hujus ad cibatum firma habesibilitate, ex cibati per cibum apprehensione.

Non o et ultimo secundum divisionem superius inductam, videndum est quae cibi ad cibatum firma sit haesibilitas, ne

qualibet occasione abradatur : et hoc perficitur, ut superius diximus, ex apprehensione fortissima contra illud quod ci-

<--- Page Split --->

batur, apprehendit et tenet id quod sibi ex cibo est unitum. Sicut enim dicunt Isaac in Dietis, et Constantinus in Pantechne, ex quibusdam cibis generatur nutrimentum, quod parum adhaeret membris, et cito per alterationes sequentes caloris, laboris vel febris a membris abraditur et separatur et consumitur, sicut est cibus generatus ex facile alterabilibus et convertibilibus, sicut sunt ova, et caro subtilis, et herba. Quidam autem cibus est, ex quo generatur nutrimentum, quod firmiter et fortiter adhaeret membris, siccut nutrimentum generatum ex puro et sincero grano frumenti : quia hoc ex subtilitate sua bene intrat in membri nutriti profundum, et ideo bene a virtutibus membri apprehenditur, et ex puritate optime congruit substantiae membri : et ideo bene unitur, et ex viscositate fortissime adhaeret, et resistit omnibus alterationibus membrorum, ne de facili a membro cui unitum est, separetur, et quasi visco quodam cum membro sit glutinatum.

Ita etiam fit quando Christo incorporamur, cui quidam fortiter adhaerent, quidam autem facile separantur. Adhasio autem haec fit primo quidem fortitudine apprehensionis. Secundo autem fit glutino amoris. Et tertio fit mansione stabilitatis. Quarto fit perseverantia continuitalis ad Christum. His enim modis etiam cibus adhaeret membris quae cibat. Primo quidem, quod virtutibus membri fortiter apprehendatur. Secundo, quod viscositate propria membri fortiter agglutinetur. Tertio, quod stabiliter in membro manens figatur. Quarto autem, quod nullo laxativo remotum a membro perseveranti continuitate membro nutrito continuetur.

lubiliter apprehendit et comprehendit. Ad Philip. 11, 12 : Sequor autem, si quomodo comprehendam in quo et comprehensus sum. De tali apprehensione dicit sponsa in Canticis, 11, 4 : Tenui eum, nec dimittam, donec introducam illum in domum matris meæ, et in cubiculum genitricis meæ. Teneitur enim fortissima bonitatis et veritatis suæ apprehensione, nec dimittitur tentationis illectione. Tenetur autem usque dum introducatur ad intima penetralia cordis, in quibus est domus matris nostræ sapientiæ divinæ, et donec introducatur in cubile contemplationis genitricis nostræ dulcissimæ gratiæ, in cujus utero formamur ad istas quæ dictæ sunt delectationes. Sic dicitur de eo quod nos apprehendit, ad Hebr. 11, 16 : Semen Abrahæ apprehendit, cujus naturam in admirabiles delicias domus sapientiæ introduxit, et in cubili gratiæ genitricis plenitudine gratiæ replevræ. Sic Jacob dixit, Genes. xxxii, 26 et 29 : Non dimittam te, nisi benedixæris mihi.... Et benedixit ei in eodem loco, Cantic. vui, 2 : Apprehendam te, et ducam in domum matris meæ : ibi me docebis, et dabo tibi poculum ex vino condito, etc. Apprehendit enim sponsa dilectum indissolubili amplexu, et apprehensione ducit eum in domum matris sapientiæ increatæ, quæ domus est cor in amplitudine admirationis, et inducit eum libenter sequentem in cubiculum secretum intimi affectus in gratia, in cujus utero formamur in filios Dei, ut in delicias experimentum discat ab eo, et ibi dat ei poculum delicatum quod ipse semper sitit, quod est devotio orationis sumpta ex vino condito, ex quo conficitur sanguis Christi, per quem nos incorporati sibi strictissime tenemus eum : quia nihil est quod eum nobis in tantum adstringit sicut calix sanguinis quem bibit, et nobis eum propinavit. Propter hoc dicimus ad eum de firmitate apprehensionis ejus confidentes : Non discedimus a te : vivificabis nos, et nomen tuum invo

<--- Page Split --->

cabinus 1. Et illud libri IV Regum, 11, 2 : Viviit Dominus, et vivit anima tua ! qua non derelinquam te. Tunc impletur illud Canticorum, vii, 10 : Ego dilecto meo, et ad me conversio ejus. Ego enim dilecto meo adstrictus sum fortissima apprehensione, et ideo ad me in omni bonitatis dulcedine est conversio ejus, ut me multo fortius apprehendat. Sic enim consilio sapienti cuidam dicitur, Apocal. iii, 11 : Tene quod habes, ut nemo accipiat coronam tuam, quam pro certo alius accipiet, nisi eum quem apprehendamus, fortiter et indissolubiliter teneamus.

Secundum autem est, ut glutino viscositatis propriæ fortiter conglutinemur membro quod cibatur et nutritur : et hoc in spiritualibus fit conglutino amoris, quando scilicet fortissimo amore glutinatur anima fidelis cum Christo, ne umquam separetur ab ipso. Et hoc est quod dicitur, Eccli. xxv, 16 : Timor Dei initium dilectionis ejus : fidei autem initium agglutinandum est ei : quia dilectio quæ est gluten conglutinans diligentes se invicem Christum et animam fidelem, incipit in recessu a malo quod facit timor.

In ordine autem ad bonum incipit a cognitione veritatis dilecti. Et sic fit conglutinatio qua anima diligens adhaeret Christo dilecto. Isa. xli, 7 : Confortavit faber ærarius percutiens malleo eum, qui cudebat tunc temporis, dicens : Glutino bonum est. Faber autem ærarius iste est Deus Pater, qui omnia fabricavit. Hic dicitur ærarius : quia omnia domuit sicut ferrum. Et ille faber confortavit Filium qui totum mundum ab initio sicut sapientia cudebat : quia confortavit eum ad hominis dilectionem, quando homines sibi per incarnationem et sui in sacramento collationem agglutinavit, dicens ad Angelos : Glutino bonum est : quia per omnia charitatis nobis exhibita indicia nihil aliud dixit nisi quod glutinaret

sibi homines ut diligerent eum, et sibi glutino amoris conjungerentur. Et ad hoc homines et Angeli responderunt : Bonum est sic conglutinare : quia per hoc homo salvatur, et ruina Angelorum reparatur. Jerem. xiii, 11 : Sicut adhaeret lumbare ad lumbos viri, sic agglutinavi mihi omnem domum Israel, et omnem domum Juda, dicit Dominus, ut essent mihi in nomen, et in laudem, et in gloriam. Lumbi enim sunt loca delectationum : quia delectatur Dominus in his qui per amorem sibi agglutinantur, in quibus etiam nomen suum invocatur. Laus autem sua decantatur, et crescit gloria suæ magnificentiæ et honoris.

Hæc conviscatio mutui amoris vocatur adhæsio. I ad Corinth. vi, 17 : Qui adhæret Domino, unus spiritus est. Psal. lxii, 9 : Adhæsit anima mea post te : me suscepit dextera tua. Quia quem dextera Dei in amplexu æternorum bonorum suscepit, illius anima per nexum amoris Deo adhæret. Hæc est adhæsio, de qua dicitur, Deuter. iv, 4 : Vos qui adhæretis Domino Deo vestro, vivitis universi usque in præsentem diem : quia per conviscationem amoris vita a fonte vitæ influitur Christo conviscatis. Hinc est, quod etiam carnalis amoris lenocinium adhæsio vocatur. Genes. xxxiv, 8 et 9 : Sichem filii mei adhæsit anima filiæ vestræ : date eam illi uxorem, et jungamus vicissim connubia. Quia, sicut dicit Dionysius, omnis amor facit exstasim, transponit cor amantis in amatum, et non permittit quod amans sit suiiipsius, sed potius facit eum totum esse ejus quod amatur : nec permittit eum permanere in seipso, sed continue egreditur extra se in amatum, et adhæret ei firmissimo glutino, ita quod retrahi ad seipsum non potest. Hinc est quod etiam Virgilius dicit :

Omnia vincit amor : et nos cedamus amori.

Et ideo etiam est quod dicitur, Cantic.

<--- Page Split --->

vui, 6, quia fortis est ut mors dilectio. Quia animam et cor transponit extra amantem in amatum, sicut mors transponit animam, quae conviscata in amatum, redire non potest ad seipsam : et ideo amor optimum glutinum est, quo membrum incorporatum Christo firmiter adhaeret ne a Christo separetur.

Tertium est mansio stabilitatis, ita ut in membro manens figatur id quod membro est unitum. Hoc autem fit stabilimento cordis et corporis in spiritualium meditatione et studio : quia nisi ita homo incorporatus infigatur, non stabilitur in Christo : sed ipsa mentis et corporis evagatio solubilem facile faciunt a Christo. Jerem. xiv, 10 : Hæc dicit Dominus populo huic qui dilexit movere pedes suos, et non quievit, et Domino non placuit. Quia pedes affectuum movere instabilitatem facit cordis, et pedes corporis movere instabilitatem inducit corporis, et tales Domino firmiter non adhaerent. Qui autem in Domino cui incorporatus est, non manet, numquam proficit ad membri perfectionem. Joan. xv, 4 : Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vile, sic nec vos, nisi in me manseritis. Ita enim est sicut in nutrimento quod perfecta conversione ad membri complexionem non convertitur, nisi diu infixum membro maneat in ipso. Unde, ibidem, §. 5 : Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum : quia sine me nihil potestis facere. Hoc signatum est, Genes. vi, 14, ubi dicitur : Mansinuculas in arca facies, et bitumine linies eam intrinsecus et extrinsecus. Arca enim in qua omnia animalia pacata fuerunt, corpus est Domini nostri Jesu Christi, quod pacatum fuit ab omnibus animalibus motibus : in qua arca mansiunculæ fiunt, quando mansio in eo quaeritur per studium stabilitatis mentis et corporis, ut non discedatur ab inhabitatione ipsius. Bitumine autem linitur intus, quando amore deitatis propter multas gratias

anima Christo agglutinatur, et bitumine linitur exterius, quando ex multis red- emptoris operibus et passionibus etiam Christus homo in humanitate diligitur. De tali loquitur Christus, dicens, Joan. xiv, 23 : Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Hoc modo ille Jacob, qui accipit benedictionem a Deo, sicut dicitur, Genes. xxv, 27, fuit vir simplex habitans in tabernaculis, concursus vanos et evagationes devitans. Hoc modo dicit David in Psalmo lxxxiii, 11 : Elegi abjectus esse in domo Dei mei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum. Sic enim in domo Dei manens quod est incorporatio Domini, non discurrit ut quaerat vanas habitationes in tabernaculis eorum qui mundo militant ad vanitatem. Sic econtra dicitur de meretrice anima, Proverb. vn, 10 et 11, quod est garrula et vaga, quietis impatiens, nec valens in domo consistere pedibus suis : quia vanitatibus illecta, numquam in bona permanet stabilitate.

Perseverantia exigitur, ut quod influxit a cibo, et quod unitum est membro, perseveret in ipso : quia si in aliquo laxativo effluat, statim corrumpitur in fœtorem, et effluit, et excidit semper in deterius se mutando a nobilitate quam acceperat. Sic etiam esset in cibo sacramenti : quia quicumque Dominico corpori jam influxus et unitus est, si laxationem patiatur per aliquod carnale, vel mundanum, vel diabolicum, forte effluet in destitutionem, et fœtorem, et continuam in pœnis mutationem. Et ideo cavendum est etiam in minimis : quia si minima ardentia in principio non curantur, tunc paulatim venitur ad magna. Unde, Augustinus : « Vitasti grandia, vide ne obruaris arena. » Unde, Eccle. vii, 19, dicitur : Qui timet Deum nihil negligit. Quia etiam a modicis cavet se, ne admittendo modica, paulatim cadat in majora. Eccli. xix, 1 : Qui modica spernit paulatim decidet.

<--- Page Split --->

Hujus pulchra similia duo ponit Job, xiv, 19 : unum quod est de gutta cavante lapidem, non vi, sed saepe cadendo : aliud autem est de alluvione paulatim veniente et auferente terram, donec tota ripa et ager ripa conjunctus cadat defluens in aquam. Dicit autem sic : Lapides excavant aqua, et alluvione paulatim terra consumitur : et hominem ergo similiter perdes, hoc est, perdi permittes. Et ideo quicumque Dominico corpori junctus est, patienter et perseveranter et caute debet exspectare finem glorificationis in ipso, sicut et post multas passiones glorificatum est corpus 'Dominicum. Hoc enim vult dicere Apostolus, ad Philip. ni, 20 et 21, dicens : Nostra conversatio in caelis est, unde etiam salvatorem exspectamus Dominum nostrum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum corpori claritatis sua. Certi enim sumus, quod omnia qua sunt in Christi corpore incorporata, ad beatitudinem deducentur. Et monet Apostolus, ad Hebr. x, 36, dicens : Patientia vobis necessaria est, ut voluntatem Dei fa-

cientes, reportetis promissionem. Patienter enim Domini remuneratio est exspectanda : unde Jacobus in canonica sua, v, 7 et 8 : Patientes estote, fratres, usque ad adventum Domini. Ecce agricola exspectat pretiosum fructum terrae, patienter ferens donec accipiat temporanem et serotinum. Patientes igitur estote et vos, et confirmate corda vestra, quoniam adventus Domini appropinquavit. Non enim oportet statim excidere propter quamlibet tribulationem et tentationem, sed fortiter haerere Domino, attendentes illud Matthaei, xxiv, 13, quia non qui coeperit, sed qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Hinc est quod dicitur, Jacobi, v, 10 et 11 : Exemplum accipite, fratres, exitus mali, laboris, et patientiae, prophetas, qui locuti sunt in nomine Domini. Ecce beatificamus eos qui sustinuerunt. Sufferentiam Job audistis, et finem Domini vidistis, quoniam misericors Dominus est et miserator.

Oportet igitur, sicut dictum est, eos qui Dominico corpori incorporati sunt, usque in finem perseverare.

<--- Page Split --->

TRACTATUS II.

DE QUALITATE POTUS.

His itaque habitis secundum convenientem modum, convenit videre qualis sit potus cum cibo, de quo dictum est, propinatus.

Quinque igitur circa hunc potum sunt consideranda, scilicet qualis debeat esse in genere et specie, et qualis debeat esse in saporis qualitate, qualis in mixtione, et qualis in usu istius gratiae, et qualis in proprii effectus operatione.

CAPUT I.

Qualis debeat esse potus sacramentalis in genere et specie?

Qualis autem sit in genere et specie, sic determinamus :

Sicut enim confici non potest nisi de pane de frumento corpus Domini : eo quod se Christus grano frumenti comparavit, et quod panis frumentinus solus conveniens est cibus hominis inter panes qui fiunt de grano, ita dicimus, quod sanguis Domini non potest consecrari nisi de vino : quia se Christus vino comparari fecit, et vino seipsum comparavit, et quia vinum solum naturalis et conveniens est potus hominus.

Quod vino se comparari fecit, patet in Prophetis. Osee, xiv, 8, ubi dicitur : Memoriale ejus sicut vinum Libani.

Cum autem istud convivium sit, quod Christus toti Ecclesiae reliquit pro suo memoriali, patet quod in hoc cibo non debet nisi vinum propinari. Hoc etiam modo non praefertur sacramento novo sacramentum vetus : quia cena agni typici cum vino sumebatur : et ut respondeat veritas figuræ, oportet quod et caro agni immaculati Christi cum vino sumatur. Matth. xxvi, 29 : Dico vobis, non bibam amodo de hoc genimine vitis, usque in diem illum cum bibam illud vobiscum novum in regno Patris mei. Novum enim in sacramento novæ gratiae bibitur, et vetus abjicitur in usu, quamvis Scriptura ejus servetur in testi-

<--- Page Split --->

monium. Hoc est quod dicitur, Cantic. vn, 9 : Guttur tuum sicut vinum optinum, dignum dilecto meo ad potandum, labiisque et dentibus illius ad ruminandum. Quia diu per cordis mentis iterationem debet ruminari sacramentum saepe ad mentem revocando et considerando et degustando infinitas dulcedines et bonitates ipsius. Unde, Levit. xi, 7, dicitur, quod animal quod non ruminat, immundum erit. Hinc est, quod de duobus quae sunt in hoc sacramento, materia cibi, et potus, dicitur, Osee, vii, 14 : Super vinum et triticum ruminabant. Haec enim duo ab omnium fidelium ore ruminanda frequentata memoria sunt in sacramento : quia hoc est maximum fidelium bonum. Zachar. ix, 17 : Quid bonum ejus est, et quid pulchrum ejus, nisi frumentum electorum, et vinum germinans virgines ? hoc est, virgineas mentes.

Sic igitur patet, quod ex comparatione nectarea dulcedinis Christi sanguinis ad vinum, non debet in sacramenti cibo nisi vinum esse.

Quam Comparat se etiam Christus viti, et nisluin se corpus suum mysticum totum vineae i, al cor- comparat. Et de sui quidem. ad vitem ysticum comparatione dicitur, Joan. xv, 5 : Ego sum vitis, vos palmites. Quia sicut fructus in quo tota natura gaudet, crescit in vite, ita omnis gaudii gustus crevit in Christo et in liquore sanguinis ejus. Unde in hac parabola dicit de se vitis, Judicum, ix, 13 : Numquid possum deserere vinum meum, quod latificat Deum et homines, et inter ligna caetera promoveri ? Ecclesia autem cui in communione datur sanguis Christi, vocatur vinea. Jerem. ii, 21 : Ego plantavi te vineam electam, omne semen verum. Isa. v, 7 : Vinea Domini exercituum domus Israel est : et vir Juda germen ejus delectabile. Vitis enim Christus succum suum diffundit in totam Ecclesiam, ut sanguine suo plantetur et faciat fructum aeternorum gaudiorum. Marc. xii, 1 : Vineam pastinavit homo, et locavit eam agricolis. Matth. xx, 1 :

Simile est regnum caelorum homini patrifamilias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam.

Propter has igitur operationes non potest confici sanguis Christi, nisi de vino vitis.

Est autem vinum solum conveniens potus hominis secundum naturam gene- raliter loquendo. Hoc autem in sex con- sideratur. Potus enim hominis est, qui est a natura desideratus, qui naturae est juvativus, qui naturae est influxivus, qui cibi est lativus, qui cibi est subtilitativus, et tandem qui cibi est cum membris uni- tivus et tentivus. Et hoc habet vinum et non alius potus.

Cujus probatio est : quia aqua quae a quibusdam sumitur in potum, sicut dicit Isaac in Dietis, est insipida. Insipidum autem a natura non desideratur : quia omne quod desideratur a natura, sub sapore convenienti desideratur : quia sapor est sequela complexionis, et conveniens sapor indicat complexionem convenientem ad naturae et desiderii naturalis satisfactionem. Ideo, Joan. ii, 8, in nuptiis quibus significatur conjunctio Christi et Ecclesiae, Christus mutavit aquam in vinum, ne propter insipiditatem esset abjicienda. Sic dicitur, Proverb. xxxi, 16, de Ecclesia, quae de fructu manuum suarum plantavit vineam. Et infra, 7. 18, quia gustavit, et vidit quia bona est negotiatio ejus, quia potus desideratus est a natura.

Si autem quis objiciat, quod ut dicit Aristoteles in libro de Anima, duo sunt naturalia desideria, fames scilicet, et sitis : et dicit, quod sitis est appetitus frigidi et humidi, fames autem est appetitus calidi et sicci. Ille nescit quid dicit, et verba Philosophi non intelligit : quia cum dicit, quod sitis est appetitus frigidi et humidi, non intelligit de frigido et humido in potentia, sed secundum actum : frigidum enim et humidum in potentia naturali non desideratur : quia frigidum in potentia naturali impediti-

<--- Page Split --->

vum et mortificativum est naturae hominis in omnibus operibus suis. Et ideo aqua nullo modo desideratur in potu, nisi a natura corrupta et nimis incensa, sicut desideratur a febricitante. Et ideo dictum Philosophi intelligitur de frigido et humido in actu, quod valet ad calidorum refrigerationem, et tamen incorporatum reficit naturale desiderium. Adhuc autem quomodo posset esse secundum naturam, quod id quod mixtum est et compositum ex valde diversis, simplicem et elementalem potum desideraret secundum naturam? Unde etiam opera rusticorum probant quod dicitur: quia cum plantas potant et rigant, hoc faciunt de aquis paludalibus mixtis, et pluviis quas Deus pluit super eas, et calore solis de terris et aquis conmixtis elevat, et virtutem cœli immiscet, et ex multis virtutibus mixtis guttis pluvie et roris convenienter pascit eas, quae commixte sunt plantae. Quod et Dominus ostendit, Isa. lv, 10, dicens: Quomodo descendit imber et nix de cœlo, et illuc ultra non revertitur, sed inebriat terram, et infundit eam, et germinare eam facit, et dat semen serenti, et panem comedenti vel manducanti. Sic ergo commixtus per naturam potus vini a natura desideratur. Unde, I ad Timoth. v, 23, Timotheo dixit Apostolus: Noli adhuc aquam bibere: sed modico vino utere, propter stomachum tuum et frequentes tuas infirmitates. Quia stomachus continuo potu aquae destruitur propter aquae mortificativam frigiditatem.

Patet igitur cum Christi sanguis refecitvus sit per gratiam quam confert, quod aqua nullam ad Christi sanguinem potatum habet similitudinem, et ideo de aqua confici non potest.

quem quidam vocant pomatium, et sicut sunt ea quae subtillatione florum vel foliorum diversorum exprimuntur, sicut est aqua rosacea, aqua violacea, et aqua geneste, et hujusmodi, quae omnia habent unam determinationem. Quia palus quamquam sufficiat potationi plantarum, tamen nec munda est, nec a natura desiderata ad refectionem hominum. Lixivia autem in quam egit calor cineris, exsiccativa est et corrosiva viscerum hominis, et ideo non desideratur a natura hominum ad bibendum. Cervisia autem et medo sunt valde inflativa et oppilativa, et ideo appetitui naturali non concordant. Claretum autem et mortem extra modum sunt calida, et potius libidinem provocantia, quam satisfacientia appetitui naturali. Pomatia autem et ipsa poma cruda et inflativa sunt et magis putrefacientia complexionem, quam satisfacientia naturae.Aqua autem rosacea et caeterae aquae omnes quae arte alchimistarum fiunt, omnes secundum diversas complexiones quas habent, possunt aliquando juvare infirmos, sed communi naturali appetitui naturae hominum non conveniunt: ideo de illis sanguis Christi confici non potest. Et una ratio communis ad omnes hujus modi liquores est: quia in sacramento hoc solum est materia quod ex significatione naturali ponit similitudinem ad effectum sacramenti. Et ideo cum naturalis similitudo ad satisfaciendum siti naturali, non sit in aliquo liquore simpliciter nisi in vino, ideo non potest confici potus spiritualis sanguinis Jesu Christi nisi de vino. Ipse enim dicit, Joan. vi, 56: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Et ideo quod vere et secundum naturam propriam potus non est, materia sanguinis Christi esse non potest.

Idem autem sentiendum est et de lacte, quod quidem infantulis est potus naturam reficiens, sed tamen carnem laxam et mollem generans, et ideo communem et perfectam naturam hominum non reficit, sed potius perfectam hominum na-

<--- Page Split --->

turam inficit et corrumpit : et ideo verus et communis hominum potus esse non potest. Et hoc est quod dicitur, Eccli. xxxi, 33 : Vinum in jucunditatem creatum est, et non in ebrietatem, ab initio : quia tota natura hominis perfecta et sana jucundatur in ipso. Unde ibidem dicitur, §. 37 : Sanitas est animæ et corpori sobrius potus. Et supra, §. 36 : Exsultatio animæ et cordis vinum moderate potatum.

Sic ergo patet, quod alius liquor similitudinem non ponit ad refectionem sitis communem et naturalem, et ideo alius potus non congruit.

tum excolere docuit, nisi vinum. Sed nec cibum colit, nec frumentum : quia in istis duobus humano et naturali et perfecto satisfacit appetitui : et ideo ex his duobus similitudo sumitur ad refectionem corporis et sanguinis Jesu Christi, nec ex aliis materia sumi potest hujus sacramenti.

Sed tamen adhuc objiciunt de hoc quod dicitur, Eccli. xxix, 28 : Initium vitæ hominis aqua, et panis. Et si initium vitæ hominis est aqua et panis, videtur eis, quod sicut panis sine aliis cibis est satisfaciens naturali appetitui qui est fames, ita aqua sit satisfaciens naturali appetitui qui est sitis. Et sic si Dominus ordinavit spiritualem cibum secundum ea quæ satisfaciunt naturalibus appetitibus duobus, videtur quod potus aquæ debet esse in sacramento convivii spiritualis materia sui sanguinis, quod omnino falsum est et nulli Ecclesiæ consonum.

Sed ad hoc dicendum est, quod ibidem loquitur Ecclesiasticus de initio vitæ hominis in statu damnati hominis et expulsi extra paradisum, et aliud adhuc adminiculum vitæ non habentis, et in hanc miseriam homo detrusus est ad agendam pœnitentiam. Si enim loqueretur de natura instituta in paradiso, tunc non loqueretur pane : quia homo in paradiso de pane non sustentabatur. Homo autem qui detruditur ad labores pœnitentiae, suspenditur ad his quæ sunt secundum desiderium naturae ut magis affligatur. Unde, III Regum, x x i , 2 7 : Mittite virum istum in carcerem, et sustentate cum pane tribulationis et aqua angustiae. Isa. xxx, 20 : Dabit vobis Dominus panem arctum, et aquam brevem. Hæc enim omnia præparantur his qui sunt in laboribus pœnitentiae : quia justum est ut qui concupiscentiae nimis indulserunt, laxe libidini consentiendo, etiam a delectabilibus secundum naturae desiderium ad tempus suspendantur, pœnas pro peccatis luendo : et ideo nihil nisi vix præter delectationem hominem sustentans,

Sed ad hoc dicendum est, quod ptisana potus est infirmorum incensorum ex febre : et verum est, quod febricitantibus non est inventus potus similis ptisanae, sed sanis non competit, quia nimis est frigidus, et ideo appetitui naturali non satisfacit, sed potius corruptæ complexioni. Unde, Esther, 1, 7, dicitur, quod in convivio Assueri vinum abundans et electum dabatur, et non fit mentio de alio potu. Dicitur etiam, Isa. xxv, 6, quod Dominus fecit convivium pinguium, convivium vindemie, et non alterius potus: quia pro certo alius potus simplici et puro et perfecto naturae humanae desiderio non satisfacit. Et ideo etiam de tali potu sanguis Christi confici non potest: et ideo nec Deus nec ars hominum alium potum de terra cui Deus dat benedictionem, alium, inquam, po-

<--- Page Split --->

ibi homini concedit auctoritas dicens : Initium vitae hominis aqua, et panis, et vestimentum, et domus protegens turpi- tudinem 1. Ac si dicat: Victum parcis- simum accepit, et vestimentum pauper- rimum, et domum non sufficientem na- turae, sed in qua turpitudinem protege- ret in quam incideret. Psal. lxxix, 6 : Cibabis nos pane lacrymarum, et potum dabis nobis in lacrymis in mensura. Postea autem quando homo justifica- tione adjutus est, et penitentiam peregit ad misericordiam Domini, tunc accepit aliud initium nativitatis secundum natu- ralem appetitum, de quo dicitur, Eccli. xxxix, 31 : Initium necessaria rei vita hominum, aqua, ignis, et ferrum, sal, lac, et panis similagineus, et mel, et bo- trus uva, et oleum, et vestimentum. Quando autem accepit botrum uva, tunc expressione botri accepit poculum vini. Hic enim omnia tanguntur quibus homo juvatur ad vita necessaria secundum na- turalem appetitum : sic enim aquam accepit in ablutionem et alios aquae usus, ignem in crudorum qua homini non conveniunt decoctionem, ferrum in in- strumenta fabricationis diversorum sibi utilium, sal in condimentum, lac in in- fantium alimentum, panem in cibum confortatorum, qui similagineus esse dicitur propter conveniens et adhaerens membris nutrimentum, mel autem in dulcoramentum, botrum in naturale po- culum, oleum in unctionem et cibi con- dimentum, et vestimentum molle decens et calidum in corporis fomentum.

Patet igitur ex omnibus praeinductis, quod solum vinum est potus communis et naturalis homini secundum naturale desiderium quod est in ipso quod vocatur sitis.

qui naturalia subtiliter sunt indagati, quod sitis est ex tribus causis, et quidam satis convenienter adjungunt quartam.

Una quidem causa est membrorum exinanitio, sicut videmus multam sitim patientes eos qui calidam et consumpti- vam passi sunt infirmitatem, quibus sitis non sedatur per potum, sed potius per cibum bene membra reficientem.

Alia causa est indigestio cibi vel potus multum accepti, qui grosso fumo exha- lante a se percutit partes pectoris et gut- turis, et incendit et exsiccat. Et haec sitis est quam patiuntur ingluviem et ebrie- tatem passi, et non sedatur potu, sed au- getur: somno autem profundo et longo in quo ingluvies et ebrietas digeritur vel expellitur, sedatur etiam sitis, quia tunc illud quod indigestum fumabat de sto- macho, removetur, vel indigestum de- scendens a stomacho, vel expulsum om- nino, sicut aliquando glutones solutio- nem patiuntur ex indigestione.

Tertia sitis est naturalis appetitus ejus quod vehere et fluere facit cibum per membra ut nutriantur : et hoc non est nisi vehiculum cibi secundum naturam, quod et cibum movet et vias aperit et cibum subtiliat et membris influit et unit. Et sicut patebit in sequentibus, hoc inter naturales et communes potus non habet facere nisi vinum. Et ideo haec sitis per vinum convenienter mixtum, et sobrie bibitum sedatur secundum naturam.

Quartam causam quam non inconvenienter addunt quidam, sicut Avicenna et Serapion et Almansor, quae est, quod sitis aliquando provenit ex inconvenienti et modo excedenti complexionis vel cibi excessu ad siccitatem, cujus contrarium petit natura ad refrigerium : et in hoc casu aliquando magis petit aquam quam vinum, sicut aestuans calida febre appetit et sitit aquam, et sicut superimpletus multo sale, potum aquae petit, ut sal lavetur a membris interioribus, quae inter omnes

<--- Page Split --->

napores plus abominantur salis saporem quando excedit.

De prima siti dicitur litteraliter, Thren. iv, 4 : Adhæsit lingua lactentis ad palatum ejus in siti : parvuli petierunt panem, et non erat qui frangeret eis. In tali desiderio petitur quidquid reficere potest. Job, vi, 7 : Quæ prius nolebat tangere anima mea, nunc præ angustia cibi mei sunt. In hoc etiam desiderio dictum est, Thren. ii, 11 et 12 : Effusum est in terra jecur meum super contritione filiæ populi mei, cum deficeret parvulus et lactens in plateis oppidi. Matribus suis dixerunt : Ubi est triticum et vinum ? cum deficerent quasi vulnerati in plateis civitatis, cum exhalarent animas suas in sinu matrum suarum.

De secundo appetitu sitis dicitur, Proverb. xxiii, 31 et 32 : Ne intuearis vinum quando flavescit, cum splenduerit in vitro color ejus. Ingreditur blande : sed in novissimo mordebit ut coluber, et sicut regulus venena diffundet. Et post pauca, yj. 34 et 35 : Et eris sicut dormiens in medio mari, et quasi sopitus gubernator, amisso clavo. Et dices : Verberaverunt me, sed non dolui : traxerunt me, et ego non sensi. Quando evigilabo, et rursus vina reperiam ? Quia in glutionibus et ebriis abyssus abyssum invocat in voce cataractarum potationum et epularum suarum.

De tertia siti, quæ sola naturalis est, dicitur, Cantic, vnt, 2 : Dabo tibi poculum ex vino condito.

Hoc autem iterum patet ex hoc quod 7. secundo induximus : quia naturale desiVinum natura juderium mixti non desiderat nisi quod est vativum. juvativum mixti. Hoc autem, sicut ante habitum est, non potest esse simplex, nec potest esse frigidum : quia frigidum naturam non juvat, sed impedit : et ideo potus aquæ naturam non est juvans, sed impedit : alii autem potus, sicut habitum est, semper naturae aliquod præstant impedimentum. Vinum autem incorruptum et proportionatum naturae hominis ad digestionem stomachi est juvativum et confortativum : et ideo illud natura desiderat, quia ipsum quoad hoc est potus naturalis, et qui significationem ponit ad sanguinem Christi, de quo dicitur, Joan. vi, 36, quod sanguis meus vere est potus, juvans scilicet naturam et confortans. Hoc autem probatur, 1 ad Timothy. v, 23, ubi dicitur : Modico vino utere, propter stomachum tuum et frequentes tuas infirmitates. Vinum enim juvat naturam, et confortat digestionem, et ideo latificat cor, quod gaudet in naturae confortatione, sicut dicitur in Psalmo cunt, 14 : Vinum latificat cor hominis. Omnia enim quæ naturalia sunt, quando ad appetitum naturalem conferuntur naturae, latificant naturam : et quæ non sunt naturalia, ex pondere gravant, sicut dicitur, Proverb. xxxi, 6 et 7 : Date siceram merentibus, et vinum his qui amaro sunt animo. Bibant, et obliviscantur egestatis suæ, et doloris sui non recordentur amplius.

De quarto appetitu est illud quod dicitur, II Regum, xxin, 13 : O si quis mihi daret potum aquæ de cisterna quæ est in Betlehem ! Hoc enim dicit David quando labore pugnæ et onere armorum incensa natura complexionis ad magnam inæqualitatem cuamatis deducta fuit, et tunc ad exstinctionem cuamatis desideravit aquam frigidissimam, quæ fuit in cisterna Betlehemitica.

. Ex omnibus inductis patet, quod vinum solum est a natura potus communiter desideratus.

Similiter ex tertio quod proprium est 8. potui naturali, et hoc est quod per natuNature ram membris est influxivus. Quod enim influxivum. venas calore aperit et poros et siccitate naturali tenet ne laxentur et concidant, hoc est naturae influxivum. Hoc autem facit vinum quod calore naturali venas aperit, et per subtile humidum influit, et per moderatam siccitatem tenet ne con- cidant et oppilent vias. Aqua autem econtra frigiditate sua propria poros constringit et vias, et humiditate frigida

<--- Page Split --->

laxat, ut emolliti concidant et oppilent et ideo ad influxum cibi naturalis non desideratur aqua, sed vinum. Alii autem potus ut cervisia et medo et alia vapore et ventositate grossissima, impediunt vias oppilando, et ideo non sunt potus naturales. Sed vinum calore aperit subtili, et vapore vias quantumcumque parvas influit, et omnia quae sunt animae et virium animae perficit : et ideo etiam sponsa ubi subtilia penetravit, vini beneficio cuncta dicit esse perfecta et ordinata, Cantic. 11, 4 : Introduxit me rex in cellam vinariam : ordinavit in me charitatem. Et statim in delicias resoluta dicit, 3. 5 : Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo. Et quia vinum solum est poculum salubriter naturae influxivum : quia statim post diluvium quando natura confortante in cibo indiguit, et quod cibus per membra flueret. Genes. IX, 20 et 21 : Cœpitque Noe vir agricola exercere terram, et plantavit vineam : bibensque vinum, inebriatus est, et nudatus in tabernaculo suo. Hoc vero non fuit ex vino, sed quia vinum immoderate bibit.

dulcis ad membra, delectatus pater ad dilectionem filii statim conversus est, et osculum dedit in signum futurae statim benedictionis.

Hic etiam potus cibi est subtilitativus, ut per arctissima membrorum fluere possit, et hoc facit vinum subtili calore, et subtili vapore, quem immittit in cibum : et ideo etiam vinum ad interiora penetrat, et vaporem subtilem spargit, et moderate sumptum somnum suavem inducit, et calorem diffundit, nutrimentum per omnia membra spargit, et inundare facit. In tali effectu fuit vinum quod in cena accepit Joannes, qui statim resolutus ex cœnae deliciis in sinu Christi super pectus Christi se reclinavit 1 : quia etiam secundum naturam quod bene membris subtile facit influere nutrimentum, dulcem inducit somnum : unde et sponsa bibens cum dilecto dicit, Cantic. v, 2 : Ego dormio, et cor meum vigilat.

Sextum autem quod est nutrimentum membris unire, nullo modo facit aqua : Cibi nunt cum tamen solum ex illo effectu satisfaciat potus siti membrorum : quia frigidum non unit, sed impedit. Inflativus autem omnis potus ut cervisia, vel medo, inflationes et humores membrorum inducunt tumescentes, et ad deformitatem membra pervertunt. Calidi autem nimis potus, ut claretum, et moretum, membra resolvunt et exsiccant. Eecli. xxxi, 36 : Exsultatio animae et cordis vinum moderate potatum.

Propter omnia ista pro certo primum et proximum et commune satisfactivum naturali desiderio famis est panis de frumento, et proximum et primum et commune satisfactivum naturali desiderio quod est sitis, est vinum moderate sumptum. Et hoc etiam patet ex quatuor, quae notata sunt a physicis, sicut Avicenna dicit. Quae citius et convenientius nutriunt, quae sunt panis de frumen-

<--- Page Split --->

to, vinum rubeum dulce, et ova trementia, et brodia sive jura carnium recentium : sed inter haec ova trementia convertibile dant nutrimentum sicut et ipsa sunt convertibilia : et ideo hoc nutrimentum facile separatur a membris. Brodia autem sive jura carnium molle dant nutrimentum pingue aliquantulum, sicut et ipsa brodia mollia sunt et pinguia : sed frumentum, sicut in ante habitis diximus, subtile dat nutrimentum et solidum et multum membris adhaerens. Et vinum dat nutrimentum subtile bene membris incorporabile, et laetum ex subtili sanguine quem fluere facit : et ideo inter omnia panis de frumento et vinum magis conveniens praestant nutrimentum : et ideo etiam appetitibus naturalibus magis satisfaciunt secundum naturam. Unde dicit Galenus : « O quam bene fecit Deus, quando vinum fecit nasci de vite, quod animam laetificat, et sanguinem tam salubrem parat in nutrimento ! »

Hæc igitur est causa quare hæc duo inter omnia alia meliorem dant significationem ad cibum et potum spiritualem, quæ præstantur in sacramento. Et hoc significatur, Proverb. ii, 10, ubi dicitur :

Implebuntur horrea tua saturitate, et vino torcularia tua redundabunt. Saturitatem autem vocat tritici abundantiam, quae semper est in horreis Ecclesiæ. Hoc cognovit rex Samariæ, quod nulli appetitui naturali satisfieri potest nisi de his : cum mulier quædam famescens clamaret ad eum, et diceret : Salva me, domine mi rex, respondit : Non te salvat Dominus, unde te possum salvare ? de area, vel de torculari 1 ? Quia obsessi in Samaria nön poterant dare frumentum et vinum : et ideo non posse se salvare homines publice professus est rex, per quem hæretici significantur, qui non salvantur de area frumenti corporis Domini, et de vino torcularis sanguinis ejus. Hujus signum est, quod specialis cultus rusticanorum ad vitam hominis nutriendam colit frumentum et vinum. Psal. cvi, 37 : Seminaverunt agros et plantaverunt vineas, et fecerunt fructum nativitatis, quo pascuntur homines. Et ideo hæc duo Dominus assumpsit in nutrimento spirituali : quia hæc duo naturalius et communius naturalibus appetitibus satisfaciunt, et sic constat quod superius diximus, quod vinum est potus naturalis communis.

CAPUT II.

Qualis debent esse hic potus in saporis qualitate ?

sapores, est aliud vinum dulce, et aliud acre, et aliud ponticum, et aliud stipticum, et aliud aromaticum, et secundum alios sapores : tamen proprius sapor in omnibus his est, qui vocatur vinosus, quem habere debet vinum quod datur in

<--- Page Split --->

sacramento : quia cum sapor sit proxima sequela complexionis, integer sapor vinosus integram signat et non corruptam vini complexionem et non destitutam. Si enim alium saporem haberet, sicut putridum, vel acetosum, non posset fieri confectio sanguinis Christi : quia dicunt naturales, quod acetosum numquan fit vinum, eo quod cum de vino fit acetum, exhalaverunt partes complexionantes vini naturam ex vino, sicut exhalaverunt partes ignis de cinere, qui frigidus remanet, et nullam habens propriam ignis operationem. Et quod dicitur, acetum est acutum in actione, non dicitur ideo quod calidum sit sicut vinum, sed est frigidum, et acumen habet : quia calor corruptivus egit in ipsum : et ideo non calor, sed proprietas quaedam caloris quae est acumen penetrativum et divisivum substantiarum et corruptivum rei remansit in ipso. Sic et in cinere remansit acumen ignis, qui dividendo et corrumpendo lignum egit in ipsum. Et ideo de hoc quod factum est acetum perfectum, non potest fieri confectio. Si autem acidum sit et non acetum, tunc habet adhuc vinositatis saporem, et tunc fit quidem confectio, et tamen assumendum non est propter sacramenti reverentiam : quia de tali vino acetoso fuit potatus Christus in tormentum, et tale acetosum non dedit discipulis in sacramentum. Si autem putridum sit perfecta putrefactione et ad sui naturam et complexionem redire non possit, tunc nullo modo de tali confectio potest fieri : quia non est vinum, sicut homo mortuus non est homo. Si autem sit pendulum in via quidem corruptionis existens, et non corruptum, tunc assumpto tali vino in sacramentum fit confectio : quia illud est vinum, et adhuc suam quamvis ægram retinet vinositatem, sed tamen propter reverentiam sacramenti non est assumendum, si aliud de facili haberi potest. Hæc igitur simplex traditio est de sapore vini.

Alii autem saporos vinositatem in vino non corrumpunt, sed etiam aliquando

vinum delectabilius et sanius faciunt, sicut sapor aromaticus in vinoso. Et aliquando contra aliquas solutivas infirmitates quaeritur sapor ponticus in vinoso, et aliquando stipticus quaeritur contra easdem infirmitates si fortificatur infirmitas : quia tales sapore s non mutant vinositatem, sed cum vinositate per naturam admixti confortant os stomachi et cætera intestinorum, quæ nervosa sunt : acris autem sapor debilitat quidem vinositatem, sed non corrumpit eam : quia ille est ex cruditate vini, quod non ad ultimum et optimum est decoctum in vite propter caloris defectum, sed tamen tale vinum vere est vinum, quamvis non attingat optimam naturam vini.

Hæc igitur veritatis de assumendo vino est traditio.

Hujus autem causa est : quia species corporales in sacramento omnes pro signo assumuntur : et ideo quæ efficit vinum materiale bibitum, debet significare in sacramento assumptum ad confectionem. Facit autem jucunditatem ex subtili calore et subtili humido claros et leves faciens spiritus. Facit bonam spem unicuique de seipso, ex hoc quod confortat et excitat virtutem. Facit oppilationem in capite quasi in oblivionem suiipsius, propter hoc quod est vaporosum. Facit etiam calorem digestivum ex hoc quod est calidum, et sic facit bonum chymum nutrientem optime ad cibum et membrorum refectionem.

Et hæc quatuor videmus in sacramento spiritualiter : quia dando sanguinem Christus largitus est optimum spiritum, cujus sedes est in sanguine suo, dando sanguinem, optimam dedit nobis spem cuncta impe'randi de ipso et omnia vincendi per ipsum. Adhuc autem dando sanguinem, ut Hieronymus dicit, quasi inebriatus est, in tantum quod quasi oblitus sui et denudatus à spoliantibus eum in cruce velut Noe tectus est opcrimento foliorum duorum, cœlo lumen retrahente,

<--- Page Split --->

et terra tenebras, ne nudus videretur, super eum tendente.

Primo, facit calorem optimum in nobis reflectionis, qua corpus dedit et fecit quod vere est cibus, et sanguinem qui rre est potus, ut dicitur, Joan. vi, 36. Et ideo propter primum vinum sanguinis sui dicitur vinum bonum ab antiquo servatum. Joan. ii, 10: Servasti bonum vinum usque adhuc. Hinc est quod etiam spiritus dicitur bonus, Psal. cxlii, 10: Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam. Quia dulce est vinum bonum amicum naturae, et dulcis est spiritus quem in sanguine largitur Deus Christus. Eccli. xxiv, 27: Spiritus meus super mel dulcis, et haereditas mea super mel et favum. Ideo etiam dicitur de hoc sacramento: Parasti in dulcedine tua pauperi, Deus 1. Sic ergo dat bonum spiritum et dulcem.

Bonam autem spem nobis tribuit cuncta impetrandi et cuncta vincendi. Unde dicitur, Deutel. xxxii, 7, de Juda : Manus ejus pugnabunt pro eo, et adjutor illius contra adversarios ejus erit. Unde autem ista confidentia fortitudinis sibi evenerit, dicitur, Genes. xlix, 11 : Lavit in vino stolam suam, et in sanguinem uve pallium suum. Non enim stolam conversationis in vino sacramenti sibi spiritualiter infuso lavisset, hoc est, nisi sanguine benedictae uve Jesu Christi pallium charitatis intinixisset, pro certo tantam confidentiam in Deo contra inimicos non habuisset. Hoc est quod dicitur, I Machab. vi, 34 : Ostenderunt elephantis sanguinem uve et mori, ad acuendos eos in prclium. Ex natura enim habet hoc animal, quod audax, et bonae spei efficitur, quando aliquid simile videtur sanguini : quia elephas propter castitatem et fortitudinem virium sanctum signat, qui acuitur sanguine Christi in prclium, qui de uva Christo et moro qui Christum signat propter similitudinem peccati quam ex nobis accepit, exprimi-

tur. Ille enim sanguis valde nos facit audaces.

De optima inebriatione quam tribuit hoc vinum, est quod nullius vinum de caetero sui ad commodum recordari debet, ex quo sic frater noster Christus coram nobis inebriatus est. Genes. xlui, 34: Biberunt, et inebriari sunt cum eo. Cantic. v, 1 : Comedite, amici, et bibite : et inebriamini, charissimi. Totus enim nos destituit et inebriavit ille amor, quod non sanguinem pro nobis tantum fudit, sed etiam eumdem sanguinem in sacramento nobis infudit.

Hic sanguis calore suae charitatis et dulcedine optime nos reficit, sicut etiam de optime et naturalissime reficientibus est vinum rubeum sanguini simile et dulce : quia etiam sanguis Christi dulcissimus est, et optime reficiens, et ideo vino optimo comparatur. Deutel. xxxii, 14 : Sanguinem uve bibehat meracissimum. Psal. xiii, 5 : Calix meus inebrians quam praeclarus est ! Propter hoc dicitur, Cantic. i, 13 : Botrus Cypri dilectus meus mihi in vineis Engaddi. In quibus locis dulcissimum crescit vinum et valde nutritivum.

Hoc est igitur quod de saporis vini qualitate est notandum.

Acetumautemetputridasuntvinagaudiorumhujusmundi , dequibusdici - t u r , Deuter . xxxii , 3 2 e t 3 3 : Uvaeorumwafellis , etbotriamarvissimi . Feldra - chnumvinumeorum , etvenenumaspi - duminsanabile . Dehocdicitur , adEphes . v , 1 8 : Noliteinebriarivinoinquoestluxuria . Istisuntenimquipu - tridasetfectidascarnisinsequunturde - lectationeshujusmundietcarnis . Dequibusdicitur , A m o s , v i , 6 : Bibentesinphialisvinum , etoptimounguentodeli - b u t i , nihilpatiebantursupercontritioneJoseph . Unguentaenimmeretriciapro - curant , etvinumgaudiimundaniusqueadluxuriampotantputridumetfectidum , etqualitercontritusestcorameisJo -

<--- Page Split --->

seph, scilicet Christus, frater eorum, nihil advertunt : de quibus dicitur, Isa. xxvni, 7: Verum hi quoque prae vino nescierunt : et prae ebrietate erraverunt : sacerdos et propheta nescierunt prae ebrietate : absorpti sunt a vino, erraverunt in ebrietate, nescierunt videntem, ignoraverunt judicium. Quia hoc habet natura corrupti vini, quod corruptam generat

ebrietatem : et ideo isti omnia videntem Deum nescierunt, et judicium ejus quod fecit per Christum quo princeps hujus mundi ejectus est foras judicatus et condemnatus, ignoraverunt.

Ab hujusmodi igitur vino corrupto et fœtido, ab aceto quod in pœnas Christi propinatum est, omnibus fidelibus abstinendum est penitus in sacramento.

CAPUT III.

Qualis debeat esse hic potus in mixtione ?

Tertio autem hic inserendum est qualiter vinum sacramentale sanguinis Christi, et qua de causa sit miscendum. Quamvis enim in praemissis de hoc dicta sint, tamen hic ex intentione de hoc est dicendum.

Sciendum est ergo, quod aqua ad vinum in calice ponenda est tanta, ut vinositatem vini in alterum non mutet saporem, sed quae significet id quod in sacramento est significandum, et hoc est conjunctionem humanae naturae cum Christo : quia aqua propter suam insipiditatem significat hominem insipidum, et conjunctio aquae cum vino debet esse, quae saporem vini accipiat perdendo propriam insipiditatem : non quod saporem vini trahat ad aquae insipiditatem : quia homo saporem gratiae accepit a Christo, et non Christus perdit saporem gratiae ex homine. Ponitur igitur aqua ad significandum tantum, et non ad hoc quod vino auferat suam fortitudinem vel vinositatem. Tantum autem significat una gutta, quantum mille amphore vel totum mare : et ideo ad perfectionem sacramenti nullum periculum est parum in ponendo de aqua, sed est pericu-

lum in multum ponendo : quia si tanta ponatur aqua, quod a vino tollat vinositatem, tunc non fit sacramenti confectio : tunc enim non est vinum, sed est aqua aliquantulum vinata. Unde de vappa non potest fieri sacramenti confectio. Vappa enim est aqua fusa super acinos uvarum, postquam expressum est vinum : quae aqua aliquantulum habet de vini acumine, et a pauperibus bibitur, et tamen non est vinum.

Quod autem aqua in sacramento ponitur ad significandum, tres sunt causae. Una tamen : quia cum Christi latus apertum proflueret sacramenta nos sanctificantia, tunc aqua cum sanguine et non solus sanguis exivit. Joan. xix, 34 : Unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. Et haec est causa potissima : quia in hoc significabatur, quod populus in sanctificatione necessario conjungendus est Christo : quia aliter gratiam redemptionis non obtineret. Apocal. xvii, 15 : Aquae quas vidisti ubi meretrix sedet, populi sunt, et gentes, et linguae. Ibi habet alia translatio. « Aquae multae populi multi. » Et dicitur,

<--- Page Split --->

Proverb. ix, 5, ubi loquitur Salomon de coma sapientiae, dicens: Bibite vinum quod miscui vobis. Semper enim vinum insipidum sapori Christi est immiscendum, ut fiat acceptum. Unde dicit Chrysostomus: « Sunt quidem homines insipidi in nullo ab aqua differentes: hos adducamus ad Christum, et ad saporem cœelestem per Christum mutabuntur. » In hujus rei signum Christus mutavit aquam in vinum bonum, quod omnium gustum delectaret. Joan. ii, 9 et 10: Ut autem gustavit architriclinus aquam vinum factam, et non sciebat unde esset, ministri autem sciebant qui hauserant aquam, vocat sponsum architriclinus, et dicit ei: Omnis homo primum bonum vinum ponit: et cum inebriati fuerint, tunc id quod deterius est: tu autem servasti bonum vinum usque adhuc. Vinum enim sacramenti prae omnibus et dulce et bonum, et ideo per mulsum signatur, quod est vinum melle purissimo conditum. Nehemiae seu II Esdrae, vni, 10: Comedite pinguia, et bibite mulsum. Pingue enim adipe devotionis est corpus Domini. Mulsum autem melle deitatis conditum, est vinum dulcissimi sanguinis.

Hæc igitur est causa una.

quarum una extra passibilitatem evolavit, non humanam naturam deserendo, sed passionem non sentiendo, scilicet divina. Altera autem est immolata in passione, scilicet humana. Lignum autem cedrinum, sanguinis Christi signat imputribilitatem, quae nos a putredine servat. Hyssopus autem sanguinis ejusdem signat puritatem, qui nos purificat. Coccus autem qui rubicundissimi est sanguinis, signat in Christo in effusione sanguinis patientiam et charitatem, quae per ruborem significari consueverunt. Aqua autem viva aquam signat de Christi latere exeuntem, omnia purificantem. Nec purificatur aliquis, nisi in sanguine et aquæ tinctione septies domus cordis ejus aspergatur. Quia sicut dicunt sancti, sanguis septem locis elicitus est de corpore Domini, scilicet in circumcisione in damnationem et cauterium concupiscentiæ. In sudore sanguineo in signum doloris et angustiæ. In compunctione per flagella in signum ejus quam pro nostris excessibus sustinuit disciplinæ. Isa. lii, 5 : Disciplina pacis nostrae super eum, et tivore ejus sanati sumus. In duobus vulneribus pedum ad nostrum sanandum affectum. In duobus vulneribus manuum ad sanandum nostri operis effectum. Et sic septies adspergimur in sanitatem. Zachar. xiii, 6 : Quid sunt plagæ istæ in medio manuum tuarum? Et dicet : Ilias plagatus sum in domo eorum qui diligebant me, hoc est, qui me diligere debebant. Hoc etiam significatum est, Numer. xix, 9, ubi dicitur, quod aqua expiationis fit de sanguine vitulæ rufæ, per quam aquam omnia tam tabernaculum quam ea quæ erant in usum tabernaculi, expiabantur, et vitula rufa quæ sanguine suo Christum rubricatum significat. Combustio autem vitulæ, Christi significat passionem, et sanguis ejus Christi significat sanguinem, et aqua significat aquam quæ de latere Christi fluxit, quæ est aqua veræ expiationis. Ad Hebr. ix, 19 et seq. : Lecto enim omni man-

<--- Page Split --->

dato legis a Moyse universo populo, accipiens sanguinem vitulorum et hiroorum, cum aqua, et lana coccinea, et hyssopo, ipsum quoque librum, et omnem populum aspersit, dicens: Hic sanguis testamenti quod mandavit ad vos Deus. Etiam tabernaculum et omnia vasa ministerii sanguine similiter aspersit: et omnia pene in sanguine secundum legem mundantur, et sine sanguinis effusione non fit remissio, scilicet peccati. Ex hoc accipitur idem quod prius, nisi quod sanguis hircorum significat Christi sanguinem pro peccatis nostris effusum. Sanguis autem vitulorum significat Christi sanguinem effusum pro nostra petulantia.

Sic igitur patet, quod immissio aquae in sanguinem, quae significat conjunctionem populi cum sanguine redemptionis, praecessit in figuris Veteris Testamenti. Propter quod etiam in veritate sacramenti novae legis aqua cum vino debet misceri.

Tertia autem causa est : quia in aqua magis est vis expiativa, in sanguine autem magis est pretium nostrae redemptionis : et quia in sacramento utrumque est, scilicet expiatio et redemptio, ideo unum cum alio debet misceri. Hoc est quod dicitur, Ezechiel. xxxvi, 23 : Efuandam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris. Hæc est aqua, quæ sicut dicitur, Ezechiel. xlvii, 2, egressa est de templo corporis Christi a latere dextro, et omnia ad quæ venit, purificavit et vivificavit. Hæc est aqua de qua dicitur, Eccli. xv, 3 : Aqua sapientia salutaris potabit illum. Non enim habet aqua de se saporem, nisi accipiat eum de sanguine de corde sapientiae Dei exeunte : quia Christus Dei sapientia et Dei virtus 1. Et ideo ista sapientiae aqua potat et ad saporem gratiae et ad expiationem veniæ.

Hæ igitur sunt causæ propter quas aqua cum vino sanguinis in sacramento est ponenda.

Dicut tamen quidam, quod in vino sacramenti aqua a vino non absumitur, nec convertitur in vini saporem, sicut diximus, et putant se philosophari et esse sapientes dicentes, quod si quis substantiam raram quae est in scyrpo vel radices carecti decorticatas ponat in vinum, quod aqua infusa in vinum extrahitur, et remanet ipsa vini natura fortior quam ante fuerat. Et addunt, quod ex quo potest aquæ substantia extrahi a vino, remanente vini natura, quod aqua absumpta a vino non fuerat, et ideo in sacramento aqua a vino non absumitur. Sed isti fatui sunt, non intelligentes neque quæ dicunt, neque de quibus affirmant : quia omnia quæcumque sunt in natura, attrahunt per suam similitudinem et similia sibi : et ideo si scyrpi medulla et radicis carecti medulla, quæ omnino aquea sunt, in vino non mixto ponantur, id quod est in vino aquosum, ex sua cum aqueo similitudine attrahunt, quo attracto, id quod remanet, et spissius et vinosius apparet. Hæc igitur non attrahunt aquam quæ separata manet in vino, sed aqueum de partibus vinosis exsugunt, .quod tamen prius partibus vinosis erat admixtum. Et quod dicitur, quod si separetur ab eo, quod tunc non erit admixtum, consequentia est, quæ nihil valet : quia omne miscibile, ut dicit Aristoteles, separatur a mixto in quo est, et tamen antequam separetur ab ipso, erat illi admixtum. Unde potius oppositum sequitur, scilicet quod si separatur ab ipso, quod pro certo erat illi admixtum : mixta enim remanent in eo quod mixtum est secundum substantiam suæ formæ, quamvis non maneant in ipso secundum excellentias suarum qualitatum 2. Mixtio enim est miscibilium alteratorum unio,

<--- Page Split --->

et non est miscibilium corrurporum corruplio vel generatio : et hoc est quod siguando haec dicit Dominus, Joan. vi, 57 : Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in eo. Sic enim immissi in Christum, unum cum eo efficimur, et inseparabiles ab ipso. Ad Galat. ii, 20 : Vivo autem, jam non ego, vivit vero in me Christus. Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradi-

dit semetipsum pro me. Sicut enim Christus per unionem unitur Patri, ita et nos per immissionem cum sanguine ejus subhaeremus Christo, ut sic colligamur ad Deum Patrem fontem unionis istius. I ad Corinth. xi, 3 : Omnis viri caput Christus est: caput autem mulieris, vir : caput vero Christi, Deus.

Et sic omnia ad unum referuntur, et hoc est quod intendimus.

CAPUT IV.

Qualis sit hic potus in usu gratiae istius?

Circa autem hoc duo sunt attendenda, quod videlicet propter reverentiam sacramenti bonum vinum et electum debeat esse in sacramento ad usum sacramenti, et quod debeat esse sumptum simplex vinum absque panis intentione. Decet enim, quod ad honorabilissimum sacramentum in usu optima quaerantur elementa, ex quibus conficiatur : unde sicut non decet ad purificationem baptismi aquam lutulentam accipere et paludosam et putridam, quamvis in tali aqua, quando alia haberi non potest, possit fieri baptismus, ita non decet ad optimi corporis sacramentum vinum accipere lutulentum et malum, quamvis ex tali vino aliquando propter necessitatem possit confici sacramentum. Esther, i, 7 : Vinum quoque, ut magnificentia regia dignum erat, abundans et praecipuum ponebatur. Convivium enim 'Assueri signat convivium Christi. III Esdræ, iii, 20 : Vinum omnem mentem convertit in securi-

tatem, et jucunditatem, et non meminit omnem tristitiam, et debitum. Tale igitur vinum significationem habet ad effectum sanguinis Christi, qui in securitatem et honestatem animam convertit, et facit oblivisci tristitiae antiquae. Hujus signum est, quod cum vinum in sacrificio Veteris Testamenti offerretur, fecit Dominus fieri acetabula et libatoria vasa, in quibus probaretur vinum libandum Domino, an acceptum esset, vel non. Exod. xxv, 29 : Parabis et acetabula, ac phialas, thuribula, et cyathos, in quibus offerenda sunt libamina. Acetabula enim sunt vasa in quibus probatur liquidum, an esset acceptum ad gustum. Phiala autem in qua probatur ad visum, an esset in colore bonum. Thuribulum autem in quo probatur ad ardorem. Et cyathus in quo probatur ad haustum et fusionem, an esset pendulum, vel infirmum. Cum igitur tota ista diligentia adhibita fuerit ad vinum quod erat offerendum in sacramenti hujus figura, multo magis ista adhibenda sunt in vino quod

<--- Page Split --->

adhibetur in ipsa sacramenti veritate. Hæc autem dicuntur libatoria 1. Libera enim est degustare, et vasa in quibus ad gustum probatur, an vinum tanto sacrificio esset dignum, libatoria appellantur. Unde, III Esdræ, n, 13, dicitur, quod Darius inter vasa quæ referri fecit ad templum, referri fecit libatoria argentea duo. Hoc autem describitur, I Machab. i, 23, quod inter alia vasa quæ de templo accepit Antiochus, de templo accepit libatoria, et phialas. Ex quo iterum ostenditur, quod ad probationis experimentum debet esse electum vinum quod offertur. Si enim in aliis oblationibus debet esse electum quod offertur, tunc multo magis id quod ad sanguinem Christi offertur, debet esse electum. Dicitur autem, Malach. 1, 14 : Maledictus dolosus qui habet in grege suo masculum, hoc est, perfectum, et volum faciens, immolat debite Domino. Ergo multo magis maledictus est, qui ad mensam suam facit offerri vinum electum, et debile valde sumit ad sanguinis Domini sacrificium. Et merito maledictus est, qui vinum electum in vasis mundis et pretiosis bibit in mensa propria, et in vasis fœtidis et ampullis corruptis permittit vinum infici, et sic fœtidum in calice offert in Domini sacrificium : Dominus enim præcipit, quod non solum vasa, sed etiam ministri vasorum in sacrificio suo mundi esse deberent. Isa. LII, 11 : Mundamini, qui fertis vasa Domini.

Sic igitur eligendum est vinum quod offertur in sacrificio Dominici sanguinis. Non tamen negamus, quin de quocumque vino vinosum saporem habente, et adhuc vini naturam retinente, possit fieri sacrificium : sed ex praemissis auctoritatibus patet, quod pro certo peccat, quimagnum ad corporis sui, et parum vel nullum ad Dominici sanguinis poculum adhibet studium.

Hoc etiam patet ex hoc quod in ante

habitis diximus : quia Christi sanguis incorporat nos sibi, et ideo electio qua fit in cibo et potu corporalibus, quando incorporantur corpori, debet fieri in nobis in comparatione ad corpus et sanguinem Christi, quibus nos incorporamur. Omnis autem homo potest advertere quam purus, quam saporosus, quam electus esse debeat qui sanguini Christi, qui per omnia corporis ejus mystici fluere debet membra, est incorporandus : et ideo dicitur in Psalmo 1, 21 : Tunc acceptabis sacrificium justitiae, hoc est, acceptum erit tibi sacrificium, quod ad rectitudinem justitiae est electum et oblatum. Unde et, Michaëe, vi, 6, videns quam electum esse debeat quod Deo offertur, in seipso sollicitus dicit : Quid dignum offeram Domino ? Ac si dicat : In humana infirmitate vix invenitur, quod satis dignum sit offerri Deo. Hoc signatum est, Numer. xni, 24, ubi bonitatatem terrae benedictionis Domini exploratores significare volentes, ostenderunt botrum quem duo homines in vecte portabant : botrus enim ille corpus Dominicum est. Viri autem adhaerentes omnes sancti sunt Christo incorporati, per quos omnis fluit succus dulcedinis sanguinis ejus : et ideo qui puro liquori ut vas praeparatur, valde debet esse depuratusHinc est etiam, quod, Isa. xxv, 6, convivium suum dicitur vindemiae defecatae, ut in vino quod ad sacrificium offerimus, et in nobis, quibus ille sanguis purissimus liquor infunditur, nihil sit de fece peccatorum. Et ideo dicitur, Eccli. xxiv, 23 : Ego quasi vitis fructificavi suavitatem odoris : et flores mei fructus honoris et honestatis. Christus enim plenus sanguine sicut uva rubea fructificat suavitatem odoris aromatici vini in omnibus granis membrorum corporis mystici, qui Christi bonus odor sunt, et flores sui quando hoc vinum æterni gaudii dulcissimum floret, sunt fructus vini virtutum qua gaudium generant in cordibus sanctorum.

<--- Page Split --->

Ili sunt flores honoris : quia omni reverrntia digni et honestatis : quia, sicut dicit Tullius, honestum est, quod sua vinos trahit, et sua propria dignitate hominem allicit. Nihil est quod ita nos ad Chritum trahat, sicut amor et dulcedo pro nobis efusi sui sanguinis, et nihil est quod ita nos suo amori alliciat,sicut amor calicis quem pro nobis bibit et nobis bibendum propinavit. Hoc est de quo gloriatur sponsa in Canticis, ii, 13, dicens : Vineae florentes dederunt odorem suum, ad quem odorem omne fugit venenosum, et allicitur omne desiderium : quia odor tam pretiosi sanguinis qui totam Dei vinem ubertim influit, et omne venenosum primi serpentis virus expellit, et suo sapore et odore et pretiositate ad se trahit omne desiderium sanctorum : quia omnis sanctus scit, quod sine sanguine et corpore Christi non est vita gratiae et jucunditatis aeternae. Unde, Joan. vi, 34 : Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Vitam, inquam, qua membrum vivit in corpore unitum et consociatum spiritui vivifico Domini nostri Jesu Christi, sicut dicitur, ad Coloss. ii, 3 : Vita vestra est abscondita cum Christo in Deo. Hoc enim modo est pro certo verum quod dicitur, Luc. xx, 38, quod Deus non est mortuorum, sed vivorum 1. Omnes enim sic Christi corpori et sanguini incorporati vivunt : et extra incorporationem illam nemo vere vivit, quia vitam Christi non participat, qui solus est fons vitae omnium, sicut dicitur in Psalmo xxxv, 10 : Domine, apud te est fons vitae, et in nomine tuo videbimus lumen.

Hoc est vinum, quod oculos claritate spiritus sui clarificat et mundificat, ut videant ea quae caeteri non vident. Genes. xlix, 12 : Pulchriores sunt oculi ejus vino. Vinum enim bonum et clarum inter caetera habet effectum, ut purget oculos a sordibus sua puritate et mordi-

catione. Et ideo congruenter Dominus cum vellet ostendere qualiter se suis esset manifestaturus et non mundo, dixit, Joan. xiv, 19 : Adhuc modicum, et mundus me jam non videt. Vos autem videtis me, quia ego vivo, et vos vivetis. Sicut enim dicitur, Genes. ix, 3, sedes animae quae principium et causa est vitae, in sanguine est. Et ideo spiritu Christi non vivit, qui purissimo sanguini ejus non est sociatus : nec oculos claros habet, cujus oculos sanguis Christi efficacissimus non clarificavit.

Ad usum etiam istius gratiae refertur, quod vinum in sacramento ponatur seorsum, et panis seorsum absque panis intinctione in vinum. Dominus enim, Joan. xm, 26, panis intinctione notavit proditorem, dicens : Ille est cui ego intinctum panem porrexero. Et ibi dicit Glossa, quod intinctio signat infectionem : quia ea quae tinguntur, non mundantur, sed inficiuntur : et si aliquod bonum significaret tinctio, illi etiam bono ingratum se exhibuit : et ideo Ecclesia nulli intinctum porrigit panem. Ideo etiam dicitur, Matth. xxvi, 23 : Qui intingit mecum manum in paropside, hic me tradet. Marc. xiv, 20, dicitur : Unus ex duodecim, qui intingit mecum manum in catino, ille me tradet. Per quae omnia demonstratur, quod intinctione panis nihil boni demonstratur. Cum igitur omnis Christi actio, nostra sit instructio, instrumur ex hoc quod nulli panis detur intinctus, neque in vino, neque in sanguine, sed corpus totum datur siccum in specie panis, et sanguis purus datur specie vini.

Sunt tamen quaedam in sacra Scriptura et in factis Ecclesiae, quae huic quod dictum est hic, adversari videntur. Etenim Ruth, n, 14, dicitur a Booz ad Ruth quae signat Ecclesiam : Intinge buccellam tuam in aceto. Et sic videtur, quod buccella panis in aceto vini acetosi

<--- Page Split --->

sit intingenda ab Ecclesia. In factis autem Ecclesia videtur obviare, quod Parasece sacerdos corpus Domini intingit in vinum, et sic sumit. Adhuc, quod in frequentatione sacramenti omni die sacerdos unam tertiam partem hostiae in sanguinem immittit, et intingit, et sic sumit : et sic videtur, quod non sit verum quod ante dictum est, quod panis in cujus specie datur corpus Christi in esum, in vinum vel sanguinem non sit intingendus. Adhuc autem ex eo quod dicitur in Evangelio, omnes Apostoli cum Christo panem intingebant in paropsidem sive catinum 1 : factum autem Christi et Apostolorum exemplum instructorium debet esse Ecclesiae : videtur igitur, quod Ecclesia in sumptione sacramenti debet panem intinctum accipere.

Ad haec autem quae dicta sunt et omnia similia dicimus, quod Ecclesia nulli dat panem intinctum, neque in sanguinem, neque in vinum, sicut diximus, eo quod Judas proditor per intinctum panem est demonstratus, et quod sicut dicit Glossa, tintcio infectionem proditionis signat : quia tintcio exterius inficit et non mundat ex profundo : bibentes autem sanguinem in profundum sui sanguinem accipiunt, et mundatur : sed quibus adhaeret exterius sanguis, sunt viri sanguinum et homicidae. Isa. 1, 13 : Manus vestrae sanguine plena sunt. Psal. 1lV, 24 : Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos. Osee, IV, 2 : Sanguis sanguinem tetigit.

Quod autem objicitur de Booz et Ruth, dicendum quod in veritate Booz, qui firmitas interpretatur, ibi Christum signat, qui Ecclesiam facto suo mystice confirmat : et Ruth signat Ecelesiam : sed acetum non est signum sanguinis Domini, quia, sicut diximus in ante habitis, de aceto sanguis Christi confici non potest : sed acetum ibi signat acerbitatem passionis Christi, in

cujus acerbitatis memoriam debet sumi a fidelibus corpus Christi. Luc. x x u , 1 9 : Hoc facite in meam commemorationem. I ad Corinth. x i , 2 6 : Quotiescumqu manducabitis panem hunc, et calicem bibetis, mortem Domini annuntiabitis, donec veniat. Signat autem etiam acetum acetosam aversionem synagogae, quae in vinea Domini fuit, et sitim suam aceto pro vino potavit : et ideo dicitur, Matth. x x v i , 3 4 , quod cum gustasset, noluit bibere, hoc est, acetosos noluit sibi incorporare. Fideles autem sumentes sanguinem Christi ad hoc sumunt, ut Christo incorporentur. Unde patet, quod nihil est acetum de sanguine quantum ad significatum.

Quod autem dicitur de facto Ecclesiae in Parasece, dicendum, quod Ecclesiae consuetudo non est illo die corpus Domini vel sanguinem conficere, sed potius reservatum corpus in pyxide confectum in die Ccnea, Ecclesia in Parasece in calicem in quo est vinum, immittit. Et sic sacerdos sumit de calice, sed nulli sumendum porrigit. Et hoc significatur, quod corpus Domini tinctum est illo die in sanguine ipsius et sic oblatum pro nobis. Isa. l x i i , 1 : Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra ? iste formosus in stola sua, gradiens in multitudine virtutis sua. Et post pauca, y. 2 : Quare ergo rubrum est indumentum tuum, et vestimentum tuum sicut calcanlium in torculari ? Et iterum postea parum, y. 3 : Aspersus est sanguis eorum super vestimenta mea. Sanguis autem eorum dicitur : quia ab eis et pro eis fusus est. Et hoc significat Ecclesia illo die : et ideo nec conficit, nec porrigit illo die corpus vel sanguinem ad sumptionem alicujus.

Ad illud quod dicitur, quod Apostoli cum Christo intinxerunt. Respondendum est, quod nullus est qui accipit corpus, quin ipsum intinctum spiritualiter debeat accipere : sed intinctus ei

<--- Page Split --->

non porrigitur, sed unusquisque in memoriam Dominici sanguinis debet accipere, et sic per seipsum cum Domino intingit, quando passionibus Domini communicat : sed porrectus intinctus nulli datur propter causam quae dicta est. Tamen sciendum, quod sicut dicit Glossa, Joan. xui, 26, quando Dominus Judae panem intinctum porrexerit, non tunc corpus suum Judae dedit, sed ante Judae cum aliis distribuerat. Similiter etiam Apostoli cum Domino in paropside intingebant, non tunc corpus Dominicum de catino accipiebant, quod ante de manibus suis acceperant, sed potius azyma quae tunc intincta ab omnibus accipiebantur, accipiebant, ut ritum Phase servarent in memoriam illius conspersionis, quam populus tulit secum cum exiret de Ægypto, quod potius significabat novae gratiae conspersionem, per quam praeparandi sumus

ad communionem corporis Dominici, quam significat sanguis. Exod. xii, 34 : Tulit ergo populus conspersam farinam antequam fermentaretur. I ad Corinth. v, 8 : Epulemur non in fermento veteri, neque in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis.

Sic igitur corpus Dominicum in forma panis per se, et sanguis Domini in specie vini per se usu istius gratiae sunt sumenda, et propter vitandam occasionem distillationis ad terram si corpus Dominicum intinctum in sanguinem fidelibus porrigeretur. Similiter autem si intingeretur in vinum non consecratum, tamen id vinum omni reverentia dignum efficeretur ex ipsa intinctione, et non esset cautum id porrigere : quia vix vel numquam caveri posset, quin aliquid a manibus porrigentis stillaret, et manibus adhaereret, etc.

CAPUT V.

Qualis debeat esse hic potus in proprii effectus operatione ?

Quia enim Christus totus cum sanguine et anima spiritu et deitate habetur sub specie istius cibi qui est panis, videri potest alicui, quod nihil operationis habet in sacramento potus in specie vini 1. Si enim dicitur de natura, quod non abundat superfluis, neque deficit in necessariis, cum ordinatior sit gratia quam natura, videtur quod in gratia nihil debet esse superfluum. Cum igitur

totus Christus cum suo sanguine habeatur sacramentaliter sub specie panis, videtur quod totum superfluit id quod adjicitur de specie vini.

Sed ad hoc dicimus, quod Christus postquam exhibuit corpus suum sub specie panis, tunc etiam postea exhibuit sanguinem suum sub specie vini, et utrumque sacramentaliter celebrandum esse praecepit in Ecclesia per statuta Apostolica, et ideo Ecclesia instruitur actione Christi, et utrumque celebrat divisim conficiendo corpus sub specie

<--- Page Split --->

panis, et divisum conficiendo sanguinem sub specie vini. Quod autem sic divisum haec duo exhibuerit, et celebranda instituerit Christus, patet, Matth. xxvi, 26 et seq., ubi primo de pane dicitur : Cænantibus autem eis, accepit Jesus panem, et benedixit, ac fregit, deditque discipulis suis, et ait : Accipite et comedite, hoc est corpus meum. Et post id divisum ab illo dicit de calice : Et accipiens calicem, gratias egit, et dedit illis, dicens : Bibite ex hoc omnes. Hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. Similiter, Marc. xiv, 22 et seq., divisim unius eorum post aliud dicitur de communione corporis primo, et de sumptione sanguinis secundo. De corpore enim dicit sic : Et manducantibus illis, accepit Jesus panem, et benedicens fregit, et dedit eis, et ait : Sumite, hoc est corpus meum. Quo jam perfecto sequitur de calice sic : Et accepto calice, gratias agens dedit eis, et biberunt ex illo omnes. Et ait illis : Hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro multis effundetur. Hoc enim expressius habetur, Luc. xxii, 19 et seq., ubi de confectione corporis ex pane dicit sic : Et accepto pane, gratias egit, et fregit, et dedit eis, dicens : Hoc est corpus meum, quod pro vobis datur : hoc facite in meam commemorationem. Hoc autem toto perfecto iterum dixit de calice sic : Similiter et calicem, postquam emanvit, dicens : Hic est calix novum testamentum in sanguine meo, qui pro vobis fundetur.

Ex omnibus istis accipitur, quod Christus sub una specie panis corpus suum tradidit, et sub altera specie vini tradidit sanguinem, et sic servandum instituit : et cum Christi actio, nostra sit instructio, pro certo haec duo nobis servanda esse præcepit : et ideo sub una specie corpus, et sub altera tradimus sanguinem.

operations accidentales multi valde sint in sacramentis, tamen unus effectus est substantialis in omnibus sacramentis, per quem sacramenta ab invicem distinguuntur. In sacramento ergo cibi spiritualis debet attendi aliqua operatio substantialis, per quam ab aliis dividitur sacramentis, cum in baptismo detur esse substantiale spirituale per generationem spiritualem, sicut dicit Dionysius : et in sacramento confirmationis detur incrementum per confirmationem et confortationem virtutis, ita consequenter ad edulium idem esse conservandum et restaurandum et augendum datur in Eucharistia edulium spirituale. Edulium autem spirituale non habet fieri nisi sub elemento visibili, sicut et caetera sacramenta : quia sacramentum Ecclesiæ nihil in gratia causat, quod ex similitudine non significat. Signare autem non habet nisi ex elemento visibili et corporali. Cum igitur alimentum ad naturæ perfectionem non possit perfecte significari, nisi in elemento cibi et potus, oportet quod elementum cibi et potus sit in sacramento : nutrimentum enim spirituale non perficitur sine potus significatione, sicut et nutrimentum corporale quod sumitur non perficitur sine potu : et sicut post nutrimentum corporale sumitur potus ad perfectionem nutrimenti corporalis, ita post nutrimentum spirituale sumitur potus ad perfectionem nutrimenti spiritualis, qui a nutrimeuto divisam habet operationem in satisfactione sitis et latione nutrimenti, et hujusmodi aliis, qualia diximus in ante habitis.

Adhuc autem divisam habet operatioChristus nem sanguis a corpore. Corpus enim pus in dedit Christus in communionem sui et communenionem si membrorum : sanguinem autem dedit in ter membreorum, redemptionem, sicut patet in dictis jam sanguine ante auctoritatibus. Iste autem sunt diredempti visæ operationes : nulla enim existente redemptione facta vel facienda, adhuc esset vel esse posset communio. Iterum posito, quod sit communio capitis et

<--- Page Split --->

membrorum, non oporteret quod hoc modo sicut modo est, esset redemptio. Divisae ergo essentialiter ab invicem sunt gratia communionis et redemptionis. Cum ergo Dominus sic ordinaverit et multiplicaverit sacramenta, quod omnes gratias sacramentales habeamus in sacramentis, et alia gratia sit redemptionis per sanguinem, quam communionis per corporis sumptionem, non sufficit in sacramento habere elementum significans communionem, nisi etiam haberetur elementum significans redemptionem : et sic Christus hac ratione instituit utrumque.

4. Quod ergo dicit, quod alterum videtur

esse superfluum, cum sanguis habeatur in corpore, et corpus in sanguine. Dicendum, quod hoc non est verum : verum quidem est, quod sanguis habetur in corpore, sed non ex virtute sacramentali, sed potius sanguis habetur in corpore ex unione naturali : quia humores uniuntur cum corpore cujus sunt humores. Anima autem habetur per unionem potentiae ad actum. Deitas vero habetur cum istis per unionem gratiae. Tamen nihil horum nisi corpus habetur ex virtute sacramenti. Oportet autem propter effectum sacramentalem, ut sanguis ibi habeatur ex virtute sacramenti ad nutrimentum pertinente : et ideo oportuit ut esset ibi consecretio ex elemento potus, sicut fuit ibi confectio ex elemento cibi : quia aliter sacramentum in virtute et ratione sacramentali esset imperfectum, et non signaret perfectum alimentum : quia nullum alimentum hominis perficitur sine potu, sicut patet satis per ea quae in ante habitis satis bene dicta sunt.

mitur significatio ad invisibilem sacramenti spiritualem effectum, sicut in baptismo ex aqua sumitur significatio intinctionis interiorum et ablutionis ab originali peccato : et confirmatione ex oleo et balsamo, ex quibus chrisma componitur, sumitur significatio ad invisibilem Spiritus sancti unctionem, ad confortationem contra debilitatem fomitis : et in hoc sacramento altaris ex cibo sumitur significatio nutrimenti spiritualis, et ex potu sumitur significatio spiritualis potus : tunc videtur, quod duo elementa corporalia ex quibus dua sumuntur significationes, ad duos effectus spirituales, efficiant non unum, sed duo sacramenta : et sic duo et non unum sunt sacramenta altaris4. Et hoc etiam videtur dicere beatus Gregorius in quadam Collecta, ubi sic dicit : « Perficiant in nobis, quæsumus, Domine, tua sacramenta, quod continent, ut quod nunc specie gerimus, rerum veritate capiamus. »

Ad hoc autem dicimus, quod pro certo illa objectio procederet, si et elementa visibilia in sacramento, et significationes quae ab ipsis sumuntur, et effectus spirituales quos signant, ad unum et idem non referrentur. Jam autem habitum est in antecedentibus, quod naturalis cibus hominis non perficitur calido sicco, nisi referatur ad frigidum humidum : quia sine illo nec subtiliatur, nec per vias ad membra fluit ut nutriatur, nec continuatur nisi humido, nec membris adhæret nisi per humidum. Similiter autem et potus naturalis non refertur per se, sed ad cibum a quo accipit terminabilitatem, cum per se humidum sit interminabile : et ideo utrumque simul in sacramento unum signant perfectum et completum spirituale nutrimentum, sicut et Christus dicit, Joan. vi, 36 : Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus.

Et quod dicit beatus Gregorius : « Perficiant in nobis tua sacramenta, etc. »

Sed tunc forte adhuc aliquis objiciet et dicit : ex quo sacramentum omne secundum materiam et id quod signat in eo, est corporale elementum, ex quo su-

4 Super hanc quaestionem, vide in IV Sententiarum, Dist. VIII, Art. 13. Tomo XXIX hujusce

<--- Page Split --->

Attendendum est, quod non dicit duo sacramenta, ut pluralem numerum significet per dictionem numeralem, sed dicit sacramenta pluralitatem quamdam consignificando : et in hoc notat quod est unum sacramentum simpliciter habens quamdam in elementis pluralitatem, quae tamen pluralitas ad idem significandum est relata : et hoc est nutrimentum connaturale et perfectum.

His sic a nobis praedeterminatis, dicimus quod potus iste in sacramento unam habet operationem suae virtutis essentialem et spiritualem, et quinque alias habet operationes adjunctas. Illa autem operatio quae est spiritualis et essentialis est, quae facit operationem veri potus in vita spirituali et esse spirituali, secundum quod esse in baptismo nascimur filii Dei sive Deo, et in confirmatione in eodem esse accipimus confortationis perfectionem. Non enim potest esse inedia spiritualis, quin ex multis occupationibus et negligentiis hominis in hoc esse fiat aliqua deperditio corporis, sicut in confecto fame corporali fit deperditio corporis et virtutis membrorum, quae per alimentum corporale restituitur. Et similiter per potum spiritualem, qui cibum influit membris et deducit, fit spiritualis reparatio in esse spirituali deperdito per famem et carentiam alimenti spiritualis : et haec est sua operatio substantialis : et est, ut diximus, ut Christo et membris ejus perfecte incorporemur, et sibi fortiter adhaereamus et maneamus in ipso, sicut hi qui per humorem sanguinis ejus corpori suo sumus influxi. Unde ipse dicit, Joan. vi, 57 : Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. Sic autem sibi influxi et cohaerentes spiritum ipsius participamus et vitam. Joan. vi, 58 : Qui manducat me, et ipse vivet propter me. Eccli. iv, 12 : Sapientia vitam filiis suis inspirat : et suscipit inquirentes se, et

præibit in via justitiæ. Sapientia enim est Christus, qui corpus suum communicando membris suis et sanguinem influendo, et cum sanguine influit, et inspirat eis spiritum et vitam : et sic in suam incorporationem suscipit inquirentes se, præiens eos in omni via justitiæ : quia nisi sic simus in ipso, viam justitiæ non possumus tenere. Hoc modo cum Dominus de cibo et potu plenis spiritualibus effectibus loqueretur, non intelligentes quidam quibus durum videbatur, si corporaliter corpus Domini deberent atterere et lacerare, dixit Dominus erudiens illos de perfecto spiritus nutrimento, quod in sacramento accipitur, et ad spiritualis vitæ deperditæ restaurationem, dixit : Hoc vos scandalizat ? Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius 1 ? Ac si dicat : Mirum est, quod hoc vos scandalizat, quod vos vere beatificat. Si vos ergo videritis aliquando oculis fidei mentalibus Filium hominis cum omnibus sibi per cibum et potum incorporatis membris ascendentem in dextera Dei Patris, in qua dextera in persona divina fuit prius ab æterno ? Tunc, inquam, ex hoc non scandalizabimini, sed magis exsultatione et gaudio perfundemini : quia sic incorporati spiritus et vitæ et beatitudinis Christi facti estis participes : et ideo subjungit : Verba quæ ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt 2. Spiritus est qui in his verbis ad vitam beatam vivificat. Caro autem sola si dentibus discerpatur, sicut vos carnalibus cogitationibus pleni intelligitis, non prodest quidquam 3, sic accipiendo operationem cibi et potus sacramenti. Panem Angelorum manducavit homo : quia Angeli non visibili, sed invisibili divino tantum potu et cibo utuntur. Tob. xii, 18 et 19 : Cum essem vobiscum, per voluntatem Dei eram. Videbar quidem vobiscum manducare et bibere : sed ego cibo invisibili, et potu, qui ab hominibus

<--- Page Split --->

videri non potest, utor : sicut dicitur, Eccli. xv, 3 et 4 : Cibabit illum pane vitæ et intellectus, et aqua sapientiæ salutaris potabit illum : et firmabitur in illo, et non flectetur : et continebit illum, et non confundetur. Sic enim acceptus panis sacramenti secundum intellectum est panis vitæ et aqua sapientiæ non est aqua insipida : quia sapientia dat ei saporis suavitatem ut fiat vinum gaudii æterni, sicut fecit in Cana Galilææ 1. Et sic potabit illum ut influat ad incorporationem Jesu Christi : et sic incorporatus firmetur in illo, et non flectetur ab ipso per aliquem tentationis impulsum : et continebit eum sic in se, et numquam confundetur, jam particeps spiritus et vitæ et gratiæ et beatitudinis Jesu Christi, exaltandus in ipso ad dexteram Dei, ut ibi fruatur ipso in rerum veritate, sicut hoc signatum est in sacramenti corporalis specie. Sic enim ipse Christus dicit, Joan. nu, 13, quod nemo ascendit in cælum, nisi qui descendit de cælo, Filius hominis, qui est in cælo : quia Filius hominis sic de cælo descendit, ut omnes sibi incorporatos et per sanguinem sibi influxos secum ascendere faceret in dexteram Patris, ut ipsi ibi in æternum divinitate sua perfruantur.

Illud autem nutrimentum quod, sicut diximus, ex cibo spirituali et potu spirituali componitur, ad interiorem hominem nutriendum refertur, de quo dicitur, II ad Corinth. iv, 16 : Licet is qui foris est, noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est, renovatur de die in diem. Is autem homo in gratia generatur, sicut dicitur, ad Ephes. iv, 23 et 24 : Renovamini autem spiritu mentis vestræ, et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in justitia, et sanctitate veritatis. Et quia, sicut dicit Philosophus, ex eisdem generamur et nutrimur, oportet quod idem interior homo nutrimento gratiae nutriatur. Hoc est edulium quod Eucharistia, hoc est, bona gratia voca-

tur, sicut per multa in ante habitis ostendimus.

Adjunctæ autem operationes quas hahet sacramentum in quantum est potus sanguinis Jesu Christi, sunt quinque, secundum quinque quæ sunt in sanguine Domini : quarum prima est redemptio a debito mortis æternæ, quod habet in quantum sedes animæ in sanguine est, quem pro nobis Dominus posuit. Secunda est, quod sanguis a peccato lavat, et hoc habet ex vi deitatis quæ conjungitur sanguini. Tertia est, quod rigat arida et infundit, et hoc habet ex humore pietatis propriæ. Quarta est, quod tingit, et hanc habet ex roseo purpureo suo colore. Quinta est, quod signat, et hoc habet in quantum defluite cruce Christi.

De prima quidem quæ est sanguis redemptionis, dicitur, Apocal. v, 9 : Occisus es, et redemisti nos Deo in sanguine tuo, hoc est, eruisti a diaboli potestate, in cujus potestate pretio pomi venditi fuimus. Hoc est quod dicitur, I Petri, 1, 18 et 19 : Non corruptibilibus auro vel argento redempti estis de vana vestra conversatione paternae traditionis, sed pretioso sanguine quasi agni immaculati Christi. Hoc etiam præfiguratum est in prophetia Zachariæ, ix, 11, ubi dicitur : Tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu in quo non est aqua : hoc est, per redemptionem sanguinis solvendo pretium pro eis animam tuam, cujus sedes est in sanguine aperto carcere peccati et mortis, omnes vinctos peccatis et clausos in carcere mortis per redemptionem emisisti eos in libertatem gratiae et reconciliationis. Hoc modo sanguis Christi sumptus dicitur pignus redemptionis et salutis : quia sicut homo qui pignus habet vel pecuniam, ab omni redimit se impetitione, sic incorporatus sanguini secum habens Christi animam, tamquam per pignus redimit se ab impetitione debiti et obligationis peccati. Hoc

<--- Page Split --->

modo loquitur Apostolus, II ad Corinth. 1, 21 et 22 : Qui confirmat nos vobiscum in Christo, et qui unxit nos, Deus, qui et signavit nos, et dedit pignus Spiritus in cordibus nostris. Haec omnia facit per sanguinem Christi, cujus sumptio conflirmat membrum cum membro in Christi mystico corpore. Hic sanguis ungit ad sanitatem salutis. Hic nos signat contra Angelum percussorem. Per illum datur nobis pignus Spiritus : quia sedes animae Christi est in sanguine, et illi per unionem conjunctus est Spiritus divinus, qui est deitas aeterna, faciens hoc pignus valere in copiosam redemptionem. Psal. cxxix, 7 : Apud Dominum misericordia, et copiosa apud eum redemptio. De ista redemptione dicitur, Osee, vii, 13 : Ego redemi eos, et in me locuti sunt mendacia. Osee, xiii, 14 : De manu mortis liberabo eos, de morte redimam eos. Et hanc petit Psalmista, Psal. cxxix, 8, dicens : Et ipse redimet Israel ex omnibus iniquitatibus ejus.

Sic ego redemptio adjuncta est operationi sanguinis Jesu Christi.

Est etiam operatio ipsius lavare sordes vitiorum, et sordes venialium, et sordes reliquiarum peccatorum. Sanguine enim suo Christus volens lavare peccata mundi, acumen dedit sanguini, ut sordes in nobis profundatas lavare posset : quia sicut hi qui faciunt lixivium, qui acuunt humorem quo fit lixivia, ut sordis profunditas in pannis acumine suo lavari possit : ita Dominus apposuit humori sanguinis acumen deitatis, ut sanguine Christi Dei electi omnes lavarent sordes vitiorum. Hoc est quod dicit Apostolus, ad Galat. ii, 20 : Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me. Haec autem traditio fuit in lotione sanguinis. Apocal. i, 29 : Qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Hoc voluit dicere Joannes Baptista, Joan. i, 29, quando dixit : Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. Non enim tulit peccata mundi, ut haberet :

sed tulit, ut sanguine lavaret, sicut dicitur, Apocal. vii, 14 : Laverunt stolns suas, et dealbaverunt eas in sanguine Agni. Stola qua dicitur a 7o/ov quod est longum, et signat usque in finem totam conversationem, quam a sordibus lavare necesse est totam, et dealbare in sanguine Agni : quia sicut dicitur, Isa. lxiv, 6 : Et facti sumus ut immundus omnes nos, et quasi pannus menstruata universa justitiae nostra. Et ideo magna et acuta indigent ablutione. Apocal. xxii, 14 : Beati qui lavant stolas suas in sanguine Agni, ut sit potestas eorum in ligno vita, et per portas intrent in civitatem. Soli enim qui abluti sunt in sanguine mundissimae aspersionis Agni immaculati, habent potestatem in ligni vitae fructu, quod est corpus Domini : et illi sunt de unitate corporis mystici, ex quo construitur civitas cœelestis, in quam isti ingredientes intrant in gaudium Domini sui, sicut dicitur, Matth. xxv, 21 et 23. Haec lotio signata est, IV Regum, v, 10, ubi dicitur : Vade, et lavare septies in Jordane, et recipiet sanitatem caro tua, atque mundaberis. Jordanis enim humilis descensus interpretatur, et signat torrentem sanguinis, qui descendit ab humilitate crucis, in quo fluxu omnes mundati sunt ab infectione corruptae carnis : ideo Dominus voluit, quod de latere suo flueret aqua expiationis cum sanguine redemptionis, ut ex aqua virtutem ablutivam signaret esse in sanguine. Unde dicitur, ad Hebr. x, 22 : Accedamus cum vero corde in plenitudine fidei, aspersi corda a conscientia mala, et abluti corpus aqua munda. Quia a corruptione corporis tota processit corruptio. Zachar. xiii, 1 : In die illa erit fons patens domui David et habitantibus Jerusalem, in ablutionem peccatoris et menstruata, hoc est, in ablutionem corporis et animae.

Et sic patet, quod ablutivus est sordium sanguis Christi.

Tertiam autem adjunctam operationem habet, quod rigat arida et infundit,

<--- Page Split --->

et per hanc etiam operationem exstinguit incensa a malo calore cupiditatis et concupiscentiae. Naturale enim est, quod nihil ita ad humectandum et fecundandum rigat arida sicut bonus sanguis, et nihil adeo exstinguit mala incendia et substantiam consumentia sicut sanguis subtilis et bonus, quando tali sanguine membra infunduntur. Hoc signatum est, Eccli. xxiv, 42 et 43, ubi dicitur : Dixi, rigabo hortum meum plantationum, et inebriabo prati mei fructum. Et ecce factus est mihi trames abundans, et fluvius meus appropinquavit ad mare. Ex sanguine enim lateris et cordis sui Dominus rigavit Ecclesiae hortum, ut omnes bonae stirpes in eo oriantur, et factus est ei trames sanguinis de quinque decurrens vulneribus, abundans in totius mundi irrigationem, ut arida ipsius humectentur, et incensa exstinguantur : et fluvius iste appropinquavit ad mare amaritudinis passionis Christi. Hinc est quod, Jerem. xvii, 7 et 8, dicit de viro benedicto, qui confidit in Domino, et erit Dominus fiducia ejus. Et erit quasi lignum quod transplantatur super aquas, quod ad humorem mittit radices suas, et non timebit cum venerit æstus. Et erit folium ejus viride, et in tempore siccitatis non erit sollicitum, nec aliquando desinet facere fructum. Naturale enim est, quod nihil ita humectat et rigat ad fructum et virorem sicut sanguis humanus. Quidquid enim sanguine hominis rigatur, statim viret et humectatur ad fructum Hinc est, quod Balaam videns in figura tabernaculorum filiorum Israel distinctiones Ecclesiarum sanguine Christi rigatas, dixit, Numer. xxiv,3 et 6 : Quam pulchra tabernacula tua, Jacob! et tentoria tua, Israel ! Ut valles nemorosæ, ut horti juxta fluvios irrigui, etc. Tabernacula enim sunt Ecclesiae contra inimicas potestates militantes. Tentoria autem Israel in refrigerio contemplandæ veritatis habitantes. Valles autem sunt nemorosæ in

humilitate multum fructum afferentes. Horti autem sunt ab oriendo dicti, plantationem virtutum intendentes, qui sunt juxta fluvios vulnerum Christi, sanguine Christi per spiritualem et sacramentalem sanguinis communionem irrigati. Hoc irriguum necessarium est nobis : quia cor nostrum sæpe destitutum est humore pietatis et aret in seipso. Psal. cxlii, 6 : Anima mea sicut terra sine aqua tibi. Judicum, i, 13, dixit Axa, quæ furibunda interpretatur, eo quod irascitur et vindicat in se peccata commissa : Terram arentem dedisti mihi, da et irriguam aquis. Dedit ergo ei Caleb, scilicet Deus Pater, irriguum superius, et irriguum inferius. Irriguum enim inferius est fons sanguinis Jesu Christi : irriguum autem superius est ros gratiae cœelestis, descendens a deitate sanguinis Jesu Christi.

Sic ergo et rigat arida et exstinguit incensa : sic enim humore suo exstinguit igneam romphæam positam ante paradisum ad custodiendam viam ligni vitæ 1, ut via sit facilis de cætero ad accedendum ad lignum vitæ.

Quarta autem operatio sanguinis quam ex roseo et purpureo suo habet colore, est quod tingit omne illud super quod funditur, et omne tinctum ab ipso rubricatur et securatur ab Angelo percussore. Et ideo etiam sanctum vocatur ab antiquis legibus sanguine tinctum : quia tinctura sanguinis confirmantur leges : et ideo filii Israel utrumque postem et superliminaria domorum suarum sanguine tinxerunt agni, ut Angelus percussor non posset ingredi. Exod. xii, 13 : Erit autem sanguis vobis in signum in ædibus in quibus eritis : et videbo sanguinem, et transibo vos : nec erit in vobis plaga disperdens quando percussero terram Ægypti. Ædes enim in quibus habitamus, sunt virtutum et operum conservationes. Ostia autem sunt sensuum apprehensiones et sensibilium ad nos ingressus. Uterque postis est ratio deliberativa in

<--- Page Split --->

parte una, et libera ad consentiendum, vel dissentiendum voluntas in parte alia. Et superliminare domorum est pars rationis superior, quae contemplandis superioribus inhærere deberet ad regendam totam domum, et custodiendum ostium in quibus si sanguis agni tinctus fuerit per ‘communionem sancti calicis et considerationem Christi passionis, percussor et nequam angelus appropinquare non audebit, et plaga disperdens non erit in omnibus ædibus nostris. Iste est coccus bis tinctus, de quo dicitur, Exod. xxvii, 3, quod vestes sacræ tingi debent. Coccus enim conchilium est, quod, ut dicunt Philosophi, de rore nascitur, et murex vel purpura vocatur, a quo etiam murilegi dicuntur, qui talia colligunt. Hunc colorem rubicandissimum habet ante in corpore sub capite, qui est sanguis ejus, quo purpuræ regum colorantur, et signat Christum in sanguine suo purpureo nos tingentem et sanctificantem. Dicitur autem coccus sine virili semine conceptus, et natus bis tinctus in suo sanguine : quia et in vita tinctus est plagis manuum et pedum, et post mortem tinctus plaga lateris, et utroque sanguine tinxit Ecclesiam in sanctificationem, nec sanctificata est, nisi esset suo tincta sanguine. Hæc est tunica polymita quam patriarcha magnus Joseph filio suo fecit vestimentum 1, scilicet totam vestiens Ecclesiam varietate virtutum, quod vestimentum corpus Christi signat, cui tota incorporatur Ecclesia, quam fratres venditores Joseph sanguine hædi tinxerunt : quia Judæi, fratres Domini, vendentes Dominum in Juda proditore, tunicam corporis Domini et ecclesiasticae conversationis sanguine profuderunt : qui hædi sanguis dicitur, quia et a peccatoribus et pro peccatoribus et a corpore quod per passibilitatem simile fuit corpori peccati, est effusus in talis tunicae tinctura. Isa. lxiii, 2 : Quare rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua quasi calcan-

tium in torculari? Sic autem tincti sanc tificamur sanguine et conformamur Christo. Exod. iv, 23 : Sponsus sanguinum tu mihi es.

Quinta autem et ultima operatio adjuncta sacramento est, quod signat, et hanc habet a cruce, a qua defluit, per quam omnes in Dei familiam et Christi filii ejus characterizamur, et distinguimur, et signamur. Hinc est quod dicitur, Apocal. vii, 3 : Nolite nocere terræ et mari, neque arboribus, quoadusque signemus servos Dei nostri in frontibus eorum. Consignari enim debet Christo, qui est de familia Christi, signo crucis et sanguinis ejus : quia non consignati percutimur, cum terra quæ terrenos signat dilectores, et cum mari quod mundanorum signat inquietas sollicitudines, et cum arboribus quæ personatuum et honorum signant altas et proceras dignitates. Ezechiel. ix, 4 : Transi per mediam civitatem, in medio Jerusalem, et signa Thau super frontes virorum gementium, et dolentium super cunctis abominationibus, quæ fiunt in medio ejus. Thau autem est signum crucis et sanguis Christi. In isto signo sanguinis et passionis Christi Paulus gloriabatur, ad Philip. ii, 10 et 11 : Configuratus morti ejus, si quo modo occuram ad resurrectionem quæ est ex mortuis. Ad Galat. vi, 17 : De cætero nemo mihi molestus sit : ego enim stigmata Domini Jesu in corpore meo porto. Stigmata enim illa sunt consecrationes passionis et sanguinis Jesu Christi. Turpe enim est caput nostrum signum rosei sanguinis portare, et membra nihil communionis habere cum sanguine. Dicit enim sponsa de sponso in Canticis, v, 10 : Dilectus meus candidus innocentia, et rubicundus sanguine. Turpe est ergo nos fœda concupiscentia inquinatos mundo configurari, et pollutum ducere sanguinem Jesu Christi Domini nostri.

<--- Page Split --->

CAPUT I.

Opiniones quorumdam recitat qualiter Christus sub speciebus sacramenta libus contineatur.

Modo secundum formam superius habitæ divisionis dicere debemus qualiter totus Christus tam sub forma panis quam sub forma vini contineatur.

De hoc apud antiquissimos tres fuerunt opiniones, quæ etiam tam in libro quarto Sententiarum, quam in Decreto 1 sunt descriptæ.

Una autem et prima illarum opinionum est, quod Christus tam sub forma panis quam sub forma vini non continetur nisi sub signo sacramentali.

Secunda opinio est, quod Christus secundum veritatem corporis et animæ continetur sub forma panis et sub forma vini, ibidem sub eisdem formis remanentibus substantiis panis et vini, quæ existentiae Christo ibidem non obstant : quia Christus secundum totam veritatem cor-

porum et animæ bene est cum alio corpore in eodem loco, sicut quando ostiis clausis ad discipulos intravit, et quando irrupto, hoc est, non aperto sepulcri signaculo, de sepulcro surrexit : et secundum hanc opinionem color et sapor et quantitas et figura panis et vini sunt sicut in subjecto et in substantia panis et vini, sed ulterius significant refectionem spiritualem quæ est in corpore et sanguine Domini. Et hujus dant similitudinem : quia sic est in aliis sacramentis novæ legis, sicut in baptismo, ubi substantia aquæ salvatur, in qua sicut in subjecto sunt frigiditas aquæ et limpiditas et humanitas, quæ tamen in spiritu spiritualem significant ablutionem et tinctionem et refrigerationem. Similiter autem est in confirmatione, in qua in chrismate

<--- Page Split --->

manent substantia olei et substantia balsami, in quibus sicut in subjecto est odor et pinguedo, quae tamen in spiritu significant odorem gratiae Spiritus sancli et unctionem quae per Christum fiunt contra debilitatem quae est ex fomite, et sic est in aliis sacramentis.

Tertia opinio est, quod Christus ut cibus spiritualis secundum veram existentiam corporis et animæ et spiritus et deitatis et omnium membrorum suorum totus continetur sub forma panis et sub forma vini totus, et non remanent ibi substantiae panis et vini, quia nihil sub formis panis et vini continetur ibi, nisi veritas corporis Christi, et veritas sanguinis Christi, et formæ, scilicet sapor et color panis et vini sunt ibi sine aliquo subjecto, nec sunt ibi nisi ad significandum perfectum nutrimentum quod habetur ex corpore Christi et sanguine.

Istæ sunt omnes antiquorum opiniones, quae circumstant hanc quaestionem, qua quaeritur, qualiter Christus sub forma panis et vini continetur ? Secundum primam harum opinionum Christus secundum veritatem non continetur sub forma panis vel vini, sed signatur tantum reficere spiritualiter sicut panis et vinum reficiunt corporaliter. Secundum autem secundam opinionem continetur Christus sub illis formis, sed cum substantiis panis et vini. Secundum tertiam nulla ibi substantia continetur, nisi substantia corporis et sanguinis Christi et naturarum quae sunt in Christo, etc.

Opponitur autem contra primam opinionem 1 quod dicit Christus 2 porrigens panem discipulis : Accipite, hoc est corpus meum. Et similiter porrigendo calicem, dicit : Hic est sanguis meus. Haec enim oratio non est vera, si id quod demonstrationi supponcbatur, non fuit verum corpus et verus sanguis Christi : et

sic in sacramento veritatis super quod tota fundatur Ecclesia, non videtur esse verum : quod est valde abominabile.

Adhuc objicitur contra istos de verbo Apostoli, I ad Corinth. x, 16 : Calix benedictionis, cui benedicimus, nonne communicatio sanguinis Christi est ? et panis, quem frangimmus, nonne participatio corporis Domini est ? Hoc enim non est verum, si non sumitur sub forma panis corpus Christi, et si non sumitur sub forma vini sanguis Christi. Et sic non verum diceret Apostolus, quod est valde inconveniens in sacramento veritatis. Adhuc, quid esset necesse tantum appararatum facere pani et vino, quæ non nisi signarent corpus et sanguinem Christi ? Quia etiam sine tali apparatu panis per solam institutionem posset significare corpus, et vinum posset significare sanguinem. Adhuc, ad quid ad hoc ordinarentur sacerdotes, et ad quid ad hoc consecrarentur altaria et templa et cætera quæ ad ritum et cultum altaris pertinent, si nihil in his fieret nisi quod benediceretur ibi panis, qui corpus Christi non nisi significaret, et vinum quod non nisi significaret sanguinem Christi ? Adhuc autem, adoratio et veneratio quæ fit a populo, puræ exhiberetur creaturæ. Et sic in omni Missa fieret idololatria : quia cultus debitus creatori, puræ exhiberetur creaturæ : quod valde nefarium est dicere.

Propter hæc et hujusmodi constanter dico, quod illa opinio non est opinio, sed hæresis manifesta et condemnata, et deberet comburi liber in quo continetur. Et quamvis ipsi respondeant ad omnia prædicta aliqualiter modis responsionis de quibus nullus penitus debet curare Christianus, tamen constantissime dicendum est, quod hæretici sunt, qui tenent illam opinionem : quia pro certo nulla Catholica responsio ad ea quæ jam objecta sunt,

<--- Page Split --->

potest adhiberi. Si enim dicatur quando dicitur : Hoc est corpus meum, quod sensus sit : Hoc quod est significatum per hoc quod est corpus meum : tamen pro certo quod dicitur, nihil est : quia pronominis demonstratio non potest denotare demonstrationem ad oculum, nec demonstrationem simplicem, nec aliquis modus locutionis ibi potest denotari. Quod enim non notet demonstrationem ad oculum, patet : quia illi qui hoc dicunt, Christum sub forma illa dicunt non contineri. Quod etiam non notet demonstrationem simplicem, patet : quia demonstratio simplex ad minus requirit idem specie, sicut quando demonstratur ruta, vel alia herba, dico, haec herba crescit in horto meo, eo quod similis in specie in horto meo crescit. Hic autem nihil simile est : quia nec corpus Christi secundum istos est ibi, nec aliquid sibi simile in specie : et sic pronomen oportet cadere a demonstratione, quod penitus est ridiculum. Unde illam primam opinionem haereticam esse pronuntiamus.

Et si dicatur, quod in Decreto et Sententis continetur, dico quod in his libris non continetur ut determinata veritas, vel sicut opinabilis probabilitas, sed sicut per disputationem condemnanda haeretica falsitas : tamen in scientia sacramentorum non multum attendenda est sententia Decretistarum : quia pro certo multa falsa de cordibus vel talibus scribunt, et dicunt, eo quod sunt homines ignari in sacra Scriptura, nescientes originalia sanctorum, nec possunt non peccare docentes in fide Catholica quae ignorant, etc.

Hac ergo opinione rejecta tamquam haeretica et immunda, videamus de secunda, quae dicit substantias panis et vini ibi manere, et cum illis substantiis in forma panis et vini esse corpus Christi et sanguinem secundum substantiae suae veritatem. Isti enim pro se duas fortes rationes inducunt, et tria signa, quibus id persuadere nituntur quod dicunt.

Una autem illarum rationum est : quia dicunt, quod ibi sunt accidentia, scilicet figura, quantitas, color, odor, et sapor, et ea quae tanguntur, scilicet frigidum, siccum, et humidum, quae sine subjecto esse non possunt. Cum igitur talia non afficiant corpus Christi, quod est quantitatis et figurae humanae, et non est rotundum parvum, nec habet colorem albi panis vel colorem vini, nec odorem vel saporem, nec tale humidum, vel siccum, vel frigidum, quale est in pane et vino, oportet quod illae formae et qualitates aliam substantiam aliquam afficiant. Nulla autem est ibi quam afficere possint, nisi substantia panis et vini. Ergo manent ibi substantiae panis et vini cum veritate substantiae Christi tam secundum deitatem quam secundum humanitatem.

Secunda ratio est : quia dicunt, quod Christus non est destructor substantiarum quarum ipse est creator et conservator, adducentes pro se illud Apostoli, ad Galat. ii, 18 : Si enim quae destruxi, iterum haec adfisco, praevaricatorem me constituo. Et illud Ecclesiastici, xxxiv, 28 : Unus adficans, et unus destruens : quid prodest illis, nisi labor ? Cum igitur nulla sit utilitas destructionis substantiarum panis et vini, eo quod Christus secundum veritatem suae substantiae secundum humanitatem et divinitatem cum eis sub eisdem formis esse possit, Christus sua presentia non destruit illas substantias : nec est aliquid aliud in sacramento quod destruat eas : igitur manent illae substantiae panis et vini.

Signorum autem primum quod inducunt, est quod quando confectum est corpus Christi in altari, hoc satiat corporaliter esurientem et sustentat, si in magna quantitate ab homine sumatur : quod non faceret, si substantiam corporalem panis et vini non haberet. Secundum autem signum esse dicunt : quia frequenter invenitur, quod mus vel aliud animal de pyxide post consecrationem sumens, illo sustentatur : constat autem, quod mus et brutum corpore vel sanguine

<--- Page Split --->

Christi non reficiuntur : refici autem illa necesse est aliqua substantia : oportet ergo, quod reficiantur substantia panis, et substantia vini : sed non reficiuntur eis nisi maneant sub formis illis : igitur mannent substantiae panis et vini sub formis illis. Tertium autem signum, cui maxime innituntur, est quod post consecrationem panis saepe putrescit in pyxide, ita quod decidit per partes, et saporem putrefacti contrahit : nihil autem putrescit, nisi substantia mixta : igitur ibi est substantia panis mixta, et similiter substantia vini. Corpus enim Christi et sanguis non putrescunt : accidens autem per se numquam putrescit : quia per se sumptum est forma simplex simplici et invariabili essentia consistens.

Hæ sunt potentes rationes quæ isti pro suæ inducunt opinionis assertione.

cnim demonstratur corpus Christi, tunc nihil dicit. Si autem demonstratur substantia panis, tunc simpliciter falsum est quod dicitur in locutione. Et similiter objicitur de hoc quod dicit : Hic est sunguis meus. Et hæc est objectio theologica et fortis contra istam opinionem.

Adhuc contra istos etiam objicitur ex ratione : quia si manent ibi substantiae panis et vini, tunc accidentia quæ ibi sunt sensibilia, non ducunt per significationem nisi in refectionem talem qualem præstare possunt illæ substantiæ in quas ducunt : hæc autem est refectio corporalis : igitur non ducunt significando in refectionem spiritualem : et sic inutilia insunt sacramento : quia omnes formæ sacramentales ducunt in aliquam gratiam invisibilem, quæ confertur in sacramento.

Opponitur autem et istis de verbis Domini. Cum enim dicimus : Hoc est corpus meum, quaeritur ab eis, quid demonstrat pronomen ? Si enim dicatur, quod demonstrat substantiam panis, quam afficiunt formæ sensibiles quæ ad sensum demonstrantur, tunc locutio omnino est falsa : quia tunc demonstratum per pronomen est substantia panis : et constat, quod substantia panis non est corpus Christi : quia substantia panis inanimata est, et non viva, et non gloriosa. Corpus Christi et animalum est et vivum et gloriosum. Si autem dicatur, quod pronomine illo demonstratur substantia corporis Christi, hoc nullo modo stare potest : quia in nulla demonstratione demonstratur substantia, quando non afficiunt accidentia quæ sensibus subjiciuntur. Jam autem ante ostensum est et ab ipsa opinione concessum, quod accidentia sensibilia quæ ibi sentiuntur, ut quantitas, figura, odor, color, siccitas, et humi. ditas, nullo modo corpus Christi afficiunt : ergo substantia corporis Christi per pronomen non demonstratur : et sic aut nihil est quod dicit Christus : Hoc est corpus meum, aut simpliciter est falsum. Si

Adhuc autem objicitur: Secundum hæc in celebratione sacramenti non deberet dici, ut nobis fiat corpus et sanguis Jesu Christi: sed potius 'sic deberet dici, ut hic cum istis substantiis sub eisdem formis accidentium veniat corpus et sanguis Domini nostri Jesu Christi. Et secundum hoc Ecclesia male instituit hoc sacramentum celebrandum.

Propter ista et his similia multa quæ objici possunt, dico sine præjudicio, quod numquam mihi placuit ista opinio, quæ quamvis non judicetur esse hæretica, tamen est valde incauta, et hæresi valde vicina. Non enim video, quin sequatur ex ea ad minus falsitas verborum Christi, sicut patet in objectione jam inducta: nulla enim locutio admittit, quod hæc sit vera: Hoc est corpus meum, quæ nullam causam habet veritatis nisi eam quam dicunt, quod corpus Christi est sub eadem forma cum substantia panis: quia secundum locutionis proprietatem sequitur, quod substantia corporis Christi est cum substantia panis sub eisdem formis: ergo hoc quod demonstratur, non est corpus Christi: quia quando unum est cum altero in eodem, unum est diversum ab altero: quia

<--- Page Split --->

propter hoc quod duo dispartita sunt sub eodem, non propter hoc efficiuntur idem, sed manent dispartita. Et ideo subtiliter inspiciendo hanc opinionem, dico quod est valde incauta, et valde vicina haereticae pravitati : et ideo videtur mihi abjicienda.

3. Ad rationem autem primam quam pro se inducunt, videtur esse dicendum, quod substantiae panis et vini ibi non manent.

Quod autem objicitur, quod multum sumpta nutriunt ea quae sunt in altari. Dico, quod nutriri contingit dupliciter, scilicet ad satisfactionem desiderii famis et sitis, et ad restaurationem substantiae deperdita. Dico igitur, quod ex solis accidentibus odoris et gustus et tactus bene fit nutrimentum ad satisfactionem desiderii famis et sitis : sed non fit ibi restauratione deperditi : quia non est ibi substantia corporalis nutrimenti quae deperditum restauret : cum jam probatum sit in libro primo de Generatione et corruptione, quod non restaurat deperditum nisi quod est potentia caro et fit actu caro, hoc autem est substantia et non forma accidentalis.

Si autem objicitur, quod aliquis per longum tempus sustentatur comestis hostiis consecratis. Dico, quod ille nutritur hoc modo, quia accidentia tenent calorem naturalem, ne corpus consumatur, et non restaurant deperditum. Tamen quosdam vidi non parvae litteraturae viros, qui ad istam objectionem respondebant dicentes, quod in veritate in ipsa sumptione non est ibi substantia panis et vini, sed tantum substantia corporis et sanguinis Christi : sed post sumptionem corporis Christi in ipso stomacho, in ipso subjecto sub accidentibus saporis panis e' vini redit iterum substantia panis et vini : et tunc corpora sic sumentium corpus Domini et sanguinem, substantiis panis et vini redeuntibus nutriuntur ad corporis nutrimentum et deperditi restaurationem. Sed quia haec

opinio nec auctoritate probatur, nec ratione fulcitur, ideo istam reputamus conflictam opinionem : quia dicit Philosophiae id III primae philosophiae, quod fictum est coactum ad positionem. Et ideo dicendum videtur, sicut prius dictum est : hoc enim nec naturae valde est contrarium, nec repugnat rationi. Si enim natura in primo statu ante peccatum consideretur in primis parentibus in quibus ab ipso conditore corpus humanum debitam accepit quantitatem, tunc oportet dicere, quod si in tali statu primi parentes comedissent, cibus ille in veritatem corporum ipsorum secundum veritatem substantiae cibi non transivisset, et tamen per saporem et odorem et hujusmodi qualitates sensibiles naturam et substantiam corporis aluissent : et quia hoc omni homini constat, dicendum videtur, quod in cibo quem spiritualiter signat lignum vitae, non est substantia nisi corporis Domini, sed formis cibi illius exterioribus corpora sustentantur comedentium.

Et sic respondendum est ad illud quod inducunt pro signo primo : non enim magnum est si Christus facit in gratiae sacramento, quod fecisset omni cibo in natura hominis, si peccatum non interveuisset : tunc enim nulla deperditio facta fuisset in corpore : et ideo nullam restaurationem accepisset corpus ex cibo, sed ex qualitatibus sensibilibus ciborum fuisset tenta substantia, ne posset dissolvi.

De secundo autem signo dicimus, quod mus non accipit corpus Christi, sicut nec aliud animal, sed potius statim dissolutis formis accidentalibus sensibilibus sacramenti, non est ibi amplius Christus. Dissolutio anten formarum fit vel in ore muris, vel collo, vel stomacho, vel in aliis visceribus muris : et tunc nullo modo est ibi Christus. Quamdiu autem sunt ibi formae sensibiles quae discerni possunt sensu, tamdiu est ibi Christus, et non amplius.

Ad hoc autem quod dicit de nutrimento muris et sustentatione per cibum talem,

<--- Page Split --->

dico quod hoc non est expertum, nec est experiendum : quia maximum esset peccatum. Si autem intent quaerentes, quid fieret si hoc aliquis experiretur? Dico, quod tunc mus vel aliud animal nutrietur ad substantiae conservationem, et non ad deperditi restaurationem, sicut diximus etiam de hominibus.

Quod autem in tertio signo inducunt, non est difficile solvere : quia putredo et corruptio bene accidunt formae quae ponitur ens sensibile. Forma enim dupliciter consideratur, scilicet in se prout est essentia simplex, et sic est verum, quod invariabilis est. Consideratur etiam in esse sensibili : et hoc fit tripliciter, scilicet in materia corporis sensibilis, et in medio sensus, et in ipso sensu vel sensus organo. Et in materia quidem corporis sensibilis alterat et secundum esse alteratur, et generatur et corrumpitur secundum esse. In medio autem sensus existens secundum hoc esse quod habet in medio ut in medio, non semper alterat actione physica : quia color glaciei ex hoc quod est glacies, non infrigidat vel medium, vel sensum, et similiter color ignis non est combustivus, sicut nec figura ignis : non tamen est simpliciter inalterabilis, quia venti aliquando sicut soni projiciuntur et odores et hujusmodi : cum tamen in medio tales formae non sint sicut in subjecto. Est enim medium in quo est forma sine materia ad animae operationem sensibilem : et tale esse non habet forma sensibilis a natura medii in quantum est aer, vel aqua, vel aliqua elementaris natura, sed potius ab eo habet quod est in medio ex convenientia cum perpetuo superiori corpore, hoc est, celesti, cujus operatione omnes formae corporeae constituuntur. Adhuc autem simplicius habet esse forma sensibilis in organo sensus, in quo sine omni appendentia materialis subjecti recipitur, sicut cera sigillum absque eo quod aliquid recipiat de materia sigilli, vel accidentibus

materiae : et tamen in illo esse accepta forma sensibilis non est invariabilis, sed multas sustinet variationes secundum variationem organi et spiritus sensibilis qui est in organo. Dico igitur, quod esse quod habet in sacramento, est simile isti esse quod habet in medio, et ei quod habet in sensu : quia in illis est sine materia subjecti : et sicut variatur motu et corruptione in medio et sensu, ita etiam non est inconveniens, quod varietur in sacramento.

Ad rationes autem quas haec opinio pro se inducit, opportunum erit inferius respondere.

Tertiam igitur prosequentes et am- 6. plectentes opinionem, quia illa fidelis est In Euchristia cuet vera, dicimus quod illa fulcitur tribus corporis Christiani rationibus fortissimis 1. Quarum una suremane mitur ex veritate verborum veritatis, substanti pañia equibus dicit : Hoc est corpus meum. Et, vini. Hic est sanguis meus. Sicut enim dicunt Ambrosius, Hieronymus, et Augustinus, et Joannes Damascenus, verbum Christi non est imperfectum sicut verbum nostrum. Nostrum enim verbum non est nisi angelus intelligentiae contemplative, quod nihil facit in rebus, sed potius conceptus ejus a rebus causatur. Verbum autem Filii Dei est angelus intelligentiae universaliter activae, et suo lumine res omnes constituentis et facientis : et ideo verbum illius agentis intelligentiae, quod in se vehit luenen illud quod omnia constituit, est causa eorum mutativa, creativa, et constitutiva, sicut dicitur in Psalmo xxxii, 9 : Ipse dixit, et facta sunt : ipse mandavit, et creata sunt. Et iterum, y. 6 : Verbo Domini caeli firmati sunt. Et, Genes, 1, 3 : Dixit Deus : Fiat lux. Et sic dixit ut omnia fierent per ordinem sex dierum, hoc est, Verbum ab aeterno genitum, quod lucem omnia constituentem omnibus creaturis ut in esse constituerentur, invexit. Sic Filius incarnatus verbum vocis in miraculis protulit, quod

<--- Page Split --->

creaturas corruptas etiam ad esse reduxit. Et hoc est Verbum quod est nun-

tius vel angelus intelligentiae divinae universaliter agentis, in quo intelligitur Deus loquens, et non aliqua creatura : et ideo talibus verbis in quibus increatum Verbum vehitur, et lumen intelligentiae agentis, redarguit caecitatem Judaeorum. Joan. viii, 43 et 42, dicitur : Quare loquelam meum non cognoscitis ?... Ego enim ex Deo processi, et veni, ut res mutans verbo et constituens creaturas novas : et quia tali verbo locutus est Christus, cum dixit : Hoc est corpus meum, oportet de necessitate, quod hoc verbum substantiam panis in esse corporis Christi transsubstantiaverit. Et haec est ratio firmissa et Catholica, et non est contraria philosophiae, dummodo aliquis bene sciat prime causae virtutem et rationem.

Secunda autem ratio super quam fundatur haec opinio, est: quia si maneret substantia panis et vini, cum omnia accidentia quae afficiunt aliquam substantiam, familiarius et naturalius ducant in substantiam quam afficiunt, quam in aliam, accidentia quae ibi remanent, non ducerent nisi in nutrimentum corporale: et sic Christus non bene diceret, Joan. vi, 56 : Caro mea vere est cibus, et sanquis meus vere est potus. Sed potius deberet dicere: Panis substantia quae subest accidentibus, vere est cibus, et signat cibum spiritualem ex corpore meo, quam quod dicit: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus.

Tertia autem ratio est etiam sumpta ex verbis Domini : quia secundum hoc sacramentaliter non sumeretur corpus Domini, sed potius sub significatione sumptionis panis significaretur sumi corpus Domini. Haec autem est sumptio spiritualis : et ideo periret tota manducatio sacramentalis : quia licet Christus secundum hoc esset in sacramento, non tamen esset consequens, quod sumeretur in sacramento : quia saepe in talibus contingit, quando duo simul sunt, quod

sumpto uno non propter hoc sumitur religuum : quia non sunt ita simul, quod unum sint et idem : et quod accidit uni, accidat et reliquo.

Signa etiam duo ponit per se haec opi- 7. nio. Unum quidem est quod ab omnibus sanctis communiter determinatur, quod est fractio corporis Christi, sicut a nobis in praecedentibus est determinatum : et quia haec fractio non est nisi in formis et accidentibus circumstantibus corpus Christi. Si autem ibi maneret substantia panis et vini, tunc procul dubio fractura non esset in solis formis et accidentibus, sed esset in substantia panis : et hoc est contra communem Ecclesiae et sanctorum traditionem.

Secundum signum est fortissimum et efficax : quia cum in omni sacramento quoddam sit quod sit signum tantum, et quoddam quod sit res tantum, quoddam autem quod sit signum et res, si ita esset ut prima et secunda opinio dicunt, in hoc sacramento essent vel duo tantum, vel quatuor. Quia si concedatur corpus Christi sub forma panis non contineri, sicut dicit prima opinio, tunc pro certo non nisi duo sunt in sacramento, scilicet id quod est signum tantum in forma panis et substantia, et quoddam quod est res tantum in gratia significata, et corpus Christi non esset ibi : et ideo non esset res et signum. Si autem secundum opinionem secundam concedatur ibi esse corpus Christi cum substantia panis, tunc pro certo formae sacramentales erunt ibi signa tantum, et substantia panis erit ibi res et signum, et corpus Christi res et signum, et gratia sacramentalis significatum tantum : et quodlibet istorum est inconveniens. Si autem dicatur, quod forma panis cum substantia sit ibi signum tantum, sicut in baptismo signum est aqua cum omnibus aquae proprietatibus, tunc corpus Christi nihil est ibi : quia virtus verborum secundum hoc nihil facit ibi : quia non transsubstantiat panem in corpus

<--- Page Split --->

Christi : et ideo tunc corpus Christi nihil est de sacramento, quod plane est haeresis. Et si dicere velit aliquis, quod virtute verborum ibi efficitur corpus Christi sicut in loco cum substantia panis, hoc penitus nihil dictum est : quia sacramentum novae legis omnino nihil causat nisi quod signat et figurat. Cum autem dixit Christus : Accipite, hoc est corpus meum, non significatur in forma sacramenti, quod ibi sit corpus Christi cum alio corpore in eodem loco, sed potius hoc demonstratur, quod sub forma panis sit corpus Christi veraciter et substantialiter : ergo et ita causatur : quia in sacramento novae legis semper modus significationis refertur ad modum causationis. Et sic patet, quod tertia opinio est vera : quia hoc secundum signum optime et naturaliter declarat naturam et virtutem sacramentorum novae legis : quia, sicut dicit Augustinus, in hoc differunt a sacramentis veteris legis, quod efficiunt et figurant.

Haec igitur sunt quae pro ista inducuntur opinione.

Et ad rationem quidem primo inductam contra istam opinionem, et pro illa, dicimus quod hoc dictum, quod accidentia sint sine subjecto 1, dicimus quod hoc secundum aliquod est possibile, et secundum aliquod impossibile. Si enim dicatur, quod accidentia habeant esse quoddam sine subjecto, in quo accidentalis forma est, sicut forma materialis, prout habet contrarium ad agendum et patiendum, dicimus quod hoc est valde possibile : quia sunt in medio secundum esse medii, et sunt in organis sensuum secundum esse intentionale. Neutro enim istorum modorum habent contrarium, nec agunt, nec patiuntur ab invicem : et

tamen in esse tali stant ad sensibilem cognitionem faciendam. Et dico, quod hoc modo sunt in sacramento circa corpus Christi, velantes ipsum, et significantes quoniam ipsum est vere cibus.

Si autem dicatur, quod accidentales formae sint ibi sine omni eo in quo habeant aliquod esse sensibile, concedo quod hoc est impossibile : quia dicit Philosophus, quod accidens est, quod cum sit in aliquo, non est in eo sicut quaedam pars, et impossibile est esse sine eo in quo est.

Quod autem secundo pro se et contra istam objiciunt opinionem, non est difficile respondere : quia Christus non est destructor substantiarum quas condidit : non enim destruitur substantia panis et vini in sacramento, sed potius transsubstantiatr in multo melius : quia in corpus Christi transsubstantiatur substantia panis, et in sanguinem substantia vini : et hoc non est destruere substantias, sed potius exaltare et nobilitare. Hoc autem qualiter fiat, in ultimo tractatu, ubi loquemur de hoc cibo in quantum est in genere sacramenti, plenius patebit : sed hoc modo sufficit, quod nullo modo dicimus, quod substantiae aliquae destruantur per sacramentum, quas condidit Christus auctor et instaurator et propugnator naturae : magna enim esset imperfectionis et infirmitatis, si non nos posset pascere Christus spiritualiter, nisi destrueret substantias nos corporaliter pascentes.

Omnia igitur quae secundum antiquorum tres opiniones dicenda esse videbantur, fideliter annotavimus, in quibus vis aliqua esse videbatur, et tertiam elegimus opinionem, et dicimus illam esse tenendam, etc.

Secundum hanc igitur dicimus, quod nihil reficiens corporaliter est in sacramento, quamvis sit in eo signum corpo-

<--- Page Split --->

rale refectionis. In hoc autem tria sunt consideranda, scilicet qualiter Christus ut refectio spiritus, totus sub formis sacramentalibus contineatur. Et propter quid talem modum sibi assumpsit, ut sic sub talibus formis contineatur. Et quis sit modus continentiae sub talibus formis. Hæc enim omnia valde sunt difficilia : et tamen oportet, quod enucleentur : quia in his veritas fidei continetur.

Dicunt enim quidam circa primum horum trium, quod Christus sic sub formis sacramentalibus continetur, quod ubi est pars, ibi est totum. Et hoc quidem beatus Hilarius dicit. Si autem hoc est verum, quod ubi est pars, ibi est totum, tunc ubi est oculus, ibi est totus Christus : ergo totus Christus est in oculo Christi. Adhuc autem si ubi est pars, ibi est totum, tunc verius est, quod ubi est totum, ibi est pars quælibet Christi. Conjungamus ergo has duas, scilicet quod ubi est pars, ibi est totum : et ubi est totum, ibi est quælibet pars Christi. Ex his autem duabus sequitur, quod ubi est oculus, ibi est quælibet pars Christi : et ubi est quælibet pars, ibi est pes : ergo a primo ubi est oculus Christi, ibi est pes : ergo Christus vel pedem habet in oculo, vel oculum in pede : et hæ abusiones videntur sequi de ista suppositione.

De secundo autem fere ab omnibus dicitur, quod talem modum essendi sub formis sacramentalibus assumpsit, ut se cibum verum et potum verum esse significaret. In omnibus autem cibi generibus in parte non significatur cibi refectio perfecta, sed in toto, et forte non in toto, nisi sufficiens sit totum ad cibi refectionem. Cum er o Christus sit omnibus et singulis perf ta refectio, videtur quod Christus ut perfectio refectionis non in toto et in parte contineatur.

De tertio autem valde fortiter objicitur, quod Christus secundum veritatem et quantitatem suæ staturæ non potest

esse in loco breviori et strictiori quam ipse est : et cum forma panis sit valde parva, et ipse in triginta annorum proceritate, videtur quod in tam parvo loco contineri non potest. Adhuc autem nihil est in aliquo ut in loco nisi cui principium, medium, et finis in loco assignantur. Si ergo Christus sub tali specie est sicut in loco, tunc in aliqua parte illius speciei est caput, et in alia pedes, et in alia manus : quæ omnia sunt abusiva.

Et ideo ad hæc et his similia dicimus, quod pro certo sola tertia quam induximus, opinio est vera et Catholica.

Et quod quaeritur, qualiter sive secundum quem modum totus Christus sub formis sacramentalibus contineatur 1 ? Dico cum Innocentio Papa III, quod Christus secundum tria quæ sunt in ipso, tribus modis refertur ad ea in quibus est. Est enim deitas in Christo, secundum quam ipse est verus Deus, et sic est ubique in omni loco non localiter, sed est in omni loco essentialiter, præsentialiter, potentialiter. Essentialiter quidem sicut omnis essentiae quæ locus est et omnis essentiae quæ in loco est, principium et fons continue manans, a quo si continue non manaret, ex tunc omnia in nihilum reciderent, sicut de nihilo facta sunt. Præsentialiter autem : quia notitiæ suæ cuncta sunt præsentia. Potentialiter autem : quia potentia sua contenta et mota et moventia sunt, sicut dicit Gregorius, quod intra omnia est, non inclusus, sed includens : et extra omnia, non exclusus, sed nulli per esse et essendi modum immixtus : et super omnia, non extra latus, sed per eminentiam excedens omnia : et infra omnia non est depressus, sed continentia omnia penetrans in infinitum. Habet etiam Christus humanam in se naturam, per quam verus est homo secundum animam et corpus, et sic est in loco localiter circumscriptus, cui principium, medium, et finis in loco

<--- Page Split --->

assignantur, et sic aliquando fuit in terra, et ante resurrectionem, et post resurrectionem, et nunc est in cælo taliter secundum figuram humani corporis in loco circumscriptus, ita quod omnia membra ejus ordinem positionis habent in loco tali, et quod unum membrorum suorum non est in eodem loco cum alio, sed potius sicut membra sua ordinem positionis habent in loco totius corporis. Assumpsit etiam Christus propter nos formam cibi et panis, sicut in ante hacbitis diximus : et sic Christus in veritate præsentiae suæ deitatis, et in veritate præsentiae suæ humanitatis totus est in sacramentalibus formis, et vere cibus et vere potus, et est in formis illis sicut in signo tantum significante eum ut cibum et continente, non sicut in signo tantum significante, sicut dicit prima opinio, sed potius sicut in signo, quod utrumque facit, quod scilicet signat eum et continet.

Si autem quæratur, unde habet hæc tria Christus? Dicendum, quod habet ea secundum quod est Deus, corpus, et fidelium vere cibus. Sicut igitur attributa corporeæ humanitati Christi, non conveniunt divinitati Christi : ita attributa loco corporeo humanitatis Christi, non conveniunt loco divinitatis Christi. Et sicut attributa Christo ut est cibus, non conveniunt figurae humanitatis Christi, quia non conveniunt figurae corporis dividi, frangi, dentibus atteri, quæ etiam non conveniunt divinitati Christi : ita quæ assignantur secundum locum formarum sacramentalium, non conveniunt ei secundum locum figurae corporalis, nec omnino conveniunt ei secundum locum divinæ naturae : sed tamen illa cum loco figurae corporalis conveniunt in hoc quod formæ quantitatis corporalis locum corporalem exigunt. Cum loco autem qui divinitati convenit, in hoc assimilatur, quod est in toto loco totus, et in qualibet parte hostiae fractæ

totus : sed differt a loco corporeæ figura in hoc quod descriptive non est in loco sacramentali, ita quod medium et principium et finis assignantur ei secundum locum figurae corporali debitum : et hoc non convenit ei secundum locum formarum sacramentalium. Differt autem a modo secundum quem ut Deus est in loco : quia est intra formam sacramentalem inclusus et contentus, et non extra ubique : secundum formam autem Dei non est ita intra aliquid, quod non sit etiam extra in omnibus aliis. Hæc autem est vera et certa fidei determinatio. Non enim est admirabile si Christus secundum plures formas naturaliter habitas vel assumptas diversimode refertur ad locum.

Si autem quæratur, qualiter Christus sine contradictione suæ corporeæ quantitatis potest in tam parvo loco contineri, sicut est hostia, vel hostiæ fractura? Dicimus, quod habet hoc ut cibi formam assumens. Cibi enim veritas in pane, et in vino potus veritas in toto et in parte æqualiter, et secundum unam rationem significatur et continetur : eo quod panis et vinum homogenia sunt, hoc est, similia et unius rationis in toto et qualibet parte ipsorum : et ideo si Christus esset in toto totus, et non in qualibet parte totus, non veram formam cibi, et non veram formam potus assumpsisset : quod est absurdum, cum ipse dicat, Joan. vi, 56 : Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus.

Hoc igitur de hoc est dicendum et firmiter credendum et nullatenus dubitandum.

Quod ergo objicitur ex verbis beati Hilarii, quod ubi est pars, quod ibi est totum 1, dicendum quod hoc non bene inductum est in objectione. Hilarius enim intendit, quod ubi est pars formæ sacramentalis fractæ, ibi est totum quod

<--- Page Split --->

est Christi in omni totalitate sue divinitatis et humanitatis : et non intelligit sicut proponitur, quod ubi est pars corporis Christi secundum locum partis que est pes, vel manus, vel oculus, quod ibi in positione loci et situs membrorum Christi sit tota figura corporis Christi. Et est in argumentatione apparente fallacia accidentis : quia quod attribuitur Christo secundum locum circumscriptionis figure humanae corporeae, eidem attribuit secundum hoc quod ut cibus continetur in sacramento.

Per idem patet solutio ad sequens quod inducit argumentum : quia illa duo argumenta fundantur super idem.

est res et sacramentum : et ideo cum in sacramento altaris Christus Deus et homo sit res et sacramentum, oportet quod forme sacramentales de Christo tantum contineant, quantum signant. Signant autem refectionem aequaliter in toto, et in qualibet parte, si totum in partes frangatur. Continetur igitur Christus totus in toto, et in qualibet parte.

Ad objectum autem quod in contrarium adductum est, dicendum, quod illa objectio non procedit, quod spirituali cibo attribuatur id quod est corporalis cibi in quantum est corporalis. Ille enim sub mensura cujusdam quantitatis perfectae reficit : et si diminuatur illa quantitas, dat refectionem imperfectam. Spiritualis autem cibus secundum perfectam reficiendi virtutem et potentiam et totalitatem in toto continetur aequaliter et in qualibet parte.

Ad illud autem idem quod secundo quaeritur, dicimus quod in veritate Christus formas sacramentales cibi et potus non propter aliud assumpsit, nisi ut se perfectionem refectionis fidelium esse significaret. Regulariter autem verum est in omnibus sacramentis novae legis, quod forma sacramentales tantum continent de eo quod est res et sacramentum, quantum significant, sicut in baptismo et confirmatione, quantum significationis est in formis sacramentalibus aqua et chrismatis, tantum ipsa signa continent de charactere : sed non est regulariter verum, quod semper tantum contineant de eo quod est res tantum, quantum signant : quia rem quam deberet continere sacramentum de sui virtute et sanctificatione, aliquando excludit fictio in eo qui suscipit sacramentum. Aliquando etiam est talis res significata, quaenon sola sacramenti susceptione potest acquiri, sicut baptismus per nitorem tinctionis aeternam signat beatitudinem animae et corporis, quaenon sola susceptione sacramenti habetur, sed etiam per merita bonorum operum et exercitia virtutum. Et in his duabus rebus significatio formarum sacramentalium aliquando excedit sacramenti causalitatem et continentiam, sed numquam excedit continentiam respectu rei qua

Et si objiciatur, ut jam dictum est, quod forma sacramentales sunt sicut signa : et sic quod est in signis, debet esse in re contenta. Dicendum quod in proprietate reficiendi sunt signa, sed multas alias habent proprietates, secundum quas nihil signant in sacramento, sicut quod corporales, quod corruptibiles, quod siccae, quod frigidae, quod alba, vel ruba, vel hujusmodi : et his proprietatibus ad rem sacramenti non referuntur.

De hoc autem quod tertio quaeritur, quis sit modus continentiae Christi sub formis illis? Dicendum quod ille modus est jam determinatus, et est mixtus partim ex continentia signi, et partim ex continentia loci, et ipsa continentia loci partim convenit loco deitatis, et partim differt ab ea, et partim convenit cum loco figurae corporis sui, et partim differt ab ea. Cum continentia enim signi habet convenientiam, quia ut refectio continetur in eo : cum continentia autem loci habet convenientiam, quia secundum veritatem continetur in forma illa Christus, et non extra eam continetur sacramen-

<--- Page Split --->

tali continentia : cum deitate autem relata ad locum habet convenientiam, quia est in toto totus, et in qualibet parte totus : cum loco autem descriptivo corporali habet, quia est capacitatis quantitativa, sicut in ante habitis diximus : et cum hoc gratia, id est, propter diversa diversorum qua sunt in Christo, conveniant, non licet attribuere alicui eorum quod convenit sibi ratione alterius : et si fiat, incidit fallacia accidentis, vel figurae dictionis ex commutatione modi praedicandi.

Ad objectum autem in contrarium, dicendum quod sine contractione sui est in tam parvo toto et etiam in minima ejus parte si ad minima frangatur. Et si quaeratur, quomodo hoc potest esse ? Dicimus, quod hoc est de exigentia sacramenti, quod aliter perfectum non esset, sicut ante dictum est. Isti enim sacramento attribuitur continentia corporis divini et cibi : et ideo quaecumque faciunt ad hoc, debent sibi attribui et non alia. Corporis autem divini est esse in pluribus locis simul : quia est in coelo et in quolibet altari. Et hoc non convenit corpori simpliciter accepto non divino. Corporis etiam divini est intrare clausis

signaculis, exire sine fractura, et compressione sui, et sine fractura corporis per quod transit, et sine compressione. Et sic istius corporis Dominici ut cibi est esse sine sui contractione in toto et in qualibet parte. Has enim potestates exercet deitas in humanitate ad sua gloria et majestatis demonstrationem : quia, sicut dicit Damascenus, quamvis natura divina et humana in Christo suis characteristicis idiomatibus, hoc est, distinctivis proprietatibus sint distinctae, ita quod una est aeterna, impassibilis, immortalis, et hujusmodi habens : alia autem temporalis, passibilis, et mortalis : tamen in operationibus, sicut idem dicit Damascenus, se invicem circumcidunt, sicut ad tactum humanitatis mundatur leprosus operatione deitatis incedentis in operationem humanitatis : et sic vere in omnibus signis videtur : ita etiam in continentia formarum in sacramento qua e Christum continent, incedit divinitas praeservans a contractione et diminuitione et ligurae humanae aliqua immutatione.

Ad aliud autem quod inducitur, responsio patet per praedicta.

CAPUT II.

Veritatem determinatam ex propriis illustrat.

molationis, et sicut in nexu amicissimae connexionis Dei et hominis.

Et de primo horum modorum advertendum est, quod in nullo loco suae habitationis ita certitudinaliter et infallibiliter invenitur, sicut in hujusmodi loco suae habitationis. III Regum, viii, 12 : Domi-

<--- Page Split --->

nus dixit ut habitaret in nebula. Nebula autem hostia sacramenti vocatur, ex quo dixit et statuendo fixit, omni tempore gloriosus et certitudinaliter in hoc loco invenitur. Ezechiel. xl.ii, 7 : Fili hominis, locus solii mei, et locus vestigiorum pedum meorum, ubi habito in medio filiorum Israel. Auferant ergo a me abominationes suas : quia non decet ut ad locum gloriae meae, ubi cum eis habito, homo immundus et abominabilis accedat. Dictum est enim Moysi, Exod. ii, 3 : Ne appropies, inquit, huc, sed solve calceamentum de pedibus tuis : locus enim, in quo stas, terra sancta est. Pedes enim animae sunt intellectus, quo pede graditur ad veritatem : et affectus, quo pede graditur ad virtutem. Quamdiu isti pedes peculi pelle per placentiam pecorinarum delectationum cincti sunt, ad locum istum non licet appropinquare. Si autem pecorina pellis abjecta est nudo et simplici intellectu per fidem, et nudo et simplici affectu per devotionem, tunc demum admittimur ad gloriosae habitationis accessum : quamvis enim terra sit corpus Christi, quia propter nos de terra sumptum, tamen ad miram sanctitatem hujusmodi terra provecta est, dicente propheta : Scitote quoniam mirificavit Dominus sanctum suum 1. Quia sanctum sanctorum Christum in se et suis ad mirabilem gloriam provexit in hoc loco.

Nobiscum est velatus pariete specierum sacramentalium, nostram devotionem prospiciens, et per fenestras revelate nos respiciens. Cantic. ii, 9 : En ipse stat post parietem nostrum, respiciens per fenestras, prospiciens per cancellos. Per cancellos autem vel fenestras prospiciens non videtur quando vilel. Ita in sacramento videt nos Dominus, quamvis non videatur a nobis. Sunt autem fenestre per quas in sacramento fertur ad nos veritas, et sunt cancelli per quos nobis interluect virtutum Christi

bonitas, quibus viis ad nos suae lucis dirigit radios Christus, quamvis nos eum non nisi velatum videamus.

Hoc est tabernaculum quod fixit Deus, et non homo, sicut dicitur, Isa. xxxii, 20. In quo tabernaculo veraciter habitat Christus Deus et homo. Ad Hebr. ix, 11 : Per amplius et perfectius tabernaculum non manufactum, id est, non hujus creationis,... introivit semel in saneta. Quis enim hoc tabernaculum ita figere po'uit, ut starent forme accidentales sacramentales sine subjecto, nisi Deus? Pro certo nemo Quis in hoc tabernaculum ingredi potuit sine suae quantitatis contractione, quod nullo modo est humanae creationis nisi Deus et homo Christus? Profecto nullus. Apocal. xxi, 3 : Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit cum eis : et ipsi populus ejus erunt, et ipse Deus cum eis erit eorum Deus.

Hoc est tabernaculum admirabile multis mirabilibus depictum, et ad excubias Dei perfectum, de quo dicitur in Psalmo xli, 3 : Transibo in locum tabernaculi admirabilis, usque ad domum Dei. Sic ergo sicut in loco gloriosissimae habitationis Deus homo Christus habitat in his formis, de quo dicitur, Genes. xxviii, 16 : Vere Dominus est in loco isto, et ego nesciebam. Et iterum ibidem, y. 17 : Non est hic aliud nisi domus Dei, et porta caeli. De quo, Psalmista, Psal. xxv, 8, dicit : Domine, dilexi decorem domus tuae, et locum habitationis gloriae tuae.

Hæc etiam est aula dulcissimæ refe- 2. ctionis. Et hoc est quod dicitur, Luc. xxi, Ut in aula 11 : Ubi est diversorium ubi pascha cum dulcissimæ refectiodiscipulis meis manducem ? Istud est nis. enim diversorium ad quod in omni Missa divertit Christus, ut in eo refeetionem paret discipulis, nec amplius Christus sustinebit illud improperium quod dicitur, Luc. ii, 7 : Reclinavit eum

<--- Page Split --->

in præse pio, quia non erat eis locus in diversorio. In hoc enim diversorio semper sibi locus est ut discipulis suis hic paret epulationes : quamvis etiam ista formæ sacramentales in quibus Christus ut cibus continetur, significari possint per præsepe in quo reclinatus est Dominus ut cibus jumentorum. Isa. 1, 3 : Cognovit bos possessorem suum, et asinus præsepe domini sui. Bos enim est sacerdos, et clericus terram cordium fidelium excolens, et asinus est laicus simplex onus Domini portans, et Domino stratus ut vehat et portet Dominum : et uterque cognovit Dominum suum ut cibum in hoc præsepe sibi esse propositum. Ad hoc præsepe ut bonum animal suspiravit dolens, cum dicit, Job, vi, 3 : Numquid mugiet bos, cum ante præsepe plenum steterit? Quasi diceret : Non mugiet, sed fruetur dulciter cibo sibi præparato.

Hoc est cœnaculum quod ostendit homo, lagenam vel amphoram aquæ bajulans, de quo dicitur, Luc. xxii, 10 : Ipse ostendet vobis cœnaculum magnum, stratum : et ibi parate 1. Ad hoc enim cœnaculum non potest ducere nisi homo : nec mundare potest accedentem, nisi amphoram aquæ portans : nec continere potest tantam præparationem, nisi cœnaculum grande : nec dignum est tanto Domino, nisi sit stratum et altum : nec ibi præparari potest convivium a quoquam, nisi a manibus discipulorum : hoc enim est, de quo dicitur, Eccli. xvii, 1 et 2 : Deus creavit de terra hominum, et secundum imaginem suam fecit illum... Et secundum se vestivit illum virtute. Ille enim qui ad imaginem Dei factus est, imitatur Christum faciem Patris in lumine intellectus et in debili memoria ipsius et dulci amore voluntatis : et ille secundum Deum vestitus est virtute, qui nihil brutale ostendit, sed tantum devo-

tionem et contemplationem veritatis qua fertur in Deum : et ille scit ducere ad istam aulam spiritualis refectionis. Amphora autem aquæ expiationis est mundatio conscientiæ per lacrymas devotionis et compunctionis, ut expiatus et mundatus accedat, qui accedit. Isa. lii, 11 : Mundamini, qui fertis vasa Domini. Vera enim vasa in quibus continetur Dominus, sunt formæ sacramentales panis et vini. Isa. 1, 16 : Lavamini, mundi estote. Hoc est quod dixit Abimelech sacerdos ad David, I Regum, xxi, 4 : Si mundi sunt pueri, maxime a mulieribus, manducent. Et ibidem post pauca, 3. 5 : Si de mulieribus agitur, continuimus nos ab heri et nudiusteritus,... et fuerunt vasa puerorum sancta. Cœnaculum autem sunt species sacramentales, in quibus cœli et terræ cœna continetur. Unde, Genes. vi, 16 : Cœnacula et tristega facies in arca, quæ signat corpus Domini. Cœnacula quidem ad cœnandum. Tristega autem, hoc est, tricamerata ad ordinem trium mensarum, in quibus tria reficiuntur genera hominum fidelium, scilicet Prælati, continentes, et conjugati. Continentes enim sunt, qui consilia quædam servantes ad quemdam modum religionis vitam suam ordinavcrunt, hoc est architriclinium, in quo Christus exhibet vinum bonum 2, quod filiis gratiae specialiter est in cœna Dominica reservatum.

Hoc cœnaculum est grande : quia grandia continet, quæ proponuntur. Isa. LXIV, 4 : Oculus non vidit, Deus, absque te, quæ præparasti exspectantibus te. I ad Corinth. ii, 9 : Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quæ præparavit Deus iis qui diligunt illum.

Hoc, ut dicunt Patres, cœnaculum est altum in admiratione fidei et cognitionis. Unde, Marc, xiv, 13 et 14 : Occurret vobis homo lagenam aquæ bajulans, sequi-

<--- Page Split --->

mun eum, et quocumque introierit, etc. Ibi dicit Glossa : « Sequimini eum qui ducit in altum, ubi est refectio Christi. » Unde, Proverb. ix, 3, ubi sapientia parato convivio suo vocat invitatos, dicit sic : Misit ancillas suas ut vocarent ad acrem et ad mœnia civitatis. Ancillæ quæ dicuntur ab àv quod est circum, et cillæ, cilles, quod est moveor, sunt qui continue circummoventur sacerdotes prædicatores et clerici Domini, qui vocantur in arcem admirationis altitudinis consilii Dei, quo ista cœna est parata. Mœnia autem civitatis sunt virtutum habitus et exercitia, quibus cives in Dei civitate suas conferunt habitationes. Judith, viii, 5 : In superioribus domus suæ fecit sibi secretum cubiculum, in quo cum puellis suis clausa morabatur. Puellæ ejus fideles animæ sunt intellectus et voluntas et memoria et ratio et hujusmodi, cum ascendimus ad arcem cœnae Dei. Unde, I Regum, ix, 24, Samuel in triclinio excelso comedit cum Saul postquam inunxerat eum, dicens : Ecce quod remansit, pone ante te, et comede, quia de industria servatum est tibi. Iste enim cibus est, quia nos sibi incorporat, et nos incorporamus ipsum nobis, ut non pereat semper et remaneat fidelibus iterum sumendus, de industria sapientiae Dei sit reservatus.

Hoc cœnaculum est stratum picturis lapidum planorum, hoc est, omni genere virtutum. Unde, Ezechiel. xlui, 3 : Et contra pavimentum stratum lapide atrii exterioris. Isa. liv, 11 : Ecce ego sternam per ordinem lapides tuos. Cor enim tranquillitate planatum, soliditate confortatum, diversitate virtutum picturatum, est cœnaculum stratum : quia sic Christus in atrio specierum sacramentalium contentus est pulcherrime stratus in manibus discipulorum, hoc est, sacerdottum ad ordinem sacerdotalem respicientium. Paratur cibus iste non manibus hæreticorum, vel aliorum formam Ecclesiæ in præparando non tenentium. I ad Corinth. x, 21 : Non potestis mensæ Do-

muni participes esse, et menses daemoniorum. Officium enim sacerdotum non debent usurpare, nisi qui in forma et unitate Ecclesiæ constitui sunt ad hoc quod in hac cœna ministrent. Isa. lxi, 6 : Vos autem sacerdotes Domini vocabimini : Ministri Dei nostri dicetur vobis. Quod signatum est, I Regum, ix, 13, de Samuele, qui officium sacerdotis habuit : Neque enim comesurus est populus donec ille veniat, quia ipse benedicit hostiæ, et deinceps comedunt qui vocati sunt.

Sic ergo istae formae sunt aula dulcissimae refectionis.

Sunt etiam mysterium, hoc est, secretum spiritualis mactationis et immolationis. In hoc enim mysterio regnante cœlo æternaliter devotamus ad aram Ecclesiæ omni die mysticaliter mactandum et immolandum manibus ecclesiasticorum sacerdotum. Unde hæ species per ostium tabernaculi fœderis significantur, Levit. i, 3, et in multis aliis locis : quia illæ species atrium sunt sanctum, in quo immolatur Christus : super quam hostiam manus ponunt sacerdotes, qui opus sui exercent ordinis sacerdotalis, sicut præcipitur, Levit. viii, 18, quod ponunt manus suas super caput hostiæ, hoc est, super corporis Christi confectionem, qui est caput omnis hostiæ. Ad hoc ostium tabernaculi omnes levatis in cœlum manibus respiciunt fideles, ut in illo cum Christo Patri offerantur Christo crucifixi et incorporati. Hoc est quod dicitur, I Regum, ii, 36, in desiderio populi hunc cibum esurientis : Dimitte me, obsecro, ad unam partem sacerdotalem, ut comedam buccellam panis. Unica enim et singularis pars sacerdotalis est hostia Christi corporis, ad quam populus admittitur ut buccella Dominici panis saturetur.

Hoc significatum est, Genes. xviii, 1 et seq., ubi dicitur, quod in ostio tabernaculi sui sedit Abraham, cum vidit tres Angelos descendentes per viam, quibus tria sata farinæ similæ commixta fecit parari in subinericios panes azymos. Ta-

<--- Page Split --->

bernaculum enim sunt species sacramentales, sub quibus scivit mysterialiter tempore revelatae gratiae spiritualiter immolandum esse Christum, et in serena luce fidei et fervore charitatis stabat quotidie adspiciens, ut particeps illius efficeretur. Et hoc in mysterio praesignavit in specie panis trium satorum, hoc est, corporis et animae et deitatis hanc presignans oblationem.

Hoc est ostium tabernaculi, de quo dicitur, Levit. iv, 4, ubi dicitur de vitulo qui inmolatur pro peccato multitudinis, quod adducet illum, scilicet sacerdos, ad ostium tabernaculi, ponetque manum super caput ejus, et immolabit eum Domino. Et infra, yj. 5 et seq. : Hauriet quoque de sanguine vituli, inferens illum in tabernaculum testimonii : cumque intexerit digitum in sanguine, asperget eo septies coram Domino contra velum sanctuarii. Ponetque de eodem sanguine super cornua altaris thymiamatis gratissimi Domino, quod est in tabernaculo testimonii : omnem autem religuum sanguinem fundet in basim altaris holocausti in introitu tabernaculi. Hic enim vitulus signat hostiam corporis Dominici in sagita devotionis immolandum pro omnis mundi peccato, quae ad ostium, ubi videri potest in tabernaculo Ecclesiae, adducitur, cum ad videndum a tota multitudine a sacerdote in altari elevatur. Omnes autem seniores sive sapientes manum super caput ejus ponunt, quando omnes manus in devotione ad istam hostiam protendunt et venerantur, ac si omnium manibus Deo offeratur. Infert autem sacerdos, qui unctus est in ordinem sacerdotalem, sanguinem in tabernaculum, quando infert in totam Ecclesiam ab omnibus communicandum. Tangit autem digito, quando omnibus clare demonstrat cujus sanguis sit, et ad quid valeat ejus communicatio : digiti enim opus est demonstrare et dirigere nutu quodam oculum videntis ad rem demonstratam. Aspergit autem sceptics contra velum, quod velum etiam

formas sacramentales signat, corpus Domini verum velantes, quando intra velum illud septem effectus sanguinis esse declarat, qui sunt memoria passionis, opus redemptionis, effectus verae potationis, munditia expiationis, dulcedo naturalis sanguinis in charitate communis, tinctio ad Christum conformitatis, et consigna. tio sive tutatio sanguinem illum accipientis, qui signatur ne laedatur ab Angelo percussore. Reliquum autem sanguinem, qui multus est, in communem fert Ecclesiam, quae est tabernaculum federis Domini, cum quo fedus iniit amicitiae perpetue, fundit ad basim, hoc est, in fundum altaris holocaustorum, hoc est, cordium humanorum in quibus holocaustum istud incenditur in igne sanctae devotionis et charitatis.

Sic igitur in speciebus istis Christus est sicut in atrio mystico suae spiritualis mactationis et victimationis sive immolationis.

Est etiam demum in eo sicut in nexu amicissimae nostri cum eo connexionis. Est enim ipse cibus in sacramento oculis unam nostris corporeis invisibilis, et connecitur sensibus nostris, ut videatur a nobis, ut oculis etiam pascamur in ipso in ipsis formis sacramentalibus, quæ sunt quasi inferiora ipsius, in quibus a nobis sensibiliter videtur, sicut signatur, Isa. vi, 1, ubi dicit : Vidi Dominum sedentem super solium excelsum, et elevatum : et ea quæ sub ipso erant, replebant templum. Domus enim cœli plena est majestate potentiae ipsius, ubi videtur facie ad faciem. Sed species sacramentales corporalibus oculis visibiles sub ipso et circa ipsum existentes, connectunt eum nobis ad sensum corporis : et ideo replent templum Ecclesiae militantis.

Hæc sunt quæ posterius ipsum sunt, de quibus dicitur, Exod. xxxiii, 23 : Videbis posteriora mea : faciem autem meam videre non poteris. Et ideo oramus voce beati Gregorii, ut quod nunc specie gerimus, quæ circa ipsum sunt, et

<--- Page Split --->

post ipsum, aliquando assumpti ad gloriam, rerum veritate capiamus. Unde etiam dicit Agar ancilla, Ecclesiam militantem et adhuc non liberatam, sed in multis ancillantem signans, Genes. xvi, 13: Profecto hic vidi posteriора videntis me. Corporales enim formae dignitate posteriores sunt visione per speciem et rei nudam veritatem, quamvis tempore sint priores: quia, sicut dicitur, I ad Corinth. xv, 46: Non prius quod spirilale est, sed quod animale.

Hoc enim est velum quod super illustratam et Angelis intuendam, a nobis, sicut a filiis Israel contuendus verus noster Moyses ponit super faciem suam 1, ut se nobis contemperet et connectat.

Hæc sunt sancta sanctorum, quæ semper operata deferri debent coram populo, quamdiu hic militantes castra movemus per desertum istud ad patriam tendentes, sicut dicitur, Numer. iv, 3.

Non enim ad ipsum aperta possumus uti visione propter oculi nostri imperfecitionem, sed sub hoc velamine accipimus et videmus ipsum quasi absconditum. Unde dicentes illud Isaiæ, xlv, 14 et 13, ad formas sacramentales : Tantum in te est Deus, et non est absque te Deus. Vere tu es Deus absconditus, Deus Israel, salvator. In formis enim Ecclesiasticis sacramentalibus est Deus, et extra Ecclesiam non est Deus in sacramentis veteribus vel hæreticorum perceptus ad gratiae sacramentalis perceptionem, sed est absconditus et annexus in speciebus sacramenti Deus Israel salvator, omnibus salutis cibum ministrans in sacramento.

Sic igitur tamquam in nexu quodam in specie sacramenti connectitur sensibus nostris, ne omnino sit invisibilis, et incognitus nobis.

<--- Page Split --->

TRACTATUS IV.

QUALITER SIT SUMENDUS HIC CIBUS?

CAPUT I.

Quod sumendus sit hic cibus in fidei veritate.

Tandem autem post omnia hæc videndum est qualiter iste cibus sit sumendus, et quid in eo sumatur. Hoc enim est ultimum quod in superius habita divisione de cibo isto diximus esse notandum.

Iste igitur cibus sumendus est in fide veritatis, in spe divinae largitatis, in charitate Ecclesiasticae unitatis, in compunctione amaritudinis, et in delectatione et deliciiis beatae perfruitionis. Quae autem in ipso percipiuntur, posterius dicetur.

In fide quidem veritatis sumitur, ut omnibus quae de sacramento tradita sunt, fides adhibeatur. In spe largitatis, ut divina largitas in sacramento semper ampliora donatura speretur. In veritate claritatis, ut unitas Ecclesiae servetur. In compunctione amaritudinis, ut tam ex parte nostra qui sumimus sacramentum, cum dolore in corde habeatur. In delec tatione et deliciiis beatae perfruitionis, ut

id cujus in beata vita signum est hoc sacramentum, semper in contemplatione mentis habeatur.

Et de fide quidem veritatis dicit Augustinus : « Ut quid paras dentem et ventrem ? Crede, et manducasti 1. » Sicut enim ex praemissis constat, cibus iste nec dentibus alteritur, nec ventre digeritur, quamvis forma sacramentales et alterantur dentibus et in ventrem mitlantur. « Crede, et manducasti. » Crede igitur fide veritatis, et amore in sacramentum tende, et sic manducasti : quia sic Christus incorporavit te sibi. Hæc enim est vera fides de qua dicit Apostolus, ad Galat. v, 6 : Fides quae per charitatem operatur. Unde etiam Dominus loquens de sumptione hujus sacramenti, Joan. vi, 27, dicit : Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam æternam, quem Filius hominis dabit

<--- Page Split --->

vobis. Hunc enim Pater signavit Deus. Et Judæis carnaliter hunc sermonem accipientibus, et tamen cibum permanentem desiderantibus, et dicentibus, ibidem, x. 28 et 29 : Quid faciemus ut operemur opera Dei ? supple, quibus illum de quo dicis, percipiamus, respondit dicens : Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille. Ac sit dicat: Credendo sumetis cibum veritatis, quem Pater præparavit, et Filius hominis dabit, quem Pater ad hoc signavit Deus, ut det cibum illum : in hoc enim sacramento quod veritatis sacramentum est, quia in veritate simplici totam continet veritatem et veritatis auctorem, et omnium figurarum antiquarum veram exhibet veritatis significationem, maxime fides operatur. Fides enim, ut dicit Dionysius in libro de Divinis nominibus, lumen est collocans in credentibus veritatem, et credentes per consensum rationis et inhæsionis collocans in veritatem, quæ hic maxime operatur : quia hic humana ratio parvum vel nullum experimentum præstat. Unde etiam Dominus in Psalmo c, 6, dicit eis quos ad mensam istam secum sedere facit : Oculi mei ad fideles terræ, ut sedeant mecum : ambulans in via immaculata, hic mihi ministrabat : quia sedens in mensa fide cibum percipit, et sacerdos immaculatus in mensa cibum ministrat. Hoc optime signatum est, Eccli. xlv, 4, ubi de Moyse qui primus manna per preces suas filiis Israel exhi-

buit, dicitur : In fide et lenitate ipsius sanctum fecit illum, et elegit eum ex omni carne. Fides enim mundat et purificat cor a phantasiiis errorum. Act. xv, 9 : Fide purificans corda eorum. Lenitas cor mundificat a perturbationibus. Unde ipse Agnus quem in sacramento fide suminus, dicit, Matth. xi, 29 : Discite a me, quia mitis sum et humilis corde. Sic ergo in fide et lenitate cordis sumenda est hæc cæna Dominici corporis. Et hoc signatur in Psalmo cxxvii, 3, ubi dicitur : Uxor tua sicut vitis abundans, in lateribus domus tuæ. Quia sponsa Agni est Ecclesia quæ vinum sanguinis Christi abundanter in sacramento cænæ filiis gratiae ministrat. Unde sequitur : Filii tui sicut novellæ olivarum, in circuitu mensæ tuæ. Oliva enim ministra est luminis, et signat fidei fomentum, quod in hoc sacramento percipitur, in quo nihil nisi fides operatur : quæ olivæ fide lucentes et virore virtutum virentes sunt in circuitu mensæ Domini in sacramento. Hinc est, quod ante mensam propositionis in tabernaculo Domini præcipit Dominus, Exod. xxvi, 31, quod poneretur candelabrum luminis, quod illuminationem fidei signat, docens per hoc, quod tenebrosus per infidelitatem ad mensam propositionis Dominici corporis non accedat.

Sic ergo sacramentum hoc sumendum est in fide veritatis.

CAPUT II.

Quod sumendus sit hic cibus in certa spec divinae largitatis.

Sumendus est etiam ille cibus in certa spe divinae largitatis. Quid enim non sperabimus a largitate ipsius, qui seipsum in cibum nobis donavit? Ideo cla-

mamus in certa spe omne bonum Dei exspectantes, et dicimus : Oculi omnium in te sperant, Domine. Et hoc est, quia tu das escam illorum in tempore oppor-

<--- Page Split --->

tuno 1. Ex hac enim spe sublevantur fideles, et quasi virtutum pennis avolantes æterna exspectant a divina largitate. Unde, Job, xxxix, 27, dicitur : Numquid ad præceptum tuum elevabitur aquila, et in arduis ponet nidum suum ? hæc enim aquila ab acumine visus dicta est, de qua dicitur, Matth. xxiv, 28 : Ubicumque fuerit corpus, ibi congregabuntur et aquilæ. Tanta enim flagrantia est Dominici corporis, quod spe certa communionis omnium bonorum Domini ad Dominici corporis sumptionem in altam spem elevati conveniunt, nusquam alibi desiderabilem escam invenientes. Unde, Job, xxxix, 30 : Pulli ejus lambent sanguinem : et ubicumque cadaver fuerit, statim adest. Pulli enim aquilarum sunt fideles parvuli in humilitate simplices : quia illitterati, et hi modo fide lambunt Christi sanguinem, certam spem habentes, quod per sacramenti sumptionem ad æternorum bonorum pervenient felicitatem. Et ideo odore corporis Domini electi statim addunt mira devotionis velocitate, ubicumque est cadaver, quod non quidem in vermes cecidit, sed quod ab infideli synagoga tamquam vermis conculcandum reputatum est. Propter quod et ipse Christus querulose dicit in Psalmo xvi, 7 : Ego sum vermis, et non homo : opprobrium hominum, et abjectio plebis. Ad illud ergo cadaver omnes aquilæ properant in spe consecutionis omnium bonorum : quia, sicut dicit Gregorius : « Ex perceptione præsentium munerum, firmam habemus spem exspectationis futurorum. » Ad Roman. vni, 32 : Quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit ? Quia qui habentem omnia quæ Patris sunt donavit nobis, omnia nobis donavit cum illo. Nihil enim est, quod non habeat qui habentem omnia habet. Unde, Tob. x, 5 : Omnia simul in te uno habentes, te non debuimus dimittere a nobis.

Hæc est spes viva, quæ ex tanto Dei

dono generatur in nobis, de qua dicitur, I Petri, 1, 3 et 4 : Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui secundum magnam misericordiam suam regeneravit nos in spem vivam, per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis, in hæreditatem incorruptibilem, et incontaninatam, et immarcescibilem, conservatam in cœlis in vobis, etc.

Hæc est spes certa trahens nos ad litius æternitatis, et immobiliter tenens mentem nostram fixam in cœlis, sicut anchora tenet navim, de quo dicitur, ad Hebr. vi, 18 et seq. : Fortissimum solatium habeamus, qui confugimus ad tenendam propositam spem : quam sicut anchoram habeamus animæ tutam ac firmam, et incedentem usque ad interiora velaminis, ubi præcursor pro nobis introivit Jesus, secundum ordinem Melchisedech pontifex factus in æternum. Ad interiora enim velaminis introire, est per spem interius intra formas sacramentales exspectare et sumere Dominum Jesum Christum, qui illuc pro nobis in cœna ista intrat sicut pontifex et summus sacerdos, nobis se exhibens consecratum sub specie panis et vini : quia hic primus sacerdos obtulit Melchisedech. Gencs. xiv, 18, Abrahæ revertenti a cæde regum occurrit, Melchisedech ræx Salem, proferens panem et vinum, erat enim sacerdos Dei altissimi.

Hæc est spes de qua dicitur, Osee, ii, 15 : Dabo ei vinitores ex eodem loco, et vallem Achor, ad aperiendum spem. Vinitores enim Ecclesiae sanguinem Christi ex vino consecratum ministrantes sunt ex eodem loco Ecclesiasticae unitatis. Vallis autem Achor qui fratris lumen vel fratris altitudo interpretatur, pinguissima quidem vallis frumenti, verax est humilitas Christi et Ecclesiae ministrans frumentum unde conficitur corpus Christi : quia hæc gratia maxime datur humilibus nihil de se præsumentibus, sed totam spem suam in Deum ponentibus. Et hoc

<--- Page Split --->

est quod dicitur in Psalmo LXIV, 14 : Sic igitur spe divinae largitatis sumenValles abundabunt frumento. da est haec cena.

CAPUT III.

Quod sumendus sit hic cibus in Ecclesiasticae unitatis charitate.

Sumendus est etiam in charitate Ecclesiasticae unitatis : quia istud sacramentum et charitatis et unitatis a Patribus dicitur esse sacramentum.

Charitatis quidem : quia in maxima charitate est exhibitum, in qua charitate dixit, Proverb. viii, 31 : Deliciae meae esse cum filiis hominum. Voluit enim Christus, sicut dicit Augustinus, ut homo participans huic cenae, in Deum ascenderet, et incorporatus sibi efficeretur, et particeps sua divinitatis et humanitatis, sicut Verbum Patris in carne descenderat, et factum est omnium particeps, qua sunt vere nostrae humanitatis, et hoc fuit maximae charitatis.

Hic autem ascensus in Verbum Patris per incorporationem directe fit per sacramenti istius participationem. Unde super illud Joannis, 1, 14 : Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, dicit Glossa : « Ut secure credantur homines nasci ex Deo, subdit Deum nasci ex homine. » Ex hac enim susceptione nostrae infirmitatis sanatur nostra infirmitas, ut possimus dii vel filii Dei fieri. Et hoc est : Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Ac si dicat : Quod superius erat, inferius descenderat, quid mirum si quod inferius erat, in id quod superius est, ascendit et assumitur : et ideo ex hac charitate uniente cum homine Deum, et hominem cum Deo, dicitur sacramentum unitatis et charitatis : et ideo in charitate unitatis Ecclesiasticae

cena haec est accipienda. Hoc autem optime signatur, Exod. xxv, 30, ubi dicitur, quod panes propositionis qui in mensa singulis sabbatis ponebantur, calidi coram Domino proponebantur, hoc signante Spiritu sancto, quod panis sacramenti novi, qui in mensa altaris cunctis fidelibus proponitur sumendus, in calore charitatis debeat sumi. Propter quod etiam in mensa proponitur, et panis patena aurea operiri praecipitur, et pugillus thuris super patenam ponebatur, hoc signante Spiritu sancto, quod mensa esset fidelibus paranda et cunctis proponenda, altare videlicet Ecclesiae, de quo solo licet communionem accipere : quia extra Ecclesiam panis communionis ad salutem non invenitur, sicut dicit Psalmista, Psal. lxxxiii, 4 et 5 : Passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi, ubi ponat pullos suos. Altaria tua, Domine virtutum, rex meus, et Deus meus. Beati qui habitant in domo tua, Domine. Passer enim mobilis sacularibus negotiis continue motum signat fidelem laicum. Turtur autem castus gemens pro cantu signat clericum castitatis et munditiae officiis mancipatum, pro suis et aliorum peccatis gementem. Hi enim pullos quos nutriunt carnales filios vel spirituales, non nisi ad altare Ecclesiae portant pane sacramenti nutriendos, scientes quod beati sunt qui habitant in domo Dei, quod Ecclesia est. Alii autem tamquam miseri et abjecti

<--- Page Split --->

conventicula faciunt hæreticorum. I Regum, xxi, 6 : Neque enim erat ibi panis nisi tantum panes propositionis qui sublati fuerant a facie Domini, ut ponerentur panes calidi. Patena autem signat splendorem divinæ sapientiæ in corde communicantium, et contemplatione considerantium sapientiam Dei miro consilio fidelibus de communione tam sancta providente. Thus autem desuper positum, quod in ignem altaris sublatis panibus ponebatur, fragrantiam signat virtutum in devotione cordis incensarum in igne charitatis.

Hinc est quod de signo paschali qui corpus Christi in sacramento signat, Exod. xii, 10, dicitur : Si quid residuum fuerit, igne comburetis : quia in igne charitatis totum illud sacramentum debet incendì. Ideo etiam dicitur, Genes. iv, 4, ubi istud sacrificium primo præsignatur in adipibus gregis Abel, hoc est, in agno quem Abel obtulit : quia respexit Dominus ad Abel, et ad munera ejus. Et ibi habet translatio Septuaginta : « Inflammavit Dominus super Abel et super munera ejus, » ut ostendatur, quod in flamma ignis hoc sacramentum accipi debeat, et igne charitatis inflammari.

Debet autem 'accipi in charitate Ecclesiasticae unitatis : quia apud omnes schismaticos et hæreticos hoc sacramentum ad salutem non invenitur. Et hoc notatur in Psalmo cxxi, 3 et 4, ubi dicitur de ascendentibus ad paschalis agni celebrationem : Jerusalem, quae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus inidipsum. Illuc enim ascenderunt tribus, tribus Domini, ad confitendum nomini Domini. Etiam enim per Jerusalem visionem æternæ pacis significatur, quae ut civitas, hoc est, civium unitas aedificatur : quia sicut dicitur, Act. iv, 32 : Multitudinis credentium erat cor unum et anima una. Hujus Ecclesiae participatio est in idipsum unitatis Ecclesiasticae sacramentum : quia Ecclesia unita corpus Christi est

mysticum, quam signat corpus Christi verum, quod sub forma panis continetur : ut dicit Augustinus, quod sicut corpus Christi verum compositum et confectum est ex multis purissimis guttis sanguinis a Spiritu in utero beatae Virginis in unum corpus compactis, et sicut panis sub cujus forma continetur, collectus est ex multis purissimi frumenti granis in unum panem compactis : ita Ecclesia ex multis puris fidelibus constat in unitate fidei et charitatis et spiritus adunatis. I ad Corinth. x, 17 : Unus panis, unum corpus multi sumus, scilicet in Christo, omnes qui de uno pane participamus. Hoc etiam demonstrat nomen calicis : quia calix calida est potio in charitatis fervore sumenda. Psal. cxv, 13 : Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Sanguis autem qui sub specie vini latet in mysteria sacramenti, ex multis uvis expressus, signat in unum collectiones in Ecclesia fideles ad gaudium vini spiritualis et ad redemptionem sanguinis adunatos. Cantic. 1, 13 : Botrus Cypri dilectus meus mihi. Botrus enim multis componitur granis quae uxæ vocantur. Hoc etiam signat botrus præcisus a filiis Israël in vecte ecclesiasticae rectitudinis ad legislatorem deportatus 1.

Hæc unitas Ecclesiastica est unica tunica inconsutilis, quæ etiam a crucifixoribus scindi non potuit. Joan. xix, 24 : Non scindamus eam, sed sortiamur de ea cujus sit. Hoc est pallium breve quod utrumque, verum scilicet sponsum et adulterum, operire non potuit 2. Hoc est pallium quod omnes Judæos et Gentiles fideles in unum operit, sicut signatur optime, Ruth, iii, 9, ubi dixit Ruth Moabitis, quæ gentilis erat, ad Booz qui Judæus fuit ex Judæis : Expande pallium tuum super famulam tuam, quia propinquus es : sic charitate unitatis Ecclesiasticae nobis per istum sacramenti cibum incrementum præstante, secundum Apostolum, ad Ephes. iv, 13 : Donec

<--- Page Split --->

occurramus omnes in unitatem, fidei, et agnitionis Filii Dei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi.

Sic igitur sacramentum hoc in charitate unitatis Ecclesiasticae est sumendum. Unde super illud Apostoli, I ad Corinth. xi, 29 : Qui manducat et bibit indigne,

judicium sibi manducat et bibit, dicit Glossa, quod indignus est, qui indevote accipit. Indevotus autem est, qui aliter quam institutum est, celebrat sacramentum : hoc est qui accipit et celebrat contra vel praeter institutionem Ecclesiasticae unitatis et charitatis.

CAPUT IV.

Quod sumendus sit hic cibus in amaritudine.

Sic etiam sumendum hoc sacramentum in amaritudine compunctionis. In magna enim amaritudine debet recordari homo passionis Christi, in cujus memoriam sacramentum celebratur : quia ipse homo per peccatum illius passionis fuit causa : sine enim magna verecundia et absque magno dolore non est accipiendum corpus quod Filium Dei ad tantam passionis deduxit amaritudinem. Jerem. vi, 26 : Luctum unigeniti fac tibi planctum amarum. Quia tu es causa, quod unigenitus Filius Dei mactandus est, traditus est, cujus mactatio mysterialiter celebratur in sacramento. Hoc signant lactucæ agrestes amarissime, in quibus carnes agni sumi præcipiuntur, Exod. xii, 8, dicendo in compunctione amaritudinis illud Threnorum, i, 20 : Vide, Domine, quoniam tribulor : conturbatus est venter meus, subversum est cor meum in memetipsa, quoniam amaritudine plena sum. Tribulor enim, quia summae causæ tuæ tribulationis venter meus, hoc est, affectus, conturbatus est : quia per affectum gustavi vetitum, quod tibi tantam induxit contributionem. Cor meum quod sensum præbuit ad illicitum,

subversum est, et ab illo totum ad te conversum, et de dolore turpitudinis peccati pro quo tu, Domine, cruce turpatus es, et morte turpissima mulctatus, sum in meipso plenus confusione et amariudine : quamvis enim foris plucher appaream et dulcis, tamen intus turpis sum coram te et amarus. Ruth, 1, 29 : Ne vocetis me Noemi (id est, pulchram), sed vocate me Mara (id est, amaram), quia amaritudine valde replevit me Omnipotens. Tob. ii, 3 et 6 : Manducavit panem cum luctu et tremore, memorans sermonem illum quem dixit Dominus per Amos prophetam : Dies festi vestri convertentur in lamentationem et luctum 1. Quia festum communionis istius in luctum est convertendum lamentationis. Hinc est quod dicitur, Job, iii, 24 : Antequam comedam, suspiro, et tamquam inundantes aquæ, supple, per lacrymas, sic rugitus meus. Qui siccum luctu panem hunc accipit, in sempiternum gaudium et laetitiam sibi convertit, dicente sibi Domino, Jerem. xxxi, 16 : Quiescat vox tua a ploratu, et oculi tui a lacrymis, quia est merces operi tuo. Et illud Joannis, xv, 20 : Vos contristabimini, sed tristitia

<--- Page Split --->

vestra vertetur in gaudium. Iu hoc enim verum est dictum Salomonis, Proverb. xiv, 10 : Cor quod novit amaritudinem animasue, in gaudio ejus non miscebitur extraneus. Hinc est quod dicit Psalmista, Psal. lxxix, 6 : Cibabis nos pane lacy-

marum, et potum dabis nobis in lacrymis in mensura. Et illud : Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte 1.

Sic ergo sumendum est hoc sacramentum, et iste cibus sacramentalis in amaritudine compunctionis.

CAPUT V.

Quod sumendus sit hic cibus in deliciis aeternae fruitionis.

Sumendus est etiam cibus iste in delectione et deliciis aeternae et beatae fruitionis : quia, sicut in ante habitis diximus, Dionysius dicit, quod divinae Eucharistiae assumptio beatam Jesu in beatitudine signat perfruitionem. Et ideo sicut in sacramento matrimonii individuam vitae consuetudinem retinens conjunclio, individuam signat conjunctionem spiritus creati cum increato, ita haec Christi corporis sumptio signat beatam Jesu perfruitionem in cœlo, et secundum corpus quo eo freumur in sensu, et secundum animam qua eo perfreumur in anima, et secundum deitatem qua beata secundum intellectum perficietur perfruitio : et ideo quantum ad hanc considerationem in jucunditate spiritus et deliciis sumitur ille cibus. Psal. xli, 3 : In voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis. Haec enim erit cœna nuptiarum Agni. Apocal. xix, 9 : Beati qui ad cœnam nuptiarum Agni vocati sunt. Ibi enim Agni corpore non subjacentes passionibus perfruentur, sed jam incorporabuntur ei, quia, sicut dicitur, ad Roman. vi, 9 : Christus resurgens ex mortuis jam non moritur, mors illi ultra non

dominabitur : perfruetur enim anima illa, quae numquam tristabitur usque ad mortem, sed jam gaudium et laetitiam obtinuit, et fugit ab ea dolor et gemitus, sicut dicitur, Isa. xxxv, 10 : Gaudium et laetitiam obtinebunt, et fugiet dolor et gemitus. Sic enim in tali consideratione, et in deliciis paradisi Dei nostri sumitur corpus Domini. Ibi enim cum Patre aeterno nos honorante per suum consensum ad mensam sedemus. Ibi Filius praecinctus decore et lumine se nobisministrat. Ibi Spiritus sanctus omnem suam dulcedinem infundit in epulum. Ibi Angeli reficiuntur. Ibi in symphonia et tripudio et musicis concrepat David cum omni coetu sanctorum.

Tunc Dominus, ut dicit, Luc. xii, 37, praecinget se, et faciet illos discumbere, et transiens ministrabit illis. Ibi fidelis anima a sponso laudatur in deliciis, Cantic. vii, 6 et 7 : Quam pulchra es, et quam decora, charissima, in deliciis ! Statura tua assimilata est palmae, et ubera tua botris. Quia pulchra es virtute, pulcherrima quodam gloriae splendore, charissima charitate, palmae assimilata spe victoriae, ubera duo intellectus et

<--- Page Split --->

aUectus tam ubertim fundentia vinum cunlestis gaudii et æternæ jucunditatis. Joan. xii, 26 : Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus, procul dubio per talem suæ mensæ consessionem seu consessum. O quanto affectu tunc Deo dicent illud Psalmi lxiv, 10 : Parasti cibum illorum, quoniam ita est præparatio ejus. Quam præparationem non valuit facere nisi majestas ubertatis Dei, nec scivit nisi summa sapientia Filii, nec condire potuit nisi bonitas et dulcedo Spiritus sancti.

Ibi scitur quid dignitatis Christus contulit suis, quando dixit, Luc. xxi, 29 et 30 : Ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus, regnum, ut edatis et bibatis super mensam in regno meo.

Ibi gustatur quam verum sit quod dicitur, Luc. xiv, 15 : Beatus qui manducabit panem in regno Dei, cujus dulcedo jam in ista consideratione immiscet se in gustum sacramenti. Unde et Angeli mirantes istas felicis animæ delicias dicunt, Cantic. vn, 5 : Quæ est ista quæ

ascendit de deserto, deliciis affluens, innixa super dilectum suum ? Ascendens enim anima per considerationem sacramenti de deserto hujus mundi in quemdam gustum felicitatis æternæ, quo sicut hic in sacramentali, ita gustatur ibi dulcedo deitatis in rei veritate, mirabilibus perfruitur deliciis, ita quod suis destituta præ teneritudine, cum Joanne Apostolo invitatur recumbens tota super pectus dilecti, inde sugens et delicias veritatis hujus sacramenti et delicias dulcedinis divinæ quæ in ipso sacramento in cæna Domini degustantur 1. Ibi enim sancta anima inebriatur ab ubertate domus Dei, sicut dicit Psalmista, Psal. xxxv, 9 : et torrente violentissimi fluxus voluptatis divinæ potatur adsu mnam delectionem. Ibi enim ad mensam sedentes experiuntur quod dicit David in Psalmo xv, 11 : Adimplebis me lætitia cum vultu tuo : delectationes in dextera tua usque in finem, ad quam nos perducat qui fine vivit et regnat. Amen.

<--- Page Split --->