DISTINCTIO II,
QUOMODO HOC SACRAMENTUM SIT IN GENERE DONI ?
Hoc autem sacramentum etiam in genere doni et muneris invenitur.
In dono enim tria considerantur, scilicet proprietas donantis, et proprietaq doni, et proprietas ejus cui fit donatio.
Proprietas autem donantis in dono isto triplex est, scilicet magnificentia in donantis largitate, hilaritas in ipsa donatione, et affectus donantis in doni charitate.
TRACTATUS I.
DE PROPRIETATE DONANTIS.
CAPUT I.
De magnificentia in donantis largitione.
Magnifici sive libe- ralis quo sit pro- prietas ?
Magnificus enim est, qui tantum do- num vel thesaurum dedit. Unde, Exod. xv, 11: Quis similis tui in fortibus, Do- mine? quis similis tui, magnificus in sanctitate? Tantum in hoc dono dedit, quantum ipse est in corpore et anima et
deitate : et sicut dicitur, Esther, 11, 18 : Dona largitus est juxta magnificentiam principalem. Principis enim fuit tam magnificum dare donum. Ante quidem dederat munera, sed parva respectu hu- jus doni fuerunt.
<--- Page Split --->
Magnificum autem donum est sibi in corpore et anima et deitate nihil privatum retinere, quod non nobis exhibeat : unde dicitur, Deuteron. xxxii, 3 et 4 : Date magnificentiam Deo nostro. Dei perfecta sunt opera. Perfectum tunc fuit opus donationis, quando nihil sibi privatum retinuit quod non nobis donaverit : tunc enim omni laude liberalitatis suæ, sicut dicit Psalmista, Psal. vn, 2 : Elevata est magnificentia tua super cœlos : et quidquid in cœlo fuit gratiæ et gloriæ, totum nobis dedit. Unde hanc magnificentiam canens Psalmista, Psal. cni, 27, dicit : Omnia a te exspectant, ut des illis escam in tempore. Hoc est donum alimenti divini, de quo dicitur, Psal. cxliv, 16 : Aperis tu manum tuam, et imples omne animal benedictione. Ac si dicat : Quidquid hactenus dedisti, parum est, adhuc inedia destituit, exspectamus omnes donec largam
manum magnificentiae aperias, et nos omnes dono quo teipsum das in escam, benedictione impleas. Et hoc est quod in Evangelio Matthæi, xxii, 2, dicitur de cœna magna, quæ ex abundanti omnibus Dei magnificentia est præparata. Sic Assuerus, Esther, i, 3, dicitur, fecisse grande convivium, ex magnificentia Dei præparatum. Jussit convivium præparari permagnificum cunctis principibus et pueris suis. Et post modicum, ii, 18 : Et dedit requiem universis provinciis, ac dona largitus est juxta magnificentiam principalem. Magna enim dona Christi in hoc convivio : corpus dedit in cibum, sanguinem in potum, animam in pretium, deitatem in condimentum exhibendo.
Sic igitur magnificentia divina donum hoc significatur, et magnificentia liberalitate. Psal. cxliv, 5 : Magnificentiam gloriæ sanctitatis tuæ loquentur, et mirabilia tua narrabunt, etc.
CAPUT II.
De hilaritate donantis in donatione.
De hilaritate autem in donando et quam hilariter donavit hoc donum, non est qui possit digne exprimere. Si enim aliqua tristitia cordis in dando retractus esset, non totum in dono seipsum dedisset. Propter quod dicitur, Eccli. xxxv, 11 : In omni dato hilarem fac vultum tuum, et exsultatione sanctifica decimas tuas. Hoc enim solum datum est, quod omne datum est : quia in hoc dato nihil privatum sibi Christus retinuit, humanitatis simul et deitatis nobis omnia dona conferens.
Et hoc donum est signatum per omnem decimam ab omnibus tam in lege
naturæ quam in lege Moysi oblatam Per omnes illos decima sacerdotibus qui vicem et locum liberatoris tenebant, offerebatur, novem retentis partibus quæ imperfectionem et indigentiam liberationis signabant, et decima oblata, quæ perfectionem per quam per summum sacerdotem liberatio facta est, significat. Hæc autem perfectio non est nisi in corpore et sanguine Domini, quam omnis significat decima. Hic ergo rex et sacerdos nobis dona sua conferens, quæ omne datum in se habent, et per omnem decimam significantur, in omni hilaritate hoc exhibuit : omnino enim cor ejus
<--- Page Split --->
exhilaratum est, quando nimia charitas ejus se sensit a membris communicari ad perfectam membrorum incorporationem sibi factam in communionis dono.
Adhuc autem, in omni hilaritate perrusus est ille magnificus in liberalitate rerum, quando a se vidit tantum donum procedere. De proprietate enim magnifici est delectari et hilarescere in magna donando, et contristari si magna donare non poterit. Hoc autem optime significatum est, II Paralip. xxx, 1 et seq., ubi loquitur Scriptura de Phase quod celebravit Ezechias rex, qui regem Christum significat, et Phase ejus significat donum pretiosi corporis et sanguinis Christi, ubi sic dicitur, y y . 2 4 et 2 5 : Sanctificata est ergo sacerdotum plurima multitudo. Et hilaritate perfusa omnis turba Juda, tam sacerdotum et levitarum, quam universæ frequentiae quae venerat ex Israel, etc. In hac enim hilaritate ad quam quidem sanctificantur sacerdotes et inferiorum ordinum ministri, sanctificatur tota frequentia populi communicans huic dono Domini nostri Jesu Christi. Et hoc est quod dicitur, Eccli. xxvi, 4 : Divitis et pauperis cor bonum, omni tempore vultus eorum hilaris. Largitoris enim et eorum quibus largitur hoc donum, necesse est cor hilarescere in jucunditate mutuae communionis : quamvis tristitia fuerit de passione imminente, tamen maxima fuit hilaritas in istius communionis collatione. Unde, Esther, ix, 22, dicitur :
Luctus atque tristitia in hilaritatem gaudiumque conversa sunt. Quis enim non hilaresceret in tantorum bonorum collatione, sciens quod scriptum est, Proverb. xvi, 15 : In hilaritate vultus regis vita, et clementia ejus quasi imber serotinus? Omnis enim vita et omnis clementia et omnis imber gratiae ab ipso procedit sacramento : dicitur enim, Proverb. xix, 12 : Sicut ros super herbam, ita et hilaritas regis : quia hilaritas ejus omnes perfundit gratia suæ largitatis : qui enim semper per Apostolum suum dixit, II ad Corinth. ix, 7 : Hilarem datorem diligit Deus, non potuit in tantis suis donis non esse hilaris. Et iterum, ad Roman. xii, 8 : Qui miseretur in hilaritate. Unde et ipse in tot misericordiæ indiciis nobis exhibitis non nisi hilaris esse poterat. Et hoc optime significatur, Ruth, iii, 7, ubi dicitur : Cum comedisset Booz et bibisset, et factus esset hilarior, issetque ad dormiendum, ubi notatur, quod Booz noster, qui in quo robur interpretatur, eo quod sic robustus omnia perfecit nostrae redempitonis et sanctificationis opera, in cœna cum suis sua donans in cibo et potu, factus est hilarior. Et sic ivit dormitum in crucem et sepulcrum. Unde etiam perfecto omni negotio dixit, Psal. iv, 9 : In pace in idipsum dormiam, et requiescam.
Sic ergo magnificus est in largitate, et hilaris in donatione.
CAPUT III.
De affectu donantis in charitate et intimo amore.
Quanto affectu Christus suum, corpus donavit.
Attenditur autem in donante etiam affectus in quo dat, ut scilicet ex intimo amore det dulciter affectus in donando. Hoc enim patet ex hoc quod dixit, Luc. xxii, 15, cum donaret corpus suum in
communionem discipulorum : Desiderio, inquit, desideravi hoc pascha manducare vobiscum, antequam patiar. Desiderio enim desiderabat, qui ex intimo affectu se suis communicabat, et gaudens mor-
<--- Page Split --->
tem sustinebat, qui non moriens a suis recedebat, sed in dono quod dederat in optima communione suorum, remanebat. Unde etiam et sui ad ipsum in hac communicatione magno ineffabiliter affectu sunt affecti, ita ut, Job, xxxi, 31, sub juramento dicat : Si non dixerunt viri tabernaculi mei : Quis det de carnihus ejus, ut saturemur ? Hoc enim verbum Joannes Chrysostomus tractans super Joannem, xui, dicit, quod viri tabernaculi, Christi Apostoli fuerunt et discipuli, qui ex intimo affectu suspirantes in desiderio animæ dixerunt : De carnibus ejus in communionis sacramento, quis det ut saturemur ? ita quod ulterius non esuriamus. Plenam enim refectionem fert cibus iste, si quis ipsum spiritualiter degustet, et plenum claritatis affectum. Unde Chrysostomus ibidem dicit in originali super Joannem, i : « Ut leones ignem spirantes, ita a mensa sece-
dimus illa. » Ipse enim est, qui per dilectum suum discipulum dixit, I Canonica Joannis, iii, 17 : Qui viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo ? Quasi diceret : Nullo modo est charitas in eo. Unde Christus omnes suos fratres videns necessitate famis deficere, non clausit ab eis viscera, sed in visceribus charitativi affectus corpus et sanguinem, et viscera, spiritum et animam et deitatem nobis communicavit : fecit enim quod in spiritu Tobiam docuerat, Tob. iv, 9 : Si multum tibi fuerit, abundanter tribue. Et hoc quod ipse dives in misericordia et copiosus habuit, totum nobis dedit in communionem, paternae liberalitatis se probans haeredem, de quo dicitur, Jacobi, 1, 5 : Dat omnibus affluenter, et non improperat.
Sic ergo magnificus et hilaris et affecluosus Dominus in dono fuit.
<--- Page Split --->
TRACTATUS II.
DE PROPRIETATE DONI.
CAPUT I.
De doni nobilitate.
Eucharistia donum Dei clectum.
In ipso autem dono sacramenti hujus quatuor notanda esse occurrunt, scilicet doni nobilitas, doni sufficientissima copiositas, et doni utilitas, et quarto, doni hujus ad donantem conformitas.
Propter quod semper etiam memoria habetur in dono, et de nobilitate est pretiositas et electio doni : quia nobile pretiosum est et electum. Hoc est enim illud donum de quo dicitur, Sapient. nu, 14 : Dabitur enim illi fidei donum electum, et sors in templo Domini acceptissima. Quamvis enim multa sint fidei dona, tamen hoc donum prae omnibus fidei donum est, in quo tanta sunt fidei fundamenta : quia in hoc dono et fides Christi fundatur, et fideles sanctificantur : et ideo ex omnibus est donum electum, et magnum fidei sacramentum, quo donatum est fidelibus. Et est istud donum tota sors fidelium acceptissima, in qua omnes acceptantur in templo Domini, in quo donum offertur, et ad cujus oblationem totum Ecclesiae templum sanctificatur,
dicente Patre ad Filium, Isa. LVI, 7 : Holocausta eorum et victimae eorum placebunt mihi super altari meo : quia in hoc dono omnia alia munera fiunt accepta, in quo Filius offertur Patri, et in Filio nobis sic dato omnes nos ipsi dono communicantes acceptantur, dicente, Isa. LX, 7 : Offerentur super placabili altari meo, et donum 1 majestatis meae glorificabo. Hoc enim bono nobili pretioso et electo tota domus divinae majestatis et exaltatur et glorificatur. Propter quod, Aggai, II, 10, dicitur : Magna erit gloria domus hujus novissimae plusquam primae. Quia nullum tale donum in aurato templo synagoge fuit, quantum est istud donum in domo templi Dei fidelibus donatum. Unde, I Petri, I, 18 et 19, dicitur : Non corruptibilibus auro vel argento redempti estis de vana vestra conversatione paterna traditionis, sed pretioso sanguine quasi agni immaculati Christi, et incontaminati. Quod tractans Joannes Chrysostomus in Originali super Joannem, XIII, dicit :
<--- Page Split --->
« Sicut homo auro servos emit, et servos quos honorare vult, mundat et ornat : ita Dominus noster nos et sanguine mundavit et ornavit. » Et Ambrosius in libro de Virginitate loquens de sancta Agnete, dixit : « Ab alio amatore praeventa sum : quia mihi satis meliora te obtulit ornamenta : jam corpus ejus corpori meo sociatum est, et sanguis ejus ornavit genas meas. » Hic est enim de quo dicitur, Cantic. v, 10, quod est candidus et rubicundus, electus ex millibus. Est donum istud in candore cibi immaculati confecti ex adipe candidissimi frumenti, et rubore pretiosi sanguinis ex uva sui corporis expressum. Unde, Genes. xlix, 11, secundum translationem Septuaginta, legitur : Lavit ' vino stolam suam, et in sanquine uve et olive pallium suum. Hoc ergo est donum, quod nobilitate sue pretiositatis est ex omnibus electum.
Hoc est etiam donum, quod sui pretiositate a multis est absconditum et amicissimis datum, de quo dicitur, Proverb. xxi, 14 : Munus absconditum exstinguit iras, et donum in sinu indignationem
maximam. Omnem enim iram et indignationem Dei hoc pretiosissimo dono exstinguimus : hoc enim munus omnes qui Deum placare quærimus, offerimus tam pro vivis quam pro mortuis. Unde dicitur, Sophonie, in, 10 et 11 : Filii dispersorum meorum deferent munus mihi. In die illa non confunderis super cunctis adinventionibus tuis, quibus prævaricata es in me, quia tunc auferam de medio tui magniloquos superbiae tuæ, et non adjicies exaltari amplius in monte sancto meo Ac si dicat : Tam pretiosum munus mihi offers, non tuum, sed a me tibi datum, quod remittam tibi omnes tuas adinventiones peccatorum, et non imputabo tibi eas ad confusionem : et adeo vincet te magnificentia et pretiositas muneris, quod ultra de te magna non senties, nec in superbia magna loqueris, nec exaltaberis in corde magna de te sciens : sed de me magna dices, qui tali te munere magnificavi. Hoc enim tantum est munus, quod omnem nostram vincit jacfantiam, et dignum donum Deo est sua nobilitate.
CAPUT II.
De doni copiositate.
Hoc est munus sufficientissimum sui copiositate quod de suis copiosis abundantis largitus est nobis Deus. Et hoc est quod dicitur, II ad Corinth. ix, 8 : Potens est Deus omnem gratiam abundare facere in vobis, ut in omnibus semper omnem sufficientiam habentes, abundetis in omne opus bonum. Sicut dicit Philosophus, quod in commutabilibus
unum est, quod fidejussor est omnis necessitatis, et ideo ad omnia sufficiens est: ita et in donis gratie unum est, quod ad omnia sufficit, et ideo omnis necessitatis spiritualis est fidejussor, de quo omnia sibi sufficiunt : et hoc est donum, in quo totus Christus a quo procedit Spiritus sanctus,intelligitur,de quo intelligitur hoc quod dicitur, Tob.x, 5 : Omnia simul in te
<--- Page Split --->
uno habentes, te non debuimus dimittere a nobis. Unde, Eccli. xxix, 20 : Gratiam fidejussoris tui ne obliviscaris : dedit enim pro te animam suam. Quia sicut etiam in ante habitis diximus, corpus dedit in communionem, animam in redemptionem, sanguinem in ablutionem, et deitatem in omnis virtutis acquisitionem. Optimus est ergo omnis necessitatis nostrae fidejussor : ipse enim est, qui pignus pro nobis omnibus sufficiens ponit. Proverb. xx, 16 : Tolle vestimentum ejus qui fidejussor exstitit alieni, et pro extraneis aufer pignus ab eo. Vestimentum enim Dominici corporis a Domino tollimus, qui pro nobis alienis pignus posuit, et fidejussor exstitit, et pignus animae suae accepimus, ut nos ipsos redimamus : et ideo ipsemet Dominus dicit in Psalmo lxxvii, 3 : Quae non rapui, tunc exsolvebam : quia ipse pro omnibus nobis pignus fuit, et solvit quae non rapuit : et sic hoc donum fidejustor omnis necessitatis est. Sic enim dicitur, II ad Corinth. ui, 5 : Non quod sufficientes simus aliquid cogitare a nobis quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est:
quia ex nimis copiis Domini ad omnia sufficientes sumus, quae omnes in hoc dono continentur, in quo concluditur omnis boni plenitudo. Unde dicitur, ad Roman. x, 12, quod dives est in omnes qui invocant illum : quia omnibus seipsum dando sufficiens est et copiosus. De hoc enim dono verum est quod dicitur, Genes. xxiv, 36, quod filio suo summus patriarcha dedit omnia quae habuit. Et filius in largitate paterna omnia in illo nobis donavit. Ad Roman. vnri, 32 : Quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit ? Unde omnes cum Isaia, lxiii, 7, dicamus : Miserationum Domini recordabor, laudem Domini super omnibus quae reddidit nobis Dominus, ei super multitudinem bonorum domut Israel, quae largitus est eis secundum indulgentiam suam, et secundum multitudinem misericordiarum suarum. Omnem enim misericordiam ostendit, quando in uno dono omnem nostrae indigentiae sufficientiam exhibuit.
Sic ergo omnis in isto dono est sufficientia.
CAPUT III.
De doni hujus sacramentalis utilitate.
Est autem hoc donum etiam utile, omnem in se habens utilitatem. Sic enim sicut dicitur, ad Hebr. xii, 9 : Multo magis obtemperabimus Patri spirituum. Et post pauca, 3. 10 : Hic autem erudit nos ad id quod utile est in recipiendo sanctificationem ejus. Quanta: putas utilitatis est donum hujus sacramenti, quod omnem in se exhibet ad corpus et animam utilitatem? Isa. xlviii, 17, dicit,
quod ego Dominus docens te utilia, et gubernans in via qua ambulas. Hoc enim quamvis in omnibus faciat, in hoc tamen sacramento praecipue hoc facit, in quo homo ad omnia quae utilia sibi sunt, accipit eruditionem. De hoc enim loquens, Eccli. xx, 10, dicit: Est datum quod non est utile, et est datum cujus retributio duplex. Datum enim mundi fallit, et non est utile. Datum autem Christi praecipue
<--- Page Split --->
quod dedit in dono corporis sui, utile est in duplicem remunerationem : quia proficit in vitae spiritualis deperdita restaurationem, et proficit in redemptionem : et sic valde utile hoc donum invenitur. 'nde de eodem dono ibidem post pauca, 3. 12, subinfertur : Est qui multa redinat modico pretio, et restituens ea in septuplum. Modicum autem pretium dicitur corpus Christi, non ideo quod modicum sit, sed est magna humilitatis, quod revera multa redemit : quia omnia
nostra redemit et restituit in septuplum. Affert enim ex corpore Christi dulcissimam participationem, ex sanguine autem sanctificationem, ex anima vero reconciliationem, et ex spiritu vitae spiritualis in nobis restaurationem, et ex divinitate omnis virtutis perfectionem, et ex ipso sacramento Christi recordationem, et ex modo percipiendi sacramentum affert aeternae beatitudinis imaginem, et sic omnia restituit in septulum.
Hæc est ergo utilitas istius sacramenti.
CAPUT IV.
De doni hujus ad donantem conformitate.
Ex hoc autem donum illud tantam habet conformitatem ad donantem, ut in ipso donans ipsum totus sit et totus habeatur. Unde, Luc, xxii, 19, dicit : Hoc facite in meam commemorationem. Et, Apostolus, I ad Corinth. xi, 26 : Quotiescumque manducabitis panem hunc, et calicem bibetis, mortem Domini annuntiabitis donec veniat. Propter quod etiam donum istud memoriale abeuntis Domini vocatur : quia in ipso recordatio et repræsentatio Domini habetur : unde, Psal. cxxxvi, 6 : Adhæreat lingua faucibus meis, si non meminero tui. Faucibus enim lingua adhæret, quando quærit temporales faucium delectationes contemptis spiritualibus. Quando autem habet spirituales delectationes, jam non faucibus adhæret. Et hoc effectu dicit David, quod si non recordatur in suo memoriali abeuntis Domini, lingua sua faucibus adhæret : quia recordatione Domini non nisi faucibus retrahitur. Jerem. 11, 30 : Recordamini procul Domini, et Jerusalem ascendat super cor vestrum.
Sunt autem tria quorum facit hoc sacramentum recordationem, scilicet dulcissimae charitatis, in qua is qui in sacramento sumitur, animam pro nobis posuit, et se nobis in sacramento exhibuit : amarissimae passionis, quam pro nobis sustinuit : et transitus ex hoc mundo ad Patrem, per quem nobis in oculum ingressum construxit, reconciliationem nostri ad Patrem perfecit.
De prima dicitur, Eccli. xlix, 1 : Memoria Josie in compositionem odoris facta opus pigmentarii. Josias interpretatur in quo est sacrificium et incensum Domini, et signat Christum, qui seipsum obtulit in igne charitatis, totus factus incensum Domini in odorem suavitatis, sicut opus pigmentarii, qui pro nobis pigmenta confecit suavitatis et sanitatis, sicut dicitur, Eccli. xxxvii, 7. Et in hujus rei memoriam devotamus ad aram hoc sacrificium venerandi corporis et pretiosi sanguinis Domini nostri Jesu Christi. Osee, xiv, 8 : Memoriale ejus sicut vinum Libani. Vinum enim illud
<--- Page Split --->
valde odoriferum, et in omni suavitate flagrans, et dulce ad gustum, et valde rubicundum : quae omnia dilectionem Domini signant omni odore virtutis flagrantem, et dulcissimam omnium cordibus fidelium, et in omni corde laetitiam generantem, et judicio dilectionis maxime in effusione sanguinis nobis demonstratam : quia sicut dicitur, Cantic. vnI, 6 : Fortis est ut mors dilectio. Et ideo, Eccli. xlix, 2, dicitur : In omni ore quasi mel indulcabitur ejus memoria, et sicut musica in convivio vini. Hoc enim melos musicum est in jubilo cordis, et vinum oris ad reamandum, et inflammans in affectu dilectionis, et stringens nobis dilectum in amplexibus intime communionis : quorum amplexum duo brachia sunt : quia ex dilectione pro nobis passus est, et ex dilectione se nobis tradidit in sacramanto. Unde beatus Bernardus : « Supra omnia te mihi reddit amabilem, Domine Jesu, calix quem bibisti, opus redemptionis. » Propter quod in recordatione hujus dicit sponsa, Cantic. 1, 12 : Fasciculus myrrhæ dilectus meus mihi, inter ubera mea commorabitur, supple ad recordationem. Et statim, 3, 13, subjungitur : Botrus cypri dilectus meus mihi in vineis Engaddi. Quia multiplicitas passionum Christi, et dilectio quae per vinum significatur, Christum nobis reddunt memorabilem ad amandum. Cyprum enim vinum valde est accendens et spiritus multiplicans dulces in amorem. Hic autem maxime deprehenditur in vino vinearum Engaddi, quod oculus solis ab antiquis est vocatum, et fons hædi interpretatur : quia ad litteram illuc sol recto radio respicit, et fontem petulantiae hædi, hoc est, vinum calidum amoris petulantiam perficiens ex loco illo manare facit, et in hac proprietate amoris sui sponsi recordationem facit.
Sic ergo memoriale est dulcissimae charitatis.
simæ passionis, quam pro nobis sustinuit. Propter quod, Exod. xii, 8 et seq., lactucis agrestibus intincta caro, assa igni sumi præcipitur, ut memoria passionis sit ex succo amaro, et memoria charitatis ex igne : nec crudum quid, nec coctum aqua sumitur, sed tantum assum igni. Crudum enim cor est, quod nulla decoctione pietatis et charitatis ab humore concupiscentiæ est transmutatum. Elixum autem est aqua, quia aqua fervens concupiscentiæ mundanæ interius ab omni pietatis amore destituit. Elixa autem, sicut dicit Philosophus in IV Meteororum, intus sicca sunt, humiditate naturali destituta, et exterius humore aquæ ferventis infusa. Assa autem igni intus sunt humida et exterius sicca sunt per propriæ carnis mortificationem. Hoc est quod dicitur, Thren. ii, 19 : Recordare paupertatis et transgressionis meæ, absynthii et fellis. Paupertatis, inquam, qua omnibus spoliatus nudus sum suspensus : transgressionis, qua in sensu doloris omnes omnium passiones longe excessi. Thren. i, 12 : O vos omnes qui transitis per viam, attendite, et videte si est dolor sicut dolor meus ! Absynthii et fellis, quibus commixtis cum aceto et hyssopo interius in gustu sum amaricatus. Et respondet pro omnibus Jeremias, Thren. ii, 20 : Memoria memor ero,et tabescet in me anima mea.Isa.xlui, 26:Reduc me in memoriam,et judicemur simul : narra si quid habes ut justificeris. Ac si dicat : Compara passiones tuas in doloribus, et paupertatem et amaritudinem ad meas, et judica me Deum nulli debitorem ad te hominem omnia debentem per compassionem, et tunc narra si quid habes quod comparari possit, et videbis quia nihil habes nisi ut diligas, et gratias agas. Job, ix, 3 : Si voluerit contendere cum eo, non poterit ei respondere unum pro mille.
Sic ergo est memoriale passionis.
Est etiam memoriale Domini abeuntis, qui dicit, Joan. xiv, 2 : Si quo minus
<--- Page Split --->
dixissem vobis : Quia vado parare vobis lucum : et ideo eamdem quam pro nobis obtulit, frequentamus holiam : quia per ipsius sanguinem introivit Jsus pro nobis in sancta, et cum ipso habemus ingressum. Ad Hebr. ix, 11 : Christus assistens .pontifex futurorum bonorum. Et post pauca, y. 12 : Sed per proprium sanguinem introivit semel in sancta, æterna redemptione inventa. Ad Roman. v, 2 : Per quem, scilicet Christum, et habemus accessum per fidem in gratiam istam in qua stamus, et gloriamur in spe gloriae filiorum Dei. Hoc attendens Paulus, ad Hebr. x, 19 et seq., dicit : Habentes itaque, fratres, fiduciam in introitu sanctorum in sanguine Christi, quam initiavit nobis viam novam et viventem per velamen, id est, carnem suam, et sacerdotem magnum super domum Dei : accedamus cum vero corde in plenitudine fidei, aspersi corda a con-
scientiamala , etabluticorpusaquamunda : teneamusspeinostræconfessio - nemindeclinabilem . H o c e - tenimquodnullaumquamdeleredebetoblivio , quodpronobisabiit , etsanguinemquoin - troivitadhocquodsemperintroirepos - simus , nobisfrequentandumindevo - tionereliquit . P s a l . cxxxvi , 5 : Sioblitusfuerotui , Jerusalem , e t c .
Sic igitur primum memoriale attendit ad amorem. Secundum ædificat ad fidei veritatem. Tertium autem mirabiliter elevat ad spei firmitatem. Unde, ad Hebr. vt, 18 et 19: Ut... fortissimum solatium habeamus, qui confugimus ad tenendam propositam spem, quam sicut anchoram habemus animæ tutam ac firmam. Sicut enim anchoræ figitur navis, ita hæc spes in nobis fluctuantem tutatur mentem, et exspectatione salutis tenet immobilem. Hæc ergo in ipso dono sunt consideranda, etc.
<--- Page Split --->
TRACTATUS III.
DE PROPRIETATE ACCEPTANTIS.
CAPUT I.
Quod donum debeat esse effectuosum ex parte accipientis.
- Donum autem in accipiente tres quaerit habere proprietates, scilicet quod sit effectuosum, proprios doni veri perficiens effectus, quod ex parte suscipientis in dono servetur debitus modus, et quod donum sit permanens et non evanescens sicut quidam ludus.
Effectum enim quaerit donum quo suscipienti aliquid conferat, proportionem quaerit donandi modus ut quisque sibi competens et conferens accipiat, permanentiam autem vult habere, ne indigentiae accipientis deficiat. Multi enim dant ea quae effectum doni non habent : quia nihil conferunt nisi nocumentum. Unde, Eccli. xx, 14 et 15 : Datus insipientis non erit utilis tibi : oculi enim illius septemplices sunt. Exigua dabit, et multa improperabit : et apertio oris illius inflammatio est. Omnis autem dans insipiens est, qui non dat nisi ad decipiendum, sicut diabolus promittens regna, et mundus promittens fortunae bona, et caro promittens delicias : et uniuscujusque oculi horum sunt septemplices, quia septem capitalia innuunt vitia in donis suis : et apertio oris in tentando ad accipen-
dum inflammatio mala est, vel ad ambitionem, vel cupiditatem, vel carnis concupiscentiam. Et ideo post pauca ibidem dicitur, y. 16 : Hodie faeneratur quis, et cras expetit : odibilis est homo hujusmodi. Quaecumque enim quasi faenerando dant diabolus, mundus, et caro, cras, hoc est, post modicum tempus expetunt cum usura mortis et inferni in pennis aeternis : et ideo tales in datis suis nobis deberent esse odibiles.
His de causis distinguendum est in donis sicut dicitur, Eccli. xx, 10, ubi sic dicitur : Est datum quod non est utile, et est datum cujus retributio duplex. Quia data ad decipiendum non sunt utilia, sed multum nociva : quia sicut aves laqueo et pisces esca in hamo, ita per talia insipientes decipiuntur. Unde, Sapient. xiv, 11 : Creatura Dei in odium facta sunt, et in tentationem animabus hominum, et in musculpam pedibus insipientium. Datum autem duplicem habet retributionis utilitatem : quia et hic ad gratiam, et in futuro valet ad gloriam. Psal. lxxxiii, 12 : Misericordiam et veritatem diligit Deus, gratiam et gloriam
<--- Page Split --->
dabit Dominus. Hoc est quod dicit, Jacobi, 1, 17 : Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Datum enim optimum est, quod et fortunae bonis et naturalibus est melius in seipso : perfectum autem est, quod omnem boni doni habet effectum.
est unitivum, dicitur, Joan. vi, 37 : Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. De confortatione autem dicitur in Psalmo cui, 15 : Panis cor hominis confirmat. Et de incendio charitatis dicitur, Cantic. v, 1 : Comedite, amici, et bibite, et inebriamini, charissimi. Et haec breviter transmius : quia multa talia in antehabitis diximus.
Istu<d autem donum habet quidem multiplicem effectum, sed unum habet essentialem vel substantialem, alios autem effectus habet adjunctos. Substantialis autem effectus est restauratio deperditi in spirituali vita, quam homo incurrit ex longa abstinentia cibi spiritualis. Adjuncti effectus sunt in causando et significando. In causando quidem dicitur hoc donum unitivum, et confortativum, et charitatis incentivum. In signando autem dicitur sacramentum veritatis, et sacramentum repraesentationis coelestis beatitudinis.
Primus quidem effectus qui essentialis est, ostendit quod donum istud inedie spiritualis est restaurativum, sicut cibus corporalis inediam restaurat corporalem : et hoc est Dei donum. Unde, Psal. xxn, 3 : Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me : impinguasti in oleo caput meum : et calix meus inebrians quam praeclarus est ! In eo enim quod dicit, quod mensam Dominus paravit, refectionem innuit. In eo autem quod dicit : Adversus eos qui tribulant me, innuit quod haec mensa confortat contra malos, et contra illa quae inediam in spirituali inducunt virtute. In eo autem quod dicit : Impinguasti in oleo caput meum, innuit crassitudinem dulcedinis hujus doni, quae delectabiliter nutrit. Et in eo quod dicit : Calix meus inebrians quam praeclarus est ! innuit humorem calidum et dulcem, qui spiritualiter membra infunbit ad sui oblivionem, et transitum in divinam delectationem in optima ebrietate.
i De adjuncto autem effectu in quantum
De effectu autem quem habet in significanda veritate, est in eo quod quidquid figurae fuit in veteribus sacramentis, hic ostenditur in veritate. Unde, Joan. 1, 17 : Gratia et veritas per Jesum Christum facta est. Et iterum, ibidem, 14 : Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. In veritate enim reficit hoc sacramentum, et non in umbra typi antiqui. Sic enim veritas de terra orta est, hoc est, de terreni corporis et sanguinis dono et sacramento. In signanda autem beatitudine sanctorum dicitur, Luc. xiv, 13 : Beatus qui manducabit panem in regno Dei. Nullo igitur destituitur effectu, ex quo habet omnia quae deserviunt instructioni in signando, et gratiae refectionis deserviunt in causando. Est autem advertendum in hoc sacramenti dono illud quod Hilarius dicit in libro IX de Synodis, quod scilicet hoc donum naturalem nostri ad Christum perficit unionem. Sed naturalem vocat unionem, veram unionem naturarum : quia per hoc sacramentum Christus in nobis per utramque manet naturam, et nos in ipso per corpus et animam, quae quasi duae naturae sunt in nobis : ipse enim veraciter unitur nobis per humanitatem et divinitatem, et nos in ipso manemus spiritualiter per spiritualem manducationem et corporaliter per sacramentalem manducationem, sicut ostendit praeinducta auctoritas Joannis, vi, 37 : Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo.
Sic ergo hoc donum nullo effectu destitutum verum est donum.
<--- Page Split --->
CAPUT II.
Donum hoc est conveniens ei proportionatum suscipienti.
Secundum autem quod in dono consideratur, est ut sit ei cui donatur conveniens et proportionatum. Non enim idem est dandum militi et rustico, non enim idem nobili et ignobili, non idem puero et seni. Dicit enim Philosophus, quod sphæra et Iecythus pulcherrima et magnifcientia sunt puerilis doni, quae tamen seni exhibita potius irrisio quam dona viderentur. Hoc significatur, Matth. xxv, 13, ubi sic dicitur : Unicuique dedit secundum propriam virtutem, hoc est, secundum propriæ virtutis proportionem. Hoc ergo donum tanta est existimationis, quod unicuique dat a se consideratam gratiam et delectationem. Sapient. 21 : Deserviens uniuscuiusque voluntati, ad quod quisque volebat convertebatur. Et parum ante, §. 20, dixit : Angelorum esca nutrivisti populum tuum, et
paratum panem de cælo præstitisti eis sine labore, omne delectamentum in se habentem, et omnis saporis suavitatem. Ad Philip. iv, 18 : Habeo autem omnia, et abundo. Unde, Act. iv, 34, de Apostolis et discipulis dicitur, quod nullus erat egens inter illos, qui ex gratia communionis quam hoc sacramentum signat, omni indigentia replebantur : eo quod ipsum donum omnibus esset proportionatum, ut eo quilibet quam quærit inveniat, et non deficiat. Luc. xxii, 35 et 36 : Quando misi vos sine sæculo, et pera, et calceamentis, numquid aliquid defuit vobis ? At illi dixerunt : Nihil. Communicatio enim quam habebant ad invicem quæ in hoc sacramento et exhibetur et significatur, omnes omnium replevit indignitias.
CAPUT III.
Donum debet perseverare et permanere cum eo qui accepit.
Tertium in dono bono considerandum est, ut sit perseverans cum eo qui accepit et in vita et in morte, nec sit evanescens sicut dona ludentium in mundi vanitate. Unde, Eccli. xt, 17, dicitur : Datio
Dei permanet justis, et profectus illius successus habebit in æternum. Hæc est enim vera datio quæ in transitu manet in viaticum, et in vita in refectionem, et in judicio in redemptionem, et in patria in
<--- Page Split --->
u'ternæ beatitudinis significationem. Tales enim successus donum istud habet in u'ternum. Hoc modo novit Pater cœlestis bona data dare filiis suis 1. Proverb. xxxi, 12 : Reddet enim bonum, et non malum, omnibus diebus vitæ suæ. Quia omnibus diebus vitæ nostræ et in gratia et in gloria donum istud perseverabit, vel in re gratiae contenta, vel in re gloriæ significata. Tob. xii, 3 : Bonis omnibus per eum repleti sumus. Joan. x, 29, de hoc dono dicit : Pater meus, quod dedit mihi, majus omnibus est. Hoc enim maximum fuit quod perseverans nobis donum donavit : per hoc enim semper et omnia sumus et erimus sufficientes.
Unde, Psal. cx, 4 et 3, dicit : Memoriam fecit mirabilium suorum, misericors et miserator Dominus. Escam dedit timentibus se.
Hoc enim omnibus mirabilibus est mirabilius, quod se nobis donat, et in se consistens permanet, quod sumitur in cibum, et integer perseverat, quod perseverat in nobis in omnem sufficientiam corporis et animæ et vitæ et mortis et gratiae et gloriæ, nihilominus est donator et donum omnium illorum. Unde, Isa. xxxii, 16 : Panis ei datus est, aquæ ejus fideles sunt : quia non deficiunt sicut panis mendacii mundi et carnalis deceptionis, etc.
<--- Page Split --->